Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son qarori bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilishga doir qoida va normalarni qayta koʻrib chiqish, ishlab chiqish va joriy etish Dasturi” (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman:

1. Mebellar va yogʻoch qurilish materiallarini tayyorlash va taʼmirlashda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar mebellar va yogʻoch qurilish materiallarini tayyorlash va taʼmirlashda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalar mebellar va yogʻoch qurilish materiallarini tayyorlash va taʼmirlash tashkilotlariga (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa meʼyoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.

7. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:

mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma;

tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari;

mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;

ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari;

mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);

ishchi va xizmatchilar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi;

har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari.

8. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi.

Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.

9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi.

10. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.

11. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

12. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan oʻtkazilishi kerak.

14. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

15. Xodimlar xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, ishchilarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq maʼlumotga ega boʻlishi lozim.

16. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli hamda zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻirligi ish joylarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiya qilish orqali tasdiqlanishi lozim.

17. Har bitta tashkilot yoki alohida ishlab chiqarish xavfli va zararli mehnat sharoitlariga ega boʻlgan kasblar, ish oʻrinlari va hududlarining Sanitariya qoidalari va meʼyorlariga muvofiq zararlilik va xavflilik sinfi koʻrsatilgan roʻyxatiga hamda ishlab chiqarish omillarining zararlilik va xavflilik koʻrsatkichlari, mehnat jarayonining ogʻirlik koʻrsatkichlari boʻyicha mehnat sharoitlarining amaldagi gigiyenik tasnifiga ega boʻlishi lozim.

18. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoxud yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda roʻyxatlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim.

19. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan kasblar va ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatda aniq texnologik jarayon, ishlab chiqarish uskunasi, ishlatiladigan xom ashyo va ishlarni amalga oshirish xususiyatlari bilan bogʻliq xavflar hisobga olinishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar hamda amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.

20. Oʻta xavfli ishlarga faqat maxsus oʻqitilgan, ushbu ishlarni bajarish huquqini beruvchi hujjatga ega boʻlgan xodimlar qoʻyiladi.

21. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart.

22. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda masʼul xodim qoʻl qoʻyib rasmiylashtirilgan maxsus naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

23. Tashkilot (sex) rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardirlar.

24. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim.

25. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi:

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar);

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlik oʻrinlari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);

shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;

mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari.

26. Jamoaviy himoya vositalari (ventilyatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, mahalliy soʻrgʻichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.

27. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.

28. Mehnat sharoiti noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlar belgilangan normalar boʻyicha:

sut (shunga teng boshqa oziq-ovqat mahsulotlari);

davolash-profilaktika oziq-ovqati;

gazli shoʻr suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun);

maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal, boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul taʼminlanishi lozim.

29. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ishlovchilar, ularning qoʻllanishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi hamda ulardan foydalanishga oʻrgatilishi lozim.

30. Tashkilot maʼmuriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni taʼminlashi shart:

amaldagi meʼyorlar boʻyicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini;

himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishni;

qoʻllanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirishni;

shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilishni (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).

31. Tashkilot maʼmuriyati, ishchi va xizmatchilarni maxsus kiyim, poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan mebel ishlab chiqarishda xodimlar uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1904, 2009-yil 14-fevral) muvofiq taʼminlashi shart.

33. Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar mehnatidan foydalanishga hamda ularning yuk koʻtarishi va tashishiga normativ hujjatlar talablariga muvofiq ruxsat etilishi lozim.

35. Tashkilot maʼmuriyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qoʻmitasi va vakolatli sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim.

36. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.

37. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart.

38. Sogʻligʻi holatiga koʻra yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan holi boʻlgan ishga oʻtkazishga muhtoj xodimlarni ish beruvchi, ularning roziligi bilan, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay, ana shunday ishlarga oʻtkazishi shart.

39. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim.

40. Tashkilot maʼmuriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qoʻmitasi majburiy tibbiy koʻrik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada koʻzda tutilgan barcha tadbirlar va koʻrsatmalarni bajarishi lozim.

41. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilotning maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi.

42. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.

43. Ishlab chiqarish binolari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim.

44. Oʻtish, chiqish yoʻllari, koridor, tambur, narvonlar turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi lozim.

45. Pollar tekis, yoriqlarsiz, teshiklarsiz va shishib chiqqan joylari boʻlmasligi, SHNQ 2.03.13-24 “Pollar” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq bajarilgan boʻlishi lozim.

46. Boshqarish pultlari — zararli va portlash xavfi boʻlgan bugʻ, gaz va changlar ajralib, shuningdek yuqori tebranishga ega boʻlgan texnologik asbob-uskunalar oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi mumkin emas.

47. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq boʻlishi lozim.

48. Bino va inshootlarning ishlab chiqarish xonalarida havodagi zararli moddalar miqdori SanQvaM 0046-95 “Gigiyenik normativlar. Ish hududi havosida zararli moddalarning ruxsat etilgan eng koʻp miqdorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

49. Oʻtish joylarida (galereyalarda, zinalar maydonchalarida va shunga oʻxshash) joylashgan isitish jihozlari (quvurlar, registrlar va shunga oʻxshashlar), ruxsat etilgan oʻtish yoʻlkalarini enini kamaytirmasligi kerak.

50. Ishchi joylarida havo harorati yilning sovuq davrida yengil jismoniy ishlarda 21°S, oʻrta ogʻir ishlarda 17°S va ogʻir ishlarda 16°S dan past boʻlmasligi kerak.

51. Xodimlarni isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°S dan kam boʻlmasligi kerak.

52. Binolarda joylashgan ishchi maydonlaridan, xodimlarni isinish xonalarigacha boʻlgan masofa 75 m, tashkilot maydonidagi ishchi joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak

53. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlar tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak.

54. Tashkilotni ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi oqova suvlariga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi kerak.

55. Tozalangan suvda zararli moddalar tarkibi sanitar normalariga asosan chegaralangan konsentratsiyasidan oshib ketishi kerak emas.

56. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun beriladigan suvning sifati texnologik talablarga mos boʻlishi kerak.

57. Ichimlik suvdan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim.

58. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha boʻlgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak.

59. Ichimlik suvining harorati 8 dan 20°S gacha boʻlishi kerak.

60. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq va oqova suvlar tizimiga ulangan boʻlishi lozim.

61. Tashkilotda oqova suvlar tizimi yoʻq boʻlganda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalari yoki tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmaslikka va ishlab chiqarish oqova suvlariga dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralariga ruxsat etiladi.

62. Tashkilot maydonida, ishlab chiqarish va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sunʼiy yoritishlar SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

63. Yoritish uskunalarini oʻrnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos boʻlishi kerak.

64. Ishlab chiqarish sexlaridagi, xom ashyo omborlari va yuk tushirish-ortish maydonlaridagi texnologik uskunalar umumiyga qoʻshimcha ravishda koʻchma yoritish moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

65. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarini sozligi kamida chorakda bir marta tekshirilishi lozim.

66. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda ikki martadan kam boʻlmagan holda tozalash lozim.

67. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi.

68. Yuqori xavfli xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Oʻta xavfli xonalarda, xonalardan tashqari, hamda uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarni kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. Barcha koʻchma yoritqichlarni metall himoyalanish toʻri hamda shisha qalpogʻi boʻlishi kerak.

69. Har bir tashkilotda SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga va mazkur Qoidalarga muvofiq sanitariya-maishiy va qoʻshimcha xonalar boʻlishi lozim.

70. Maishiy va qoʻshimcha xonalarni (binolarni) loyihalash hamda qurish ularni ishlab chiqarish obyektlari bilan bir paytda ishga tushirish zarurligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

71. Maishiy xonalar imkon qadar ish joylariga yaqin joylashtirilishi zarur.

72. Maxsus kiyim-kechak va badanning katta darajada ifloslanishini yuzaga keltiradigan muhitdagi ish uchastkalarida ishlovchi xodimlar uchun maxsus maishiy xonalar jihozlanishi lozim.

73. Uy va ish kiyimlari saqlanadigan garderoblar, hojatxonalar, yuvinish va choʻmilish xonalari erkaklar va ayollar uchun alohida boʻlishi lozim.

74. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlari, isteʼmol suv taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va boshqa shu kabi qurilmalarning soni, koʻpchilikni tashkil etadigan smenada ishlovchilarning soni hisobga olingan holda belgilanishi lozim.

75. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. Hojatxonalarning pollari quruq holda saqlanishi lozim.

76. Har bir yuvinish jihozi issiq va sovuq suv keladigan quvurlarga ulangan boʻlishi lozim.

77. Yuvinish xonalarida elektr quritgichlar, koʻzgu, kiyim ilgichlar, suyuq sovun uchun idishlar va qattiq sovun solgichlar koʻzda tutilishi lozim.

78. Maxsus kiyimni yuvish uchun tashkilotlarda kir yuvish xonalari boʻlishi lozim.

79. Ovqatlanish punktlari umumiy ovqatlanish tashkilotlari uchun belgilangan sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim.

80. Yogʻochni qayta ishlash texnologik jarayonlari ushbu Qoidalarga, SanQvaM № 0208-06 “Texnologik jarayonlarni tashkillashtirish sanitariya qoidalari va ishlab chiqarish jihozlariga gigiyenik talablar” muvofiq tashkil qilinishi va oʻtkazilishi lozim.

81. Xom ashyo va materiallarni qayta ishlash texnologik uskunaning pasportida belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

82. Avtomatik liniyalarning hamma dastgohlari, ularni yurgizish va toʻxtatish uchun alohida boshqaruv tizimlariga ega boʻlishi lozim.

83. Dastgoh va mexanizmlardagi operatsiyalarni bajarilish ketma-ketligi texnologik jarayonga muvofiq blokirovka tizimi bilan taʼminlanishi lozim. Agarda tizimda mexanizmlardan bittasi toʻxtasa, bu toʻxtovchi mexanizmdan oldingi hamma dastgoh va mexanizmlarni oʻchishi koʻzda tutilishi lozim.

84. Liniyalarga ikki tomondan xizmat koʻrsatish zarur boʻlsa, uning ustidan asosiy ish joylari hududida va liniyaning har 20 — 25 metrda oʻtish koʻpriklari qoʻl tutqichlari bilan oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

85. Tashkilot hududiga keladigan materiallar va uskunalar uchun shu maqsadga ajratilgan va tayyorlangan maxsus omborlar hamda yuk ortish-tushirish maydonchalari boʻlishi va ularning tuzilishi va joylashishi SHNQ 2.09.03-23 “Omborxonalar. Loyihalash meʼyorlari” talablariga mos boʻlishi kerak.

86. Omborlarda materiallarni taxlash usullari yoritilgan mehnat muhofazasi va yongʻin profilaktikasi boʻyicha yoʻriqnoma koʻrinarli joyga osib qoʻyiladi. Bu yoʻriqnomada ushbu omborda qanday materiallar, qancha miqdorda, qanday idishda saqlanishi mumkinligi koʻrsatilishi kerak. Koʻrinarli joylarga yuklarni joylash va ortish sxemasi osib qoʻyilishi lozim.

87. Tashkilotlardagi yuk ortish-tushirish estakadalari, maydonchalari, platformalarining pollari vagon poli yoki avtomobil kuzovi tekisligi bilan barobar boʻlishi kerak.

88. Yuk ortish maydonchasi perimetri boʻyicha (bundan yuk tashish transporti yoʻli mustasno) balandligi 30 sm. li mustahkam himoyalovchi toʻsiq bilan toʻsilishi lozim.

89. Yuk ortish-tushirish maydonchalari va estakadalari tekislangan va asfaltlangan boʻlishi kerak. Uning sathi suv toʻplanmaydigan boʻlishi va qish vaqtida muntazam ravishda qor va muzdan tozalab turilishi kerak.

90. Siqilgan gaz, shu jumladan kislorod maxsus shamollatiladigan, ochiq alanga manbalaridan va payvandlash joylaridan himoyalangan, birinchi qavatda joylashgan va tashkilot hududiga alohida chiqiladigan xonaga joylashtirilishi lozim.

91. Kalsiy karbidi zaxirasi quruq, yaxshi shamollatiladigan, yonmaydigan va tashqaridan yoritiladigan xonalarda saqlanishi kerak.

92. Kalsiy karbidini yertoʻlalarda saqlash taqiqlanadi.

93. Bitta omborda kalsiy karbidi bilan birga, siqilgan gaz toʻldirilgan ballonlar, hamda kislorodli ballonlar va yonuvchi gazlar saqlanishi taqiqlanadi.

94. Kislota alohida xonada saqlanishi kerak. U xonada faqat distillangan suv boʻlishi mumkin.

95. Yuklash-tushirish ishlari tashkilot buyrugʻi bilan tayinlagan masʼul shaxs nazorati ostida bajarilishi shart.

96. Yuk koʻtarish-tashish uskunalarining texnik holati va toʻgʻri ishlatilishi ustidan nazorat buyruq bilan tayinlangan, maxsus oʻqitilgan, attestatsiyadan oʻtgan muhandis-texnik xodimga topshirilishi lozim.

97. Yukni iluvchilar ishi, shu ishlarni xavfsiz bajarish yoʻriqnomasiga binoan bajarilishi kerak.

98. Elektrotelfer, ilgagidan yuklarni tushib ketishini oldini olish uchun himoya qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

99. Yuklarni koʻtarish va tashish vaqtida tugun va sirtmoqlarni toʻgʻrilash va sirpanib ketgan arqonni toʻgʻrilash taqiqlanadi. Yukni odamlar ustidan koʻtarib oʻtish taqiqlanadi.

100. Yuk koʻtarish uskunasiga koʻtarishi mumkin boʻlgan yukning ogʻirlik chegarasi, oʻtkazilgan sinovning vaqti va kelgusi sinov vaqti yozib qoʻyilishi kerak.

101. Transport vositalari oʻlchamlari va konstruksiyasi, tashiladigan yukning oʻlchamiga mos boʻlishi kerak.

102. Tashkilot ichidagi va sexdagi transport vositalaridan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxslar har kuni transport vositalarini texnik holatini tekshirib chiqishi va ishga ruxsat etilganligi toʻgʻrisida jurnalga qayd qilishlari kerak.

103. Transport vositalari harakati uchun moʻljallangan sexlarga kirish va chiqish joylarida va sexlar orasidagi texnologik oʻtish joylariga “Diqqat! Transport” ogohlantirish belgilari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

104. Tashkilot ichidagi va sexdagi yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalarida odam tashish taqiqlanadi.

105. Transport vositalariga yuklarni joylash sxemalari (elektr avto yuklagichlari, avtomobillari, temir yoʻl vagonlari, elektr aravachalari) tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

106. Ogʻirligi 30 kg dan ortiq boʻlgan yuklarni yuklash-tushirish mexanizm yordamida amalga oshiriladi.

107. Estakadada yuklash-tushirish ishlarini olib borishda, odamlarni vagonlarga kirishi uchun tirgaklar bilan toʻsilgan, oʻtish koʻprikchalari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

108. Yuk koʻtarish moslamalari yuk koʻtarish yoki tashish vaqtida ularni oʻz-oʻzidan agʻdarilishini yoki ochilib ketishini oldini oluvchi qurilma bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

109. Yuk koʻtarish mashinalarining yuk ilgaklaridan yukni oʻz-oʻzidan chiqib ketishini oldini olish uchun, ular saqlash qulflari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

110. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari” talablariga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim

111. Ishlab chiqarishda oʻrganilmagan yongʻin va portlash xavfi va toksik xususiyatlariga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarish jarayonida qoʻllash taqiqlanadi.

112. Texnologik obyektlarning portlash xavfliligi holati yuzasidan belgilangan tartibda nazorat oʻrnatilishi lozim.

113. Texnologik jarayonlar joylashtirilgan binolar va xonalarning portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak.

114. Texnologik jarayonlarni amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit ishlab chiqarish chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va shu kabi) bilan ifloslanish ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim.

115. Barcha ishlab chiqarish sexlari, xom ashyo va tayyor mahsulot omborxonalari, maʼmuriy va boshqa yordamchi binolar hamda inshootlar dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

116. Ventilyatsiya tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim.

117. Har bir sex, uchastka, omborda mavjud meʼyorlar asosida, hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim.

118. Tashkilotlarda barcha ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy xonalarda yongʻin xavfsizligiga javobgar shaxs tashkilot maʼmuriyatining buyrugʻiga asosan tayinlanishi lozim.

119. Tashkilotlarda yongʻin xavfsizligi idoralari tomonidan belgilangan meʼyorlarda yongʻinga qarshi kurashish uchun oʻt oʻchirish vositalari boʻlishi lozim.

120. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi texminimumi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va ularga tegishli yoʻl-yoʻriqlar berilishi lozim.

121. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. Binolar oraligʻidagi yongʻinga qarshi masofa uzilmalarida materiallar, uskunalar, boʻsh idishlarni taxlash va avtomobil toʻxtash joyi uchun ishlatishga ruxsat etilmaydi.

122. Yogʻochlar poʻstlogʻini shilish dastgohi va konveyerlarni boshqaruvchi operator ish joyini (kabina) dastgohdan chiquvchi tovushni oʻtkazmaydigan toʻsiq ortida joylashtirish lozim.

123. Yogʻochlar poʻstlogʻini shilish dastgohlari va konveyerlarini joylashuvi ularga qulay va xavfsiz xizmat koʻrsatilishi taʼminlanishi lozim.

124. Taʼmirlash-montaj ishlarini olib borish uchun poʻstlogʻni shilish dastgohi ustida yuk koʻtaruvchi qurilma (telfer, tal, bloklar) oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

125. Yogʻochlar poʻstlogʻini shilish dastgohidan poʻstlarni olinishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

126. Dumaloq arralash dastgohi ishlayotgan vaqtida uning hududiga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar kirishini chegaralovchi toʻsigʻi boʻlishi lozim.

127. Taxta arralash ramasi tomonidagi yogʻochlarni yigʻuvchi maydon yaxlit toʻsiq bilan toʻsilgan boʻlishi lozim.

128. Taxtani arralash ramasidagi yogʻoch qirindilari maxsus yordamchi asbob bilan olinishi lozim.

129. Rama orqasidagi konveyerlarni roliklari oraligʻi butun kengligi boʻyicha yuzasi tekis va teshiksiz boʻlgan qutilar bilan yopilgan boʻlishi lozim. Quti va roliklar orasidagi tirqishlar 10 mm dan katta boʻlmasligi lozim.

130. Dumaloq arrali dastgohlarda ishlov beriluvchi materiallarni mexanik tarzda uzatilganda, oldingi va orqadagi uzatuvchi valetslar orasidagi masofasi 100 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

131. Saralash maydonida taxtani uzatuvchi konveyerli lenta va tashlovchi tokcha orasidan odamlarni oʻtishini taqiqlovchi belgilar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

132. Tashlovchi tokcha qarshisiga taxtani zanjirli konveyer tashqarisiga chiqib ketishini chegaralovchi toʻsiq oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

133. Konveyerda taxtaning harakatlanuv maydoniga, maydonni ikki tomonidan har 20 m da koʻtarilish uchun narvonlar boʻlishi lozim.

134. Taxtani tepa qavatidan pastki qavatdagi saralash maydoniga tushirish zonasi toʻsilgan boʻlishi lozim.

135. Konveyerdan paketlarga taxtalarni qoʻlda tashilishini yengillashtirish uchun rolik bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Paketlar orasidagi oraliqlari 0,7 m dan kam boʻlmasligi lozim.

136. Paketlar uchun moʻljallangan tagliklar avtoulovning yukni ushlovchi moslamasining oʻlchovlariga mos kelishi lozim.

137. Paketning muvozanatini taʼminlash uchun har 300 – 400 mm balandlikda uchtadan kam boʻlmagan bir xil qalinlikdagi oraliq qistirmalari qoʻyilishi va ularning uchlari paket chegarasidan chiqib turmasligi lozim.

138. Avtomatik yoki yarim avtomatik saralash maydonlaridagi taxtani paketlarga yuborilayotgan hududi toʻsilgan boʻlishi lozim.

139. Arralangan materiallarni botirish uslubi bilan antiseptika ishlari tashkil qilinganda xavfsizlik talablari amaldagi meʼyoriy hujjatlar talabiga va ushbu Qoidalarga muvofiq boʻlishi lozim.

140. Preparatlarni suvda aralashtirilishi mexanizatsiyalangan boʻlishi lozim.

141. Arralangan materiallarni vannaga tushirish va vannadan koʻtarilishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. Nuqsonli paketlarni vannaga tushirish taqiqlanadi.

142. Paketlarni vannaga yoʻnaltirish uchun ishlovchilar qoʻl ushlash joyining uzunligi 1 m dan kam boʻlmagan ilgak yoki bagor bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Paketni eritmadan olinganda, vanna ustida ortiqcha eritmani oqib ketishi uchun ushlab turish kerak.

143. Preparatli eritma vannasi oldidagi maydon yuzasi tekis va nishabli boʻlib, suyuqlik oqib tushishi uchun ariqchaga ega boʻlishi lozim.

144. Vanna oyda bir marta tozalab turilishi lozim. Vanna tozalangandan soʻng, yogʻoch qirindi mahalliy sanitariya nazorati idoralari bilan kelishilgan maxsus joyga chiqarib yuborilishi kerak. Vannaga tushgan yogʻoch qirindilar chiqarib yuborilishi yoki tinchlantirgichli quduqda suv oqimida yuvilishi lozim.

145. Arralangan materiallarni antiseptikasida band boʻlgan ishchilar alohida sanitar-maishiy dushi bor xonalar, maxsus kiyim va oyoq kiyimni quritish uchun moslamalarga ega javonlar, sunʼiy ventilyatsiya, maxsus kiyimlar va respiratorlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

146. Arralangan materiallarni antiseptika qilishda qoʻllanadigan preparatlar alohida xonalarda yopiq idishlarda saqlanishi lozim.

147. Preparatlardan boʻshagan idish, suvda yaxshilab yuvilgandan keyin faqat texnik maqsadlarda ishlatilishi mumkin.

148. Paket shakllantiruvchi mashinalarga uzatilayotgan zich paketli arralangan materiallarni qabul qiluvchi platformaga yoki uzatuvchi konveyerga qoʻyilishida, paketni tekislangan qirrasi platforma yoki konveyer qoplamasida belgilangan belgisi bilan toʻgʻri kelishi kerak.

149. Konveyer va shakllantiruvchi paketlarda surilib ketgan taxtalarni maxsus ilgak yordamida toʻgʻrilash lozim.

150. Oraliq qistirmalarni kasseta moslamasi oldidagi maydonlarga uzatilishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

151. Quritish bloklarini rels yoʻllarining holati (temir yoʻl izi kengligini doimiyligi, qiyshaygan joylarini yoʻqligi, relslarni travers aravachasi bilan birlashish holati) har yarim yilda tekshirilishi va dalolatnoma bilan rasmiylashtirilgan boʻlishi lozim.

152. Trek va travers aravachalarida shtabellarni yurgazilishi piyodalar tezligida boʻlishi lozim.

153. Travers aravachasi harakati vaqtida shtabellar tushib ketmasligini oldini oluvchi tirgovichlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

154. Travers aravachasining elektr yurgizuvchisining taʼminlash kabeli, kanatda sirtmoqsimon halqalar yordamida osilgan tarzda boʻlishi va aravachaning harakati vaqtida bemalol surilishi lozim.

155. Shtabelni travers aravachalariga yuklash yoki tushirish vaqtida uni ushlab turish uchun fiksator bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

156. Travers aravachani oxirgi holatida saqlab qolish uchun, relslarda chegaralovchi- tirgovich oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

157. Quritish shtabellarini toʻgʻri qoʻyilganligini rels yoʻllarida qoʻyilgan gabarit andoza orqali tekshirilishi lozim.

158. Quritish kameralarini yoritish 42V dan oshmaydigan kuchlanishdagi koʻchma elektr yoritgichlar orqali amalga oshirilishi hamda uni ulanishi va oʻchirilishi kameraning tashqarisida boʻlishi lozim.

159. Quritish rejimini masofadan boshqarilishi va quritish jarayonini sozlash avtomatlashtirilgan boʻlishi lozim.

160. Quritish kamerasi ichida ishlarni amalga oshirish havoni harorati 40⁰ S dan past boʻlganda ruxsat etiladi. Quritish kamerasining kirish eshigi oldida navbatchi ishchi qoʻyilgan boʻlishi lozim.

161. Arralangan materiallarni namligini quritish vaqtida bilish uchun, tekshiruv namunalari boshqaruv koridori tomonidagi yuqori haroratli kameralar devoridagi tuynuk orqali maxsus moslamalar bilan olinishi va qoʻyilishiga ruxsat etiladi.

162. Quritish kameralarining darvoza eshikchalari kameraning tashqarisi va ichkarisidan ham ochiladigan hamda havo zanjirlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

163. Tutun quvurlarining shiberlari poldan turib ularni yopilishiga imkon beruvchi va shiberni inidan chiqib ketishini oldini oluvchi moslamalarga ega boʻlishi lozim.

164. Randalovchi dastgohlarga uzunligi 400 mm dan kalta yoki qalinligi 30 mm dan yuqori boʻlgan yarim mahsulotlarni qoʻl bilan randalashga uzatishda maxsus itarish kolodkasi qoʻllanishi lozim.

165. Ikkita va undan ortiq yarim mahsulotni randalash ishlari, ishonchli siqish moslamalari bilan jihozlangan maxsus randalovchi dastgohlarda amalga oshirilishi lozim.

166. Uzunligi 400 mm dan, kesimi 40x40 mm dan kam boʻlgan yarim mahsulotlarni frezerovka qilish uchun maxsus moslamalar (karetkalar, andozalar, sulagalar) qoʻllanishi lozim.

167. Toʻrt tomonlama randalovchi dastgohga yarim tayyor mahsulotni uzatilishi, ularni donalab berilishini taʼminlovchi uzatish moslamalarida amalga oshirilishi lozim.

168. Ishlov berilayotgan yarim tayyor mahsulotni eng kam uzunligi shunday boʻlishi kerakki, qirratoʻsiq oldidan materialni chiqib turuvchi qismi 100 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

169. Paket bilan tushiruvchi qiyali platformani koʻtarilishi siltamasdan asta — sekin amalga oshirilishi lozim. Platformani koʻtarilish tezligi ajratilayotgan materialni kesimiga qarab sozlanishi lozim.

170. Arralangan materiallarni tushirishda qarama-qarshi tomondan sochilishni oldini olish uchun, konveyerda yoki qabul qiluvchi stolda qaytaruvchi – chegaralov qutilari oʻrnatilishi lozim.

171. Taʼmirlash va sozlash ishlari uchun, koʻtarilgan engashuvchi platforma tagida chegaralovchi-shtanga tirgovi koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

172. Engashuvchi platformaning gidravlik, mexanik yoki pnevmatik koʻtarish moslamasi tizimi, uni koʻtarib turgan holatida ishonchli ushlab turishi va tizimda bosim tushib ketganda platformani tushib ketishi yoki koʻtaruvchi platformani tarmoq qismiga mexanik ishdan chiqish ehtimoliga yoʻl qoʻyilmasligi lozim.

173. Koʻp arrali dastgohlar parket taxtalarni, yopuvchi plankalarni arralaganda kerakli bir xil oʻlchamli arralar soni (diametr boʻyicha tishlarning soni va parametrlari boʻyicha ) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

174. Lak quyuvchi mashinalarni yuqori, pastki va yon soʻrgʻichlarining jihozlari, lak-boʻyoq materiallarini yetkazib beruvchi tizim bilan bogʻlangan boʻlishi lozim.

175. Lak quyuvchi mashinalarining ishchi aralashmali bochkasi zich yopilgan boʻlishi lozim.

176. Lak quyuvchi mashinalarni ariqchasi, filtri va qopqoqlarini erituvchi bilan yuvish ishlari xavfsizlik texnikasi yoʻriqnomasiga muvofiq bajarilishi lozim.

177. Har xil kimyo birikmali lak-boʻyoq materiallarni ketma-ket ishlatish taqiqlanadi.

178. Lak-boʻyoq materiallarni chiqindilari yigʻilgan sari, kabinadagi gidrofiltrlar vannasi va separatorlar mehnat muhofazasi yoʻriqnomasi asosida vaqti-vaqti bilan tozalanishi lozim.

179. Bosim ostida ishlaydigan boʻyash asbobi manometrga ega boʻlishi lozim.

180. Sepuvchi-pistoletlar yerga ulanishi lozim.

181. Pnevmatik lak-boʻyoq materiallarini sepuvchi va quritish kameralarini ishga tushiruvchi hamma elektr uskunalar kabinadan tashqarida joylashgan boʻlishi lozim.

182. Kabinalarni ichki devorlarini, idishni ochish va tozalash, xonalarni tozalash ishlari rangli metalldan tayyorlangan, urilganda va ishqalanganda uchqun bermaydigan asboblarda bajarilishi lozim.

183. Mahsulotlarni elektrostatik usul bilan boʻyashda, maxsus mahalliy havo soʻrish moslamasi bilan jihozlangan elektrboʻyash kamerasida bajarilishi lozim.

184. Elektroboʻyash kamerasiga texnika xavfsizligi boʻyicha kamida II toifa guruhiga ega boʻlgan operator xizmat koʻrsatishi lozim.

185. Yuqori kuchlanish berilayotganda elektroboʻyash kamerasining kirish eshigi, oraliq va boshqarish pulti “Yuqori kuchlanish”, “Yoqilgan”, “Kirish mumkin emas” ogohlantirish belgilari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

186. Elektroboʻyash kamerasining blokirovka moslamasi quyidagilarni:

a) konveyer ishga tushgandan keyin 10 — 15 soniyada tovush signalini berishi;

b) oʻchirilgan ventilyator va harakatlanmayotgan konveyer vaqtida sepish tizimini ishlamasligini;

v) mahalliy havo soʻrish moslamasi oʻchirilganda yuqori kuchlanish bera olmasligini taʼminlashi lozim.

187. Qoʻlda botirish usuli bilan ishlov berilganda ishlayotganlarni qoʻli lak-boʻyoq materiallariga tegib ketmasligi uchun maxsus moslamalar qoʻllanishi lozim.

188. Poldan vannani yuqori chegarasigacha boʻlgan balandlik 800 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

189. Detallarni botirish usuli bilan ishlov berilganda, quritishni soʻrma ventilyatsiya bilan jihozlangan quritish kameralarida bajarish lozim.

190. Detallar quritilayotganda, ularni quritish asboblariga tegib ketish ehtimoli bartaraf etilishi va ularga lak-boʻyoq materiallari tegib ketishidan himoyalangan boʻlishi lozim.

191. Quritish kamerasining ventilyatsiya qurilmasi sex ventilyatsiyasi bilan bogʻlangan boʻlmasligi lozim.

192. Lak-boʻyoq materiallarni ishchi aralashmasini tayyorlashda, yopiq sigʻimli mexanik aralashtiruvchi qurilmada bajarish lozim.

193. Tayyorlov boʻlimidagi statsionar sigʻimlarni atmosfera bilan ulanishi havo-quvurlari orqali bino chegarasining tashqarisiga chiqarilishi lozim. Ishlab chiqarish xonalariga zararli moddalar chiqishiga, bundan tashqari har xil gazli va bugʻli asboblardan chiqqan quvurlarni umumiy bitta havo quvuriga birlashtirish ruxsat etilmaydi.

194. Lak-boʻyoq materiallarni ishchi aralashmasini tayyorlov xonasidan uskunagacha va ish joyigacha markazlashgan quvurlar orqali uzatilishi lozim. Agarda smenada 200 kg dan kam boʻlgan bir turdagi lak-boʻyoq materiali qoʻllanilsa, uchqun chiqmaydigan, sinmaydigan yopiq idishda yetkazilishi mumkin.

195. Markazlashtirilgan uzatish boʻlmaganida, lak-boʻyoq materiallarini erituvchi va suyultiruvchi qoldigʻi lak tayyorlash boʻlimiga yoki omborga qaytarilishi va yopiq idishga toʻkilishi lozim.

196. Lak-boʻyoq materiallari ishchi aralashmasini uskuna va ish joyiga yetkazib beruvchi quvurlarining alohida boʻlimlarida nosozlik boʻlganida yopish uchun tiqin moslamalariga ega boʻlishi lozim.

197. Lak-boʻyoq materiallari ishchi aralashmasini yetkazib beruvchi quvurlar maishiy, maʼmuriy, idoraviy va yordamchi xonalardan, bundan tashqari eshik va oyna oʻymalari orqali oʻtmasligi lozim.

198. Joʻmraklar, ventillar, nazorat-oʻlchov asboblari, koʻrish oynalari va boshqalar poldan 1,5 m dan oshmagan balandlikda va sozlash uchun qulay boʻlishi lozim. Ventil va joʻmraklar 1,5 m dan balandlikda joylashgan boʻlsa, poldan turib boshqarish qurilmasi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

199. Ishlov berish sexining pollari smenada kamida 2-marta nam usulda yoki chang tozalagichlar bilan tozalanishi lozim.

200. Lak-boʻyoq materiallari ishchi birikmalarini tayyorlashda, bundan tashqari qoplama sirtini boʻyash, quritish va sayqal berish jarayonini bajarishda ishlab chiqarish xonasida kamida ikki odam boʻlishi lozim.

201. Ishlov beruvchi materiallar komponentlari yengil yonadigan suyuqliklar va yonuvchi suyuqliklar omborida saqlanishi lozim.

202. Ishlov beruvchi materiallar komponentlari sigʻimlarini tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. Sigʻimlar tashish vaqtida yerlanishi lozim.

203. Materiallar solingan bochkalarni qoʻlda ikki qavatdan ortiq joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bochkalarni mexanizatsiya yordamida joylashtirishda uch qavatdan yuqori boʻlmasligi lozim. Bochkalarni tashish uchun yoʻlaklarning kengligi 1,8 m dan, shtabel va tokchalar orasidagi yoʻlaklar kengligi esa 1 m dan kam boʻlmasligi lozim.

204. Poliefir laklar komponentlarini (tezlashtiruvchi asosli) tashish va saqlash boshqa materiallardan alohida boʻlishi lozim.

205. Ishlov beriladigan materiallar komponenti solingan idishga quyosh nurlari tushmasligi lozim.

206. Ombor xonalari xizmat koʻrsatuvchi personalga sogʻlom mehnat sharoitlarini yaratish uchun ventilyatsiya qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

207. Oʻchiruvchi, elektr uzgich va elektroqutilar ombordan tashqariga chiqishda joylashgan boʻlishi lozim.

208. Lak-boʻyoq materiallari va uning komponentlari, erituvchi va suyultiruvchi materiallardan boʻshagan idish (bochka, bidon idish) material qoldiqlaridan tozalanib, tiqin bilan yopilishi va maxsus maydonlarda saqlanishi lozim.

209. Lak-boʻyoq yuzalari qoplamasini sayqal qiluvchi silliqlash va sayqallash dastgohlaridan alohida, bir-biriga qoʻshilmagan aspiratsion qurilma orqali changni chiqarish lozim.

210. Statik elektr hosil qiluvchi uskuna va moslamalarda, uni hosil boʻlishini oldini olish uchun qurilma va tadbirlar koʻzda tutilishi lozim.

211. Mato va bichimlarni tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

212. Bichish stollari materiallar oʻramini koʻtarish uchun qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

213. Materialni kesish joyi mahalliy havo soʻrish uskunasi va chiqindi uchun sigʻimlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

214. Igna bilan ishlovchi xodimlar barmoq oʻlchamiga toʻgʻri keluvchi angishvona bilan taʼminlanishi lozim.

215. Sim oʻramlarini koʻtarish va tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. Sim oʻramini yechish va simni dastgohga uzatish hududi toʻsilgan boʻlishi lozim.

216. Simni kesganda yoki uzganda yopiq himoya koʻzoynaklari ishlatilishi lozim. Prujina maxsus idishga joylanishi lozim.

217. Konveyerda qoliplash ishlari qoʻl pnevmo va elektr asbobi yordamida bajarilishi lozim.

218. Mixlar konveyerga berilishidan oldin galtovka barabanlarida ishlov berilgan boʻlishi lozim.

219. Porolonni payvandlash va yelimlash alohida xonada bajarilishi lozim. Porolonni yopishtiruvchi dastgohlar mahalliy havo soʻrish uskunasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

220. Barcha qoʻzgʻalmas uskunalar, agregat va dastgohlar ishlab chiqargan zavod koʻrsatmasiga binoan mustahkam asoslarga va poydevorlarga oʻrnatilishi lozim.

221. Barcha aylanuvchi va harakatlanuvchi qismlar (vallarning chiqib turgan uchlari, harakat uzatuvchi tasmalar va boshqalar) toʻsilgan boʻlishlari kerak.

222. Toʻsiqlar mustahkam, yengil, ishonchli ravishda mahkamlangan boʻlishi va qisib qoluvchi tirqishlari, kesib oluvchi va oʻtkir burchaklari boʻlmasligi kerak.

223. Ogʻirligi 5 kg dan ortiq boʻlgan toʻsiqlar ushlash uchun qulay dastaklarga ega boʻlishi kerak.

224. Oʻzidan changli havo chiqaruvchi ishlab chiqarish uskunalari zichlab berkitilishi va chang havoni soʻrish moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

225. Yangi oʻrnatilgan yoki kapital sozlashdan chiqqan uskunalarni xavfsizlik texnikasi muhandisi ishtirokida dalolatnoma tuzilgandan keyin ishlatishga ruxsat berilishi lozim.

226. Mashinani sozlash, tozalash, moylash va kamchiliklarini bartaraf qilish bilan bogʻliq boʻlgan barcha ishlarni bajarish elektr taʼminotidan uzib qoʻyilgan, butunlay harakatdan toʻxtagan va ogohlantiruvchi belgi osib qoʻyilgan holatda bajarilishi lozim. Mashinani yurgazish belgini osib qoʻygan shaxs tomonidan amalga oshirilishi kerak.

227. Toʻsiqlarning va himoyalovchi moslamalarning hamda asboblarning sozligi sex (boʻlinma) rahbariyati tomonidan muntazam tekshirib turilishi kerak.

228. Montaj va demontaj vaqtida qoʻllanadigan tagliklar va koʻtarish mexanizmlari ish boshlashdan avval sinab koʻrilishi kerak.

229. Ishlab chiqarish uskunalaridan foydalanishda:

a) mexanizatsiyalash, avtomatlashtirish va masofadan boshqarishni qoʻllash;

v) ergonomik talablarni qoʻllash;

g) foydalanish, taʼmirlash, yigʻish, transportda tashish va saqlash boʻyicha xavfsizlik talablariga amal qilish lozim.

230. Ishlab chiqarish uskunasini tozalash ishlari maxsus asboblar yordamida (shyotka, qirgʻich, ilmoq va boshqalar) amalga oshirilishi lozim. Ishlab turgan uskunada tozalash va yigʻishtirish ishlarini bajarish taqiqlanadi.

231. Uskuna ishlab turgan vaqtda uning harakatlanuvchi qismlarini qoʻlda moylash taqiqlanadi.

232. Ishlab chiqarish xonalarida va ish joylarida ishlab chiqarish uskunalarini joylashtirilishi xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun xavf tugʻdirmaydigan boʻlishi lozim.

233. Sexda oʻtish yoʻlaklari kengligi quyidagidan kam boʻlmasligi lozim:

a) magistral oʻtish yoʻlaklari — 1,5 m

b) uskunalar oraligʻidagi oʻtish yoʻlakchalari — 1,2 m

v) devorlar va uskunalar oraligʻidagi oʻtish yoʻlaklari — 1,0 m

g) uskunaga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun moʻljallangan oʻtish yoʻlaklari — 0,7 m.

234. Ishlab chiqarish binolari, galereya, tunellar va estakadalarda konveyerlar tuzilmasi va joylashtirilishi GOST 12.2.022-80 “Konveyerlar. Xavfsizlik umumiy talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim.

235. Oʻtish yoʻllarining bir tomonida joylashgan ish joylaridagi oʻtish yoʻlakchalarining kengligi 0.75 metr dan va oʻtish yoʻlining ikki tomonida joylashgan ish joylaridagi oʻtish yoʻllarining kengligi esa 1.5 metr dan kam boʻlmasligi lozim.

236. Konveyerlarga xizmat koʻrsatish uchun oʻtish yoʻlaklari kengligi quyidagilardan kam boʻlmasligi lozim:

a) bir tomondan xizmat koʻrsatiladigan konveyer uchun — 0,7 m

b) parallel joylashgan konveyerlar oraligʻida — 1,0 m

v) qattiq yoki toʻrsimon toʻsiqlar bilan butun trassa boʻyicha yopilgan parallel joylashtirilgan konveyerlar oraligʻi — 0,7 m

g) konveyerlar oraligʻida joylashgan oʻtish yoʻlaklaridagi ustunlar boʻlganda ustun va konveyer oraligʻi — 0,6 m

d) ikki tomondan xizmat koʻrsatiladigan parallel joylashtirilgan plastinasimon konveyer oraligʻi — 1,2 m

e) yuk yuklovchi yoki tushiruvchi qurilmalar ustidan oʻtuvchi konveyer trassa uchastkalari ikki tomonida — 1 m

237. Konveyer boʻylab oʻtish yoʻlagi balandligi quyidagidan kam boʻlmasligi lozim:

a) ishlab chiqarish xonalarida — 2,2 m

b) galereya, tunnel va estakadalarda — 1,8 m

238. Ishlaganda chang chiqaruvchi (maydalash, elash, transport va boshqa) uskuna zich yopilgan boʻlishi lozim. Chang chiqaruvchi uskunani zich yopish uchun moʻljallangan qoplamalar aspiratsiya (soʻrma) tizimiga ulangan boʻlishi lozim.

239. Gaz-chang ushlovchi qurilmalardan foydalanishda amaldagi meʼyoriy hujjatlar talabiga rioya etish lozim.

240. Bosim ostida ishlovchi qurilma, moslama hamda ularni taʼmirlash va foydalanish amaldagi meʼyoriy hujjatlar talabiga muvofiq boʻlishi lozim.

241. Ishchi bosimi 0,07 MPa (0,7 kgs/sm²)dan yuqori boʻlgan bugʻ qozonlari, bugʻ isitgichlari, ekonomayzerlari va suv harorati 115⁰S dan yuqori boʻlgan suv isitish qozonlarini tuzilishi, joylashtirilishi va ulardan foydalanish, amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

242. Quvvati 14kW va yuqori boʻlgan statsionar va porshenli kompressorlar, shuningdek 0,2 dan 40 MPa gacha bosimli havo va inert gazlarda ishlovchi, havo uzatish va gaz uzatishlarni joylashtirish va foydalanish, amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

243. Yogʻochga qayta ishlov beruvchi asbobni kesuvchi qismining (arra pichoq, freza va boshqa) hududida blokirovka qilingan qoʻzgʻalmas toʻsiq boʻlishi lozim.

244. Disk va lenta arrada bitta tishi singan boʻlsa ham foydalanish taqiqlanadi. Rama arralarini ketma-ket ikkita tishi singan boʻlsa foydalanishga ruxsat etilmaydi.

245. Yogʻoch arralovchi ramaga 70 mm dan kichik kenglikdagi arra qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi. Disk arralarining va arra polotnosining yon tomondagi yuzasi tekis va yoriqsiz boʻlishi lozim.

246. Koʻp shpindelli parmalash dastgohlarida parmaning toʻsiqlaridan asbobning ishchi qismi koʻrinadigan boʻlishi lozim.

247. Uzatish mexanizmlarini yuboruvchi qismlari (valetslar, zanjirlar, itaruvchi tirgovichlar, gusenitsalar, ushlab oluvchilar, siquvchilar) ishonchli ushlab qolish va siqishni taʼminlashi kerak.

248. Frezer, fugoval, lentali arra, dumaloq arra, murakkab va boshqa yogʻochga qayta ishlov beruvchi dastgohlari mexanik uzatkichga ega boʻlmasa, avto uzatuvchi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

249. Detallar qirqimi 40 x 40 mm dan kam boʻlganda maxsus moslamasiz frezerlash taqiqlanadi.

250. Hamma uzatish mexanizmlari himoya moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

251. Dastgohni harakatlanuvchi qismlari (karetka, aravacha, salazka, ramka, stolni supporti) belgilangan chegaradan chiqib ketmasligi uchun unda tirgovichlari yoki harakatini chegaralovchi oʻchirgichlari boʻlishi lozim.

252. Dastgoh va andozalarda detallarga ishlov berilganida, ular ishonchli qisish va ushlagichlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

253. Mexanik uzatishi bor frezer dastgohlar, shu jumladan karusel-frezer va nusxalovchi frezer andozalarni stolga qotirish uchun moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi, andozalar oʻz navbatida ishlov berilayotgan detallarni ishonchli mahkamlanishini taʼminlashi lozim.

254. Stollar, yoʻnaltiruvchi lineykalar va andozalarning ish yuzalari oʻyilgan, yorilgan va boshqa nuqsonlarsiz boʻlishi lozim.

255. Dastgoh bir nechta kesuvchi asboblarga ega boʻlsa, shulardan faqat bitta asbob ishlashini taʼminlash uchun moslama qoʻllanishi lozim.

256. Ishchi vallarini va shpindellarini qotiradigan gaykaning yoʻnalishi, kesuvchi asbobning aylanishiga teskari boʻlishi lozim.

257. Yogʻochga ishlov beruvchi uskunaning elektryurgizgichlari va elektrapparatlari, uskuna qaysi sexda ishlatilishiga bogʻliq ravishda portlashdan himoyalangan yoki yopiq ishlangan boʻlishi lozim.

258. Elektr qurilmalarini va tarmoqlarini montaj qilish va ishlatish vaqtida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilish kerak.

259. Har bir tashkilotda maʼmuriyat buyrugʻi bilan tegishli muhandis-texnik xodimlardan tashkilot elektr xoʻjaligining umumiy holati uchun javobgar shaxs tayinlanishi va undan mazkur Qoidalarni bajarilishini taʼminlash talab etilishi lozim.

260. Shaxsning bilimi tekshirilib, elektr xavfsizligi boʻyicha kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga IV guruh, elektr xavfsizligi boʻyicha kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan uskunalar boʻyicha V guruh berilgandan keyin javobgar shaxsni tayinlash haqidagi buyruq chiqariladi. Tashkilotda bosh energetik lavozimi boʻlsa, elektr xoʻjaligi boʻyicha javobgarlik unga yuklanadi.

261. Tashkilot hududida ishlab chiqarishni (sex) yoki sexda qurilma, agregat, ayrim asbob-uskunalarni taʼmirlashga toʻxtatish uchun tashkilot (sex) boʻyicha buyruq (farmoyish) chiqarilishi lozim. Buyruqda pudratchilardan bevosita ish rahbari, shuningdek koʻrsatilgan ishlarga uskunalar va obyektni toʻliq tayyorlash, ishlarni xavfsiz amalga oshirish va pudratchilar yoki buyurtmachining taʼmirlash xizmati bilan tezkor aloqalar uchun javobgar shaxslar hamda tegishli chora-tadbirlar belgilanadi.

262. Barcha uskunalarda tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha belgilangan muddatlarda rejali taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi.

263. Taʼmirlash ishlarida band boʻlgan pudratchining barcha xodimlari taʼmirlash ishlari boshlanishidan oldin, ushbu sexda ishlarni xavfsiz olib borish uchun xodimlar xavfsizlik texnikasi boʻyicha kirish yoʻriqnomasidan oʻtkazilishi lozim. Yoʻriqnomadan oʻtkazish ishlari buyurtmachi tomonidan amalga oshiriladi.

264. Rejalashtirilgan ishlarni bajarishdan oldin mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomadan oʻtkazish ishlari pudratchi tashkilot tomonidan oʻtkazilishi lozim.

265. Pudratchi ishlayotgan hududda buyurtmachi tomonidan zararli va yonish xavfi boʻlgan moddalarni paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan meʼyoriy sanitariya-gigiyenik sharoitlar yaratilishi kerak.

266. Asbob-uskuna va kommunikatsiyalarda taʼmirlash ishlarini amalga oshirishdan oldin, quyidagilar bajarilishi lozim:

a) elektr energiya taʼminotidan oʻchirish;

b) asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni texnologik muhit qoldiqlaridan, asbob-uskunani zararli, zaharli va yonuvchi gaz va mahsulotlardan boʻshatish;

v) taʼmirlanadigan asbob-uskuna, kommunikatsiya, quduq va oʻralardagi inert, yonuvchi, zaharli gazlar va kislorod miqdorini tegishli tahlillarini oʻtkazish yoʻli bilan tekshirish.

267. Balandlikdagi ishlarda faqat tayanch yoki rezinali qoplamalar bilan taʼminlangan soz narvonlardan foydalanish lozim.

268. Tashkilot hududida qazish ishlarini bajarishda buyurtmachi pudratchiga naryad-ruxsatnomanoma bilan birga tegishli sex va xizmatlar bilan kelishilgan ruxsatnomani yozma tarzda topshirishi kerak.

269. Pudratchining ehtiyojlari uchun elektr energiyani ulash, shuningdek ish tugaganidan keyin uzish, sex boshligʻining ruxsati boʻyicha buyurtmachining bosh energetik xizmati tomonidan bajariladi.

270. Taʼmirlash ishlari tugallanganidan soʻng asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni qabul qilish dalolatnomasi ikki tomonlama imzolanib, ushbu asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni ishga tushirish haqida farmoyish chiqqandan soʻng, foydalanishga qabul qilinishi lozim.

271. Tashkilotlarni (sexlarni) loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.

272. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi, “Fayz” Xolding kompaniyasi , Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi va “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi bilan kelishilgan.