Ushbu Qonun sanitariya-epidemiya masalalarida aholining xotirjamligini va radiatsiya xavfsizligini ta’minlash sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi, odamning qulay atrof-muhitga ega bo‘lish huquqini hamda u bilan bog‘liq boshqa huquqlarini va ularni amalga oshirish kafolatlarini mustahkamlaydi.

Davlat sanitariya nazorati bu sanitariya qonunlarini buzilishini oldini olish, aniqlash va ularga chek qo‘yishga qaratilgan sanitariya-epidemiologiya xizmatining faoliyatidir.

O‘zbekiston Respublikasining sanitariya nazorati to‘g‘risidagi qonunlari ushbu Qonundan hamda davlat hokimiyati va boshqaruvi idoralarining o‘z vakolat doirasida chiqaradigan boshqa huquqiy hujjatlardan iboratdir.

Sanitariya-epidemiya masalalarida aholining xotirjamligini ta’minlashning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

atrof muhitni sog‘lomlashtirish, ovqatlanishni, mehnat, turmush, dam olish, ta’lim-tarbiya berish sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan qonunchilik, sanitariya holatini yaxshilash va epidemiyaga qarshi tashkiliy tadbirlar majmuini amalga oshirish asosida odamning salomatligini saqlash va mustahkamlash huquqlarini kafolatlash;

xalq xo‘jalik obyektlari, texnologiya uskunalarini va asboblarini, transport vositalarini rivojlantirish, joylashtirish, loyihalash, qurish va ishga tushurish chog‘ida atrof muhit omillari aholi salomatligiga zararli ta’sir ko‘rsatishining oldini olishga qaratilgan faoliyatining ustivorligini ta’minlash;

aholining sanitariya madaniyati darajasini oshirish;

sanitariya holatini yaxshilash va epidemiyaga qarshi tadbirlarni ishlab chiqish va ijtimoiy faoliyatning majburiy qismi sifatida amalga oshirish;

mulkchilikning shaklidan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslarning sanitariya normalariga, gigiyena normativlariga rioya qilmaslik hamda sanitariyaga doir va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirmaslik natijasida aholining salomatligiga va atrof muhitga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash;

sanitariya normalari, qoidalariga rioya etilishi va sanitariya-gigiyena tadbirlari amalga oshirilishi ustidan davlat sanitariya nazoratini amalga oshirish.

Sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari ilmiy tadqiqot va boshqa muassasalar tomonidan ishlab chiqiladi, O‘zbekiston Respublikasining Bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan tasdiqlanadi va shundan so‘ng uch oy muddat ichida matbuotda bosib chiqarilishi kerak.

Har bir odam qulay atrof muhit sharoitlariga ega bo‘lishga haqli.

Har bir kishi kasalliklar, epidemiya va radiatsiya vaziyati, atrof muhitning holati hamda ularning odamlar salomatligiga ta’siri haqida, shuningdek gigiyena sohasidagi va maxsus o‘tkazilgan boshqa ekspertizalar haqida haqqoniy ma’lumot olish huquqiga ega.

Har bir odam atrof muhitning zararli kimyoviy, fizikaviy, biologik va boshqa omillari, shuningdek sifatsiz oziq-ovqat mahsulotlari, xalq iste’moli mollari va boshqa sanoat buyumlari ta’sirida o‘ziga yetkazilgan zararning o‘rnini to‘latib olishga haqlidir.

Davlat idoralari, mulkchilikniing shakllaridan qat’i nazar korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar:

belgilangan tartibda tasdiqlangan sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya etishlari;

davlat sanitariya nazoratini amalga oshirayotgan idoralar, muassasalar, mansabdor shaxslarga ro‘y bergan avariyalar, sanitariya- epidemiya, radiatsiya vaziyati to‘g‘risida haqqoniy va to‘la-to‘kis axborot berishlari shart.

Normativ-texnika hujjatlarini ishlab chiqayotgan davlat idoralari, mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar aholining salomatligini saqlashni va sanitariya-epidemiya masalalarida xotirjamligini ta’minlashga qaratilgan sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya qilishlari shart.

Qayd etilgan idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar yangi kimyoviy va biologik moddalarni, ion hosil qiluvchi nurlanish manbalarini hamda mana shu manbalarga ega bo‘lgan asboblarini, atir-upa va pardoz mahsulotlarini, materiallar, texnologiya jarayonlari, uskunalar va boshqa xalq iste’moli mollarini joriy etishdan oldin aholining sanitariya-epidemiya xavfsizligini ta’minlashga doir normativlar bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflarni, ularga rioya etilishi ustidan nazorat qilish usullarini, zararli mahsulot va chiqitlarni zararsizlantirish yo‘llarini ishlab chiqishlari hamda tasdiqlash uchun O‘zbekiston Respublikasining Bosh davlat sanitariya vrachiga taqdim etishlari shart.

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning, birlashmalarning rahbarlari va alohida shaxslar obyektlarni loyihalash, qurish, qayta qurish, yangilash chog‘ida, korxonalarni texnika bilan qayta qurollantirish va ularni foydalanishga topshirish chog‘ida sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga amal qilishlari shart.

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar texnologiya va boshqa uskunalardan foydalanilishini, maydon, inshootlar, ishlab chiqarish binolari va sanitariya-maishiy binolar, ish joylari, turar joy binolari, bolalar va davolash-profilaktika muassasalari, o‘quv yurtlari, madaniyat, sport va boshqa muassasalar binolari, shuningdek transport vositalari sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga muvofiq saqlab turilishini ta’minlashlari shart.

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar kimyoviy moddalarni, biologiya vositalari va materiallarini saqlash, qo‘llanish, zararsizlantirish, qayta ishlash va ko‘mib tashlash chog‘ida sanitariya-epidemiya masalalarida aholining xotirjamligini ta’minlaydigan sanitariya normalari, qoidalari hamda gigiyena normativlariga rioya qilishlari shart.

Yangi kimyoviy moddalarni, biologik vositalarni, materiallarni, polimer va plastik massalarni, atir-upa hamda pardoz mahsulotlarini qo‘llanishga ular zaharliligi va gigiyena jihatidan baholanganidan, gigiyena normativlari belgilanganidan keyingina O‘zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining ruxsatnomasiga ko‘ra yo‘l qo‘yiladi.

Davlat boshqaruvi idoralari, mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar, mehnat jamoalari va ayrim shaxslar radioaktiv moddalar va boshqa ion hosil qiluvchi nurlanish manbalari bilan ishlaganda radiatsiya xavfsizligi normalari va sanitariya qoidalariga, shuningdek radioaktiv moddalar va boshqa ion hosil qiluvchi nurlanish manbalarini qazib olish, tayyorlash, ulardan foydalanish, ularni tashish, saqlash, qayta ishlash va ko‘mib tashlash chog‘ida standartlarga, texnika shartlariga va boshqa normativ hujjatlarning talablariga rioya qilishlari shart.

Yashash uchun turar joy binolarini beradigan vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar, mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari, boshqa mulkdorlar ana shu binolarga odam qo‘yish chog‘ida amaldagi sanitariya normalarini bajarishlari shart.

Amaldagi gigiyena normativlariga javob bermaydigan turar joy binolariga odam yashashiga yo‘l qo‘yilmaydi, uylarda yashovchilar turar joy binolarini saqlash va ulardan foydalanishning mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari tomonidan tasdiqlagan qoidalarini bajarishlari shart.

Mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, oziq-ovqat mahsulotlari va oziq-ovqat xomashyosi ishlab chiqarish, ularni saqlash, tashish, sotish bilan shug‘ullanuvchi korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar tibbiyot-biologiya talablariga, sanitariya normalariga va gigiyena normativlariga rioya etishlari shart.

Yangi ozuqa qo‘shimchalarini, maxsus qo‘shiladigan biologik aktiv moddalarni olib kirish hamda ishlab chiqarishga ular zaharliligi va gigiyenasi jihatidan baholanganidan keyingina O‘zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining ruxsati (xulosasi) bilan yo‘l qo‘yiladi.

Davlat idoralari, mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar xo‘jalik-ichimlik suvi ta’minotining markazlashtirilgan tizimlari yetkazib beradigan suvning sifati gigiyena talablariga va davlat standartlariga mos bo‘lishini ta’minlashlari shart.

Markazlashtirilgan tartibda xo‘jalik-ichimlik suvi yetkazib beradigan suv quvurlari va ularning manbalari uchun maxsus tartiblar o‘rnatilgan sanitariya muhofazasi maydoni belgilab qo‘yiladi.

Suv quvurlarining, ular suv oladigan manbalarning sanitariya muhofazasi maydonlari, ularning sanitariya tartiboti mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat idoralari, mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar ro‘zg‘orda va maishiy maqsadlarda ishlatiladigan havzalardagi suvning, shu jumladan markazlashtirilmagan tartibda ta’minlanadigan suvning sifati amaldagi sanitariya normalari va qoidalariga mos bo‘lishini ta’minlashlari shart.

Davlat idoralari, mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar chet ellardan sotib olinadigan texnologiyalar, materiallar, xomashyo va mahsulotlarni yetkazib berish, sotish va ulardan foydalanishda O‘zbekiston Respublikasining Bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan tasdiqlangan sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya qilishlari shart.

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar, shuningdek yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar ta’lim muassasalarida va korxonalarda sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya etilishini ta’minlashlari shart.

Yuqumli va parazitar kasalliklar kelib chiqishi va tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslik, kasb kasalliklari, zaharlanishlar va baxtsiz hodisalarning oldini olish maqsadida, mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasa, tashkilot va birlashmalarning xodimlari dastlabki hamda davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tadilar. Tibbiy ko‘riklarni o‘tkazish tartibi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan O‘zbkiston Respublikasi Kasaba uyushmalari Federatsiyasining Kengashi bilan kelishgan holda belgilanadi.

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalarning rahbarlari va alohida shaxslar yuqumli, parazitar va boshqa ommaviy kasalliklar, shu jumladan radiatsiya omili bilan bog‘liq bo‘lgan kasalliklarning oldini olishga qaratilgan tadbirlarning, shuningdek ular kelib chiqqan taqdirda bu kasalliklarni yo‘qotish choralarini o‘z vaqtida amalga oshirilishini ta’minlashlari shart.

Yuqumli, parazitar, boshqa ommaviy kasalliklar kelib chiqish va tarqalish xavfi tug‘ilgan taqdirda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari bosh davlat sanitariya vrachlarining taqdimiga muvofiq belgilangan tartibda tegishli hududlarda ishlash, o‘qish, harakatlanish va odam va yuk tashishning alohida shartlari va tartibini joriy qilishlari mumkin.

Yuqumli va parazitar kasalliklar o‘chog‘larida karantin-tashkiliy va profilaktika tadbirlarni o‘tkazish, kasallikka chalingan bemorlarni kasalxonalarga yotqizish tartibi va muddatlarini tegishli hududlardagi hokimiyat va boshqaruvning mahalliy idoralari hamda bosh davlat sanitariya vrachlari belgilaydilar.

Aholi va alohida shaxslar salomatligi va kasallanish holatini maxsus ekspertiza qilishning sanitariya-gigiyena, sanitariya-ekologiya, tibbiy, biologik, texnikaviy, sotsiologik va boshqa turlari, shuningdek loyiha, texnika hujjatlarini va boshqa hujjatlarni, uskunalarni, asboblarni va apparatlarni, kimyoviy moddalarni, turli birikmalarni, materiallarni va muhitlarni, oziq-ovqat xomashyosini va mahsulotlarini, sanoat buyumlarini, radioaktiv materiallarni, radiatsiya texnikasini ekspertiza qilish sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi organlar va muassasalar, shuningdek ilmiy-tadqiqot muassasalari, oliy o‘quv yurtlari, boshqa muassasa va tashkilotlar tomonidan buyurtmachining mablag‘lari hisobiga O‘zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining qaroriga binoan o‘tkaziladi.

Maxsus ekspertizalarni o‘tkazish tartibi, buyurtmachilarning, ekspert muassasalari va ekspertlarning huquq va majburiyatlari, shuningdek belgilangan qoidalarni buzganlik uchun javobgarlik qonun hujjatlari bilan belgilab qo‘yiladi.

O‘zbekiston Respublikasining davlat sanitariya-epidemiologiya xizmati qaysi idoraga bo‘ysunishidan va mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan davlat idoralari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya etishlari ustidan davlat sanitariya nazoratini amalga oshiradi.

Sanitariya-epidemiologiya stansiyasi ushbu Qonunga hamda ular to‘g‘risidagi Nizomga muvofiq ish ko‘ruvchi tibbiy profilaktik muassasa hisoblanib, sanitariyaga doir va epidemiyaga qarshi kurash chora-tadbirlarining majmuini uyushtirilishini va o‘tkazilishini ta’minlaydi hamda davlat sanitariya nazoratini amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa, Ichki ishlar vazirliklarining, Milliy xavfsizlik xizmatining va O‘rta Osiyo temir yo‘lining ishlatilayotgan va qurilayotgan obyektlarida idoraviy sanitariya nazoratini tegishli vazirliklar va idoralarning sanitariya-epidemiologiya stansiyalari amalga oshiradilar.

Sanitariya militsiyasi O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan kelishgan holda tasdiqlagan Nizomga muvofiq sanitariya tekshiruvini amalga oshiradi.

Davlat sanitariya-epidemiologiya xizmati idoralari, muassasalari va mansabdor shaxslari qaysi idoraga bo‘ysunishidan qat’i nazar, sanitariya-epidemiologiya xizmati faoliyatiga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatib rahbarlik qiladilar, uni uyg‘unlashtirib va tekshirib boradilar.

Davlat sanitariya nazoratini tashkil etish va amalga oshirish vazifasi O‘zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachi va uning o‘rinbosarlari, viloyatlar, shaharlar, nohiyalar bosh davlat sanitariya vrachlari va ularning o‘rinbosarlari zimmasiga yuklatiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Davlat sanitariya-epidemiologiya xizmatining davlat sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi bosh davlat sanitariya vrachlari, boshqa mansabdor shaxslari va mutaxassislari hokimiyat vakili hisoblanadilar va davlat himoyasida bo‘ladilar.

Boshqa tashkilotlarning davlat sanitariya nazorati idoralarining qonuniy faoliyatiga to‘sqinlik qilish maqsadida ularning ishiga aralashishi, davlat sanitariya nazoratini amalga oshirayotgan mansabdor shaxslarga biron-bir yo‘l bilan ta’sir ko‘rsatishi taqiqlanadi va O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasining Bosh davlat sanitariya vrachi:

davlat sanitariya epidemiologiya xizmati idoralari va muassasalariga rahbarlik qiladi, davlat sanitariya nazoratini amalga oshirishning asosiy vazifalarini va ustuvor yo‘nalishlarini belgilaydi;

sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlarini tasdiqlaydi;

atrof-muhit omillarining inson organizmiga ta’sirini aniqlashga doir respublika normativ-texnika hujjatlarini ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va nashr etadi;

avariya vaziyatlarini yo‘qotish chog‘ida sanitariya holatini yaxshilash va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirish yuzasidan muvaqqat sanitariya normalari va qoidalarini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;

viloyatlar va Toshkent shahri, bosh davlat sanitariya vrachlarini tayinlaydi;

sanitariya-epidemiologiya xizmati muassasasi rahbarlarining xatti-harakatlari ustidan tushgan shikoyatlarni ko‘rib chiqadi;

odamlarning hayoti va salomatligi uchun xavfli bo‘lgan yashash va xo‘jalik faoliyatini yuritish taqiqlanadigan hududlarni belgilaydi;

hududlarni karantin infeksiyalari olib kirish va tarqatishdan sanitariya muhofazasi tadbirlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

sanitariya holatini yaxshilash va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirish uchun ajratiladigan respublika va mahalliy epidemiyaga qarshi jamg‘armalardan va moddiy-texnikaviy resurslardan maqsadga muvofiq foydalaniyotganini nazorat qiladi.

O‘zbekiston Respublikasining Bosh davlat sanitariya vrachi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi.

Viloyat va Toshkent shahrining bosh davlat sanitariya vrachlari:

o‘z bo‘ysunuvidagi sanitariya-epidemiologiya xizmati idoralari va muassasalariga rahbarlik qiladilar;

xalq xo‘jaligi obyektlarini qurish va qayta qurish loyihalari yuzasidan xulosalar beradilar;

sanitariya-epidemiya jihatidan bexatarlik masalalari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining hujjatlari, mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlarining qarorlari asosida hamda ularni bajarish yuzasidan hujjatlar chiqaradilar;

odamlarning hayoti va salomatligiga xavfli bo‘lgan, aholining yashashi va xo‘jalik faoliyatini yuritish taqiqlanadigan hududlarni belgilaydilar;

viloyat va shahar hududlariga karantin infeksiyalari olib kirish va tarqatishdan sanitariya muhofazasi tadbirlarini amalga oshiradilar;

avariya vaziyatlarini yo‘qotish chog‘ida sanitariya holatini yaxshilash va epidemiyaga qarshi tadbirlarni o‘tkazadilar;

O‘zbekiston Respublikasining Bosh sanitariya vrachi bilan kelishgan holda shaharlar va nohiyalarning bosh davlat sanitariya vrachlarini tayinlaydilar.

Davlat sanitariya nazoratini amalga oshirayotgan mansabdor shaxslarga ularning vakolatlari doirasida quyidagi huquqlar beriladi:

a) davlat boshqaruvi idoralarida, mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalardan, shuningdek alohida shaxslardan yo‘l qo‘yilgan sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari buzilishiga barham berishni talab qilish;

b) xalq xo‘jaligi obyektlarini qurish va ularni qayta qurish loyihalarida sanitariya normalariga, qoidalariga va gigiyena normativlariga rioya etilishini nazorat qilish;

v) mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalarga va alohida shaxslarga belgilangan tartibda:

aholi punktlarini rejalashtirish va qurish loyihalari, xalq xo‘jaligi obyektlarini joylashtirishning istiqbol rejalari bo‘yicha, shuningdek korxonalar, binolar va inshootlarni qurish, qayta qurish loyihalari bo‘yicha xulosalar berish;

qurilish uchun yer uchastkalari berish, ro‘zg‘orda va maishiy maqsadlarda suvdan foydalanadigan joylarni va oqova suvlar tozalanganidan keyin ularni tushirib yuborish shartlarini aniqlash, zaharli, kimyoviy, radioaktiv va boshqa moddalarni qayta ishlash va ko‘mib tashlash masalalari bo‘yicha xulosalar berish;

g) turar joy binolari hamda madaniy-maishiy binolar, sanoat, qishloq xo‘jalik va boshqa korxonalar, shuningdek inshootlarning amaldagi sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga muvofiqligi haqida xulosalar berish;

d) bolalar muassasalarida tarbiyalanayotgan hamda o‘quv yurtlarida ta’lim olayotgan bolalarning o‘quv-mehnat soatlari va taxminiy mashg‘ulot tartibi haqida taqdim etishgan takliflar yuzasidan xulosalar berish;

e) qaysi idoraga bo‘ysunishidan qat’i nazar, ilmiy tadqiqot muassasalari, oliy o‘quv yurtlarini, boshqa muassasalar va tashkilotlarni maxsus ekspertizalar o‘tkazishga jalb etish va bunga buyurtmachilar hisobidan haq to‘lash;

j) sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari bajarilishini nazorat qilish maqsadida qaysi idoraga qarashli bo‘lishdan va mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalarga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kirish;

z) qaysi idoraga qarashli bo‘lishidan va mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalarning rahbarlaridan va alohida shaxslardan:

sanitariya normalarini, qoidalarini, epidemiyaga qarshi tartibotni muntazam suratda bajarmayotgan va ishlab chiqarishning hamda bajarilayotgan ishlarning xususiyatlarini hisobga olib, yuqumli, parazitar kasalliklarni tarqatish xavfini tug‘diradigan shaxslarni ishdan chetlashtirishni;

atrofdagilar uchun xavfli bo‘lgan yuqumli va parazitar kasallik bilan og‘rigan bemorlarni kasalxonaga yotqizishni;

profilaktika va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirishni;

obyektlarning sanitariya holatini aniqlash hamda aholi salomatligining holatini epidemiologiya jihatdan tahlil qilish uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar va tushuntirishlarni berishni talab qilish huquqiga egadirlar;

i) gigiyena ekspertizalari, laboratoriya tadqiqotlari o‘tkazish uchun oziq-ovqat mahsulotlarini, buyumlarni, predmetlar va materiallarni olish, shuningdek bevosita obyektlarning o‘zida, laboratoriyada va asboblar yordamida zarur tekshirishlar o‘tkazish;

k) sanitariya nazoratini amalga oshirishga boshqa idoralarning mutaxassislarini shartnoma asosida, shuningdek jamoatchilik vakillarini jalb etish.

Bosh davlat sanitariya vrachlari va ularning o‘rinbosarlari sanitariya qonunlari buzilgan taqdirda quyidagi huquqlarga ega bo‘ladilar:

yer uchastkasi, uy-joy, jamoat, ishlab chiqarish va boshqa xalq xo‘jaligi obyektlari qurilishiga, ularni qayta qurish, kengaytirishga, yer ajratishga doir, sanitariya normalariga va qoidalariga javob bermaydigan loyihalash haqidagi hujjatlarni va loyihalarni qaytarish;

sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari buzilishiga barham berilgunga qadar amaldagi ishlab chiqarish obyektlarida, madaniy-maishiy binolardan foydalanishni, umumiy ovqatlanish va savdo korxonalarining, ta’lim, davolash-profilaktika hamda sanatoriy-kurort muassasalarining faoliyatini to‘xtatib qo‘yish, uskunalar, asboblar va gidrotexnika inshootlarini ishlatishni taqiqlab qo‘yish;

sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari buzilgan taqdirda aholi punktlari, binolar va inshootlar qurilishini, ularni qayta qurishni hamda mazkur obyektlarda ayrim ish turlarini amalga oshirishni to‘xtatib qo‘yish;

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligida ro‘yxatdan o‘tkazilmagan yoki odamlar hayoti va salomatligi uchun xavfli deb topilgan yangi xomashyo turlarini, kimyoviy moddalarni, texnologiya uskunalarini, jarayonlarini va asboblarini, oziq-ovqat mahsulotlari va oziq-ovqat xomashyosini, sanoat buyumlarini, qurilish materiallarini, ion hosil qiluvchi nurlanish manbalarini, biologiya vositalarini, oziq-ovqat xomashyosi, oziq-ovqat mahsulotlari va dori-darmonlarga ishlatiladigan idishlar, plastik, polimer va boshqa materiallarni, ulardan tayyorlangan buyumlarni va boshqa xalq iste’moli mollarini ishlab chiqarishni, qo‘llashni va sotishni ta’qiqlab qo‘yish;

xo‘jalik va ichimlik suvi bilan ta’minlashda, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va ularga ishlov berish chog‘ida kimyoviy moddalarni qo‘llashni, odamlar salomatligiga zararli ta’sir ko‘rsatish xavfi tug‘ilgan taqdirda qishloq xo‘jalik ekinlari va hayvonlarning o‘sishini tezlashtiradigan va tartibga soladigan dorilarni, pestitsidlarni, atir-upa va pardoz mahsulotlarini qo‘llashni bu moddalar va materiallarni ishlab chiquvchi ularning xavfli emasligi haqida ilmiy asoslangan ma’lumotlarni taqdim etgunigacha taqiqlab qo‘yish;

suv iste’mol uchun yaroqsiz deb topilganda undan ichish va xo‘jalik maqsadlarida ishlatishni taqiqlab qo‘yish;

sanitariya normalarini, qoidalarini va gigiyena normativlarini buzayotgan shaxslarni vaqtincha ishdan chetlashtirish.

Tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini to‘xtatib qo‘yish sud tartibida amalga oshiriladi, favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bog‘liq holda o‘n ish kunidan ko‘p bo‘lmagan muddatga to‘xtatib qo‘yish hollari bundan mustasno.

Ma’muriy jarima belgilash haqidagi qarorlar ustidan O‘zbekiston Respublikasining qonunlarida nazarda tutilgan tartibda shikoyat beriladi

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar, mansabdor va boshqa shaxslar quyidagi hollarda O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq intizomiy va ma’muriy javobgarlikka tortiladilar:

1) tuproqni, atmosfera havosini, oziq-ovqat mahsulotlarini, ish olib boriladigan joy havosini, suv bilan ta’minlashning ochiq va yerosti manbalarini, aholi tomonidan madaniy-maishiy maqsadlarda foydalaniladigan suv havzalari hamda suv omborlarining qirg‘oqlarini kimyoviy, fizikaviy biologik va boshqacha tarzda ifloslantirganlik uchun;

2) sanitariya normalariga, qoidalariga va gigiyena normativlarini hisobga olmagan holda aholining salomatligini muhofaza qilishni, sanitariya-epidemiya masalalarida aholining xotirjamligini va radiatsiya xavfsizligini ta’minlashga doir normativ-texnikaviy hujjatlarni ishlab chiqqanlik uchun;

3) yangi xomashyo turlarini, texnologiya uskunalarini, jarayonlari va asboblarini, oziq-ovqat mahsulotlari hamda oziq-ovqat xomashyosini, sanoat buyumlarini, binokorlik materiallarini, ion hosil qiluvchi nurlanish manbalarini, kimyoviy moddalar va mahsulotlarni, biologiya vositalarini, oziq-ovqat xomashyosi, oziq-ovqat mollari va dori-darmonlar bevosita tegib turadigan idishlar, boshqa materiallarni, bu materiallardan tayyorlanadigan buyumlarni, atir-upa va pardoz mahsulotlarini hamda boshqa xalq iste’moli mollarini, tibbiyot va immunobiologiya dori-darmonlarini ishlab chiqarish va qo‘llanishga doir normativ-texnika hujjatlarini O‘zbekiston Respublikasining Bosh davlat sanitariya vrachi bilan kelishmagan holda ishlab chiqqanlik uchun;

4) binolar va inshootlarni, suv ta’minoti, kanalizatsiya va oqova suvlarni tozalash tizimlarini, gidrotexnika inshootlarini, boshqa obyektlarni sanitariya normalariga, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya etmagan holda va davlat sanitariya nazorati idoralari bilan kelishmasdan turib loyihalaganlik, qurganlik, qayta qurganlik uchun;

5) yer uchastkasidan davlat sanitariya nazorati idoralari bilan kelishmasdan turib yangi qurilish, obyektlarni qayta qurish, kengaytirish uchun foydalanganlik uchun;

7) oziq-ovqat xomashyosi va mahsulotlari sifatiga qo‘yiladigan talablarga rioya etmaganlik, tarkibida inson hayoti va salomatligi uchun xavfli bo‘lgan radionuklidlar, zaharli, biologik, kimyoviy va boshqa moddalar va birikmalar belgilangan gigiyena normativlaridan yuqori bo‘lgan mahsulotlarni ovqatga ishlatganlik uchun;

8) oziq-ovqat xomashyosi va oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotish chog‘ida sanitariya normalari, qoidalarini va gigiyena normativlarini buzganlik uchun;

9) oziq-ovqat xomashyosiga, oziq-ovqat mahsulotlariga va dori-darmonlarga tegib turadigan idishlar, boshqa materiallarni, yem-xashakka qo‘shib beriladigan oziqa moddalarni davlat sanitariya nazorati idoralarining ruxsatisiz qo‘llanganlik uchun;

10) chet eldan olinadigan texnologiyalar, materiallar, xomashyo va mahsulotlarni yetkazib berishda, sotishda va ulardan foydalanishda sanitariya normalarini, qoidalarini va gigiyena normativlarini buzganlik uchun;

11) xo‘jalik-ichimlik suv ta’minoti markazlashtirilgan tizimlari orqali berilayotgan suvning sifati gigiyena talablariga mos kelmasligi uchun;

12) suv havzalaridan ro‘zg‘orda va maishiy maqsadlarda foydalanganda, suvning sifati sanitariya normalari va talablariga mos kelishini ta’minlamaganlik uchun;

13) aholi punktlari va hududlarini saqlashning, sanoat, qishloq xo‘jalik va xo‘jalik ro‘zg‘or-chiqitlarini, shu jumladan radioaktiv va zaharli moddalarni to‘plash, saqlash, tashish va qayta ishlashning sanitariya qoidalarini buzganlik uchun;

14) atmosfera havosini muhofaza qilishning sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlarini buzganlik uchun;

15) barcha tipdagi ta’lim muassasalarida, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot muassasalarida va boshqa muassasalar hamda korxonalarda sanitariya normalari, qoidalari va normativlariga rioya etmaganlik uchun;

16) radioaktiv moddalar, ion hosil qiluvchi nurlanish manbalari bilan ishlashda, shuningdek radioaktiv chiqitlarni ko‘mib tashlash chog‘ida radiatsiya xavfsizligi normalari va sanitariya qoidalarini buzganlik uchun;

17) yuqumli, parazitar kasalliklar tarqalishining oldini olish va ularni tugatish chora-tadbirlarini bajarmaganlik uchun;

18) davlat sanitariya-epidemiologiya idoralari va muassasalarining yo‘llanmalari bilan sanitariya-gigiyena, tibbiy, biologik, texnikaviy, sotsiologik va boshqa maxsus ekspertizalar o‘tkazishdan asossiz bosh tortganlik uchun;

19) tibbiy ko‘riklardan o‘tmagan yoki salomatligi tufayli mehnatga yaroqsiz deb topilgan shaxslarga ishlashga ruxsat berganlik uchun;

20) ayrim toifadagi fuqarolar majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tmaganligi yoki ko‘rikdan o‘tish muddatlarini buzganligi uchun;

21) davlat sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi idoralar va muassasalarning ko‘rsatmalarini, xulosalarini hamda qarorlarini bajarmaganlik uchun;

22) obyektdagi sanitariya gigiyena holatini, epidemiya vaziyatini va radiatsiya holatini aniqlash uchun zarur bo‘lgan materiallarni berishdan bosh tortganlik uchun;

23) davlat sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi idoralar va muassasalar tomonidan yopib qo‘yilgan obyektlarda muhrlarni uzib tashlaganlik va ishni qayta boshlaganlik uchun;

24) ishchi va xizmatchilarning ayrim toifalari, shuningdek yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslarning majburiy gigiyena ta’limidan o‘tish to‘g‘risidagi qonun talablarini buzganligi uchun.

Ushbu Qonun talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi. Ma’muriy jarima pullari O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining epidemiyaga qarshi jamg‘armalariga tushadi.

Mulkchilikning shakllaridan qat’i nazar, sanitariya qonunlarini buzishda aybdor bo‘lgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar va alohida shaxslar shikastlanganlarni davolash va ularning salomatligini tiklash, davolash-profilaktika tadbirlariga, sanitariya holatini yaxshilash va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirishga sarflangan xarajatlarni O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq to‘lashlari shart.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ushbu Qonundagidan boshqacha qoidalar belgilab qo‘yilgan bo‘lsa, u holda xalqaro shartnomalar qoidalari qo‘llanadi.