Vazirlar Mahkamasi qayd etadiki, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi, Fanlar akademiyasi urug‘chilikni yuritish, paxta navlarini joylashtirish va yangilash ishida jiddiy kamchiliklarga yo‘l qo‘ymoqdalar. Paxtaning ro‘yxatdan o‘tkazilgan ko‘plab turlari respublikaning turli mintaqalari tabiiy-iqlim sharoitlariga javob bermaydi, kam tola beradi, viltga hamda boshqa kasalliklar va zararkunandalarga chidamli emas, tolaning texnologik xossalariga ko‘ra xalqaro andozalarga javob bermaydi.

O‘zbekiston shart-sharoitlarida ekiladigan chigitlarga qo‘yiladigan muhim talablardan biriga — ularning tezpisharligiga amalda ahamiyat berilmayapti.

Barqaror navni yaratishdan boshlab uni respublikaning aniq mintaqalarida tuproq-iqlim sharoitlariga tatbiqan joylashtirishgacha bo‘lgan muddatlar orasidagi davr kattaligicha qolmoqda.

Genetika, seleksiya va urug‘chilik sohasida ilmiy muassasalar faoliyati sust muvofiqlashtirilmoqda. Seleksiyachilar va elita-urug‘chilik xo‘jaliklari xodimlarini iqtisodiy rag‘batlantirish tizimidan foydalanilmayapti. Seleksiya va urug‘chilik bo‘yicha kadrlar tayyorlash ishlari past darajada olib borilmoqda.

Yangi navlarni yaratishda va ishlab chiqarishda xorijiy seleksiyaning eng yaxshi navlaridan amalda foydalanilmayapti. Paxta yetishtirishning nav texnologiyasiga rioya qilinmayapti. Tezpishar navlar urug‘larining yetarlicha sug‘urta fondi yaratilmayapti, natijada qayta ekishda ko‘p hollarda sifatsiz texnik chigitdan foydalanilmoqda.

Paxta tozalash zavodlarida paxta xomashyosini qayta ishlashda va urug‘lik chigitni tayyorlashda navlar va reproduksiyalar aralashtirib yuborilishiga yo‘l qo‘yilmoqda, urug‘lik paxtani tozalash rejimiga rioya qilinmayapti. Dorilash-tuksizlantirish sexlari asbob-uskunalarining texnik darajasi past, bu ekiladigan chigit sifati pasayishiga olib kelmoqda.

Urug‘chilik tizimi zarur tarzda tartibga solinmagan, bu sohada bozor munosabatlariga o‘tilmagan. “Urug‘chilik to‘g‘risida” va “Seleksiya yutuqlari to‘g‘risida”gi qonunlar talablariga rioya qilinmayapti. Urug‘chilik sohasida ishlab chiqarish va fanni kooperatsiyalash yo‘lga qo‘yilmagan.

Mintaqalarning tuproq-iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda, yuqori sifatli tola parametrlariga ega bo‘lgan xalqaro talablarga javob beradigan paxtaning tezpishar, yuqori hosilli, yangi va istiqbolli navlarini oqilona joylashtirish, navlarni yangilash bo‘yicha qat’iy chora-tadbirlarni amalga oshirish va 1999-2000-yillar hosili uchun paxta ekishga talab qilinadigan urug‘lik fondini tayyorlash, shuningdek paxta urug‘chiligini tashkil etishni tubdan yaxshilash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Seleksiya, urug‘chilik, navlarni yangilash, paxtaning tola sifati yuqori bo‘lgan yangi tezpishar navlarini joriy etish va ularni mamlakatning turli tuproq-iqlim sharoitlarida oqilona joylashtirish sohasidagi ishlarni har tomonlama takomillashtirish va jadallashtirish ustuvor davlat vazifasi hisoblansin.

Viloyatlar, tumanlar va xo‘jaliklarning ko‘plab rahbarlarining, agrosanoat kompleksi mansabdor shaxslarining o‘z mas’uliyatsizligini, ishni tashkil etishdagi uquvsizligini, agrotexnikani qo‘pol ravishda buzishlarni noqulay ob-havo sharoitlariga ag‘darish kabi keng yoyilgan amaliyoti qoralansin.

Paxta yetishtirish va uni parvarish qilishning ilmiy asoslangan texnologiyasiga qat’iy rioya qilinishi uchun shaxsiy javobgarlik Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklari, xo‘jaliklar rahbarlari zimmasiga yuklansin.

2. Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligiga, O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi ilmiy-ishlab chiqarish markaziga:

seleksiya va urug‘chilik sohasida davlat siyosatini amalga oshirish, urug‘chilik, paxta navlarini yangilash va joylashtirish masalalarida barcha manfaatdor muassasalar va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish;

ro‘yxatdan o‘tkazilgan va istiqbolli navlarni yangilash va ularni joylashtirish bo‘yicha yillik rejalarni ishlab chiqish;

paxtaning yangi navlarini ro‘yxatdan o‘tkazishga doir takliflarni yangi navlarning eng avvalo tezpisharlik va tola sifati ko‘rsatkichlari ekspert baholangandan keyin har yili Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi hay’atida ko‘rib chiqish;

chigit ishlab chiqarish hajmlarini, ularning ikki yillik zaxirasini yaratishni hisobga olgan holda belgilash, urug‘lik tayyorlash, unga ishlov berish va tayyorlash bo‘yicha buyurtmani ijrochilargacha yetkazish;

chigitni ishlab chiqarish, tayyorlash, tozalash, navlarga ajratish, kalibrlash, sertifikatsiyalash, qoplash, saqlash va sotishni tashkil etish, shuningdek urug‘lik material navining sofligi va konditsiyasi ta’minlanishi ustidan nazoratni amalga oshirish;

mulkchilik shakllaridan, xo‘jalik yuritish usullaridan va idoraviy bo‘ysunishidan qat’i nazar, birlamchi, elita, ommaviy urug‘chilik va chigitni qayta ishlash bilan shug‘ullanuvchi xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini muvofiqlashtirish;

urug‘chilik haqidagi qonun hujjatlariga o‘zgartirishlar va tuzatishlar to‘g‘risida belgilangan tartibda takliflar kiritish;

Qishloq xo‘jaligi ekinlarining nav sinovi bo‘yicha davlat komissiyasi, “O‘zdavurug‘nazoratmarkazi”, O‘zbekiston birlamchi urug‘chilik stansiyasi faoliyatini yaxshilash chora-tadbirlarini amalga oshirish yuklansin.

Ushbu vazifalarni hal etish maqsadida Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tizimida Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining shtatdagi xodimlari soni doirasida mustaqil yuridik shaxs huquqiga, Qoraqalpog‘iston Respublikasida va viloyatlarda hududiy bo‘linmalariga ega bo‘lgan Respublika paxta urug‘chiligi boshqarmasini tashkil etish maqsadga muvofiq deb hisoblansin.

3. Respublika komissiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazining Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari bilan kelishilgan 1999-2000-yillarda paxtaning ro‘yxatdan o‘tkazilgan va istiqbolli navlarini 1-ilovaga* muvofiq joylashtirishga doir takliflari qabul qilinsin.

Sug‘urta va zaxira urug‘lik fondi yaratish maqsadida Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, “O‘zdavpaxtasanoatsotish” uyushmasi va boshqa manfaatdor idoralar ishtirokida yuqori navli paxta xomashyosini komissiya ishtirokida band qilib qo‘yishga ruxsat berilsin.

4. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, “O‘zdavpaxtasanoatsotish” uyushmasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari:

xo‘jaliklarda faqat bitta nav, tumanlarda ikkitadan va viloyatlarda 4 tadan ko‘p bo‘lmagan ro‘yxatdan o‘tkazilgan va uchta istiqbolli paxta navlari ekiladigan bir sharoitda paxta navini yangilash va joylashtirishning belgilangan tartibiga qat’iy rioya qilinishini ta’minlasinlar. Xo‘jaliklar, tumanlar va viloyatlar rahbarlarining e’tibori ushbu tartib buzilgan taqdirda ularga nisbatan respublika qonun hujjatlariga muvofiq choralar ko‘rilishiga qaratilsin;

Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi xatti-harakatlari paxta navi aralashib ketishiga, navlarni rayonlashtirish dasturida nazarda tutilmagan navlar ekilishiga olib keluvchi xo‘jaliklar rahbarlari va boshqa mas’ul shaxslarning shaxsiy javobgarligini kuchaytirishga doir takliflarni bir oy muddatda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin;

elita va birinchi reproduksiyali chigit yetishtiruvchi elita-urug‘chilik xo‘jaliklari ishini alohida nazorat ostiga olsinlar. Paxtaning yangi va istiqbolli navlarini sinashni ilmiy-tekshirish institutlarining eksperimental bazalarida, bazaviy xo‘jaliklarda va hududida nav sinash uchastkalari joylashgan xo‘jaliklarda o‘tkazsinlar.

Yuqori sifatli, genetik jihatdan bir xil ekish materiali olish, shuningdek g‘o‘zaning erkin o‘sishi va rivojlanishi uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida elita chigitni va urug‘lik uchun chigitni plyonka ostiga ekish taqiqlansin, urug‘lik chigit yetishtirishning ilmiy asoslangan texnologiyasiga qat’iy rioya qilinsin.

1998-yildagi davlat sinovlari natijalari bo‘yicha kechpishar navlar bir oy muddatda davlat reyestridan chiqarilsin va reyestrga 3-ilovaga* muvofiq yangi tezpishar paxta navlari kiritilsin.

5. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi “O‘zdavpaxtasanoatsotish” uyushmasi, “Paxtasanoat” respublika ilmiy markazi:

1999-yil 1-martgacha urug‘lik paxtani tozalashni tugallasinlar va 5-ilovaga* muvofiq miqdorda ekiladigan chigitni navlarga ajratish, tuksizlantirish, kalibrlash va markazlashtirilgan holda dorilashni ta’minlasinlar;

ekiladigan chigitning belgilangan muddatlarda viloyatlararo yetkazib berilishini 6-ilovaga* muvofiq amalga oshirsinlar;

kelgusi yil fondida qoladigan chigitning saqlanishi va sifati ustidan nazoratni kuchaytirsinlar;

1999-yil hosilidan boshlab 2000-yilda ekish uchun chigitning yangi yuqori hosilli tezpishar va istiqbolli navlari tayyorlanishiga birinchi darajali ahamiyat bersinlar;

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi hamda Fanlar akademiyasi tomonidan taqdim etilgan yangi va istiqbolli navlarni fabrika sinovidan o‘tkazish tashkil etilishini ta’minlasinlar.

6. “O‘zkimyosanoat” uyushmasi (Yusupbekov), O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi (G‘aniyev):

paxta tozalash zavodlariga chigitni dorilovchi vositalarning zarur miqdorlarda va belgilangan muddatlarda yetkazib berilishini ta’minlasinlar;

oziqlantiruvchi moddalar nisbatiga qat’iy rioya qilgan holda azotli, fosforli va kaliyli o‘g‘itlarni birinchi navbatda ilmiy muassasalarning eksperimental xo‘jaliklariga va elita-urug‘chilik xo‘jaliklariga hamda tovar paxta yetishtiruvchi xo‘jaliklar uchun belgilangan normadan 10 foiz ortiq miqdorda yetkazib bersinlar.

7. Paxtaning tezpishar navlarining yuqori sifatli chigitini yetishtirish hajmlari elita-urug‘chilik xo‘jaliklari, ilmiy-tekshirish muassasalari va ularning eksperimental bazalari (“Paxta” ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi, “Paxta seleksiya va urug‘chiligi” ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining O‘simliklar genetikasi va eksperimental biologiyasi instituti), yangi va ro‘yxatdan o‘tkazilgan navlar bo‘yicha urug‘chilik xo‘jaliklari faoliyatining asosiy ko‘rsatkichi deb hisoblansin.

8. 1999-yil hosilidan boshlab chigit yetishtiruvchi ilmiy muassasalar va xo‘jaliklarni rag‘batlantirish tartibida urug‘lik chigit unuvchanlikning birinchi klassiga muvofiq bo‘lganda elita urug‘lik uchun paxta xomashyosi qiymatining 100 foizi, birinchi reproduksiyali urug‘lik uchun — 75 foizi, ikkinchi reproduksiyali urug‘lik uchun — 50 foizi, uchinchi reproduksiyali urug‘lik uchun — 25 foizi miqdorida ustama belgilansin. Urug‘lik unuvchanligining ikkinchi klassiga mansub deb topilganda ustama tegishli ravishda ikki baravarga kamayadi.

O‘zbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyotstat vazirligi, Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, Mehnat vazirligi, Moliya vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va “O‘zdavpaxtasanoatsotish” uyushmasi bir oy muddatda:

navlarning originatorlari bo‘lgan ilmiy muassasalar va bevosita urug‘lik yetishtiruvchilarning har birining urug‘chilikni tashkil etish va yuritish ishiga qo‘shgan ulushini hisobga olgan holda navli urug‘lik uchun ustamalar to‘lash va ular o‘rtasida taqsimlash mexanizmini ishlab chiqsinlar;

urug‘lik uchun ularning sifati uzil-kesil tekshirib chiqish natijalari “O‘zdavurug‘nazoratmarkazi” tomonidan tasdiqlangandan so‘ng haq to‘lasinlar;

seleksiyachilarni, urug‘chilarni rag‘batlantirish yuzasidan takliflar ishlab chiqsinlar va kiritsinlar.

Belgilansinki, 2012-yil 1-yanvardan boshlab paxtachilik elita-urug‘chilik laboratoriyalari va xo‘jaliklari faoliyatini moliyalashtirish urug‘lik chigit navlari uchun ustamalar summasidan ajratiladigan mablag‘lar va qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqaruvchilari bilan tuziladigan shartnomalar bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatishdan olingan boshqa daromadlar hisobiga moliyalashtiriladi.

10. O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi, navlarning originatorlari bo‘lgan ilmiy muassasalar elita-urug‘chilik xo‘jaliklari, paxta tozalash zavodlari, urug‘chilik korporatsiyalari, shirkatlar va boshqa tuzilmalar bilan birgalikda shartnoma asosida elita urug‘larning genetik jihatdan sof navlari yetishtirilishi ustidan nazoratni ta’minlasinlar.

11. Qishloq xo‘jaligi ekinlarining nav sinovi davlat komissiyasi xorijiy seleksiyaning karantin tekshiruvidan o‘tgan va tezpisharlik talablariga javob beruvchi eng yaxshi navlarining, shu jumladan, Isroilning “Gedera-5” va “Gedera-10” navlarining hamda boshqa navlarning jadallashtirilgan sinovlarini o‘tkazsinlar hamda ularni keng ekish uchun yoyish imkoniyatlarini o‘rganib chiqsinlar.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan Isroilning ko‘rsatib o‘tilgan paxta navlarini Isroil texnologiyasi bo‘yicha Toshkent, Sirdaryo va Jizzax viloyatlarining har birida tegishli ravishda 100 gektar yerda tajriba sifatida yetishtirish yuzasidan Isroil firmalari bilan kontraktlar imzolanganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.

Vatanimiz seleksiyasining patentlar bilan himoyalangan chigit navlari originatorlari bo‘lgan ilmiy muassasalarga ushbu navlardan xorijiy mamlakatlarda foydalanish bo‘yicha chet ellik hamkorlar bilan litsenziya shartnomalari tuzishga ruxsat berilsin.

12. O‘zbekiston Respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi, Fanlar akademiyasi, O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi davlat ilmiy-texnika va innovatsiya dasturlarini bir oy muddatda qayta ko‘rib chiqsinlar va ularga tuzatishlar kiritsinlar, genetika, seleksiya va urug‘chilik masalalari bilan shug‘ullanuvchi ilmiy muassasalar sa’y-harakatlarini 1999-2000-yillarda tolasining sifati yuqori, jahon bozori talablariga javob beruvchi tezpishar, yuqori hosilli, kasalliklar, zararkunandalar va ekstremal sharoitlarga chidamli navlar yaratish uchun yuqori samarali usullar va texnologiyalarni ishlab chiqish va ulardan foydalanishga jamlasinlar.

13. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bir oy muddatda:

Respublika paxta urug‘chiligi boshqarmasini va uning viloyat birlashmalarini kadrlar bilan to‘ldirsinlar, binolar, aloqa vositalari va avtotransport bilan ta’minlasinlar;

Vazirlik huzuridagi Respublika paxta urug‘chiligi boshqarmasi to‘g‘risidagi Nizomni belgilangan tartibda ishlab chiqsinlar va tasdiqlasinlar.

14. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari B.M.Olimjonov zimmasiga yuklansin.