|
Ҳужжат кучини йўқотган " " 11.08.2023
|
Ўзбекистон Республикаси
Марказий банки Бошқаруви томонидан
2000 йил 24 июнда
403-сон билан
«ТАСДИҚЛАНГАН»
«КЕЛИШИЛГАН»
Ўзбекистон Республикаси
Молия вазирининг ўринбосари
Т.И. Жўраев
2000 йил 3 ноябрь
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БАНКЛАРИДА АУДИТОРЛИК ТЕКШИРУВЛАРИНИ ЎТКАЗИШ ТЎҒРИСИДА
Низом
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2000 йил 4 ноябрда 982-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган]
LexUZ шарҳиМазкур низом Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 31 мартдаги 8/10-сонли «Ўзбекистон Республикаси банкларида аудиторлик текширувларини ўтказиш тўғрисида низом, шунингдек унга ўзгартириш ва қўшимчаларни ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 982-4, 08.05.2023 й.) асосан 2023 йил 11 августдан ўз кучини йўқотади.
1-боб. Умумий қоидалар
1.1. Ушбу Низом Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги, «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги (янги таҳрири), «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунлари ҳамда банк ва аудиторлик фаолиятини тартибга солувчи бошқа қонун ҳамда меъёрий ҳужжатларга асосан ишлаб чиқилган.
1.2. Ўзбекистон Республикасининг «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги ва «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги (янги таҳрири) қонунларига асосан тижорат банклари фаолияти ҳар йили Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг (кейинги ўринларда Марказий банк деб юритилади) банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатига эга бўлган аудиторлик ташкилотлари томонидан текширилиши шарт.
1.3. Ушбу Низом:
Олдинги таҳрирга қаранг.
(1.3-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарорига (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.)асосан чиқарилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
банкларда аудиторлик текширувини ўтказиш ҳуқуқини берувчи аудитор малака сертификатини олиш учун малака имтиҳонларини ўтказиш (кейинги ўринларда — малака сертификати деб юритилади);
малака сертификатини бериш, қайта расмийлаштириш, тугатиш ва бекор қилиш;
аудиторлик ташкилотлари (аудиторлар) томонидан уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини амалга ошириш;
аудиторлик ташкилотлари томонидан аудиторлик текширувларини ўтказиш;
аудиторлик текширувини ўтказишда тижорат банки Кенгаши ва Бошқарувининг фаолияти билан боғлиқ муносабатларни тартибга солади.
1.31. Аудиторлик ташкилотларининг банкларда аудиторлик текширувини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатларини бериш, қайта расмийлаштириш, тўхтатиш, амал қилишини тугатиш ва бекор қилиш тартиби Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 10 мартдаги 56-сон қарори билан тасдиқланган, Банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификат беришда рухсат бериш тартиби тўғрисидаги низом билан тартибга солинади.
1.4. Банкда аудиторлик текширувининг мақсади аудиторлик ташкилотининг банкнинг молиявий ҳисоботи ва бошқа молиявий ахборотининг ишончлилиги ҳамда Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари ва бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлигига нисбатан фикрини холис ифодалашидадир. Аудиторлик текширувини ўтказиш жараёнида аудиторлик ташкилоти банкнинг ички назорати тузилмасидаги камчиликлар тўғрисида алоҳида ҳисобот тузиши шарт.
(1.4-банд Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
2-боб. Марказий банкнинг банк назорати қўмитаси
2.1. Марказий банкнинг банк назорати қўмитаси (кейинги ўринларда Қўмита деб юритилади) банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификат, шунингдек аудитор малака сертификатларини бериш тўғрисидаги қарор қабул қилади.
2.2. Қўмитага қуйидаги масалалар бўйича келиб тушган ҳужжатларни кўриб чиқиш ва қарорлар қабул қилиш вазифаси юклатилади:
аудиторларга малака сертификатини бериш ёки беришни рад этиш;
аудиторлик ташкилотлари ва аудиторларни банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатга эга аудиторлик ташкилотлари ва аудиторлар реестрига (кейинги ўринларда реестр деб юритилади) киритиш;
рўйхатга олиш маълумотлари ўзгарган ҳолда, реестрга тегишли аниқликлар киритиш;
аудиторларга қўйиладиган малака талабларни ишлаб чиқиш;
аудиторларнинг малака имтиҳонлари ва аттестациясини ўтказиш;
малака сертификатини бериш, қайта расмийлаштириш, амал қилишини тўхтатиш, тугатиш ва бекор қилиш билан боғлиқ бошқа масалаларни кўриб чиқиш.
2.3. Қўмита ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги, «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги, «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунлари ва мазкур Низомга амал қилади.
2.4. Қўмитага тақдим этилган ҳужжатлар улар қабул қилинган кундан бошлаб 15 кун ичида кўриб чиқилади.
2.5. Ҳужжатлар қўмитанинг мажлисида кўриб чиқилишидан олдин Марказий банкнинг тегишли бўлинмалари ва қўмитанинг аъзолари томонидан ўрганиб чиқилади.
2.6. Қўмита зарурат юзага келишига қараб чақирилади ва ўз мажлисларини ўтказади.
2.7. Ҳужжатлар Марказий банкнинг Кредит ташкилотлари пруденциал назорати департаменти томонидан тайёрланади ва қўмита мажлиси муҳокамасига киритилади.
2.8. Қўмита мажлиси унинг аъзоларининг камида учдан икки қисми қатнашган тақдирда ваколатли ҳисобланади. Қўмита қарорлари иштирок этаётган аъзоларнинг оддий кўпчилик овози билан қабул қилинади. Овозлар тенг бўлган тақдирда Қўмита раисининг овози ҳал қилувчи ҳисобланади.
2.9. Қўмита қарорлари мажлисда қатнашаётган Қўмита аъзолари томонидан имзоланган баённома билан расмийлаштирилади, Қўмита раиси томонидан имзоланади ва Марказий банкнинг гербли муҳри билан тасдиқланади.
(2-боб Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3-боб. Малака сертификатини олиш ва қайта расмийлаштириш учун малака имтиҳонларини ўтказиш
3.1. Малака сертификатини олиш учун малака имтиҳонига Банк аудиторларини тайёрлаш марказида банк бухгалтерия ҳисоби ва аудити бўйича 40 соатдан кам бўлмаган ҳажмдаги махсус ўқув курсларини тугатган шахслар киритилади.
3.2. Малака сертификатларини олиш ва малака имтиҳонларини топшириш учун аризачи томонидан Марказий банкка ариза топширилади.
3.3. Аризага қуйидаги ҳужжатлар илова қилиниши шарт:
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан берилган аудитор малака сертификати (нусхаси олиниб, асли қайтарилади);
(3.3-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
олий иқтисодий маълумоти тўғрисидаги диплом (диплом хорижий давлатда олинган тақдирда, қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ нострификация (эквивалентлигини қайд этиш) қилинганлиги ҳақидаги ҳужжатнинг) ва меҳнат дафтарчаси (нусхалар олиниб, асли қайтарилади);
(3.3-банднинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
шахсий варақа (компьютерда ишлов берилмаган ва ариза топширилган кундан бошлаб 6 ойдан кўп бўлмаган муддатда олинган 3 х 4 ҳажмдаги 2 дона фотосурат билан бирга);
банк бухгалтерия ҳисоби ва аудити бўйича махсус ўқув курсларини ўтаганлигини тасдиқловчи ҳужжат нусхаси.
3.4. Даъвогарлар малака имтиҳонларини Марказий банкда топширадилар. Имтиҳонларни топшириш тартиби, унинг шакли ва мазмуни Марказий банк томонидан белгиланади.
3.5. Бажарилган ишлар «қониқарли» ёки «қониқарсиз» тизими бўйича баҳоланади.
3.6. «Қониқарли» баҳо олган даъвогарлар малака имтиҳонларини муваффақиятли топширган ҳисобланадилар.
Қўмита имтиҳонлар ўтказилгандан сўнг сертификат олиш учун даъвогарлар топширган имтиҳон натижалари бўйича ижобий ёки салбий қарор қабул қилади.
(3.6-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3.7. Малака имтиҳонларининг натижалари Қўмита раиси ва унинг барча аъзолари томонидан имзоланган баённома билан расмийлаштирилади.
(3.7-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3.8. Малака имтиҳонларининг натижалари имтиҳонлар ўтказиш кунида қўмита томонидан даъвогарларга эълон қилинади.
(3.8-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3.9. Малака сертификати имтиҳонни муваффақиятли топширган даъвогарларга 15 кун муддат ичида берилади. Малака сертификатлари давлат реестрига сертификат эгасининг имзоси қўйдирилган ҳолда малака сертификати берилади.
(3.9-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
(3.10-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарорига (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) асосан ўз кучини йўқотган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3.11. Малака сертификати Марказий банк томонидан аудиторга унинг банкларда аудиторлик текширувини ўтказиш бўйича профессионал малакасини тасдиқлаш мақсадида берилади (1-илова). Малака сертификати аудиторга 5 йил муддатга берилади.
3.12. Малака сертификатини аудиторнинг фамилияси (исми, отасининг исми) ёки паспорт маълумотлари (серияси, рақами, берилган санаси) ўзгарганлиги ёхуд унинг амал қилиш муддати тугаганлиги муносабати билан қайта расмийлаштириш учун аудитор бир ой муддат ичида, амал қилиш муддати тугагунига қадар малака сертификатининг асл нусхаси ва мазкур Низомнинг 3.3-бандида кўрсатилган ҳужжатларни илова қилган ҳолда малака сертификатини қайта расмийлаштириш учун ариза бериши мумкин.
Малака сертификатини амал қилиш муддати тугаганлиги муносабати билан қайта расмийлаштириш аудитор янги малака сертификатини олиш учун малака имтиҳонларини муваффақиятли топширганидан сўнг амалга оширилади.
3.13. Қўмита томонидан малака сертификатини қайта расмийлаштириш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда, аудиторга аввал берилган малака сертификатининг рақами билан янги малака сертификати берилади.
(3.13-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3.14. Малака сертификатини бериш қуйидаги асосларга кўра рад этилиши мумкин:
аризачи Марказий банк қўйган талабларга жавоб бермаса, шу жумладан, олий иқтисодий маълумотга, сўнгги ўн йиллик иш стажи давомида банк соҳасида (камида 2 йил) камида етакчи мутахассис лавозимида ёки халқаро аудиторлик ташкилотларида (камида 1 йил) аудитор лавозимида иш тажрибасига эга эмаслиги;
бенуқсон ишчанлик ва шахсий обрў-эътиборга эга эмаслиги;
Молия вазирлиги томонидан берилган аудитор малака сертификати ва Марказий банк томонидан берилаётган малака сертификатининг амал қилиш муддатларининг номувофиқлиги. Малака сертификатларининг амал қилиш муддати ўзаро уч йилдан кам бўлмаган муддатга мувофиқ келиши шарт;
расмийлаштирилган ҳужжатларнинг нотўғри тақдим этилиши, ҳужжатларда ёлғон ёки нотўғри маълумотларнинг келтирилиши, шунингдек лицензия талаблари ва шартларига номувофиқлиги.
3.14-1. Қуйидаги шахслар бенуқсон ишбилармонлик ва шахсий обрў-эътиборга эгалик мезонларига мувофиқ деб ҳисобланмайдилар.
банкрот бўлган юридик шахснинг собиқ раҳбарлари — юридик шахсни банкротликка олиб келган ҳаракатларнинг улар томонидан содир этилганлиги аниқланганда;
суд қарори билан жазони ўташ даврида ва ундан кейин судлов қонунда белгиланган тартибда сўндирилгунга (олиб ташлангунга) қадар молиявий-хўжалик муносабатлари соҳасида маълум лавозимларни эгалламаслик ёки маълум фаолият билан шуғулланмаслик (маълум ҳуқуқлардан маҳрум қилиш) кўринишидаги жазо қўлланган ҳолда судланганлар;
иқтисодиёт соҳасидаги жиноят учун ёки бошқарув тартибига қарши жиноят учун олиб ташланмаган судланганликка эга бўлганлар.
3.15. Марказий банкнинг малака сертификатини бермаслик тўғрисидаги қарорлари бўйича манфаатдор томонлар қонунда белгиланган тартибда шикоят қилишлари мумкин.
3.16. Марказий банк қўйган талабларга номувофиқлиги учун малака сертификатини бериш рад этилган аудитор Қўмитанинг малака сертификатини рад этиш тўғрисидаги қарори қабул қилинган даврдан бошлаб бир йилдан кам бўлмаган муддатда ушбу сертификатни бериш тўғрисида ариза билан қайта мурожаат қилиши мумкин.
(3.16-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
3.17. Марказий банк берилган малака сертификатлари реестрини олиб боради, унга қуйидагилар киритилиши лозим:
фамилияси, исми, отасининг исми, фуқаролиги, манзили ва бошқа паспорт маълумотлари (серияси, рақами, берилган санаси), талаб қилиб олингунча депозит ҳисоб рақами, алоқа воситалари рақамлари, мавжуд малака сертификатининг рақами, берилган санаси ва амал қилиш муддати.
3.18. Аудиторлар қайд этилган маълумотлардаги ўзгаришлар тўғрисида 10 кун муддат ичида юқорида кўрсатилган рўйхатга тузатиш киритиш учун Марказий банкка маълум қилишлари шарт.
6-боб. Малака сертификатининг амал қилишини тугатиш
6.2. Малака сертификатининг амал қилиши қуйидаги ҳолларда тугатилиши мумкин:
аудитор малака сертификатининг амал қилишини тугатиш ҳақидаги ариза билан мурожаат этганда;
аудитга буюртма берган шахснинг рухсатисиз аудитор томонидан аудит жараёнида олинган маълумотларнинг учинчи шахсларга (Марказий банкдан ташқари) тақдим этилиши, қонунчилик ҳужжатларида кўзда тутилган ҳолатлар бундан мустасно;
(6.2-банднинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
аудитор банк томонидан бухгалтерия ҳисобини юритиш, шунингдек аудит ўтказишда аниқланган молиявий ҳисобот тузишнинг белгиланган талаблари бузилганлиги фактларини яширганда;
уч йил давомида аудиторлик фаолиятида қатнашмаганлик;
малака сертификатининг бошқа шахсга аудиторлик фаолиятида ўз номидан иштирок этиши учун ушбу ҳужжатдан фойдаланиш мақсадида берилганлиги факти аниқланганда;
суднинг молиявий-хўжалик муносабатлари соҳасида маълум лавозимларни эгаллаш ёки маълум фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум этиш билан боғлиқ жазоларни кўзда тутувчи қарори қонуний кучга қирганда;
суд фуқарони белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топиш ҳақида қарор қилганда;
Берилган малака сертификатининг амал қилиш муддати тугаганда;
(6.2-банднинг тўққизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан берилган аудитор малака сертификатининг амал қилиш муддати тугаганда.
6.3. Малака сертификатининг амал қилишини тугатиш тўғрисидаги қарор Марказий банк томонидан аудиторга далиллар билан асосланган ҳолда ёзма шаклда, қарор қабул қилинганидан сўнг уч кун ичида етказилади. Аудитор томонидан малака сертификатининг амал қилиши тугатилганлиги тўғрисида қарор олинганидан сўнг ўн кун мобайнида малака сертификати Марказий банкка қайтарилиши ва йўқ қилиниши лозим.
6.4. Малака сертификатининг амал қилиш муддати тугаганлиги тўғрисидаги қарор оммавий ахборот воситаларида эълон қилиниши лозим.
6.5. Банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи малака сертификатининг амал қилиши унинг тугатилганлиги тўғрисидаги қарор чиққан вақтдан эътиборан кучга киради.
6.6. Қўмитанинг малака сертификатининг амал қилишини тугатиш тўғрисидаги қарори устидан судга шикоят қилиниши мумкин.
(6.6-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
7-боб. Малака сертификатини бекор қилиш
7.2. Малака сертификати Қўмита томонидан қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин:
(7.2-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
аудитор малака сертификатини бекор қилиш тўғрисидаги ариза билан мурожаат қилганда;
қалбаки ҳужжатлардан фойдаланган ҳолда малака сертификатини олиш факти аниқланганда;
Олдинги таҳрирга қаранг.
(7.2-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарорига (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) асосан чиқарилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
7.3. Малака сертификатини бекор қилиш тўғрисидаги қарор Қўмита томонидан, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда қабул қилинади.
(7.3-банд Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
7.4. Малака сертификатини бекор қилиш тўғрисидаги қарор берилган кундан бошлаб амал қилади ва оммавий ахборот воситларида эълон қилиниши лозим.
7.5. Қўмитанинг малака сертификатини бекор қилиш тўғрисидаги қарори устидан амалдаги қонунчиликка мувофиқ судга мурожаат қилиш мумкин.
(7.5-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
8-боб. Аудиторлик текширувини ўтказиш
8.1. Тижорат банкларининг аудиторлик текширувлари Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилиги асосида амалга оширилади.
8.2. Тижорат банклари аудиторлик текширувларини ўтказиш учун Марказий банкнинг банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатига эга бўлган аудиторлик ташкилотини мустақил равишда танлайди.
Аудиторлик текширувини ўтказишга малака сертификатига эга аудитор жалб этилиши мумкин, агар у билан меҳнат шартномаси тузилган ва у аудиторлик ташкилотининг штатида турган бўлса, ёки аудиторлик ташкилоти у билан фуқаролик-ҳуқуқий шартномасини тузган бўлса.
Банк ва аудиторлик ташкилоти ўртасида тузилган шартнома ва ҳар қандай битимлар аудиторлик ҳисоботини Марказий банкка беришни чеклаш бўйича бандларни кўзда тутмаслиги лозим.
8.4. Банкларда аудиторлик текширувлари ҳар йили йиллик ҳисобот бўйича ўтказилади, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунларига мувофиқ давлат муассасалари талабига кўра ёки банкнинг ўз ташаббуси билан бутун банк фаолияти ҳамда алоҳида масалалар бўйича ўтказилиши мумкин.
8.5. Аудиторлик ташкилотлари банклар фаолияти текшируви натижалари бўйича молиявий ҳисоботнинг тўғрилигини ҳамда бухгалтерия ҳисоботи юритилишининг қонун талабларига мувофиқлигини тасдиқлайдилар (ёки тасдиқламайдилар), шунингдек банклар йиллик ҳисоботига илова қилинадиган расмий аудиторлик хулосаларини берадилар. Аудиторлик хулосасисиз банк йиллик ҳисоботи Марказий банк томонидан қабул қилинмайди ва матбуотда чоп этилмайди.
8.6. Аудиторлик хулосасининг титул варағида аудиторлик ташкилотининг тўлиқ номи, банкларда аудиторлик текширувини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификат рақами, мазкур хулоса берилаётган банкнинг тўлиқ номи кўрсатилиши шарт. Аудиторлик хулосасининг титул ва кейинги варақлари аудиторлик ташкилотининг малака сертификатига эга ва мазкур банкда аудиторлик текширувини ўтказишга масъул бўлган аудиторлари, аудиторлик ташкилотининг раҳбари томонидан имзоланади ҳамда аудиторлик ташкилотининг муҳри билан тасдиқланади (муҳр мавжуд бўлганда).
Банк ҳисоботлари бўйича аудиторлик хулосаси Марказий банкнинг аудиторлик текшируви ўтказиш бўйича талабларига мувофиқ шаклда тузилиши ва аудиторлик ташкилотининг фикрини аниқ ифодалаши шарт.
Аудиторлик ташкилотининг фикри аудиторлик текшируви бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига ва Аудит халқаро стандартларига мувофиқ ўтказилганлигини билдириши лозим. Аудиторлик текшируви бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига ва Аудит халқаро стандартларига мувофиқ ўтказилганлиги ҳақида фикр билдирилмаган аудиторлик ҳисоботлари Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан мазкур Низом талабларини қондирмайди деб баҳоланиб, қабул қилинмайди. Марказий банк:
(8.6-банднинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
аудиторлик текширувлари мазмуни ва кўлами юзасидан қўшимча талаблар қўйиш;
банклар, уларнинг филиаллари ҳамда банк билан узвий боғланган (аффилланган) юридик шахслар фаолиятини Марказий банкнинг назоратчилари ва Марказий банк томонидан тайинланган, банкларнинг ҳар қандай маълумотлари билан танишиш ҳуқуқига эга бўлган аудиторлик ташкилотлари томонидан текшириш ҳуқуқига эга.
8.7. Марказий банкнинг банкларда аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатига эга бўлмаган аудиторлик ташкилоти ёки аудитор амалга оширган банк аудити ноқонуний ҳисобланади ва бу фаолиятдан олинган барча даромадлар давлат бюджетига ўтказиб юборилади.
8.8. Аудиторлик ташкилоти банк фаолиятининг аудиторлик текширувини малака сертификатига эга бўлган аудиторнинг иштироки шарти билан амалга ошириши мумкин.
Бошқа аудиторларни жалб қилиш шартлари
8.9. Аудитор ишини ёрдамчиларига топширганда ёки бошқа аудиторлар тайёрлаган материаллардан фойдаланганда, ўз хулосасининг сифати ва расмийлаштирилиши, шунингдек молиявий маълумотлар сир сақланиши учун жавобгарликдан холи бўлмайди.
Марказий банкнинг банк аудити ўтказилаётганда меъёрий ҳужжатларга, тартиб ва методологияга риоя этилишини назорат қилиши
8.10. Аудиторлик ташкилотлари Марказий банкка ўтказилган аудиторлик текшируви тўғрисида ҳисобот ва ахборот тақдим этадилар. Марказий банк 10 кун муддат ичида текширув натижалари ва аудиторлик ташкилоти хулосасини кўриб чиқади.
Аудиторлик хулосасини кўриб чиқиш натижаларига кўра Марказий банк банк Кенгаши ва Бошқарувига аниқланган камчиликларни, шу жумладан, аудиторлик ташкилотининг хулосасида банк томонидан қонунчилик ҳужжатларига ва Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига риоя этилмаганлиги ҳақидаги фикрни «шарҳлар» билан билдиришга олиб келган камчиликларни бартараф этиш бўйича кўрсатма юборади, Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига риоя қилмаслик банк назоратидан ташқарида бўлган ҳоллар бундан мустасно. Ушбу ҳолатда бир ой муддат ичида тижорат банки томонидан аудиторлик ташкилотининг кўрсатилган камчиликлари юқоридаги шарҳларни инобатга олган ҳолда тўғирланади ва аудиторлик ташкилотининг янги хулосаси олинади.
(8.10-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 30 ноябрдаги 20-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3338, 30.11.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
8.11. Банклар аудиторлик текшируви ўтказиш ҳуқуқини берувчи малака сертификатига эга бўлган аудиторлик ташкилотлари банкларда ўтказилган аудиторлик текширувлари тўғрисида Марказий банкка маълумот бериб туришлари шарт.
8.12. Аудиторлик ташкилотларининг банк фаолиятининг текшируви тўғрисидаги ҳисоботлари қуйидаги ҳолатларда ҳақиқий ҳисобланмайди:
а) аудиторлик ташкилоти ёки аудитор банк билан алоқадор шахс бўлса;
б) аудиторлик ташкилоти ёки аудиторнинг банк олдида пул мажбуриятлари бўлса;
г) аудиторлик ташкилотининг ҳисоботи мазкур аудиторлик текширувини ўтказган ва малака сертификатига эга аудитор, шунингдек аудиторлик ташкилотининг раҳбари томонидан имзоланмаган ва аудиторлик ташкилотининг муҳри билан тасдиқланмаган бўлса (муҳр мавжуд бўлганда);
е) аудиторлик хулосасида текширув ўтказишда чеклашлар бўлганлиги сабабли «шарҳлар» бериб ўтилган бўлса (банк назоратидан ташқари бўлган ҳолатлар бундан мустасно).
8.13. Марказий банк меъёрий ҳужжатларига, жумладан, банк аудити тартиби ва методологиясига риоя этилишини назорат қилиш билан Марказий банкнинг кредит ташкилотлари пруденциал назорати департаменти шуғулланади.
(8.13-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
9-боб. Аудиторлик ташкилотлари ҳуқуқ ва мажбуриятлари
9.1. Аудиторлик ташкилотлари қуйидаги ҳуқуқларга эга:
аудиторлик текшируви ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилиш учун банкнинг таъсис ҳужжатлари ҳамда бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисобот ҳужжатлари билан олдиндан танишиб чиқиш;
аудиторлик текшируви ўтказилаётганда банк фаолиятига тегишли барча ҳужжатларни тўлиқ ҳажмда текшириш, моддий бойликлар ва қимматли қоғозларнинг амалда мавжудлигини текшириш, аудиторлик текшируви давомида юзага келган ҳар қандай савол ва қўшимча маълумотлар бўйича тушунтиришлар олиш;
ёзма сўровномага асосан учинчи шахслардан керакли маълумотларни олиш;
аудиторлик текширувида иштирок этиш учун шартнома асосида бошқа аудиторлик ташкилотлари ва аудиторларни жалб қилиш;
текширилаётган банк томонидан керакли ҳужжатлар тақдим этилмаган ҳолда аудиторлик текшируви ўтказишдан бош тортиш.
Аудиторлик ташкилотлари текширув давомида Ўзбекистон Республикасининг «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги Қонуни 17-моддасида кўзда тутилган профессионал хизматлар кўрсатган банкларда аудиторлик текшируви ўтказиш ҳуқуқига эга эмас.
9.2. Барча аудиторлар ўзлари аудиторлик текшируви ўтказиш учун зарур деб ҳисоблаган ҳар қандай маълумот ва материалларни олиш, кўриб чиқиш ва нусха кўчириш, шунингдек аудиторлик текшируви ўтказилишини муҳокама қилиш учун банк раҳбарияти билан ҳеч қандай тўсқинликсиз мулоқотда бўлиш борасида истисносиз ҳуқуққа эгалар.
9.3. Банкларда аудиторлик текшируви ўтказувчи аудиторлик ташкилотлари ва аудиторлар қуйидаги талабларга амал қилишлари шарт:
аудиторлик текширувини ўтказишда Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги талаблари ҳамда банк аудит жараёни ва методологиясига риоя этишлари;
аудиторлик ҳисоботида молиявий-хўжалик операцияларининг қонунийлиги бузилиши фактларини ҳамда уларни бартараф этиш юзасидан таклифларни акс эттиришлари;
аудиторлик текширувларини профессионал аудит андозаларига мувофиқ равишда юқори малака билан ўтказишлари;
текширув давомида ўзлари оладиган ва тузадиган ҳужжатларнинг бут сақланишини таъминлашлари;
Марказий банк талабига мувофиқ барча ишчи ҳужжатларни ҳамда уларнинг нусхаларини тақдим этишлари;
қуйидагилар тўғрисида буюртмачи ва Марказий банкка зудлик билан хабар беришлари:
а) мазкур аудиторлик текширувида ўзи қатнаша олмаслигининг сабаблари тўғрисида;
б) аудит жараёнида юзага келган вазият муносабати билан текширувда қатнашишга қўшимча аудиторларни жалб этиш зарурлиги тўғрисида;
в) аудиторлик текшируви давомида банкка унинг мансабдор шахслари ва бошқа ходимлари зарар етказганлигини тасдиқловчи фактлар аниқланган тақдирда.
Аудиторларнинг объективлиги ва мустақиллиги
9.4. Аудитор аудиторлик натижалари бўйича хулоса ва тавсиялар бериш чоғида мустақилдир. Банк текширув натижалари бўйича бевосита ёки билвосита таъсир ўтказиш ҳуқуқига эга эмас.
Аудитор текширувларнинг объективлиги ва тўлиқ бўлиши учун амалдаги қонунчилик ва шартнома талабларига асосан жавобгардир.
Маҳфийлик
9.5. Аудитор иш давомида ўзига маълум бўлган маҳфий ахборот сир сақланишини таъминлаши ва алоҳида рухсатсиз учинчи шахсларга ошкор этмаслиги шарт, бундан Марказий банкка тақдим этиладиган ахборотлар мустасно.
9.6. Аудитор маҳфий ахборотни сир сақлай олмагани учун амалдаги қонунчилик талаблари ҳамда шартнома шартларига асосан жавобгардирликка тортилади.
10-боб. Аудиторлик текширувларини ўтказишда банк кенгаши ва бошқарувининг мажбуриятлари
10.1. Банк Бошқаруви йил якунлари бўйича молиявий ҳисобот тайёрланиши учун жавобгардир.
10.2. Банк Кенгаши банкларда аудиторлик текширувини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатга эга бўлмаган аудиторлик ташкилотини жалб қилганлиги учун жавобгар бўлади. Аудиторлик ташкилоти ва банк ўртасида тузилган шартнома нусхаси ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 2 ойи давомида Марказий банкка тақдим этилиши шарт.
10.3. Аудиторлик текширувлари якунлангандан сўнг 10 кун муддат ичида аудиторлик ҳисоботларининг нусхасини Марказий банкка тақдим этиш тижорат банкларининг мажбуриятига киради.
Агар банк томонидан Марказий банкка тақдим этилган ҳисоботлар билан аудитдан ўтказилган ҳисоботлар ўртасида фарқ аниқланса, тижорат банки аудиторлик ҳисоботини олган кундан бошлаб 10 кун муддат ичида молиявий фаолияти тўғрисидаги тўғирланган (тузатишлар билан) йиллик ҳисоботини Марказий банкка тақдим этиши шарт.
10.4. Банк Кенгаши қуйидаги ҳужжатлар нусхасини Марказий банкка тақдим этиши шарт:
а) аудиторлик ҳисоботи, баланс, фойда ва зарарлар ҳисоботи ва пул маблағлари ҳаракати тўғрисидаги ҳисоботни ўз ичига олган холис аудиторлик хулосаси;
б) ички аудит аҳволи тўғрисида алоҳида ҳисобот;
в) аудиторлик текшируви жараёнида аудиторлик ташкилоти томонидан тайёрланган барча қўшимча ҳисоботлар.
10.5. Банк Кенгаши тижорат банки аудиторлик ҳисоботини олган вақтдан бошлаб 30 кун мобайнида аудиторлик ташкилоти томонидан аниқланган ички назоратга доир камчиликларни бартараф этиш ва тавсияларни бажаришга қаратилган чоралар юзасидан Марказий банкка ҳисобот бериши шарт.
10.6. Мазкур Низом қабул қилиниши билан Марказий банкнинг 1998 йил 4 июлдаги 403-сонли «Ўзбекистон Республикасида банкларни аудит қилиш тўғрисида» Низом (Адлия вазирлигида 1998 йил 17 декабрда рўйхатдан ўтказилган) 1999 йил 18 сентябрда киритилган 403-1-сонли ўзгартириш ва қўшимчалари билан ўз кучини йўқотади.
Низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
|
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ | |||||||||
|
|
| | | | | | | | |
|
|
|
| | | |||||
| | | | |||||||
| | | | | | | | | | |
| Тошкент ш. | | | | | | 20___ й. «___» _______________ | |||
| | | | | | | | | | |
| Мазкур малака сертификати аудитор | | | | | | ||||
| | | | | | | | | | |
|
______________________________________________________________________________________________га,(аудиторнинг фамилияси, исми, отасининг исми) | |||||||||
| | | | | | | | | | |
|
берилди ҳамда мазкур сертификат берилган санадан бошлаб унга Ўзбекистон Республикаси ҳудудида банкларда аудиторлик текширувини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатга эга аудиторлик ташкилоти номидан банкларда аудиторлик текширувини амалга оширишга рухсат этилди. | |||||||||
| Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раиси ўринбосари | | | |
| |||||
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| Берилган санаси: 20___ й. «___» ___________ | |
|
|
|
М.Ў. | ||||
(1-илова Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2018 йил 21 апрель 15/1-сонли қарори (рўйхат рақами 982-3, 13.06.2018 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон)
(Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2014 йил 19 апрелдаги 12/13-сон; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.06.2018 й., 10/18/982-3/1348-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 10/21/3338/1117-сон)
