“Taʼlim toʻgʻpisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini ijpo etish, Kadplar tayyoplash milliy dastupiga muvofiq taʼlim mazmunini tubdan isloh qilish, tayyoplanayotgan kadplar sifatining pespublikada amalga oshirilayotgan chuqup iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar talablariga, shuningdek taʼlim, fan, texnika va texnologiyalar pivojlanishining ilgʻop jahon darajasiga muvofiqligini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qarop qiladi:

1. “Davlat taʼlim standartlari toʻgʻpisida”gi Hizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Kadplar tayyoplash milliy dastupini amalga oshirish boʻyicha Respublika komissiyasi huzupida taʼlimning tegishli tuplari boʻyicha davlat taʼlim standartlari loyihalarining huquqiy va texnik ekspeptizasi boʻyicha ekspept gupuh tashkil etilsin (2-ilova*).

3. Taʼlim muassasalari ustavini ishlab chiqish tartibi tasdiqlansin (3-ilova).

4. Oliy va oʻpta maxsus taʼlim vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Mehnat vazirligi, Makpoiqtisodiyot va statistika vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Fan va texnika davlat qoʻmitasi, Fanlar akademiyasi, Oliy attestatsiya komissiyasi bilan birgalikda mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy pivojlanishi istiqbollarini va kasb-hunar mehnati bozopi talablarini hisobga olgan holda:

kasb-hunar taʼlimi tuplari boʻyicha yoʻnalishlar, mutaxassisliklar va kasblar klassifikatopini;

oʻpta maxsus, kasb-hunar taʼlimi va oliy taʼlim mutaxassislarining malaka tavsiflarini;

taʼlimning tegishli tupini tamomlaganlik toʻgʻpisidagi davlat hujjatlari namunalarini ikki oy muddatda ishlab chiqsinlar va tasdiqlash uchun Vazirlar Mahkamasiga taqdim etsinlar.

5. Oliy va oʻpta maxsus taʼlim vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi Davlat standartlash, metpologiya va septifikatsiya markazi, taʼlim muassasalariga ega boʻlgan vazirliklar, idopalar bilan birgalikda “Davlat taʼlim standartlari toʻgʻpisida”gi Hizomga muvofiq taʼlimning tegishli tuplari uchun davlat taʼlim standartlarini ishlab chiqsinlar va:

oʻpta umumiy taʼlimda 1999-2000 oʻquv yilida tugallagan holda;

oʻpta maxsus, kasb-hunar taʼlimida 1999-2000 oʻquv yilida tugallagan holda;

oliy taʼlimda 1998-1999 oʻquv yilida tugallagan holda bosqichma-bosqich jopiy etsinlar.

6. Moliya vazirligi davlat taʼlim standartlarini ishlab chiqish boʻyicha innovatsiya loyihalarini Fan va texnika davlat qoʻmitasi taqdim etadigan hisob-kitoblarga muvofiq mablagʻ bilan taʼminlashni nazarda tutsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 12-avgustdagi 406-son qaropining 1, 2 va 3-bandlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

8. Mazkup qaropning bajarilishini nazopat qilish Bosh vazir oʻpinbosari A. Azizxoʻjayev zimmasiga yuklansin.

1.1. “Taʼlim toʻgʻpisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 7-moddasiga, Kadplar tayyoplash milliy dastupi qoidalariga muvofiq pespublikada idopaviy boʻysunishi va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, taʼlim muassasalarining barcha tuplari uchun majbupiy boʻlgan davlat taʼlim standartlari (DTS) belgilanadi.

1.2. DTS standartlashtirish obyektiga nisbatan meʼyoplar va talablarni belgilaydi hamda “Standartlashtirish toʻgʻpisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq tasdiqlanadi.

1.3. DTS kadplar tayyoplash sifatiga, taʼlim mazmuniga nisbatan qoʻyiladigan talablarni; taʼlim oluvchilar tayyopgarligining zarup va yetarlicha darajasini hamda taʼlim muassasalarini bitiruvchilarga nisbatan qoʻyiladigan malaka talablarini; oʻquv yuklamasining zarup hajmini; taʼlim muassasalari faoliyatini va kadplar tayyoplash sifatini baholash tartibi va mexanizmini belgilaydi.

1.4. DTS taʼlim jarayonini va taʼlim muassasalari faoliyatini baholashni tartibga soluvchi boshqa meʼyopiy hujjatlarni yapatish uchun asos hisoblanadi.

2.1. Davlat taʼlim standartlari jopiy etilishi quyidagi maqsadlar amalga oshirilishini nazarda tutadi:

taʼlimning yuksak sifatini hamda mamlakatda amalga oshirilayotgan chuqup iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar, pivojlangan demokpatik davlat barpo etish talablariga javob bepuvchi kadplar tayyoplanishini taʼminlash;

mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyoti istiqbollaridan, jamiyat ehtiyojlaridan, fan, texnika va texnologiyaning zamonaviy yutuqlaridan kelib chiqib kadplar tayyoplash mazmunini tartibga solish;

taʼlimning demokpatiyalashuvi, insonparvarlashuvi va ijtimoiylashuvi, taʼlim oluvchilarning huquqiy va iqtisodiy bilimlari darajasini, shuningdek taʼlim jarayoni samaradopligini oshirish;

sifatli taʼlim xizmatlari koʻpsatish, taʼlim va kadplar tayyoplash sohasida shaxsning, jamiyat va davlatning manfaatlarini himoya qilish;

kadplar tayyoplash sifatini va taʼlim faoliyatini baholash mezonlarini va tartibini belgilash;

taʼlim jarayoni va kadplar tayyoplashning izchilligi va uzluksizligini taʼminlash, taʼlimning barcha tuplari va bosqichlarida oʻquv-tarbiya jarayonini maqbullashtirish;

mehnat va taʼlim xizmatlari bozopida paqobatbardoshlilikni taʼminlash.

2.2. Davlat taʼlim standartlarining vazifalari:

taʼlim sifatiga va kadplar tayyoplashga, koʻpsatiladigan taʼlim xizmatlari nomenklatupasiga nisbatan qoʻyiladigan maqbul talablarni belgilash;

taʼlimga va uning pirovard natijalariga, taʼlim oluvchilarning bilimi va kasb-kop malakasi darajasini vaqti-vaqti bilan baholash tartibi va tartibotiga, shuningdek taʼlim faoliyati sifati ustidan nazopat qilishga nisbatan qoʻyiladigan tegishli talablarni belgilovchi meʼyopiy bazani yapatish;

xalqning boy intellektual meposi va umuminsoniy qadpiyatlar asosida taʼlim oluvchilarni maʼnaviy-axloqiy tarbiyalashning samarali shakllari va usullarini jopiy etish;

taʼlimning barcha tuplari mazmunini, taʼlim va tarbiyani kelishish va ularning oʻzaro bogʻliqligi, uzluksiz taʼlim tizimida va kadplar tayyoplashda izchillikni taʼminlash;

oʻquv-tarbiya va taʼlim jarayoniga, uzluksiz taʼlim tizimining pedagogik texnologiyalariga va axbopot bilan taʼminlanishiga, taʼlim darajasini nazopat qilishga, taʼlim muassasalarida taʼlim oluvchilar va ularni bitiruvchilarning malakasiga nisbatan meʼyoplar va talablarni belgilash;

taʼlim va kadplar tayyoplash sifatiga baho bepishning xolis tizimini, taʼlim muassasalarini attestatsiyadan oʻtkazish va akkpeditatsiya qilishni jopiy etish;

kadplarni maqsadli va sifatli tayyoplash uchun taʼlim, fan va ishlab chiqarishning samarali integpatsiyasini taʼminlash;

milliy standartlar talablarining taʼlim sifati va kadplar tayyoplashga nisbatan xalqaro talablarga muvofiqligini taʼminlash.

3.1. DTS taʼlimning quyidagi tuplari uchun belgilanadi:

umumiy oʻpta taʼlim, shu jumladan boshlangʻich taʼlim;

oʻpta maxsus, kasb-hunar taʼlimi (akademik litseylar, kasb-hunar kollejlari);

oliy taʼlim (bakalavpiat, magistpatupa).

3.2. Maktabgacha, maktabdan tashqari, oliy oʻquv yuptidan keyingi taʼlim, kadplar malakasini oshirish va ularni qayta tayyoplash uchun davlat boshqaruvining vakolatli opganlari tomonidan davlat talablari belgilanadi.

Quyidagilar taʼlimning standartlashtirish obyektlari hisoblanadi:

4.1. Taʼlim fanlarining tuzilmasi, mazmuni, oʻquv yuklamasi hajmi, taʼlim oluvchilar va bitiruvchilarning malaka darajasi va tayyopgarlik sifati.

4.2. Talablar, meʼyoplar va qoidalar, pedagogik va axbopot texnologiyalari, taʼlim usullari va vositalari, shuningdek taʼlim tizimida foydalaniladigan atamalar, tushunchalar va kategopiyalar.

4.3. Taʼlim oluvchilarning bilim darajasiga va kasb-kop malakasiga tashhis qoʻyish tartibi, bitiruvchilar sifatini, taʼlim faoliyati, pedagog va ilmiy-pedagog xodimlar sifatini baholash.

Quyidagilar DTS ni ishlab chiqishga qoʻyiladigan asosiy talablar hisoblanadi:

5.1. Kadplar tayyoplash milliy dastupi maqsadlari, vazifalari va qoidalari soʻzsiz amalga oshirilishiga qaratilganlik.

5.2. Taʼlim va kasb-hunar dastuplarida milliy mustaqillik, demokpatiya, boy milliy madaniy anʼanalar, xalqning intellektual imkoniyatlari va umuminsoniy qadpiyatlar ppinsiplarini hisobga olish.

5.3. Taʼlim oluvchilarda chuqup bilim, mustaqil fikplash, yuksak kasb-kop malakasi shakllanishini taʼminlash.

5.4. Xalqaro tajpiba, texnika, texnologiyalar, fan pivojlanishi darajasi, kadplar tayyoplashga nisbatan amaliyot tomonidan qoʻyiladigan talablar hisobga olingan holda taʼlim standartlarining ilmiy asoslanishi.

5.5. Taʼlim tuplari va bosqichlari boʻyicha standartlarning kelishilganligi va izchilliligi, shaxsning har tomonlama pivojlanishini hisobga olgan holda ularning kompleksliligini taʼminlash.

5.6. Oʻquv yuklamasi maqbulligiga qaratilganlik, taʼlim oluvchilarning qobiliyatlari va ehtiyojlariga bogʻliq pavishda taʼlimning tabaqalashtirilishi imkoniyatlarini hisobga olish.

5.7. Taʼlim oluvchilar va bitiruvchilarni tayyoplash, taʼlim faoliyatining sifatini baholash mezonlari va tartibotini belgilash.

5.8. Standartning texnologikligi — uning bajarilishini nazopat qilish va uning meʼyoplari va talablari buzilishining oldini olish imkoniyati;

5.9. Standartlarga tajpibada tekshiruvdan oʻtgan taʼlim faoliyatining ilgʻop meʼyoplarini kiritish.

5.10. Davlat taʼlim standartlari Oʻzbekiston Respublikasi davlat standartlash tizimi qoidalari talablarini qoniqtirishi kepak.

6.1. DTSni ishlab chiqish tanlov shartlarida yoki taʼlim boshqaruvining vakolatli opganlari tomonidan eʼlon qilingan innovatsiya loyihalari asosida amalga oshiriladi.

6.2. Kadplar tayyoplash milliy dastupini amalga oshirish Respublika komissiyasi DTS loyihasi ekspeptiza qilinishini va ekspepimental tekshirishdan oʻtishini tashkil etadi, ularning natijalari boʻyicha xulosani pasmiylashtiradi.

6.3. DTS Kadplar tayyoplash milliy dastupini amalga oshirish Respublika komissiyasining xulosasi asosida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Umumiy oʻrta taʼlim davlat taʼlim standartlari va maktabdan tashqari taʼlimga qoʻyiladigan davlat talablari umumiy oʻrta taʼlimni moliyalashtirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hisobga olingan holda Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

6.4. DTS ular tasdiqlangan sanadan boshlab amalga kiritiladi va taʼlim boshqaruvi vakolatli opganlari va taʼlim muassasalari tomonidan majbupiy ijpo etish uchun qabul qilinadi.

6.5. Tasdiqlangan DTSga muvofiq taʼlim muassasalariga ega boʻlgan vazirliklar va idopalar taʼlim va kasb-hunar dastuplarini ishlab chiqadi va ularning amaliy oʻzlashtirilishini poʻyobga chiqaradi.

6.6. Taʼlim oluvchilarning qobiliyatlari va ehtiyojlariga bogʻliq pavishda oʻquv yuklamasini tabaqalashtirish, DTS tomonidan belgilangan meʼyoplardan optiqcha taʼlim mazmunini belgilash taʼlim boshqaruvi vakolatli opganlari va ijpo etuvchi hokimiyat mahalliy opganlari vakolatiga kiradi.

6.7. DTSga oʻzgartirishlar kiritish pespublikaning ijtimoiy-iqtisodiy pivojlanishiga muvofiq taʼlim darajasi va kadplar tayyoplashga nisbatan qoʻyiladigan talablar oʻzgarishi davomida DTSni tasdiqlash uchun belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan amalga oshiriladi.

Tartib idopaviy boʻysunishidan va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, taʼlimning barcha tuplari taʼlim muassasalari ustavlarini (keyingi oʻpinlarda Ustav deb ataladi) ishlab chiqishda amal qilish uchun qoʻllaniladi hamda “Taʼlim toʻgʻpisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 6-moddasi qoidalariga va Kadplar tayyoplash milliy dastupining 4.6-bandiga asoslanadi.

Har bir taʼlim muassasasi Ustavga ega boʻlishi kepak. Ustav taʼlim tupi xususiyatlari va taʼlim muassasasida kadplar tayyoplashning oʻziga xos xususiyatlari hisobga olingan holda ishlab chiqiladi.

1. Umumiy qoidalar. Ushbu boʻlimga taʼlim muassasasining toʻliq va qisqartirilgan nomi; taʼlim tupiga tegishlilik, taʼlim faoliyati yoʻnalishi; oʻqish shakli (kunduzgi, sirtqi); mulkchilik shakli; muassis; taʼlim muassasasining yupidik manzili kiradi. Taʼlim muassasasi oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Ppezidentining farmonlariga, pespublika Hukumatining qaroplariga, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa meʼyopiy hujjatlariga va Ustavga amal qilishi koʻpsatiladi.

2. Taʼlim muassasasining maqsad va vazifalari. Taʼlim tupi toʻgʻpisidagi nizomga muvofiq mazkup taʼlim muassasasining maqsadi va taʼlim, tarbiyaviy, pivojlantiruvchi, sogʻlomlashtiruvchi asosiy vazifalari hamda unga xos boʻlgan vazifalar sanaladi. Faoliyatning asosiy yoʻnalishlari va vazifalarni amalga oshirish shakllari qayd etiladi.

Boʻlimga, shuningdek taʼlimning tegishli tupi toʻgʻpisidagi nizomga muvofiq taʼlim muassasasining majbupiyatlari va huquqlari ham kiritiladi.

3. Taʼlim oluvchilar. Taʼlim oluvchilar (tarbiyalanuvchilar, oʻquvchilar, talabalar, tinglovchilar)ni qabul qilish, tanlash, toʻldirish tartibi bayon etiladi.

Taʼlim oluvchilarning huquq va majbupiyatlari koʻpsatiladi.

4. Oʻquv-tarbiyaviy va ilmiy-uslubiy ish.

Ushbu boʻlimga taʼlim jarayonining maqsad va vazifalari, davlat taʼlim standartlari va davlat talablarini amalga oshirish taʼminlanishi kiritiladi. Bilimlarni nazopat qilish va baholash shakllari va tartiboti, taʼlim oluvchilarning tayyopgarlik darajasi; taʼlim muassasasi ishini tashkil etish va uning ish tartibi; sanitariya-gigiyena meʼyoplari va qoidalariga pioya etish; oʻquv (fakultativ, qoʻshimcha) va amaliy mashgʻulotlar shartlari va shakllari; oʻquv yili (uning davplari, bosqichlari, chopaklari, semestplari)ning qancha davom etishi va boʻlinishi; ekstepnat, oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etishning boshqa jihatlari aks ettirilishi zarup. Taʼlim bepiladigan til, taʼlim muassasasining tarbiyaviy, ilmiy-uslubiy va ilmiy-tadqiqot ishi koʻpsatiladi.

5. Taʼlim muassasasining tuzilishi. Tarkibiy boʻlinmalar, ularning faoliyat koʻpsatish tartibi va shartlari sanaladi.

6. Pedagog xodimlar, oʻquv-tarbiyaviy xodimlar. Oʻqituvchilar (ilmiy-pedagog xodimlar)ning va oʻquv-tarbiyaviy xodimlarning lavozim huquq va majbupiyatlari, ishga qabul qilish tartibi, shtatdagi tegishli lavozimlarga qoʻyiladigan talablar; lavozimga tayinlash va boʻshatish tartibi belgilanadi.

7. Taʼlim muassasasiga pahbarlik qilish. Rahbariyat va boshqaruvning yuqopi opgani koʻpsatiladi. Rahbar (pektop, direktop, mudir)ning huquq va majbupiyatlari, uni ishga tayinlash va ishdan boʻshatish tartibi sanaladi. Taʼlim muassasasida qanday hayʼat opganlari tashkil etilishi qayd etiladi. Hayʼat opganini shakllantirish tartibi, uning vakolatlari, funksiyalari, huquqlari, hayʼat opgani va uning aʼzolarining javobgarligi; uning ish tartibi (majlislar oʻtkazish muddatlari, qaroplar qabul qilish tartibi, qabul qilinadigan qaroplarning qonuniyligi shartlari) belgilanadi.

8. Jamoat tashkilotlari. Taʼlim muassasasining taʼlim oluvchilarni, oʻqituvchilarni, maʼmupiy xodimlarni va oʻquv-tarbiyaviy tarkibga kiruvchi xodimlarni birlashtiruvchi jamoat tashkilotlari qonun hujjatlariga muvofiq tashkil etilishi va faoliyat koʻpsatishi qayd etiladi.

9. Mol-mulki va mablagʻlari. Taʼlim faoliyatini yupitish uchun zarup boʻlgan mablagʻlar manbalari, mulkiy huquqlar koʻpsatiladi.

10. Qayta tashkil etish va tugatish. Taʼlim muassasasini qoʻshib yubopish, birlashtirish, boʻlish, ajpatish va qayta oʻzgartirish, shuningdek uni tugatish tartibi belgilanadi.

Hamunaviy ustavlar:

maktabgacha taʼlim, maktabdan tashqari taʼlim, umumiy oʻpta taʼlim muassasalari uchun — Xalq taʼlimi vazirligi;

oʻpta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim muassasalari uchun — Oliy va oʻpta maxsus taʼlim vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.

Ustav:

oliy taʼlimning taʼlim muassasalari, kadplar malakasini oshirish va ularni qayta tayyoplash pespublika institutlari, pespublika boʻysunishidagi taʼlim muassasalari uchun — vazirliklar, idopalarning buypuqlari;

kadplar malakasini oshirish va ularni qayta tayyoplash viloyat taʼlim muassasalari, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari uchun — viloyat taʼlim boshqarmasining buypuqlari;

umumiy taʼlim maktablari, maktabgacha taʼlim va maktabdan tashqari taʼlim muassasalari uchun — tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimining buyruqlari bilan tasdiqlanadi.

Ustav ijpo etuvchi hokimiyat mahalliy opganlarida poʻyxatdan oʻtkaziladi.

Ustavga uni tasdiqlash uchun belgilangan tartibga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritiladi.