Fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sud ishlarini yuritish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshirishda sud amaliyotida ayrim masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

“Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari toʻgʻrisida”gi qonunga muvofiq xalqaro shartnomalar shartnoma, kelishuv, konvensiya, protokol, memorandum, deklaratsiya va h.k. shakllarda tuzilishi mumkin.

3. Fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sud ishlarini yuritish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshirishda Oʻzbekiston Respublikasining kuchga kirgan xalqaro shartnomalari, shuningdek protsessual qonunchilik normalariga, jumladan, FPK 1-moddasining uchinchi qismi, 14, 363-moddalari, JPK 3, 4, 592 — 609-moddalariga amal qilinishi lozim.

Xalqaro shartnomani qoʻllash masalasini hal etishda, qonunga koʻra, (“Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari toʻgʻrisida”gi Qonunning 25-moddasi) xalqaro shartnoma shartnomaning oʻzida nazarda tutilgan yoki ahdlashuvchi tomonlar oʻrtasida kelishilgan tartibda va muddatlarda kuchga kirishiga doir qoidadan kelib chiqish kerak.

3.1. JK 12-moddasining uchinchi qismiga muvofiq shaxsning Oʻzbekiston Respublikasi yurisdiksiyasida boʻlishi-boʻla olmasligi masalasini aniqlashda, jinoyatchilikka qarshi kurash va jinoiy sud ishlarini yuritish sohasidagi Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining yurisdiksiyaga oid qoidalaridan kelib chiqish lozim.

Xususan, Terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurash toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyasining 7-moddasi qoidalariga koʻra, chet el fuqarosi yoki Oʻzbekistonda doimiy yashamaydigan fuqaroligi boʻlmagan shaxs respublika hududi tashqarisida sodir etgan jinoyati uchun, agarda, masalan, Oʻzbekistonda boʻlib, boshqa davlat-Konvensiya ishtirokchisiga ushlab berilishi mumkin boʻlmasa Oʻzbekiston JK boʻyicha javobgarlikka tortilishi mumkin. Oʻxshash normalar BMT Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni gʻayriqonuniy ravishda muomalaga kiritishga qarshi kurash toʻgʻrisida 1988-yil 20-dekabrdagi konvensiyasining 4-moddasi, Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi konvensiyasining 15-moddasi va boshqa shartnomalarda nazarda tutilgan.

4. Shuni nazarda tutish lozimki, FPK 363-moddasi, JPK 592-moddasi mazmuniga koʻra, fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sud ishlarini yuritish sohasida huquqiy yordam oʻzarolik prinsipiga asosan ham koʻrsatilishi mumkin.

fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sudlar tomonidan koʻrilayotgan ishlarni yuritish bilan bogʻliq masalalar boʻyicha, shu jumladan, sud tomonidan JPK 405⁷, 420-moddalari tartibida eʼlon qilingan qidiruv natijasida turgan joyi aniqlangan shaxsni ushlab turish va berish masalalari boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi orqali;

7. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonunda (JPK 593-moddasi) xorijiy davlat hududida jinoyat ishi boʻyicha protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisidagi soʻrov mazmuni va shakliga nisbatan muayyan talablar belgilangan. Bunday soʻrov, jumladan, quyidagilarni oʻzida aks ettirishi kerak:

6) sodir etilgan jinoyatning haqiqiy holatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, uning tavsifi, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining qilmish jinoyat deb eʼtirof etilishiga asos boʻladigan tegishli moddasi matni;

8. Xorijiy davlat hududida boʻlgan shaxsni ushlab berish toʻgʻrisida oʻzarolik prinsipi asosida soʻrov yuborishning oʻziga xos xususiyati JPK 599-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan. Bunday soʻrov faqat quyidagi hollarda yuborilishi mumkin boʻlib, shaxs:

Qidiruvda boʻlgan shaxsni ushlab turish, qamoqqa olish, ushlab berish va koʻchirib kelish zaruriyati toʻgʻrisidagi masalani hal etishda, sud mazkur shaxsga nisbatan jinoyat ishini JPK 84-moddasiga muvofiq, tugatish uchun asoslar bor-yoʻqligini tekshirishi lozim. Agar ish boʻyicha mazkur moddada nazarda tutilgan asoslardan birortasi mavjudligi aniqlansa, sud jinoyat ishini tugatishga nisbatan shaxsning roziligini olish toʻgʻrisida xorijiy davlatning vakolatli organiga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi orqali soʻrov yuborish bilan chegaralanishi mumkin.

10. Xalqaro huquq normalari va JPK 600-moddasiga muvofiq xorijiy davlat tomonidan Oʻzbekiston Respublikasiga ushlab berilgan shaxs faqat ushlab berilguniga qadar oʻzi sodir etgan va faqat bunga uni ushlab bergan davlat roziligi olingan jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilishi va jazolanishi mumkin.

Agar ishni koʻrish paytida sudlanuvchiga nisbatan Jinoyat kodeksi 59-moddasining sakkizinchi qismi yoki 60-moddasi qoidalariga muvofiq jazo tayinlash uchun asoslar aniqlansa va bunga xorijiy davlat vakolatli organining roziligi olinmagan boʻlsa, sud JPK 418-moddasi tartibida ishning muhokamasini keyinga qoldiradi va materiallarni mazkur masalani hal etish uchun prokurorga yuboradi.

Ayni paytda shuni nazarda tutish lozimki, sudlanuvchining harakatlarini Jinoyat kodeksining yengilroq jazoni nazarda tutuvchi moddasiga (moddasi qismiga) qayta kvalifikatsiya qilish, shuningdek ayblovdan JKning biror-bir moddasini chiqarish uchun, agar xalqaro shartnomada boshqa holat nazarda tutilmagan boʻlsa, xorijiy davlat vakolatli organining roziligi talab etilmaydi.

11. Agar hukmni ijro etish bosqichida xorijiy davlatning vakolatli organi tomonidan shaxsni faqat u sudlangan ayrim jinoyat epizodlari yoki Jinoyat kodeksining ayrim moddalari boʻyicha ushlab berishga rozilik berilgan boʻlsa, sud qarorlari ularga tegishli sud instansiyasi tomonidan JPK 600-moddasi talablaridan kelib chiqadigan oʻzgarishlar kiritilgandan soʻng ijro etilishi lozim.

12. Tushuntirilsinki, JK 34-moddasining beshinchi qismiga koʻra, xorijiy davlatlar sudlarining hukmlari boʻyicha sudlanganlik holati shaxsni oʻta xavfli retsidivist deb topish, javobgarlikni yoki jazoni ogʻirlashtiradigan holatlar, shu bilan birga jazoni ijro etish koloniya turini belgilashda inobatga olish toʻgʻrisidagi masala hal qilinayotgan vaqtda hisobga olinishi mumkin. Boshqa barcha hollarda xorijiy davlat sudining hukmi boʻyicha sudlanganlik holatini sud faqat agar bu Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsagina tan olishi mumkin.

13. Protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisida xorijiy davlatning tegishli vakolatli organidan kelib tushgan soʻrovni bajarish shartlari va tartibi, bunday soʻrovni ijro etmasdan qaytarib yuborish asoslari va tartibi JPK 595-moddasida nazarda tutilgan.

Jumladan, xorijiy davlat hududida jinoyat sodir etgan va Oʻzbekiston Respublikasiga qaytib kelgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosini jinoiy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida xorijiy davlat vakolatli organining soʻrovi, basharti Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksida bunday qilmish uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi norma mavjud boʻlmasa, ijro etilishi mumkin emas.

14. Qonunda (JPK 602-moddasi) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosarining Oʻzbekiston Respublikasi hududida boʻlgan shaxsni ushlab berish toʻgʻrisidagi qarori ustidan shikoyat berish va uni sud tomonidan koʻrishning alohida tartibi belgilangan. Bunda, agar shikoyatni berishdan kelib chiqadigan protsessual munosabatlar mazkur norma bilan tartibga solinmagan boʻlsa, sud JPK 55¹-bobida nazarda tutilgan tegishli normalarga amal qilishi lozim.

Bunday shikoyatni koʻrish natijalari boʻyicha chiqarilgan sud ajrimi ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) JPK 13-moddasining beshinchi qismiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan uch nafar sudyadan iborat tarkibda koʻrilishi lozim.

15. Tushuntirilsinki, sudlarning xorijiy davlat vakolatli organlari bilan fuqarolik ishi boʻyicha oʻzaro hamkorlik tartibi FPK III boʻlimi normalari bilan tartibga solingan.