Tarmoqlar

Maxsus tadbir nomi

Muvofiqlik mezonlari

Energetika

Elektr energiyasi, isitish energiyasi, mexanik energiya yoki sovitish uchun qayta tiklanadigan energiya ishlab chiqarish.

Issiqxona gazlari emissiyasi qazib olinadigan yoqilgʻi ishlab chiqarishdan kelib chiqadigan issiqxona gazlari emissiyasidan sezilarli darajada past boʻlishi kerak.

Dastlabki bosqichda ishlab chiqilgan suyuq bioyoqilgʻi bundan mustasno.

Elektr energiyasi, isitish, mexanik energiya yoki sovitish uchun qayta tiklanadigan energiya hamda qazib olinadigan energiyadan birgalikda foydalanish.

Issiqxona gazlari emissiyasi qazib olinadigan yoqilgʻi ishlab chiqarishdan kelib chiqadigan issiqxona gazlari emissiyasidan sezilarli darajada past boʻlishi kerak.

Bunda faqat qayta tiklanadigan energiya manbalariga yoʻnaltirilgan xarajatlar kiritilishi kerak.

Past uglerodli vodorodni ishlab chiqarish, saqlash yoki ishlatish.

Uglerod darajasi juda past boʻlgan elektr energiyasidan foydalangan holda suvni elektroliz qilish orqali yoki uglerodni ushlash va ushlangan CO₂ni saqlash yoki utilizatsiya qilish bilan bugʻ yordamida tabiiy gazdan oʻgirish (konversiya) qilish orqali hosil boʻlgan vodorod. Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirish natijasini hosil qilishi kerak.

Koʻmirdan gazga oʻtish kabi uglerod darajasi baland boʻlgan yoqilgʻilarni uglerod darajasi pastroq boʻlgan yoqilgʻiga almashtirish

Elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun toʻgʻri kelmaydi.

Qazib olinadigan yoqilgʻiga oʻtilgan holatda, zavodning ishlash muddatidan oshmasligi kerak.

Chiqindi gazdan yoqilgʻi yoki xomashyo sifatida foydalanish.

Issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishi kerak.

Koʻmir qatlamidan olinadigan metan gazi, yangi neft qazib olish konlaridan olingan yoʻldosh gaz va yangi gaz qazib olish konlaridan olingan shaxta metan gazi istisno qilinishi kerak.

Bir manbadan energiya ishlab chiqarishdan elektr energiyasi, isitish energiyasi va mexanik energiyasi yoki sovitish uchun energiyani birgalikda ishlab chiqarishga, masalan, birlashgan issiqlik va elektr energiyasi stansiyalariga oʻtish.

Bunday transformatsiya samaradorlikning sezilarli darajada yaxshilanishini taʼminlashi kerak.

Energiya ishlab chiqarishda energiya samaradorligini oshirish.

Samaradorlikning sezilarli darajada yaxshilanishini taʼminlashi kerak.

Uglerodni ushlab qolish va saqlash.

CO₂ saqlanishi muntazam tusga ega boʻlishi kerak.

Koʻproq past uglerodli energiyani taʼminlash maqsadida energiyani saqlash va tarmoq barqarorligini takomillashtirish choralari.

Qazib olinadigan yoqilgʻiga taalluqli emas.

Past uglerodli elektr energiyasi ulushini oshiradigan yangi elektr energiyasi uzatish yoki tarqatish infratuzilmasi.

Past uglerodli elektr energiyasi ulushining oshishiga olib keluvchi infratuzilmani namoyish qilish salohiyatiga ega boʻlishi kerak.

Isitish yoki sovitish tizimlari energiyasi uchun yangi uzatish yoki tarqatish infratuzilmasi.

Isitish yoki sovitish energiyasi qazib olinadigan yoqilgʻidan olinmasligi kerak.

Mavjud elektr, issiqlik yoki gazni uzatish va taqsimlashda samaradorlikni oshirish yoki texnik yoʻqotishlarni kamaytirish.

Bu energiya yoki sof issiqxona gazlaridan foydalanish samaradorligi sezilarli darajada yaxshilanishini taʼminlashi kerak.

Elektr, issiqlik yoki gazni taqsimlashda tijoriy maqsadlarida foydalanishdagi va (toʻlovlarni) yigʻib olishdagi yoʻqotishlarini kamaytirish; yoki isteʼmolchi talabini boshqarishga qaratilgan chora-tadbirlar.

Isteʼmolchilar tomonidan toʻlanadigan toʻlovlar samarasini oshirish kerak.

Tashish va saqlash infratuzilmasida issiqxona gazlarining qochqin chiqindilarini kamaytirish.

Konchilik va metall ishlab chiqarish

Qayta tiklanadigan energiya, energiya samaradorligi texnologiyalari va boshqalar uchun muhim boʻlgan minerallar va metall rudalarini qazib olish.

Agar yakuniy foydalanish turi maʼlum boʻlsa, yakuniy foydalanish iqlim oʻzgarishining taʼsirini yumshatish bilan bogʻliqligini koʻrsatishi kerak. Agar yakuniy foydalanish turi nomaʼlum boʻlsa, global darajada global foydalanishning aksariyat qismi iqlim oʻzgarishining taʼsirini yumshatish uchun ekanligini koʻrsatish kerak.

Qayta tiklanadigan energiya, energiya samaradorligi texnologiyalari va boshqalarda asosan ishlatiladigan yoki muhim ahamiyatga ega boʻlgan metallar yoki qotishmalarni ishlab chiqarish.

Agar yakuniy foydalanish turi maʼlum boʻlsa, yakuniy foydalanish iqlim oʻzgarishining taʼsirini yumshatish bilan bogʻliqligini koʻrsatishi kerak. Agar yakuniy foydalanish turi nomaʼlum boʻlsa, global darajada global foydalanishning aksariyat qismi iqlim oʻzgarishining taʼsirini yumshatish uchun ekanligini koʻrsatishi kerak.

Ishlab chiqarish

Mavjud konlarda sanoat korxonalarining energiya samaradorligini oshirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyalarini, uglerod intensivligini (masalan, bir birlik boshiga CO₂) yoki energiya intensivligini (masalan, bir birlik boshiga gigajoul) sezilarli darajada kamaytirishi kerak.

Bir manbadan energiya ishlab chiqarishdan elektr energiyasi, isitish energiyasi va mexanik energiyasi yoki sovitish uchun energiyani birgalikda ishlab chiqarishga, masalan, birlashgan issiqlik va elektr energiyasi stansiyalariga oʻtish.

Bunday transformatsiya samaradorlikning sezilarli darajada yaxshilanishini taʼminlashi kerak.

Yangi yuqori samarali yoki past uglerodli ishlab chiqarish obyektlari yoki mavjud ishlab chiqarish obyektida yangi qoʻshimcha uskunalar yoki ishlab chiqarish liniyalari.

Tegishli milliy darajada maqbul boʻlgan mezon koʻrsatkichdan sezilarli darajada pastroq uglerod emissiya yoki energiya sarfini namoyish qilishi kerak.

Qazib olinadigan yoqilgʻi asosida ishlaydigan uskunalar yoki jarayonlarni elektr energiyasida ishlaydigan uskunalar yoki jarayonlar bilan almashtirish.

Uglerodni ushlab qolish va saqlash.

CO₂ saqlanishi muntazam tusga ega boʻlishi kerak.

Issiqxona gazlari emissiyasining oldini olish yoki uni kamaytirish uchun sanoat infratuzilmasini modernizatsiya qilish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Isteʼmolni yoki chiqindilarni kamaytiruvchi mavjud yoki yangi/ilgʻor sanoat jarayonlarni yaxshilash yoki joriy qilish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak

Past uglerodli energiya yoki chiqindilardan hosil qilingan energiyani birlashtirish imkonini beruvchi energiyani saqlash texnologiyalarini joriy qilish.

Saqlash qazib olinadigan yoqilgʻiga taalluqli emas.

Faqat qayta tiklanadigan energiyadan foydalanish, energiya samaradorligi yoki boshqa past uglerodli texnologiyalar uchun butlovchi qismlar, uskunalar ishlab chiqarish yoki infratuzilmani yaratish.

Past uglerodli vodorodni ishlab chiqarish.

Uglerod darajasi juda past boʻlgan elektr energiyasidan foydalangan holda, suvni elektroliz qilish orqali yoki uglerodni ushlash va ushlangan CO₂ni saqlash yoki utilizatsiya qilish bilan bugʻ yordamida tabiiy gazdan oʻgirish (konversiya qilish) orqali hosil boʻlgan vodorod. Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirish natijasini hosil qilishi kerak.

Chiqindi gazdan xomashyo yoqilgʻisi sifatida foydalanish.

Issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishi kerak.

Koʻmir qatlamidan olinadigan metan gazi, yangi neft qazib olish konlaridan olingan yoʻldosh gaz va yangi gaz qazib olish konlaridan olingan shaxta metan gazi istisno qilinishi kerak.

Qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi, yerdan foydalanish va baliqchilik

Qishloq xoʻjaligida energiya sarfini kamaytirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Tuproq tarkibida uglerod zaxiralarini koʻpaytirish yoki eroziyaga qarshi kurash, shu jumladan, yaylovlardan foydalanishni tartibga solish orqali tuproq tarkibidagi uglerod yoʻqotilishining oldini olish.

Yer usti yoki yer ostidagi uglerod zaxiralarining sezilarli koʻpayishiga olib kelishi kerak

Qishloq xoʻjaligida qoʻllaniladigan amaliyot yoki operatsiyalarini bajarishda tarkibida CO₂ boʻlmagan issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Chorvachilikda metan yoki boshqa issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasi hajmi yoki surʼatini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Oʻrmon xoʻjaligini barqaror boshqarish, oʻrmonlarning kesilishi yoki yer degradatsiyasining oldini olish.

Yer usti yoki yer ostidagi uglerod zaxiralarining sezilarli koʻpayishiga yoki sof issiqxona gazlari emissiyasi hajmi yoki surʼatini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Baliqchilik yoki suv dunyosi obyektlarida CO₂ intensivligini pasaytirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi va mahalliy ekotizimning degradatsiyasiga olib kelmasligi kerak.

Oziq-ovqat mahsulotlari yoʻqotilishini yoki oziq-ovqat chiqindilarini kamaytirish yoki past uglerodli diyetani targʻib qilish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasi hajmi yoki surʼatini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Biomaterial ishlab chiqarish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasi hajmi yoki surʼatini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak. Bunda biomassa oziq-ovqat sanoati bilan raqobatlashmaydigan barqaror va ijtimoiy jihatdan maqbul manbalardan olinishi kerak.

Suv taʼminoti va chiqindi suvlar

Suv taʼminoti tizimlarining energiya samaradorligini oshirish, shu jumladan, energiya sarfini va yoʻqotishlarni kamaytirish.

Bu sezilarli darajada energiya samaradorligi yaxshilanishiga yoki sof issiqxona gazlari emissiyasining kamayishiga olib kelishi kerak.

Avitotsisternalar yordamida yoki boshqa yuqori emissiyali suv taʼminotini quvurli suv tizimlari bilan almashtirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Energiya samaradorligi yuqori boʻlgan yangi suv taʼminoti loyihalari.

Mamlakatda mavjud eng yaxshi texnologiyadan foydalanishi yoki emissiyasiz boʻlishi kerak (masalan, gravitatsiya asosida suv taʼminoti).

Suv yoʻqotilishini kamaytirish, energiyani tejashni ragʻbatlantirish, chiqindi suvlarni tozalash borasidagi maqsadlarga erishish yoki undan ham oshirish va boshqalar uchun ishlatish va texnik xizmat koʻrsatishni yaxshilash.

Chiqindi suvlarni, najasli yoki zararsizlantirilgan loyni yigʻish va tozalash orqali issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasi hajmini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Mavjud chiqindi suvlarni tozalash va boshqarish inshootlarining energiya yoki ish samaradorligini takomillashtirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Chiqindi suvlarni, najasli yoki zararsizlantirilgan loyni yigʻishni yaxshilash.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Chiqindi suvlarni qayta ishlatish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak

Qattiq maishiy chiqindilarni tartibga solish

Ajratib olingan chiqindilarni alohida yigʻish va tashish.

Qayta foydalanish yoki qayta ishlash uchun materiallar xususiyatini tiklashni yengillashtirishi kerak.

Ajratib olingan chiqindilarni saqlash, jamlash yoki tashish.

Qayta foydalanish yoki qayta ishlash uchun materiallar xususiyatini tiklashni yengillashtirishi kerak.

Qayta foydalanish imkonini taʼminlash.

Aks holda mahsulot chiqindiga chiqarilishi mumkinligini, u asl foydalanishga qaytarilishi va kelajakda qayta tiklash yoki qayta ishlashga xavf tugʻdirmasligini namoyish qilishi kerak.

Chiqindilardan materiallarni mexanik jarayonlar yoxud mexanik boʻlmagan jarayonlar yordamida qayta tiklash.

Qayta foydalanish yoki qayta ishlashga tayyorlash uchun chiqindilardan ikkilamchi materiallarni qayta tiklashga qaratilgan boʻlishi va sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishiga olib kelishi kerak.

Chiqindilarni anaerobik usulda eritish/parchalash.

Biologik chiqindilar manba joyida ajratib olinib, ular alohida yigʻilishi va biogazdan unumli foydalanilishi kerak. Parchalangan qoldiqlar yoqib tashlanmasligi kerak. Metan oqib ketishining oldini olish boʻyicha choralar koʻrilishi kerak.

Kompostlash.

Hosil boʻlgan kompost iloji boʻlgan oʻrinlarda tabiiy oʻgʻit yoki tuproq tuzilmasini qayta tiklovchi unsur sifatida ishlatilishi kerak va yoqib tashlanmasligi kerak.

Biologik chiqindilar va ularning qiymatini qayta tiklashning boshqa turlari.

Biologik chiqindilar manba joyida ajratib olinib, ular alohida yigʻilishi, va bu jarayonlar emissiyani sezilarli darajada kamaytirishiga olib kelishi kerak.

Aralash qoldiq chiqindilarni mexanik yoki biologik usullar bilan tozalash.

Qayta tiklangan materiallar qayta ishlash uchun yaroqli boʻlishi kerak va sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak. Utilizatsiya qilinadigan biologik chiqindilar organik tarkibiy qismlarni barqarorlashtirish uchun biologik usulda tozalanishi kerak.

Chiqindilarni yoqib tashlash.

Sof issiqxona gazlari emissiyalarining sezilarli darajada kamayishini namoyish qilishi va eng yaxshi mavjud texnologiyalardan foydalanilishi kerak (ayniqsa, issiqlik va elektr quvvat energiyasi kombinatsiyasi asosida).

Eski chiqindi poligonlarini yoki poligon uchastkalarini yopish ishlari doirasida poligon gazini olish.

Olingan chiqindi poligon gazidan unumli foydalanilishi yoki agarda bu iqtisodiy nuqtai nazardan maqsadga muvofiq boʻlmasa, yoqib tashlanishi kerak. Chiqindi poligonlarida metan emissiyaning oldini olish boʻyicha choralar koʻrilishi kerak.

Yangi sanitar chiqindi poligonlarida yoki poligon uchastkalarida poligon gazini olish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak. Olingan chiqindi poligon gazidan unumli foydalanilishi yoki agarda bu iqtisodiy nuqtai nazardan maqsadga muvofiq boʻlmasa, yoqib tashlanishi kerak. Chiqindi poligonlarida metan emissiyaning oldini olish boʻyicha choralar koʻrilishi kerak.

Chiqindilarni utilizatsiya qilish inshootlarida energiya samaradorligini oshirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Transport

Shahar va qishloq jamoat transporti.

Yuqori uglerodli transport turlaridan modal siljishga olib kelishi kerak.

Motorsiz transport va jamoat velosipedlari mexanizmini joriy qilish dasturlari.

Yuk va yoʻlovchilarni shaharlararo temir yoʻl transportida tashish.

Yuqori uglerodli transport turlaridan modal siljishga olib kelishi kerak. Qazib olinadigan yoqilgʻini tashish bilan bogʻliq faoliyat bundan mustasno

Avtobus yoki shaharlararo jamoat transporti.

Yuqori uglerodli transport turlaridan modal siljishga olib kelishi kerak

Yuklarni yoki yoʻlovchilarni tashish uchun suv transporti.

Yuqori uglerodli transport turlaridan modal siljishga olib kelishi kerak. Qazib olinadigan yoqilgʻini tashish bilan bogʻliq faoliyat bundan mustasno.

Yoʻlovchi yoki yuk transporti parki yoki toʻgʻridan-toʻgʻri chiqindilari nol yoki past darajada boʻlgan tegishli infratuzilma.

Qazib olinadigan yoqilgʻi tashish transporti bundan mustasno.

Bioyoqilgʻi yoki sintetik yoqilgʻidan foydalangan holda tashish faoliyati.

Hayotiy sikl mobaynida chiqariladigan issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirishga olib kelishi kerak. Birinchi avlod bioyoqilgʻidan foydalanish bilan bogʻliq faoliyat bundan mustasno.

Transportga talabni boshqarish siyosati hamda intellektual transport tizimlari.

Transportning yanada samarali turlariga oʻtish uchun boʻlgan umumiy talabning pasayishiga olib kelishi kerak.

Chiqindi gazidan transport yoqilgʻisi sifatida foydalanish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Havo transporti harakatini samarali boshqarish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Aeroport tizimlarining samarali ishlashi yoki joylarda qayta tiklanadigan energiya ishlab chiqarish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak

Binolar, jamoat inshootlari va yakuniy isteʼmol tomonida energiya samaradorligi

Yangi va/yoki mavjud binolar va hududlarda energiya va resurslar isteʼmolini yoki CO₂ emissiyasini kamaytirish yoxud uglerod chiqindilarining ushlab qolinishini orttirish choralari.

Energiya isteʼmoli, resurs isteʼmoli yoki CO₂ emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak. Tegishli hollarda “yashil” texnologiya qoʻllab qurilgan binolarni sertifikatlash talablariga javob berishi kerak.

Yangi va/yoki mavjud binolar va hududlarda energiya va resurslar isteʼmolini yoki CO₂ emissiyasini kamaytirish yoxud jamoat joylari yoki inshootlarda uglerod chiqindilarining ushlab qolinishini orttirish choralari.

Energiya isteʼmoli, resurs isteʼmoli yoki CO₂ emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Energiya samaradorligini oshirish yoki mavjud jihoz va uskunalardan taraluvchi emissiyalarni kamaytirish.

Energiya isteʼmoli, resurs isteʼmoli yoki CO₂ emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Natijada emissiyalarni kamaytirishga olib keluvchi jihoz va uskunalarni almashtirish (masalan, yoritish).

Energiya isteʼmoli, resurs isteʼmoli yoki CO₂ emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak. Eng yaxshi mavjud texnologiyalar qoʻllanishi kerak.

Raqamli texnologiyalar

Mavjud maʼlumot markazlarining ularda qayta tiklanadigan energiyani joriy qilish orqali energiya samaradorligini oshirish.

Sof issiqxona gazlari emissiyasi hajmi yoki surʼatini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Xalqaro energiya samaradorligi standartlariga javob beradigan va asosan mahalliy qayta tiklanadigan energiyadan quvvat oladigan yangi maʼlumot markazlari.

Energiya samaradorligi yuqori boʻlgan telekommunikatsiya tarmoqlari.

Sof issiqxona gazlari emissiyalarining sezilarli darajada kamayishini yoki energiya samaradorligi koʻrsatkichlari bozor standartlaridan ancha yuqori ekanligini namoyish qilishi kerak.

Ilmiy-tadqiqot, ishlanmalar va innovatsiyalar

Qayta tiklanadigan energiya manbalarini tadqiq qilish yoki yaratish, energiya samaradorligini oshirish, past uglerodli texnologiyalar yoki toʻliq dekarbonizatsiyaga erishishga yordam beradigan boshqa texnologiyalar.

Past uglerodli texnologiyalarni qoʻllab-quvvatlaydigan, lekin ayni vaqtda, qazib olinadigan yoqilgʻini razvedka qilish, qazib olish, qayta ishlash yoki tashish yoki qazib olinadigan yoqilgʻidan elektr energiyasi ishlab chiqarishni bevosita qoʻllab-quvvatlovchi faoliyat (uglerodni ushlash va saqlash texnologiyalari bundan mustasno) qabul qilinishi mumkin emas.

Tarmoqlararo

Taʼminot tizimi boʻylab energiya yoki materiallardan foydalanishni kamaytirishga yoki iqtisodiyotning davriy tizimlarini joriy etishga qaratilgan chora-tadbirlar.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak.

Talab/ehtiyojni tartibga solish.

Chora-tadbirlar energiya yoki resurslarga boʻlgan talab/ehtiyojni qanday kamaytirishini namoyish qilishi kerak

Xizmatlarni elektron tarzda yetkazish.

Xizmat koʻrsatish yoki amalga oshirishni keng miqyosda oʻzgartirishga va shu orqali sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga erishadi yoki ushbu turdagi birinchi xizmatni tashkil qiladi

Qazib olinadigan yoqilgʻini qazib olish, qayta ishlash va tashish obyektlarini yopishni qoʻllab-quvvatlashga, shu jumladan zarar koʻrgan ishchilarni qoʻllab-quvvatlashga yoʻnaltirilgan moliyalashtirish.

Iqtisodiy foydalanish davri tugashidan ancha oldin yopilishni maqsad qilishi kerak boʻlib, zarar koʻrgan ishchilarni qoʻllab-quvvatlash choralari bunday obyektlarning erta yopilishi bilan aniq tarzda bogʻliq boʻlishi kerak.

CO₂ni tashish, undan foydalanish yoki uni saqlash.

Sof issiqxona gazlari emissiyasini sezilarli darajada kamaytirishga olib kelishi kerak boʻlib, utilizatsiya qazib olinadigan yoqilgʻi ishlab chiqarishni qoʻllab-quvvatlamasligi kerak.

Emissiyani kamaytirish va/yoki energiya yoki resurslar samaradorligi standartlari, past uglerodli texnologiyalar uchun fiskal imtiyozlar, uglerod narxini belgilash, shahar zichligini kamaytirish boʻyicha tarmoqlararo harakatlar strategiyasi.

Harakatlar strategiyasi uglerod miqdorining koʻpayishiga yoki sof issiqxona gazlari emissiyasining sezilarli darajada kamayishiga olib keladigan chora-tadbirlarga qaratilgan boʻlishi kerak.

Issiqxona gazlari monitoringi.

Issiqxona gazlari emissiyasiga doir maʼlumotlarni toʻplashni yaxshilashga olib kelishi kerak.

Energiya auditi.

Energiya isteʼmolini yoki issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirishga alohida eʼtibor qaratilgan boʻlishi kerak.

Iqlim oʻzgarishining taʼsirini yumshatishga qaratilgan taʼlim, oʻqitish, salohiyatni oshirish yoki xabardorlikni oshirish.

Iqlim oʻzgarishiga qarshi yoki karbonsizlashtirish boʻyicha harakat rejalari boʻyicha maʼlumotlarni yetkazish.

Tarmoqlar

“Odatiy” moslashtirish choralari

Qishloq xoʻjaligi

Issiqlik va qurgʻoqchilikka chidamli ekinlar/urugʻlarni keng tarqatish va qoʻllash;

Qishloq xoʻjaligi sohasida band aholi uchun iqlim/ob-havo maʼlumotlarini yaxshilash;

Tejamkor irrigatsiya;

Aholisi iqlim oʻzgarishi taʼsiriga tobe boʻlgan hududlarda barqaror qishloq xoʻjaligi va mintaqaviy rivojlanishni qoʻllab-quvvatlash.

Oʻrmon xoʻjaligi

Oʻrmonlarni koʻpaytirish (suv toshqini xavflarini kamaytirish uchun);

Tuproq eroziyasini kamaytirish uchun oʻrmon maydonlarini tiklash/himoya qilish;

Tuproq eroziyasini kamaytirish uchun barqaror oʻrmon boshqaruvi;

Oʻrmonlarni muhofaza qilish bilan bogʻliq faoliyat (yashash muhitini yoki flora-fauna turlarni saqlashga qaratilgan oʻrmon xoʻjaligi faoliyati).

Biologik xilma-xillikning boshqa turlari

Suv-botqoq yerlarini himoya qilish yoki qayta tiklash;

Suv resurslarini saqlab qolish;

Tuproq eroziyasini kamaytirish/oldini olish chora-tadbirlari.

Energetika

Iqlim taʼsiriga chidamli energiya infratuzilmasi;

GESlarning unumdorligini/resurs samaradorligini oshirish;

Iqlim oʻzgarishi taʼsiriga tobe xoʻjaliklar uchun energiya yetkazib berish xizmatlarini koʻrsatishni yaxshilash.

Suv va chiqindi suvlar

Suvni tejash va suvni saqlash samaradorligini oshirish boʻyicha tadbirlar;

Birinchi navbatda, iqlim oʻzgarishi taʼsiriga tobeligi yuqori boʻlishi mumkin boʻlgan aholiga eʼtibor qaratgan holda ichimlik suvining sifatini yaxshilash va miqdorini orttirish boʻyicha chora-tadbirlar;

Suv toshqinlari ehtimoli yoki jiddiyligini kamaytiradigan suv va kanalizatsiya xizmatlari va infratuzilma bilan bogʻliq faoliyat;

Yer osti yoki yer usti suvlarini muhofaza qilishni yaxshilaydigan chiqindi suvlarni tartibga solish sxemalari;

Chiqindi suvlarni qayta ishlash sxemalari.

Transport

Iqlim taʼsiriga chidamli transport infratuzilmasi;

Iqlim oʻzgarishi taʼsiriga tobe aholining yoʻl transporti (va boshqa transport turlari)dan foydalanish imkoniyatini yaxshilash.

Sanoat

Iqlim xavf-xatarlari taʼsiriga tobelikni kamaytirish maqsadida sanoat obyektlarini modernizatsiya qilish;

Tejamkor suv sarfi asosida ishlab chiqarish texnologiyalariga oʻtish.

Taʼlim

Oʻquv dasturlarida iqlim va atrof-muhit haqida xabardorlikni oshirish chora-tadbirlari

Sogʻliqni saqlash

Issiqlik bosimi kabi iqlim oʻzgarishi natijasida keng tarqalgan sogʻliq uchun xavf-xatarlarga qarshi choralar koʻrishga yordam beradigan chora-tadbirlar

Mikrobiologik sifat bilan bogʻliq oziq-ovqat xavfsizligi qoidalarini kuchaytirish

Boshqa ijtimoiy infratuzilma

Asosiy xizmatlarni koʻrsatish va iqlim oʻzgarishi taʼsiriga tobe boʻlgan aholi uchun oziq-ovqat xavfsizligini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar.

Moliya

Iqlim xavflari bilan bogʻliq sugʻurtalash faoliyati.

Turizm

Ekoturizm (tabiiy ekotizimlarning salbiy omillar taʼsiriga qarshi bardoshliligini saqlash va qishloq joylarida iqtisodiy manbalarni diversifikatsiya qilish uchun).

Toshqinlardan himoya qilish

Suv ombori toʻgʻonlarini boshqarish, suv toshqinlari oqibatlarini bartaraf qilish kabi toshqindan himoya qilish choralari.

Favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini monitoring qilish, oldini olish va bartaraf etish, shuningdek, ularning oqibatlarini kamaytirish

Favqulodda vaziyatlarni monitoring qilish va prognozlash hamda xavfli tabiiy-texnogen jarayon va hodisalar xavfini baholash;

Favqulodda vaziyatning oldini olish, bartaraf etish va oqibatlarini kamaytirish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish;

Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha Hukumat komissiyasi tomonidan favqulodda vaziyatni eʼtirof etish va bartaraf etish toʻgʻrisida tegishli qarorlar qabul qilish;

Tabiiy ofatlar oqibatida yetkazilgan zararni aniqlash va baholash ishlarini tashkil etish.

Strategik va ommaviy xabardorlik

Moslashtirish strategiyalari, rejalari va siyosatni ishlab chiqish;

Iqlim oʻzgarishi, iqlim oʻzgarishining sabablari va oqibatlari hamda moslashtirish roli haqida jamoatchilikning xabardorligini orttirish.

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash elementi

Yaqin istiqboldagi yondashuv

Uzoq istiqboldagi yondashuv

Budjet qamrovi

Davlat budjeti

Konsolidatsiyalashgan budjet: Davlat budjeti (respublika budjeti va mahalliy budjetlar), davlat maqsadli jamgʻarmalari budjetlari va budjet muassasalarining budjetdan tashqari jamgʻarmalari (shu jumladan, xalqaro davlat moliyasi)

Xarajatlar qamrovi

Barcha budjet xarajatlari (joriy va investitsiya xarajatlari)

Tasniflash obyekti

Vazifa jihatidan tasnifning ikkinchi darajasi (kichik boʻlim)

Dasturiy tasnifning (klassifikator) eng past darajasi boʻlgan choralar.

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash uchun masʼul organ

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.

Budjet dasturlari boʻyicha masʼul boʻlgan vazirliklar (idoralar) tomonidan amalga oshiriladi (1-darajali budjet taqsimlovchilari).

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash sifatini taʼminlash

Iqlim oʻzgarishi taʼsirini yumshatish va unga moslashtirish siyosati boʻyicha ekspertlar.

Iqlim oʻzgarishi taʼsirini yumshatish va unga moslashtirish siyosati uchun masʼul davlat organi.

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflashda budjet jarayoni bosqichlari

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligiga budjet soʻrovi taqdim etilganidan soʻng, vazirlik tomonidan budjet loyihasini ishlab chiqish vaqtida amalga oshiriladi.

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash tarmoq vazirliklar (idoralar) tomonidan budjet dasturlarini ishlab chiqish bosqichida amalga oshiriladi va xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash natijalari budjet soʻrovlari doirasida Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim etiladi.

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflashni avtomatlashtirish

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash DMBATga integratsiya qilinguniga qadar oddiy uslubda, avtomatlashtirilmagan holatda amalga oshiriladi.

Dasturiy budjetlashtirish toʻliq joriy etilganidan soʻng xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflashni DMBATga integratsiya qilinishi koʻrib chiqiladi.

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash natijalarini ommaga oshkor qilish

Xarajatlarni iqlim jihatidan tasniflash natijalari doimiy asosda jamoatchilikka oshkor qilib boriladi. Maʼlumotlar davriy ravishda, eng kami bilan bir yilda bir martta chop etib boriladi hamda oʻzida rejalashtirilgan va ijro etilgan xarajatlarni aks ettiradi.

Iqlim xarajatlari toʻgʻrisidagi nashr etilgan maʼlumotlar bir xil darajada moliyaviy va nomoliyaviy jihatlarga qaratilgan.