O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilganligi munosabati bilan, shuningdek, qonun normalarini bir xilda va to‘g‘ri qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida “Sudlar to‘g‘risida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Taftish instansiyasi sudi O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi (bundan buyon matnda JPK deb yuritiladi) 482-moddasiga muvofiq ishlarni taftish tartibida ko‘rishda taftish shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti) bo‘yicha ishning haqiqiy holatlari to‘liq aniqlanganligini va Jinoyat kodeksi (bundan buyon matnda JK deb yuritiladi) normalari to‘g‘ri qo‘llanilganligini, ish yuritishni amalga oshirish chog‘ida JPK normalariga rioya etilgan-etilmaganligini, birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya va tegishli taftish instansiyasi sudi hukmining, ajrimining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini ishda mavjud bo‘lgan hamda taftish instansiyasi sudi tomonidan qo‘shimcha ravishda tekshirilgan dalillar bo‘yicha tekshiradi.

2. O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarida taftish tartibida ish yuritish — JPK 478-moddasi ikkinchi qismining uchinchi bandiga muvofiq, jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudlarining, hududiy harbiy sudlarning apellatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rib chiqilgan hukmlari, ajrimlari, shuningdek, ushbu sudlarning tuman (shahar) sudlari, hududiy harbiy sudlar tomonidan ko‘rilgan ishlar bo‘yicha apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasida chiqarilgan hukmlari, ajrimlari ustidan mahkum, oqlangan shaxs, ularning himoyachisi va qonuniy vakili, jabrlanuvchi, fuqaroviy da’vogar, fuqaroviy javobgar hamda ularning vakillari, ishda taraf bo‘lmagan, biroq sud hukmlari, ajrimlari huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxl qilgan shaxs (garov beruvchi, mulki xatlangan shaxs va boshqalar)ning taftish shikoyatlariga (xususiy shikoyatlariga), O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori, Qoraqalpog‘iston Respublikasi prokurori, viloyatlar, Toshkent shahar prokurorlari, O‘zbekiston Respublikasi Harbiy prokurori va ularga tenglashtirilgan prokurorlar, shuningdek, ularning o‘rinbosarlarining taftish protestlariga (xususiy protestlariga) binoan amalga oshiriladi (JPKning 511-moddasi va 512-moddasining birinchi qismi).

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining (bundan buyon matnda Oliy sud deb yuritiladi) Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atida taftish tartibida ish yuritish — JPK 478-moddasining uchinchi qismiga muvofiq:

jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudlarining, hududiy harbiy sudlarning O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan apellatsiya yoki kassatsiya va taftish tartibida ko‘rib chiqilgan hukmlari, ajrimlari, shuningdek, ushbu sudlar tomonidan tuman (shahar) sudlari, hududiy harbiy sudlar tomonidan ko‘rilgan ishlar bo‘yicha apellatsiya yoki kassatsiya va taftish tartibida chiqarilgan hukmlari, ajrimlari ustidan:

JPKning 511-moddasida ko‘rsatilgan shaxslarning shikoyatlarini (xususiy shikoyatlarini) o‘rganib chiqish natijalariga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining shikoyatni (xususiy shikoyatni) ish bilan birga ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish haqidagi ajrimi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoinki uning o‘rinbosarining JPK 521¹¹-moddasining uchinchi qismi tartibida chiqarilgan ajrimi;

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, uning o‘rinbosarlarining protesti;

shuningdek, Oliy sudning, O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining birinchi instansiya bo‘yicha chiqarilgan va ayni shu sudlar tomonidan apellatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rib chiqilgan hukmlari, ajrimlari, shuningdek ushbu sudlar tomonidan birinchi instansiya tariqasida ko‘rilgan ishlar bo‘yicha apellatsiya yoki kassatsiya tartibida chiqarilgan hukmlari va ajrimlari ustidan JPKning 511-moddasida ko‘rsatilgan shaxslarning shikoyatlari yoki O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, uning o‘rinbosarlarining protestiga asosan amalga oshiriladi.

Oliy sudning Rayosatida taftish tartibida takroran ish yuritish — Oliy sud Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atining taftish tartibida chiqarilgan qarorlari ustidan JPKning 511-moddasida ko‘rsatilgan shaxslarning arizasiga (iltimosnomasiga), sudyaning taqdimnomasiga, ommaviy axborot vositalarining xabarlariga ko‘ra kiritilgan Oliy sud raisining protestiga, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining protestiga binoan amalga oshiriladi.

3. Taftish shikoyati (xususiy shikoyat), protesti (xususiy protest) quyidagi tartibda, ya’ni:

1) tuman (shahar) sudlarining apellatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rib chiqilgan hukmlari, ajrimlari ustidan, shuningdek tuman (shahar) sudlari tomonidan ko‘rilgan ishlar bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyatlar, Toshkent shahar sudlarining apellatsiya yoki kassatsiya tartibida chiqarilgan hukmlari, ajrimlari ustidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyatlar, Toshkent shahar sudlariga;

2) hududiy harbiy sudlarning apellatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilgan ishlari bo‘yicha hukmlari, ajrimlari ustidan, shuningdek hududiy harbiy sudlar tomonidan ko‘rilgan ishlar bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining hukmlari, ajrimlari ustidan O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudiga — hukm, ajrim chiqargan sud orqali beriladi.

Bunda taftish shikoyati (xususiy shikoyat), protesti (xususiy protest), birinchi instansiya sudida ishni ko‘rgan sud joylashgan hududdagi taftish instansiyasi sudi tomonidan ko‘rib chiqilishi e’tiborga olinishi kerak.

Oliy sudning Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atiga:

tuman (shahar) sudlari, hududiy harbiy sudlarning apellatsiya yoki kassatsiya va taftish tartibida ko‘rilgan ishlari bo‘yicha hukmlari, ajrimlari ustidan;

Oliy sud, O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining apellatsiya yoki kassatsiya tartibida ko‘rilgan ishlari bo‘yicha hukmlari, ajrimlari va ular yuzasidan chiqarilgan apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasining hukmlari, ajrimlari ustidan taftish tartibida shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) berilishi mumkin.

4. Tushuntirilsinki, qonun taftish tartibida shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) berishga bo‘lgan huquqni biror-bir muddat bilan cheklamaydi (JPKning 514-moddasi).

Shu bilan birga, agar shikoyat (xususiy shikoyat)da, protest (xususiy protest)da og‘irroq jinoyat to‘g‘risidagi qonunni qo‘llash zarurligi, jazoni kuchaytirish to‘g‘risida yoki mahkumning ahvoli yomonlashishiga olib keladigan boshqa o‘zgartirishlar (mahkumni o‘ta xavfli retsidivist deb topish, jazoni ijro etish koloniyasining qattiqroq turini belgilash, shartli hukmni bekor qilish, moddiy zarar miqdorini ko‘paytirish, basharti bu jinoyat kvalifikatsiyasi yoki ayblov mazmuni mahkumning ahvolini og‘irlashishiga olib kelsa va hakozo.), shuningdek, oqlov hukmini yoki jinoyat ishini tugatish haqidagi ajrimni bekor qilish to‘g‘risidagi masalalar qo‘yilgan bo‘lsa, ishni taftish tartibida qayta ko‘rishga ustidan shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) berilayotgan hukm, ajrim qonuniy kuchga kirganidan so‘ng faqat bir yil ichida yo‘l qo‘yiladi.

Ushbu muddat o‘tgandan so‘ng berilgan, mahkumning, oqlangan va ishi tugatilgan shaxsning ahvolini og‘irlashtirishga qaratilgan talablar qo‘yilgan shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) taftish instansiyasi sudi tomonidan ko‘rib chiqilmaydi va uni bergan shaxsga qaytariladi.

Agar taftish shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti) bir yillik muddat o‘tgunga qadar berilgan bo‘lib, mazkur muddat ish bo‘yicha qaror qabul qilingunga qadar o‘tib ketsa, sud ularni qanoatlantirilmasdan qoldiradi va bu haqda uni bergan shaxsga ma’lum qiladi.

Bunda bir yillik muddat tegishli instansiya hukmi, ajrimi qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab, taftish instansiyasi sudi tomonidan qaror qabul qilingan kun qo‘shilgan holda hisoblanishi kerak.

5. JPKning 516-moddasida taftish shikoyati (xususiy shikoyat), protesti (xususiy protest) mazmuni yuzasidan muayyan talablar belgilanganligi tufayli taftish instansiyasi sudi shikoyat, protest beruvchi shaxs tomonidan ushbu talabga rioya etilganligini tekshirishi shart.

Sudya taftish shikoyati (xususiy shikoyat), protesti (xususiy protest) JPKning 516-moddasida nazarda tutilgan talablarga javob bermasa va JPKning 521⁹-moddasida ko‘rsatilgan hollarda xat bilan uni bergan shaxsga qaytaradi.

Shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) bergan shaxs JPKning 516 va 521⁹-moddalarida ko‘rsatilgan holatlar bartaraf etilganidan keyin umumiy tartibda qayta murojaat qilishga haqli.

6. Shuni nazarda tutish lozimki, qonunda taftish tartibida ish yuritish predmeti bo‘yicha muayyan istisnolar belgilangan.

Jumladan, sud tomonidan sud muhokamasi jarayonida dalillarni tekshirish tartibi, protsess ishtirokchilari iltimosnomalari, ehtiyot chorasini tanlash, o‘zgartirish yoki bekor qilish, shuningdek, sud majlisi zalida tartibni saqlash yuzasidan hamda JPKning 416, 417-moddalari tartibida chiqarilgan ajrimlar ustidan taftish tartibida shikoyat berish, protest bildirish mumkin emas.

Ushbu ajrimlar bo‘yicha e’tirozlar yakuniy sud hukmi, ajrimi ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyat (xususiy shikoyat)ga, protest (xususiy protest)ga kiritilishi mumkin.

Hukm, ajrim chiqarilgandan so‘ng qabul qilingan amnistiya aktini tatbiq etish, tibbiy yo‘sindagi majburlov choralarini qo‘llash masalalari yuzasidan, shuningdek, mahkumga nisbatan ijro etilmagan bir necha hukm mavjud bo‘lib, keyingi hukmni chiqargan sud bundan bexabar bo‘lgan va shu kabi boshqa holatlar yuzasidan berilgan shikoyat (protest), agar unda ayni bir paytda jinoyat ishining mazmuni yoki hukm, ajrimning qonuniyligi va asosliligi bo‘yicha boshqa masalalar qo‘yilgan bo‘lmasa, taftish tartibida alohida ko‘rilmaydi. Bu masalalar tegishli instansiya sudi tomonidan JPK 540 — 542-moddalari qoidalariga muvofiq hal etiladi. Bunday masalalar yuzasidan chiqarilgan sud ajrimi ustidan umumiy asoslarda xususiy shikoyat (xususiy protest) berilishi mumkin.

7. Jinoyat protsessi ishtirokchisi o‘zining shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti)ga o‘zgartirish va qo‘shimcha kiritish huquqidan taftish instansiyasi sudi majlisi boshlangunga qadar foydalanishi mumkin. Biroq JPK 519-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, taftish protestiga (xususiy protestga), jabrlanuvchi yoki uning vakilining taftish shikoyatiga (xususiy shikoyatiga) mahkumning ahvolini og‘irlashtirishga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritishga, agar bunday talab taftish tartibida berilgan dastlabki shikoyatda, protestda (xususiy shikoyatda, xususiy protestda) ko‘rsatilmagan bo‘lsa, yo‘l qo‘yilishi mumkin emas.

Taftish shikoyati berilganidan keyin ishga kirishgan himoyachi JPK 519-moddasining ikkinchi qismi talablariga rioya etgan holda shikoyatni o‘zgartirishi yoki yangi vajlar bilan to‘ldirishi, ilgari ishda ishtirok etgan himoyachi tomonidan berilgan shikoyat vajlariga qo‘shimcha asoslar taqdim etishi mumkin.

8. JPKning 520-moddasiga muvofiq, taftish shikoyati (xususiy shikoyat), protesti (xususiy protest) bergan shaxs o‘z shikoyatini (protestini), mahkum, jabrlanuvchi, fuqaroviy da’vogar, fuqaroviy javobgar va ishda taraf bo‘lmagan, biroq sud hukmlari, ajrimlari huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxl qilgan shaxs o‘z himoyachisi va vakili bergan shikoyatni ham qaytarib olish huquqiga ega. Protestni qaytarib olish huquqi yuqori turuvchi prokurorga ham tegishli.

Mahkumning himoyachisi, qonuniy vakili o‘z shikoyatini faqat mahkumning roziligi bilan qaytarib olishga haqli.

Taftish tartibida berilgan shikoyatni (xususiy shikoyatni), protestni (xususiy protestni) qaytarib olishga taftish instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar yo‘l qo‘yiladi.

Taftish shikoyatining (xususiy shikoyatning), protestining (xususiy protestning) qaytarib olinishi, agar ish bo‘yicha boshqa protsess ishtirokchilari tomonidan berilgan shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) bo‘lmasa, taftish tartibida ish yuritish tugatilishiga olib keladi. Aks holda sud faqat shikoyatini (xususiy shikoyatini), protestini (xususiy protestini) qaytarib olgan shaxsga nisbatan taftish tartibida ish yuritishni tugatadi va boshqa shaxslarga nisbatan davom ettiradi.

Shuni inobatga olish lozimki, taftish tartibida ish yuritishning tugatilishi shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) bilan qayta murojaat qilinishiga to‘sqinlik qilmaydi.

9. JPK 484-moddasining beshinchi va oltinchi qismlariga muvofiq, jinoyat ishini taftish tartibida ko‘rib chiqish davomiyligi uni ko‘rib chiqish boshlangan kundan e’tiboran uch oydan oshmasligi kerak. Mazkur muddat ish murakkab bo‘lgan yoki uning hajmi katta bo‘lgan, shuningdek, boshqa uzrli sabablar mavjud bo‘lgan taqdirda, ishni taftish tartibida ko‘rib chiqayotgan sudlov hay’atining ajrimi bilan ko‘pi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

Oliy sudning Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati va Rayosati tomonidan taftish tartibida ko‘rilishi lozim bo‘lgan jinoyat ishi oqilona muddatlarda, biroq uni ko‘rib chiqish boshlangan kundan e’tiboran ko‘pi bilan uch oyda ko‘rib chiqilishi kerak. Ushbu muddat ishning murakkabligi yoki hajmi kattaligi, shuningdek boshqa uzrli sabablar mavjud bo‘lgan taqdirda, tegishincha Oliy sud Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati ajrimi va Rayosatining qarori bilan ko‘pi bilan bir yilga qadar uzaytiriladi. Bunga ishni JPK 484-moddasining birinchi — uchinchi qismlarida va 517-moddasida ko‘rsatilgan hamda jinoyat ishini taftish tartibida ko‘rib chiqish uchun tayinlash va tayyorlash uchun belgilangan muddatlar qo‘shilmaydi.

10. Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, JPK 479, 517,518, 521¹, 521¹⁴-moddalari talablarining bajarilishi protsess ishtirokchilari huquqlarining ta’minlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. Shu munosabat bilan taftish instansiyasi sudi ishni sud majlisida ko‘rishga tayyorlash jarayonida quyidagilarni tekshirishi shart:

mahkum, oqlangan shaxs, uning himoyachisi, qonuniy vakili, jabrlanuvchi, uning vakili, shuningdek fuqaroviy da’vogar, fuqaroviy javobgar, ularning vakillariga sud qarorlari nusxasining topshirilgani;

protsess ishtirokchilariga shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest), shuningdek, qo‘shimcha materiallar kelib tushganligi to‘g‘risida xabar berilgani;

shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) bilan protsess ishtirokchilari tanishtirilganligi yoki ularga ushbu hujjatlar nusxasi yuborilgani;

jinoyat ishi taftish instansiyasi sudiga yuborilganligi to‘g‘risida JPKning 511 — 513-moddalarida ko‘rsatilgan shaxslar xabardor qilingani.

Taftish instansiyasi sudi sud qarorining ishda taraf bo‘lmagan shaxs huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor qismi yuzasidan taftish shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti) bilan kelib tushgan ishni ko‘rishga tayyorlash jarayonida quyidagilarni tekshirishi shart:

sud qarori nusxasi topshirilgani;

shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) berilganligi to‘g‘risida xabar berilgani;

kelib tushgan shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) nusxasi berilgani;

taftish instansiyasi sudi majlisida ishtirok etish huquqi tushuntirilgani;

jinoyat ishi taftish instansiyasi sudiga yuborilganligi to‘g‘risida unga xabar qilingani.

Ushbu talablar bajarilmaganligi aniqlansa va ularni taftish instansiyasi sudi tomonidan amalga oshirish imkoniyati bo‘lmasa, ish qayta rasmiylashtirish uchun birinchi instansiya sudiga yuboriladi. Birinchi instansiya sudi tomonidan ishni qayta rasmiylashtirish JPKning 517-moddasida nazarda tutilgan muddatlarda amalga oshirilishi lozim.

Shikoyat (xususiy shikoyat) yoki protest (xususiy protest) bevosita taftish instansiya sudiga berilgan hollarda ham sud ularni hukmni, ajrimni chiqargan sudga JPKning 479-moddasida bayon etilgan talablarni ushbu Kodeks 517-moddasida belgilangan muddatlarda bajarish uchun yuboradi.

Ushbu talablar Oliy sudning Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atiga ko‘rib chiqish uchun o‘tkazilgan ishlar bo‘yicha taftish instansiyasi sudining o‘zi tomonidan amalga oshiriladi.

11. Shikoyatni (xususiy shikoyatni) Oliy sudning Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atiga o‘tkazish to‘g‘risidagi ajrimda JPKning 521¹²-moddasida nazarda tutilganlar bilan birga quyidagi masalalar ham hal etilishi kerak:

sud majlisiga taraflarni va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini chaqirish;

JPKning 19-moddasida nazarda tutilgan hollarda, jinoyat ishini yopiq sud majlisida ko‘rish;

ozodlikdan mahrum qilish yoki ozodlikni cheklash tariqasidagi jazoni o‘tayotgan mahkumning sud majlisidagi ishtiroki.

12. Shuni nazarda tutish kerakki, JPKning 521² va 521¹⁵-moddalarida taftish instansiyasi sudi majlisida ishtirok etishi shart bo‘lgan taraflar, shuningdek, unda ishtirok etish huquqiga ega bo‘lgan protsess ishtirokchilari ko‘rsatib o‘tilgan. Shu sababli taftish instansiyasi sudi har bir ish bo‘yicha ularni sud majlisi joyi, sanasi va vaqti to‘g‘risida oldindan xabardor etish choralarini ko‘rishi kerak.

Jazoni ijro etish muassasasida bo‘lgan yoki ozodlikni cheklash tariqasidagi jazoni o‘tayotgan mahkumning taftish instansiyasi sudi majlisida ishtirok etishini ta’minlash sud tomonidan hal etiladi. Agar taftish instansiyasi sudi mahkumning sud majlisida ishtirokini zarur deb topsa, uni sud majlisiga olib kelish choralarini ko‘rishi yoxud ishni yopiq sud majlisida ko‘rish talab etilmaydigan hollarda uning sud majlisida videokonferensaloqa tizimidan foydalangan holda ishtirok etishini ta’minlashi lozim.

Taftish instansiyasi sudi majlisi joyi, sanasi va vaqti to‘g‘risida tegishli tartibda xabardor qilingan shaxslarning sud majlisiga kelmasligi jinoyat ishini ko‘rishga monelik qilmaydi, sud majlisida ishtirok etishi shart bo‘lgan shaxslar bundan mustasno.

Prokuror yoki himoyachi sud majlisiga kelmay qolgan taqdirda jinoyat ishini ko‘rib chiqish keyinga qoldiriladi.

13. Taftish instansiyasi sudi xolislik va beg‘arazlikni saqlagan holda taraflarga o‘z protsessual huquq va majburiyatlarini amalga oshirishlari uchun zarur sharoit yaratib berishi shart.

Taftish instansiyasi sudida ishning muhokamasi, JPKning 483, 521³ va 521¹⁶-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar inobatga olingan holda, birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari asosida olib boriladi.

14. JPKning 483-moddasiga muvofiq, sud jinoyat ishini taftish tartibida ko‘rishda shikoyat, protest vajlari bilan chegaralanmasdan, sud qarorlari qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini barcha mahkumlarga, oqlangan shaxslarga, shu jumladan, shikoyat bermagan shaxslarga yoki o‘ziga nisbatan shikoyat, protest berilmagan mahkumlarga, oqlangan shaxslarga nisbatan ham to‘liq hajmda tekshiradi. Sud qarorlarini to‘liq hajmda tekshirilishiga qilmishning jinoiyligi bekor qilinsa, jazo yengillashtirilsa yoki shaxsning ahvoli boshqacha tarzda yaxshilansagina yo‘l qo‘yiladi.

Agar bu mahkum, oqlangan shaxs ahvolining og‘irlashuviga olib kelsa, prokuror protesti yoki jabrlanuvchining, uning vakilining shikoyati bo‘lmagan hollarda, sud shikoyatda, protestda keltirilgan vajlar doirasidan chetga chiqishga, shuningdek, taftish shikoyati bermagan mahkumlarga, oqlangan shaxslarga nisbatan ishni ko‘rishga haqli emas.

Agar quyi instansiya sudi tomonidan sud tergovining to‘liq emasligiga yoki bir yoqlamaligiga yoxud protsessual buzilishlarga yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa, taftish instansiyasi sudi to‘liq yoki qisman sud tergovini o‘tkazish yo‘li bilan bo‘shliqlarning o‘rnini to‘ldirish, protsessual buzilishlarni bartaraf etish choralarini ko‘radi. Shu maqsadda taftish instansiyasi sudi ish holatlari to‘la, har tomonlama va xolisona tekshirib chiqilishini ta’minlash uchun zarur bo‘lgan, JPK 483-moddasi uchinchi qismining 1 — 7-bandlarida nazarda tutilgan harakatlarni bajarishga haqli.

Taftish instansiyasi sudi taraflarning iltimosnomalarini (yangi guvohlarni so‘roq qilish, ekspertizalar o‘tkazish, ashyoviy dalillar va hujjatlarni talab qilib olish va boshqalar haqida), ular birinchi instansiya sudi tomonidan rad etilganligi sababligina, rad etishga haqli emas. Zarur hollarda sud qo‘shimcha dalillarni talab qilib olishda tashabbus ko‘rsatishi lozim.

JPKning 398, 447-moddalariga muvofiq, qo‘shimcha materiallarni talab qilib olishda muayyan tergov harakatlarini o‘tkazish zarurati tug‘ilsa, bu haqida taftish instansiyasi sudi ajrim chiqarishi va ijro uchun tegishli tergov organiga yuborishi mumkin. Ishning muhokamasi esa, keyinga qoldiriladi.

Taftish instansiyasi sudi qaror qabul qilish chog‘ida birinchi, apellatsiya yoki kassatsiya va tegishli taftish instansiya sudi tomonidan tekshirilgan dalillarni ham, taftish instansiyasi sudiga taraflar tomonidan taqdim etilgan yoki u tomonidan talab qilib olingan va tekshirib chiqilgan yangi dalillarni ham e’tiborga oladi.

15. Taftish shikoyatida (protestida) protsess ishtirokchilarining sud majlisi bayonnomasida qayd etilgan ko‘rsatuvlari ularning quyi instansiya sudlarida aslida bergan ko‘rsatuvlariga mos emasligi to‘g‘risida keltirilgan vajlari bayonnomaning to‘liq bo‘lishini ta’minlash maqsadida foydalanilgan audio- yoki videoyozuv va stenogrammadagi yozuvlarni eshitib ko‘rish, o‘qib eshittirish, ushbu tergov harakatlari yetarli bo‘lmaganda, bu shaxslarni taftish instansiyasi sudi majlisida qayta so‘roq qilish yo‘li bilan tekshirilishi mumkin.

Taftish instansiyasi sudi muhokamasi jarayonida, bila turib yolg‘on ko‘rsatuv berganlik uchun javobgarlik to‘g‘risida ogohlantirilgan protsess ishtirokchisining hozirgi va ilgarigi so‘roqlaridagi ko‘rsatuvlari o‘rtasida jiddiy qarama-qarshiliklar aniqlanganda, tegishli munosabat bildirilishi shart.

16. Taftish instansiyasi sudida taraflar muzokaralari JPKning 449-moddasi qoidalariga muvofiq o‘tkaziladi, biroq bunda shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) bergan shaxs birinchi bo‘lib so‘zga chiqadi.

Ish bo‘yicha bir necha shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) mavjud bo‘lganda, birinchi bo‘lib ayblov tarafiga tegishli protsess ishtirokchilari so‘zga chiqadi.

17. Agar quyi instansiya sudi hukmi, ajrimi moddiy va protsessual qonun talablariga muvofiq chiqarilganligi aniqlansa, taftish instansiyasi sudi ularni o‘zgarishsiz qoldiradi (JPKning 521⁴, 521¹⁷-moddalari).

Taftish instansiyasi sudi sud hukmini, ajrimini o‘zgarishsiz qoldirganda quyidagilarga haqli:

JPK 533-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan asoslar mavjud bo‘lganda, hukmning ijrosini kechiktirishga;

amnistiya aktini qo‘llashga.

Taftish instansiyasi sudi tomonidan quyi instansiyasi sudi hukmi, ajrimining tavsif yoki qaror qismiga o‘zgartirish kiritilganda ham, basharti bu ayblov hajmi, qilmishning kvalifikatsiyasi, tayinlangan jazo turi va miqdori o‘zgarishiga olib kelmasa, sud qarorlari o‘zgarishsiz qoldiriladi.

18. JPKning 485-moddasida hukmni, ajrimni bekor qilinishi va o‘zgartirilishining umumiy asoslari belgilangan bo‘lib, taftish instansiyasi sudi, ishning muayyan holatlaridan kelib chiqqan holda, bu asoslarni u yoki bu tarzda qo‘llashi mumkin.

Hukm, ajrim quyidagi hollarda o‘zgartirilishi shart, agar:

sud tergovi to‘liq bo‘lmasa yoki bir yoqlama olib borilgan bo‘lib, biroq yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar to‘ldirilganidan so‘ng taftish instansiyasi sudi jinoyat kvalifikatsiyasini o‘zgartirish zarurligi haqida xulosaga kelsa;

hukmda, ajrimda bayon qilingan sud xulosalari ishning haqiqiy holatlariga muvofiq bo‘lmay, biroq taftish instansiyasi sudi ularga mahkumning ahvolini og‘irlashtirmagan holda tegishli baho bera olsa;

ish bo‘yicha JPK normalari buzilgan bo‘lib, biroq ularning taftish instansiyasida bartaraf etilishi hukmni bekor qilishni talab etmasa;

sud tomonidan JK normalari noto‘g‘ri qo‘llanilgan bo‘lib, biroq taftish instansiyasi sudi bu xatoni mahkumning ahvolini og‘irlashtirmagan holda tuzatishi mumkin bo‘lsa;

taftish instansiyasi sudi tayinlangan jazo yengillashtirilishi lozim deb hisoblasa;

JK Maxsus qismining tegishli moddasidagi yetkazilgan moddiy zararning o‘rni qoplangan taqdirda ozodlikni cheklash va ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo qo‘llanilmasligi haqidagi normaning qo‘llanilish zaruriyati vujudga kelsa.

19. Taftish instansiyasi sudi hukmni, ajrimni o‘zgartirish uchun asoslar mavjud bo‘lganda quyidagilarga haqli:

qilmishni JK boshqa moddasiga (bir necha moddalariga) qayta kvalifikatsiya qilishga;

hukmdan, ajrimdan ayblovning bir qismini (ayrim epizodlarini) yoki mahkumning javobgarligini og‘irlashtiruvchi belgilarni chiqarishga;

hukmdan, ajrimdan jinoyatlarning ideal majmui tariqasida qilmishni noto‘g‘ri baholash tufayli ortiqcha e’lon qilingan JK moddasini chiqarishga;

JKning 70 — 72, 87-moddalarida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lganda, mahkumni jazodan ozod qilishga;

jazoni yengillashtirishga, JK Maxsus qismi moddasi sanksiyasi doirasida boshqa yengilroq yoxud JKning 57-moddasini qo‘llagan holda jazo tayinlashga;

mahkumning ahvolini og‘irlashtirmagan holda JKning 59 yoki 60-moddasini qo‘llab, jazo miqdorini o‘zgartirishga;

jinoyat natijasida yetkazilgan, o‘rni qoplanishi lozim bo‘lgan moddiy zarar, shuningdek, ma’naviy ziyonni kompensatsiya qilish miqdorini ko‘paytirish yoki kamaytirishga, shuningdek, ushbu masala quyi instansiya sudi tomonidan hal etilmagan hollarda, bunday zararni qoplash to‘g‘risida qaror qabul qilishga;

mahkumni o‘ta xavfli retsidivist deb topishga yoki hukmdan, ajrimdan uni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi qarorni chiqarishga;

mahkumga nisbatan jazoni ijro etish koloniyasining boshqa, shu jumladan, og‘irroq turini belgilashga;

ashyoviy dalillar, protsessual chiqimlar to‘g‘risidagi masalalarni va boshqa masalalarni hal etishga.

20. Asosiy jazo yengillashtirilganda, shu jumladan, JKning 57-moddasi qo‘llanilganda ham, taftish instansiyasi sudi hukmning, ajrimning qo‘shimcha jazo tayinlash haqidagi qismini o‘zgarishsiz qoldirishi mumkin.

21. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, mahkumga nisbatan jazoni yengillatishga yoki uni jazoni o‘tashdan ozod qilishga asos sifatida faqat ish bo‘yicha aniqlangan va mahkumga nomutanosib og‘ir jazo tayinlanganligidan dalolat beruvchi holatlar olinishi mumkin. Hukm chiqarilgandan so‘ng kelib chiqqan holatlar, shuningdek mahkumning jazoni o‘tash vaqtidagi xulq-atvori o‘z-o‘zidan sud qarorlarining o‘zgartirilishiga olib kelmasligi lozim va faqat ishning taftish tartibida ko‘rib chiqilishi uchun boshqa asoslar mavjud bo‘lganda inobatga olinishi mumkin.

22. JPK 494-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarining talablariga rioya etgan holda mahkumning qilmishini JK bir moddasidan ikki va undan ortiq moddalariga qayta kvalifikatsiya qilganda, taftish instansiyasi sudi hukmga, ajrimga jazoni kuchaytirmagan holda tegishli o‘zgartirishlar kiritishi va JKning 59-moddasida belgilangan qoidalarga muvofiq jazo tayinlashga haqli.

Bunda yangi jazo hukm bo‘yicha tayinlangan jazodan og‘irroq bo‘lishi faqat shu asoslarga ko‘ra jabrlanuvchi yoki uning vakili tomonidan shikoyat berilgan yohud prokuror tomonidan protest bildirilgan hollardagina mumkin.

Agar JK bir moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi shart bo‘lgan ikki yoki undan ortiq qilmish JK bir necha moddasi bilan noto‘g‘ri kvalifikatsiya qilingan bo‘lsa, taftish instansiyasi sudi ushbu qilmishlarni JK tegishli moddasiga qayta kvalifikatsiya qilib, shu modda bo‘yicha ilgari tayinlangan jazoni kuchaytirmagan holda yangi jazo belgilashga haqli.

23. Quyi instansiya sudi tomonidan jazolarni qoplash qoidalari (JKning 59-moddasi) noto‘g‘ri qo‘llanilganligi aniqlanganda, taftish instansiyasi sudi jazolarni qo‘shish tartibini qo‘llashi mumkin. Bunda, agar shu asoslarga ko‘ra jabrlanuvchi yoki uning vakili tomonidan shikoyat berilmagan yoxud prokuror tomonidan protest bildirilmagan bo‘lsa, yangi jazo hukm, ajrim bo‘yicha tayinlangan uzil-kesil jazo miqdoridan ortiq bo‘lishi mumkin emas.

Agar sud tomonidan bir necha hukm bo‘yicha jazo belgilashda bir jazoni boshqasi bilan qoplash qoidasi qonunga xilof tarzda qo‘llanilgan bo‘lsa yoki o‘talmagan jazo muddatini qo‘shish imkoniyati bo‘lmasa, taftish instansiyasi sudi oxirgi hukm bo‘yicha jazoni yengillashtirganda oldingi hukm bo‘yicha o‘talmagan jazoni qisman yoki to‘liq qo‘shishga haqli. Bunda uzil-kesil jazo hukmda belgilangan jazo miqdoridan (keyingi sud instansiyalari tomonidan kiritilgan o‘zgartirishlarni inobatga olgan holda) oshmasligi lozim.

24. Boshqa epizodlar bilan umumiy kvalifikatsiya qilingan bir yoki bir necha epizod (masalan, bir necha marta o‘g‘rilik, firibgarlik va hokazo) bo‘yicha ish holatlari to‘liq tekshirilmagan deb topilganda, agar yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni to‘ldirish uchun imkoniyat bo‘lmasa, taftish instansiyasi sudi hukmni, ajrimni o‘zgartirib, ularni hukmdan, ajrimdan chiqarishi lozim.

Agar mahkum JKning turli moddalari bo‘yicha kvalifikatsiya qilingan bir necha jinoyatni sodir etganlikda aybdor deb topilgan bo‘lsa, taftish instansiyasi sudi hukmning, ajrimning bir yoki bir necha jinoyatga oid qismini o‘zgartirib, o‘sha mahkumga nisbatan hukmning, ajrimning qolgan qismini o‘zgarishsiz qoldirishi mumkin.

25. Taftish instansiyasi sudi hukmni, ajrimni bekor qilish uchun asoslar mavjud bo‘lganda quyidagilarga haqli:

1) ayrim sud qarorlarini bekor qilish va ish bo‘yicha ilgari qabul qilingan sud qarorlaridan birini o‘z kuchida qoldirishga;

2) ish bo‘yicha qabul qilingan barcha sud qarorlarini bekor qilish va ayblov yoki oqlov hukmi chiqarishga;

3) ish bo‘yicha qabul qilingan barcha sud qarorlarini bekor qilish va ishni JPKning 496-moddasida nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha tugatishga;

4) JPK 493-moddasining to‘rtinchi qismiga muvofiq, mahkumga yangi ayblov qo‘yilgan yoki yangi shaxs ayblanuvchi sifatida ishtirok etish uchun ishga jalb etilgan taqdirda, ish bo‘yicha qabul qilingan barcha sud qarorlarini bekor qilishga va jinoyat ishini birinchi instansiya sudiga yangidan ko‘rish uchun yuborishga.

Ushbu bandning 2-kichik bandida nazarda tutilgan holatda taftish instansiyasi sudi hukm, qolgan hollarda ajrim chiqaradi.

Bir vaqtning o‘zida JPKning 521⁴ va 521¹⁷-moddalarida nazarda tutilgan har ikkala turdagi qarorni qabul qilish lozim bo‘lsa, taftish instansiyasi sudi tegishlicha, alohida hukm va ajrim chiqaradi.

26. Birinchi instansiya sudining qonuniy, asoslantirilgan, adolatli hukmi yoki qonuniy, asoslantirilgan ajrimi apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan yetarli asoslarsiz bekor qilingan yoki o‘zgartirilgan hollarda, taftish instansiyasi sudi JPKning 521⁴-moddasiga muvofiq, apellatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi hukmini, ajrimini bekor qiladi va birinchi instansiya sudi hukmini, ajrimini o‘zgarishsiz qoldiradi.

Apellatsiya yoki kassatsiya instansiya sudining qonuniy, asoslantirilgan, adolatli hukmi yoki ajrimi tegishli taftish instansiyasi sudi tomonidan yetarli asoslarsiz bekor qilingan yoki o‘zgartirilgan hollarda, taftish instansiyasi sudi JPKning 521¹⁷-moddasiga muvofiq, tegishli taftish instansiyasi sudi hukmini, ajrimini bekor qiladi va ish bo‘yicha ilgari qabul qilingan sud qarorlaridan birini o‘zgartirishlar bilan yoki o‘zgarishsiz, o‘z kuchida qoldiradi yoxud yangi qaror qabul qiladi.

27. Jinoyat-protsessual qonuni normalarining hukm, ajrim so‘zsiz bekor qilinishiga sabab bo‘ladigan darajada jiddiy buzilishi tushunchasi JPK 488-moddasida ko‘rsatilgan. Bunday qonun buzilishini aniqlaganda, taftish instansiyasi sudi jinoyat ishi kimning shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti)ga ko‘ra ko‘rilayotganligidan qat’iy nazar, yo‘l qo‘yilgan qonun buzilishi daxl etgan barcha mahkumlar yoki ishi tugatilgan shaxslarga nisbatan hukmni, ajrimni bekor qilishi shart.

Shuni nazarda tutish lozimki, jinoyat-protsessual qonuni normalari jiddiy buzilganligining aniqlanishi taftish instansiyasi sudini shikoyat, protestda keltirilgan boshqa vajlarni ham (ayblovning isbotlanganligi, kvalifikatsiyaning to‘g‘riligi, jazoning adolatliligi to‘g‘risida va hokazo) mazmunan ko‘rib chiqish va ular bo‘yicha ajrimda tegishli xulosa chiqarish majburiyatidan ozod etmaydi.

Jinoyat ishi bo‘yicha yo‘l qo‘yilgan jinoyat-protsessual qonuni normalarining jiddiy buzilishi hollari taftish instansiyasi sudi tomonidan hukm, ajrim bekor qilinib, yangi hukm, ajrim, shu jumladan, ayblov yoki oqlov hukmi chiqarilishiga yoki ishning JPKning 84-moddasiga muvofiq tugatilishiga to‘sqinlik qilmaydi.

28. Shaxsni jinoiy javobgarlikdan ozod etishni nazarda tutuvchi amnistiya aktiga zid ravishda yoki jinoiy javobgarlikka tortish muddati o‘tgandan so‘ng jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan hollarda, hukm, ajrim, garchi unda mahkum jazodan ozod qilingan bo‘lsa-da, bekor qilinib, ish tugatilishi kerak.

Agar taftish instansiyasi sudi mahkumning harakatlarini JKning boshqa moddasiga qayta kvalifikatsiya qilish kerakligi to‘g‘risida xulosaga kelsa va bu modda shaxsni jazodan ozod etishni nazarda tutuvchi yoki jazo qo‘llanilishini istisno etuvchi amnistiya akti ta’siri doirasiga tushsa, taftish instansiyasi birinchi va apellatsiya instansiyasi sudi qabul qilishi shart bo‘lgan qarorni chiqarishi kerak. Mahkumning harakatlari JKning boshqa moddasiga qayta kvalifikatsiya qilinib, bu modda bo‘yicha shaxs JPK 463-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi hamda uchinchi qismi 2 va 5-bandlariga ko‘ra jazodan ozod qilinishi lozim bo‘lgan yoki unga nisbatan jazo tayinlanishi istisno etilgan hollarda ham shunday qaror qabul qilinishi lozim.

29. Agar amnistiya akti quyi instansiya sudlari tomonidan qo‘llanilishi mumkin bo‘lmagan mahkumga nisbatan qo‘llanilgan bo‘lsa, taftish instansiyasi sudi, jabrlanuvchi yoki uning vakilining shikoyati yoki prokuror protesti bo‘lgan taqdirda, hukmni, ajrimni bekor qiladi va yangi hukm chiqarish orqali amnistiya aktini qo‘llamagan holda yangi jazo tayinlaydi (JPK 494-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari). Agar taftish instansiyasi sudi amnistiya akti qo‘llanilgan holda hukmda tayinlangan jazo amnistiya akti qo‘llanilmagan holda ham mahkum uchun yetarli deb topsa, u hukmdan, ajrimdan amnistiya aktini qo‘llash haqidagi xulosa va qarorni chiqarib, amnistiya akti qo‘llanilgan holda tayinlangan jazoni qoldirishga haqli.

30. Agar ishni taftish tartibida ko‘rib chiqish davomida JKning 13-moddasiga muvofiq orqaga qaytish kuchiga ega bo‘lgan, qilmishning jinoiyligini bekor qiladigan, jazoni yengillashtiradigan yoki shaxsning ahvolini boshqacha tarzda yaxshilaydigan qonun kuchga kirsa, taftish instansiyasi sudi hukmga, ajrimga zarur o‘zgartirishlar kiritadi yoki ularni bekor qilib, ish yuritishni tugatadi.

Bunda shuni e’tiborga olish lozimki, JK 13-moddasining ikkinchi qismiga ko‘ra, ushbu qonun u kuchga kirgunga qadar tegishli jinoiy qilmish sodir etgan shaxslarga, shu jumladan, jazoni o‘tayotgan yoki o‘tab bo‘lgan shaxslarga nisbatan, agar ular hali sudlangan hisoblansalar, tatbiq etiladi.

Qilmishning jinoiyligini bekor qiladigan qonun deganda, jinoyat qonunida qilmishning jinoiyligini istisno etadigan qonun tushuniladi. Masalan, ayrim jinoyatlarni ma’muriy, intizomiy huquqbuzarliklar toifasiga kiritish yoki jinoiy ta’qibdan chiqarish yoki qilmishni huquqqa xilofligini nazarda tutuvchi qonunning bekor qilinishi.

Jazoni yengillashtiradigan qonun deganda, aybli ijtimoiy xavfli qilmish uchun aybdorga nisbatan yengilroq jazoni nazarda tutuvchi me’yorni qabul qilinishi tushuniladi. Masalan, jazo tizimidan qamoq jazosining chiqarilishi, sanksiyaga yengilroq bo‘lgan muqobil jazo turini kiritilishi.

Shaxsning ahvolini boshqacha tarzda yaxshilaydigan qonun deganda, jinoyat tasnifining o‘zgarishi, jinoiy javobgarlikdan yoki jazodan ozod qilish shartlari yoki muddatining o‘zgarishi kabi holatlar tushuniladi. Bunga, javobgarlikka tortish muddatining o‘tib ketganligi munosabati bilan jinoyat uchun javobgarlikdan ozod qilishni nazarda tutuvchi JKning 64-moddasiga kiritilgan jinoiy javobgarlikka tortish muddatini kamaytirish to‘g‘risidagi o‘zgartirishlarni misol tariqasida keltirish mumkin.

31. Taftish instansiyasi sudi jinoyat ishini ko‘rib chiqishda, ish bo‘yicha JPKning 83-moddasida hamda 84-moddasining birinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslarni aniqlasa yoki ish bo‘yicha to‘plangan dalillar mahkumni aybdor deb topish uchun yetarli bo‘lmasa va qo‘shimcha dalillarni to‘plash imkoniyati qolmagan bo‘lsa, JPKning 496-moddasiga muvofiq, barcha sud qarorlarini bekor qiladi va jinoyat ishini tugatadi.

32. JPKning 494-moddasi birinchi va ikkinchi qismiga muvofiq, taftish instansiyasi sudi mahkumga jazoni kuchaytirgan yoki unga e’lon qilingan ayblov doirasida (ayrim ayblov quyi sudlar tomonidan muhokama qilinmay qolgan holatlarda ham) og‘irroq jinoyat to‘g‘risidagi qonunni qo‘llagan holda yangi ayblov hukmi chiqarish orqali quyi sudning ayblov hukmini bekor qilishga faqat shu asoslarga ko‘ra jabrlanuvchi yoki uning vakili tomonidan shikoyat berilgan yoxud prokuror tomonidan protest bildirilgan hollardagina haqli.

Boshqa mahkumlar yoki ular himoyachilarining og‘irroq jinoyatga doir qonunni qo‘llash zarurligi yoki jazoning yengilligi to‘g‘risidagi shikoyatlari hukmni, ajrimni mahkumning ahvolini og‘irlashtiruvchi tomonga bekor qilish uchun sabab bo‘la olmaydi.

Shuningdek, fuqaroviy da’vo bo‘yicha zarar miqdorini ko‘paytirish ham jinoyat kvalifikatsiyasini yoki ayblov mazmunini mahkumning holatini og‘irlashtirish tomoniga o‘zgartirishni taqozo etsa, sud qarorlari faqat jabrlanuvchi yoki uning vakili shikoyati yoxud prokuror protesti mavjud bo‘lganda, JPKning 494-moddasi talablariga rioya etilgan holda bekor qilinishi lozim.

Agar ishni ko‘rish vaqtida sudlanuvchining unga ilgari ayblov qo‘yilmagan jinoyatni sodir etganligini ko‘rsatuvchi holatlar aniqlansa, taftish instansiyasi sudi yangi ayblov bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi masalani hal qilish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda bu haqda prokurorga xabar yuboradi (JPK 416-moddasining birinchi qismi).

Agar ishni ko‘rish vaqtida javobgarlikka tortilmagan shaxs tomonidan jinoyat sodir etilganligini ko‘rsatuvchi holatlar aniqlansa, taftish instansiyasi sudi jinoyat ishi qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi masalani hal qilish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda bu haqda prokurorga xabar yuboradi (JPK 417-moddasining birinchi qismi).

Agar jinoyat ishini taftish tartibida ko‘rish chog‘ida JPK 416-moddasining ikkinchi qismida yoki 417-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan holatlar aniqlansa, sud prokurorning, jabrlanuvchining, uning vakilining, mahkumning, uning himoyachisining yoki qonuniy vakilining iltimosnomasiga ko‘ra, sudlanuvchini yangi ayblov bo‘yicha jinoiy javobgarlikka tortish yoki boshqa shaxsni ish bo‘yicha ayblanuvchi tariqasida ishda ishtirok etishga jalb etish to‘g‘risidagi iltimosnomani qanoatlantirish haqida ajrim chiqaradi va uning ijrosini ayblov dalolatnomasi yoki ayblov xulosasini tasdiqlagan prokurorga ijro muddatini bir oy doirasida ko‘rsatgan holda topshiradi. Bunda ko‘rilayotgan jinoyat ishi sudning ish yurituvida qoladi va ishni yuritish to‘xtatiladi.

Bunday iltimosnoma kiritilmagan, sudning ajrimi JPKning 416, 417-moddalarida belgilangan muddatda bajarilmagan, prokurorning ayblovga qo‘shimcha kiritish yoki yangi shaxsni ishda ayblanuvchi sifatida ishtirok etish uchun jalb etish mumkin emasligi to‘g‘risidagi asoslantirilgan xulosasi kelib tushgan holda, taftish instansiyasi sudi jinoyat ishini ko‘rishni qaytadan boshlash to‘g‘risida ajrim chiqarib, sud muhokamasini e’lon qilingan ayblov doirasida va jinoyat ishida mavjud bo‘lgan dalillar asosida davom ettiradi.

Mahkumga yangi ayblovning qo‘yilishi yoki yangi shaxs ayblanuvchi sifatida ishda ishtirok etish uchun jalb etilishi taftish instansiyasi sudi tomonidan JPK 493-moddasining 4-qismiga muvofiq, quyi instansiya sudlarining barcha qarorlarini bekor qilinishiga va ishni birinchi instansiya sudiga umumiy asoslarda yangidan ko‘rish uchun yuborilishiga asos bo‘ladi.

33. Agar ish taftish tartibida ko‘rilganda sud qarorlari bekor qilinib, mahkum sodir etilgan jinoyatga daxldor emasligi sababli oqlangan yoki unga oid jinoyat ishi tugatilgan, biroq ushbu jinoyatni sodir etgan shaxs aniqlanmay qolgan taqdirda, sud JPKning 470-moddasi talabidan kelib chiqib, jinoyatni sodir etgan shaxsni aniqlash yuzasidan chora ko‘rish uchun ishni prokurorga yuborishi lozim.

34. Oqlov hukmi taftish instansiyasi sudi tomonidan, faqat, shaxsning asossiz oqlanganligi to‘g‘risida jabrlanuvchi (uning vakili)ning shikoyati yoki prokurorning protesti bo‘lgan hollarda bekor qilinishi va ayblov hukmi chiqarilishi mumkin (JPKning 494-moddasi).

Ayrim oqlangan shaxslarga nisbatan shikoyat (protest) berilishi boshqa oqlangan shaxslarga nisbatan hukmning bekor qilinishi yoki o‘zgartirilishi uchun asos bo‘lmaydi.

35. Agar mahkum o‘zi yoki protsessning boshqa ishtirokchilari tomonidan taftish shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti) berilgandan so‘ng, biroq ish taftish instansiyasi sudida ko‘rilgunga qadar vafot etsa, ish yuritish marhumning yaqin qarindoshlari talabi bilan umumiy asoslarda davom ettiriladi.

Bunda, marhumni reabilitatsiya qilish uchun asoslar mavjud bo‘lgan taqdirda, taftish instansiyasi sudi hukmni, ajrimni bekor qilib, oqlov hukmi chiqaradi, boshqa hollarda esa, hukmni, ajrimni bekor qilib, ushbu shaxsga nisbatan jinoyat ishini JPK 84-moddasi birinchi qismining 3-bandiga muvofiq tugatadi.

Ish tugatilganda ashyoviy dalillar taqdiri haqidagi masala JPKning 211-moddasiga muvofiq, ularning tegishliligi to‘g‘risida nizo kelib chiqqanda esa — fuqarolik ish yurituv tartibida ko‘rilishi mumkin. Marhumning harakatlari bilan yetkazilgan zararni undirish masalasi ham jabrlanuvchi (uning vakili) yoki prokuror tomonidan marhumning vorislariga yoki uning mulkini boshqarish huquqini o‘z zimmasiga olgan shaxsga nisbatan qo‘zg‘atilgan da’vo bo‘yicha fuqarolik ish yurituvi tartibida ko‘riladi.

36. Taftish instansiyasi sudi ishni sudning ajrimi ustidan berilgan xususiy shikoyat (xususiy protest) bo‘yicha ko‘rganda quyidagilarga haqli (JPKning 521⁵, 521¹⁸-moddalari):

1) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudlarining ajrimlarini o‘zgarishsiz, xususiy shikoyatni, xususiy protestni esa qanoatlantirmasdan qoldirishga;

2) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudlarining ajrimlarini bekor qilishga va ishni yangidan ko‘rib chiqish uchun tegishli instansiya sudiga yuborishga;

3) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudlarining ajrimlarini bekor qilishga va ishni umumiy qoidalar bo‘yicha surishtiruv yoki dastlabki tergovni o‘tkazish uchun prokurorga yuborishga;

4) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudlarining ajrimlarini bekor qilishga va amnistiya aktini qo‘llashga;

5) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudlarining ajrimlarini bekor qilishga va ish yuritishni tugatishga;

6) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudining xususiy ajrimini bekor qilishga;

7) birinchi instansiya, apellatsiya, kassatsiya yoki tegishli taftish instansiyasi sudlarining ajrimlarini o‘zgartirishga.

37. Taftish instansiyasi sudining hukmi va ajrimi JPKning 521⁶ va 521¹⁹-moddalari talablariga muvofiq bo‘lishi, xususan, unda taftish shikoyati (xususiy shikoyati), protesti (xususiy protesti)da keltirilgan har bir vaj muhokama etilib, uning asosliligi yoki asossizligi yuzasidan xulosalar bayon etilishi shart.

Shikoyat (xususiy shikoyat), protest (xususiy protest) qanoatlantirilmay qoldirilganda taftish instansiyasi sudining ajrimida quyi instansiya sudining hukmi, ajrimi qonuniy, asosli va adolatli deb topilganligining, shikoyat (xususiy shikoyat) yoki protest (xususiy protest) esa qanoatlantirilmasdan qoldirilganligining asoslari ko‘rsatilishi kerak.

Quyi instansiya sudining hukmi, ajrimi bekor qilingan yoki o‘zgartirilgan taqdirda, taftish instansiyasi sudining hukmida, ajrimida qonunning qaysi normalari talablari buzilganligi va bekor qilinayotgan yoki o‘zgartirilayotgan qarorning asossizligi nimadan iborat ekanligi ko‘rsatilishi kerak.

38. Agar muayyan sababga ko‘ra, ayrim mahkumlarga nisbatan qonunda belgilangan muddatda berilgan taftish shikoyati (protesti) boshqa mahkumlarga nisbatan ish ko‘rilgandan so‘ng kelib tushsa yoki mahkumning, uning himoyachisining yoki qonuniy vakilining taftish shikoyati shu mahkumga nisbatan protsessning boshqa ishtirokchisi tomonidan berilgan shikoyat (protest) ko‘rilgandan so‘ng kelib tushsa, taftish instansiyasi sudi JPKning 521⁷-moddasida belgilangan qoidalarga rioya qilishi kerak.

39. Taftish instansiyasi sudi jinoyat ishini Oliy sud raisining, Bosh prokurorning JPKning 485-moddasida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra bildirilgan protesti (xususiy protesti) bo‘yicha Oliy sudning Rayosatida taftish tartibida takroran ko‘rib chiqadi.

JPKning 521⁸-moddasiga muvofiq, jinoyat ishini taftish tartibida takroran ko‘rib chiqish uchun protest bildirish masalasini hal etish maqsadida suddan talab qilib olishga JPKning 511-moddasida ko‘rsatilgan shaxslarning iltimosnomalari, shuningdek sudyaning taqdimnomasi, ommaviy axborot vositalarining xabarlari sabab bo‘ladi.

JPKning 521²⁰-moddasida taftish tartibida protest (xususiy protest) bildirish to‘g‘risidagi iltimosnoma mazmuni yuzasidan muayyan talablar belgilangan bo‘lib, iltimosnoma ushbu talablarga javob bermagan, shuningdek, JPK 521⁹-moddasida ko‘rsatilgan hollarda xat bilan uni bergan shaxsga qaytariladi.

Oliy sudning Rayosatida taftish tartibida takroran ish yuritish JPKning 55 va 56²-boblarida nazarda tutilgan qoidalar inobatga olingan holda, birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari asosida olib boriladi.

Ishni taftish tartibida takroran ko‘rib chiqish natijalariga ko‘ra, Oliy sudning Rayosati JPKning 521¹⁷-moddasida nazarda tutilgan vakolatlari doirasida hukm yoki qaror chiqaradi.

Oliy sud Rayosatining hukmi, qarori uzil-kesil bo‘lib, bundan JPK 485-moddasining 6 va 7-bandlarida hamda 521⁷-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno.

40. Sud qarorlarining qonuniyligi va asosliligini shubha ostida qoldiruvchi holatlar — sudning hukmi, ajrimi qonuniy kuchga kirgan paytda mavjud bo‘lgan, biroq sudga ma’lum bo‘lmagan, shuningdek, sud qarorlari qonuniy kuchga kirgandan so‘ng aniqlangan holatlar bilan bog‘liq bo‘lsa, bunday sud qarorini qayta ko‘rib chiqish masalasi faqat yangi ochilgan holatlar bo‘yicha JPKning 57-bobida nazarda tutilgan ish yuritish qoidalari asosida hal etilishi mumkin.

41. JPKning 298 va 300-moddalarida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lganda, shuningdek, surishtiruv, dastlabki tergov yuritilgan yoki sud muhokamasi vaqtida qonun buzilishiga yo‘l qo‘yilganligini aniqlagan taqdirda, taftish instansiyasi sudi xususiy ajrim chiqarish yo‘li bilan tegishli organ yoki mansabdor shaxsning e’tiborini bunga jalb etishi mumkin.

Sud qarorlari o‘zgarishsiz qoldirilganda, taftish instansiyasi sudi uning qonuniyligi va asosliligini shubha ostiga oluvchi xususiy ajrim chiqarishga haqli emas.

42. Protsessual qonun normalarini bir xilda va to‘g‘ri qo‘llanilishi amaliyotini shakllantirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga hamda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atiga jinoyat ishlarni taftish tartibida ko‘rish sud amaliyotini umumlashtirib borish tavsiya etilsin.