Soʻnggi yillarda dunyoda yuz berayotgan pandemiya sinovlari, iqtisodiyot sohasidagi mavjud qiyinchiliklar va boshqa muammolarga qaramasdan, hududlarning barqaror iqtisodiy oʻsishini taʼminlash, ularni kompleks rivojlantirish maqsadida mamlakatimizga investitsiyalarni keng jalb qilish borasida tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda.

“Investitsiyalar va investitsiya faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonun qabul qilinib, chet ellik hamda mahalliy investorlar tomonidan amalga oshiriladigan investitsiyalar va investitsiya faoliyati sohasidagi munosabatlar huquqiy jihatdan tartibga solindi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 30-dekabrdagi PQ-72-sonli qarori bilan kelgusi besh yilda 70 mlrd AQSh dollari miqdorida xorijiy investitsiyalar oʻzlashtirilishini nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasining 2022 — 2026-yillarga moʻljallangan investitsiya dasturi amalga oshirilmoqda.

Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 22-yanvardagi PQ-98-sonli qarori bilan qishloq va mahallalarni yanada obod qilish, joylarda qulay tadbirkorlik va investitsiya muhitini shakllantirish, shuningdek, iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaga investitsiyalarni keng jalb qilish orqali yangi ish oʻrinlarini yaratishga qaratilgan 2022 — 2024-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish dasturi qabul qilindi.

Bu borada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining xorijiy davlatlarga oliy darajadagi tashriflari davomidagi hamda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish boʻyicha qabul qilingan dasturlardagi investitsiya loyihalari ijrosi ustidan parlament nazorati yoʻlga qoʻyilib, amalga oshirilgan ishlar yuzasidan masʼul vazirlik va idoralar rahbarlarining axborotlari Senat qoʻmitalari majlislarida doimiy ravishda muhokama qilib borilmoqda.

Shu bilan birgalikda oʻtkazilgan oʻrganishlar natijasida investitsiya loyihalari ijrosini toʻliq va sifatli taʼminlashda bir qator tizimli muammo va kamchiliklar mavjudligi aniqlandi.

Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Turkiya Respublikasiga oliy darajadagi tashriflari davomida rejalashtirilgan umumiy qiymati 608,3 mln AQSh dollariga teng boʻlgan 49 ta investitsiya loyihasini amalga oshirishda sustkashlikka yoʻl qoʻyilgan.

Yaponiya boʻyicha qabul qilingan umumiy qiymati 4 mlrd 393 mln AQSh dollari miqdoridagi 40 ta investitsiya loyihasini amalga oshirishga yetarli eʼtibor qaratilmagan.

Bundan tashqari, respublika investitsiya dasturiga koʻra (PQ-4563 09.01.2020) Xorazm viloyatida umumiy qiymati 418 mln AQSh dollari miqdoridagi 14 ta investitsiya loyihasidan 12,0 mln AQSh dollari miqdoridagi 2 ta loyiha muddatidan kechiktirib bajarilgan boʻlsa, 2,5 mln dollarlik 1 ta loyiha istiqbolsiz deb topilgan.

Bunday holatlarning yuzaga kelishi hududlarni rivojlantirish konsepsiyasidan kelib chiqadigan ustuvor investitsiya loyihalarini aniqlash strategiyasi mavjud emasligidan dalolat beradi.

Investitsiya loyihalarini ishlab chiqish va yoʻlga qoʻyishda, yaʼni loyiha hujjatlarini rasmiylashtirish jarayonida haligacha byurokratik toʻsiqlar yuqori darajada saqlanib qolgan, buning oqibatida loyihani moliyalashtirish, mablagʻlarni oʻzlashtirish va belgilangan muddatlarda ishga tushirishda qiyinchiliklar yuzaga kelmoqda.

Jumladan, Navoiy viloyati Zarafshon shahrida “Zarafshon Oyna” MChJning float texnologiyasi asosida kvars xomashyosidan shisha ishlab chiqarishni tashkil etish loyihasi davlat arxitektura-qurilish nazorati hududiy inspeksiyasi tomonidan mazkur zavodni qabul qilib olish boʻyicha dalolatnomaning rasmiylashtirilishi rad etilgan. Bunda zavodni qabul qilib olish boʻyicha xulosa uchun toʻlanadigan yirik miqdordagi summani (887,1 mln soʻm) tadbirkor bir yoʻla toʻlay olmaganligi sabab boʻlgan. Bu boʻyicha Senatning Hukumatga tegishli murojaati kiritilganidan soʻng tadbirkor uchun yengillik yaratilib, mazkur summani boʻlib-boʻlib toʻlash imkoni berildi.

Joylarda senatorlar tomonidan olib borilgan oʻrganishlar shuni koʻrsatdiki, davlat organlari investitsiya loyihalarini tayyorlash va ijrosini taʼminlash jarayonida koʻp hollarda ishga yuzaki yondashmoqda, ularda mavjud muammolarni hal etish boʻyicha tashabbuskorlik sezilarli darajada kuzatilmayapti.

Idoralararo hamkorlik tizimining pastligi sababli ishlab chiqilgan investitsiya loyihalari ijrosini taʼminlash boʻyicha nazorat tizimi talab darajasida yoʻlga qoʻyilmagan.

Bundan tashqari, hududlarni rivojlantirish dasturlari va investitsiya dasturlarining shakllantirilishi va muhokama jarayonlarida mazkur hududdan saylangan senatorlarning ishtiroki sustligicha qolmoqda.

Respublika miqyosidagi muhokamalar esa hududlardagi muammolarni yaqindan biladigan xalq vakillari (senatorlar) ishtirokisiz oʻtkazilmoqda.

Yuqoridagilarga asosan hududlarni rivojlantirish va investitsiya dasturlarini ishlab chiqish hamda muhokama qilishda hududlardan saylangan senatorlarning ishtirokini kuchaytirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hududlarning barqaror iqtisodiy oʻsishini taʼminlash, kompleks rivojlantirish choralari samaradorligini yanada oshirish maqsadida hududlarni rivojlantirish va investitsiya dasturlarini ishlab chiqishga oid yagona tartibni ishlab chiqsin;

mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish konsepsiyasi, tarmoqlar va hududlarni rivojlantirish strategiyalari va dasturlaridan kelib chiqqan holda davlat investitsiya dasturini shakllantirish va muhokama jarayonlarida tegishli hududdan saylangan Senat aʼzolari bilan hamkorlik qilish va ularning ishtirok etishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishini taʼminlasin.

2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman va shaharlar hokimliklari:

hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlari va investitsiya dasturlari, shu jumladan tarmoq va hududiy investitsiya dasturlarini ishlab chiqish va ijrosini taʼminlash;

hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, ishlab chiqarish, transport-kommunikatsiya va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqishda va ularga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda vazirliklar va idoralarning hududiy boʻlinmalariga yaqindan koʻmaklashish;

hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlari va investitsiya dasturlariga kiritilgan investitsiya loyihalarining amalga oshirilishi va ular doirasida mablagʻlar oʻzlashtirilishining doimiy monitoringini olib borish;

hududlardagi mavjud tabiiy va iqtisodiy resurslardan oqilona foydalanish, shuningdek, mahalliy sanoatni rivojlantirish maqsadida tumanlar (shaharlar) salohiyatidan kelib chiqib, ustuvor va istiqbolli investitsiya loyihalari portfelini shakllantirish;

hududlarda investitsiyalarni jalb qilishga toʻsiq boʻlayotgan holatlarni bartaraf etish maqsadida normativ-huquqiy hujjatlarni takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlash choralarini koʻrsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzolari:

hududlarda investitsiyalarni jalb qilish orqali iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish, shuningdek, tadbirkorlikni rivojlantirishning hududiy strategik yoʻnalishlarini, shu jumladan tarmoq va hududiy investitsiya dasturlarini ishlab chiqishda doimiy ishtirok etsin. Bunda:

hududlarni rivojlantirish va investitsiya dasturlarida belgilangan har bir loyihani joyiga chiqqan holda oʻrganish;

hududiy investitsiya dasturlarini shakllantirish jarayonida investitsiya loyihalarini, xususan ishlab chiqarish kuchlari, infratuzilma va turar joylarni hududga tabiiy, iqtisodiy, arxitektura-qurilish, shuningdek, isteʼmol bozori kabi omillarni inobatga olgan holda maqbul joylashtirish yuzasidan takliflar tayyorlash;

tegishli loyihaning mahalliy Kengashlar sessiyalaridagi muhokamalarida faol qatnashish;

mahalliy Kengash tomonidan maʼqullangan va Vazirlar Mahkamasiga taqdim etilgan dasturlar loyihalarini koʻrib chiqish uchun Hukumat tomonidan tashkil etilgan ishchi guruh ishida hududlar manfaatlaridan kelib chiqib, dasturlardagi har bir loyihaning tasdiqlanishiga erishish;

hududlarda mahalliy va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish orqali yangi ish oʻrinlarini yaratish, xususiy va oilaviy tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash, ularni yanada rivojlantirish uchun zarur infratuzilmani shakllantirish borasida amalga oshirilayotgan ishlarni doimiy oʻrganib borish va bu borada parlament nazoratini amalga oshirish;

tegishli hududda investitsiya dasturlari bajarilishini tahlil qilib borish, investitsiyalar, shu jumladan, xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi loyihalarning amalga oshirilishi ustidan tizimli monitoring oʻrnatish;

hududga investitsiya jalb etilishiga toʻsqinlik qilayotgan omillarni aniqlash, ularni bartaraf etish boʻyicha hokimliklar bilan birgalikda takliflar ishlab chiqish choralarini koʻrsin.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar hamda tumanlar va shaharlar Kengashlariga:

davlat tomonidan mablagʻ jalb qilish hisobidan amalga oshirilayotgan investitsiya loyihalarining maqsadga muvofiqligi hamda asosliligini oʻrganishda deputatlik nazoratini oʻrnatish;

investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun ajratiladigan prognoz limitlari oʻz vaqtida taqdim etilishi, shuningdek, loyihalarning markazlashtirilgan manbalar hisobidan toʻliq moliyalashtirilishini taʼminlash;

mahalliy Kengashlar sessiyalarida investitsiya loyihalarini amalga oshirish yuzasidan masʼul davlat organlari hududiy boʻlinmalari rahbarlarining axborotini eshitish va muhokama qilish, hududlarning salohiyatini oʻrganish natijasida hududiy investitsiya dasturlarini shakllantirish hamda ishlab chiqish jarayonlarida Senat aʼzolari bilan hamkorlik qilish tavsiya etilsin.

5. Senatning Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi hamda Xalqaro munosabatlar, tashqi iqtisodiy aloqalar, xorijiy investitsiyalar va turizm masalalari qoʻmitasi mazkur Kengash qarori yuzasidan amalga oshirilgan ishlar haqida joriy yilning 1-noyabriga qadar Senat Kengashiga axborot kiritsin.

6. Ushbu Qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.