Ўзбекистон Республикасининг «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 2 сентябрдаги ПҚ-291-сон «Капитал бозорини ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ буюраман:

1. Депозитар операциялар ҳисобини юритиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқий ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ҳамда Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси билан келишилган.

3. Мазкур буйруқ 2025 йил 1 июлдан бошлаб кучга киради.

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасида қимматли қоғозлар ҳисобини ташкил этиш ва юритишнинг ягона тамойиллари, депозитар операцияларни бажариш, ҳужжатлар айланиши ва ички назоратни ташкил этиш тартибини, шунингдек ҳисоботларни тузиш тартибини белгилайди.

1. Ушбу Қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

ваколатли давлат органи — Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги;

«Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» АЖ (бундан буён матнда Марказий депозитарий деб юритилади) — депо ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозларни сақлашнинг, бундай қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олишнинг ва қимматли қоғозлар ҳаракатининг ягона тизимини таъминловчи ташкилот;

ҳисоб ташкилоти — қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ўз мижозларининг топшириғига кўра ёки уларнинг номидан депозитар операцияларни амалга ошириш, шунингдек қимматли қоғозларни ҳисобга олиш ва уларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахс;

депонент — депо ҳисобварағига эга бўлган шахс;

депозитар тизим — Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари томонидан амалга ошириладиган қимматли қоғозларни сақлаш, ҳисобга олиш ва уларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш тизими;

қимматли қоғозларни номинал сақловчи (бундан буён матнда номинал сақловчи деб юритилади) — қимматли қоғозлар эгасининг ёки у вакил қилган шахснинг топшириғига кўра қимматли қоғозларни ҳисобга олишни, уларга бўлган ҳуқуқларни тасдиқлашни ва ўтказишни қимматли қоғозларнинг эгаси бўлмаган ҳолда амалга ошириш ҳуқуқига эга юридик шахс (инвестиция воситачиси, марказий депозитарий, брокер, кастодиан, банк ва бошқалар), шу жумладан чет эллик юридик шахс;

қимматли қоғозларнинг эмиссия рисоласи — эмитент ва у чиқарадиган қимматли қоғозлар тўғрисидаги маълумотларни, шунингдек инвесторнинг қимматли қоғозлар олиш тўғрисидаги қарорига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган бошқа ахборотни акс эттирувчи ҳужжат;

ҳисобга олиш регистрлари (бундан буён матнда ҳисоб регистрлари деб юритилади) — ушбу Қоидаларда белгиланган қимматли қоғозларни сақлаш ва қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш бўйича ёзувлар тизими;

депо ҳисобварағи — депонентнинг қимматли қоғозларини сақлаш ва қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган депозитар тизимнинг ҳисоб регистрларидаги ёзувлар мажмуи;

хорижий номинал ҳисобварақ — чет эллик номинал сақловчи томонидан Марказий депозитарийда бевосита битта чет эллик бенефициар мулкдор номига тўғридан-тўғри индивидуал ҳисобварақ ёки омнибус ҳисобварақ шаклида очиладиган депо ҳисобварағининг тури;

омнибус ҳисобварақ — номинал сақловчи томонидан Марказий депозитарийда очиладиган номинал ҳисобварақ тури бўлиб, унда барча хорижий бенефициар эгаларига ва (ёки) номинал сақловчиларга, шу жумладан чет эллик номинал сақловчиларга тегишли бўлган қимматли қоғозларнинг миқдори ва қиймати жамланган ҳолда ҳисобга олинади;

тўғридан-тўғри индивидуал ҳисобварақ — чет эллик номинал сақловчи томонидан Марказий депозитарийда бевосита чет эллик бенефициар мулкдор номидан ва унинг номига очиладиган депо ҳисобварағи;

эмиссиявий депо ҳисобварағи — Марказий депозитарийда очиладиган ва унга сақлаш учун қабул қилинган қимматли қоғозлар чиқарилишларини белгиланган тартибда депонентларнинг депо ҳисобварақларига, шу жумладан чет эллик номинал сақловчиларнинг вакиллик ҳисобварақларига ўтказилгунга қадар ҳисобга олиш, шунингдек бекор қилиниши лозим бўлган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган депо ҳисобварағи;

депозитар операциялар — ушбу Қоидаларга мувофиқ ҳисоб регистрларида бажариладиган операциялар.

2. Ушбу Қоидаларнинг мақсади қуйидагиларни таъминлашдан иборат:

депонентларнинг қимматли қоғозларини тегишли тарзда сақлаш, ҳисобга олиш ва уларга бўлган ҳуқуқларни тасдиқлаш;

депозитар операцияларни тўғри бажариш;

депозитар операцияларни амалга оширишда ягона ёндашувни қўллаш;

амалга оширилган операцияларни депозитар тизимнинг ҳисоб регистрларида ўз вақтида ва аниқ акс эттириш;

чиқувчи ҳисоботларни тегишли равишда расмийлаштириш;

депонентларнинг қимматли қоғозлари билан боғлиқ депозитар операцияларни ўтказишда хатолар юзага келишининг олдини олиш;

операцияларнинг тўғри бажарилганлигини кейинчалик текшириш имкониятини яратиш.

3. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасида депозитар операцияларни амалга оширувчи барча субъектлар учун мажбурий ҳисобланади.

4. Ушбу Қоидалар депонентнинг қимматли қоғозларини сақлаш ва (ёки) уларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш бўйича депозитар операцияларга нисбатан татбиқ этилади.

5. Депозитар операциялар объекти деганда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чиқарилган ва уларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ депо ҳисобварақларида амалга ошириладиган қимматли қоғозлар тушунилади. Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида чиқарилган қимматли қоғозлар (бундан буён матнда хорижий қимматли қоғозлар деб юритилади) ҳам депозитар операциялар объекти бўлиши мумкин.

6. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ҳужжатсиз шаклда муомалага чиқарилган қимматли қоғозларнинг барча турлари ва уларнинг муомалага чиқарилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар Марказий депозитарийда сақланади.

7. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чиқарилган қимматли қоғозлар ваколатли давлат органида рўйхатдан ўтказилиб, Марказий депозитарийда ҳисобга қўйилгандан сўнг ҳисоб ташкилотлари томонидан ҳисобга олинади.

8. Ҳисоб ташкилотлари ўз мижозларининг ҳисобварақларида уларнинг Марказий депозитарийдаги ҳисобварақларида жамлаб ҳисобга олиб бориладиган ҳужжатсиз қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқлари ҳисобини юритади.

9. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ушбу Қоидалар талабларига мувофиқ депозитар ҳисобни юритишга оид бирламчи ҳужжатларни, шунингдек қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш ва ўтказиш билан боғлиқ ҳужжатларни ҳисобга олиш тизимини (бундан буён матнда ҳужжатларни ҳисобга олиш тизими деб юритилади) ташкил этадилар.

10. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ўз депонентлари ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган ҳисоб регистрларини юритишлари шарт.

11. Ҳисоб регистридаги ёзувлар депонентни идентификация қилиш имконини берадиган маълумотларни, шунингдек қимматли қоғозлар бўйича даромадлар ва (ёки) тўловлар ўтказиладиган банк ҳисобварағи реквизитларини ўз ичига олиши лозим.

12. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ўзлари тасдиқлаган ички ҳужжатларга мувофиқ ҳисобга олиш бўйича хизматлар кўрсатилаётган қимматли қоғозлар тўғрисидаги ёзувларни ўз ичига олган ҳисоб регистрларини юритишлари шарт. Бундай ёзувлар қимматли қоғозларни аниқ идентификациялаш имконини берадиган маълумотларни ўз ичига олиши зарур.

13. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ўтказилган барча депозитар операциялар тўғрисидаги ёзувларни операциялар журналида хронологик тартибда юритишлари шарт.

14. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ўзларининг ички ҳужжатларида қуйидагиларни белгилаши шарт:

депозитар операциялар ва ҳужжат айланишини, шу жумладан ёзувларни киритиш, шунингдек таркибий бўлинмаларининг ҳужжатларни қайта ишлаш, сақлаш ва фойдаланиш ваколатларини чеклаш тартибини;

ҳар бир депонентнинг қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларини алоҳида ҳисобга олишни таъминлайдиган ва қўллаб-қувватлайдиган депозитар операцияларни ҳисобга олиш қоидаларини;

ходимлари ва учинчи шахслар томонидан кўрсатилган ахборотдан ўз манфаатлари йўлида фойдаланишга йўл қўймайдиган тарзда ахборотдан фойдаланиш ҳуқуқларини чеклаш ва махфийлигини таъминлаш тартибини;

қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ ахборотни тегишли даражада ҳимоя қилишни;

депонентларнинг шикоятлари ва сўровларини кўриб чиқиш тартибини.

15. Марказий депозитарийнинг депозитар операцияларни амалга оширишдаги асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

Марказий депозитарийда депо ҳисобварағига эга бўлган депонентларнинг ҳар бирига тегишли бўлган қимматли қоғозлар ҳамда молиявий воситаларнинг сони ва номинал қийматини ҳисобга олиш;

қимматли қоғозларни сақлаш;

депонентнинг Марказий депозитарийдаги депо ҳисобварағидан тегишли кўчирма берган ҳолда унинг қимматли қоғозларга бўлган мулк ҳуқуқини ва бошқа ашёвий ҳуқуқларини тасдиқлаш;

мижозларининг қимматли қоғозларига мажбуриятлар юклатилганлиги, шунингдек уларнинг тўхтатилганлиги фактларини ҳисобга олиш;

мижозларнинг ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозларнинг мавжудлиги ва ҳаракати, уларнинг ҳолати тўғрисидаги ахборотнинг махфийлигини таъминлаш;

қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ваколатли давлат органи, монополияга қарши давлат органи, шунингдек суд, суриштирув ва тергов органларининг қарорлари асосида депонентнинг депо ҳисобварағи бўйича қимматли қоғозлар билан операцияларни чеклаш фактларини рўйхатдан ўтказиш (қайд этиш);

ваколатли давлат органининг, давлат солиқ хизмати органининг, монополияга қарши давлат органининг, шунингдек суднинг, суриштирув ва тергов органларининг ёзма талабларига кўра ўз фаолиятига тааллуқли маълумотларни қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тақдим этиш;

қимматли қоғозлар эгаларининг реестрларини юритиш.

16. Марказий депозитарий депозитар операцияларни амалга оширишда қуйидаги хизматларни ҳам кўрсатишга ҳақли:

қимматли қоғозлар билан тузилган битимлар натижасида юзага келган ўзаро мажбуриятлар ва талабларни аниқлаш ва ҳисобга олиш (клиринг);

депонентларнинг қимматли қоғозлар билан операцияларни амалга ошириш ва қимматли қоғозлар бўйича даромадлар олиш билан боғлиқ пул маблағларидаги ҳисобварақларини юритиш;

номинал сақловчини, шу жумладан чет эллик номинал сақловчини Марказий депозитарийда сақланаётган қимматли қоғозлари бўйича қимматли қоғозлар эгалари реестрига киритиш;

қимматли қоғозлар эгаси бўлган мулкдорнинг топшириғига асосан акциядорларнинг умумий йиғилишларида унинг манфаатларини ифодалаш ва овоз бериш;

номинал сақловчи ҳисобланадиган қимматли қоғозлар эгалари рўйхатлари ва реестрларини тузиш;

қимматли қоғозларни ҳаракатсизлантириш.

17. Қимматли қоғозларни сақлаш ва ҳаракатсизлантириш билан фақат Марказий депозитарий шуғулланади.

18. Ҳисоб ташкилотларининг депозитар операцияларни амалга оширишдаги функциялари қуйидагилардан иборат:

ҳар бир мижознинг қимматли қоғозлари сони ва номинал қийматини ҳамда пул маблағлари ҳисобини юритиш, депонент билан тузилган шартномага мувофиқ қимматли қоғозлар билан битимлар ва операцияларни амалга ошириш;

қимматли қоғозлар билан боғлиқ операцияларнинг ички ҳисобини юритиш, шунингдек ички назоратни ташкил этиш ва амалга ошириш;

депонентнинг депо ҳисобварағидан тегишли кўчирма берган ҳолда унинг қимматли қоғозларга бўлган мулк ҳуқуқини ва бошқа ашёвий ҳуқуқларини тасдиқлаш;

мижозларининг қимматли қоғозларига мажбуриятлар юклатилганлиги, шунингдек уларнинг тўхтатилганлиги фактларини ҳисобга олиш;

мижозларнинг ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозларнинг мавжудлиги ва ҳаракати, уларнинг ҳолати тўғрисидаги ахборотнинг махфийлигини таъминлаш;

ваколатли давлат органининг, давлат солиқ хизмати органининг, монополияга қарши давлат органининг, шунингдек суднинг, суриштирув ва тергов органларининг ёзма талабларига кўра ўз фаолиятига тааллуқли маълумотларни қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тақдим этиш;

ўзи номинал сақловчи бўлган қимматли қоғозларнинг сақловчилари ва эгалари рўйхатларини тузиш.

19. Ҳисоб ташкилотлари:

шартномада ва ушбу Қоидаларда назарда тутилган барча ҳаракатларни бажаради;

Марказий депозитарийдан қимматли қоғозлар тўғрисидаги ҳужжатлар ва маълумотларни олади ҳамда уларни мижозларга беради;

мижозлардан олинган ҳужжатлар ва маълумотларни Марказий депозитарийга топширади;

қимматли қоғозлар эгалари реестрини шакллантириш учун ўз мижозлари тўғрисидаги маълумотларни Марказий депозитарийга тақдим этади.

20. Марказий депозитарий билан депо ҳисобварағи шартномасини тузган ва унда депо ҳисобварағига эга бўлган юридик ва жисмоний шахслар Марказий депозитарийнинг депонентлари ҳисобланади.

21. Қимматли қоғозлар эгалари (мулкдорлари), қимматли қоғозлар эмитентлари, номинал сақловчилар, шу жумладан чет эллик номинал сақловчилар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси резидентлари ва норезидентлари бўлган жисмоний шахслар Марказий депозитарийнинг депонентлари бўлиши мумкин.

22. Қимматли қоғозлар эгалари (мулкдорлари) ва қимматли қоғозлар эмитентлари ҳисоб ташкилотларининг депонентлари бўлиши мумкин.

23. Депонент ва Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилоти ўртасидаги депонентнинг қимматли қоғозларини сақлаш ва (ёки) уларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш, шунингдек бошқа хизматларни кўрсатиш бўйича ҳуқуқий муносабатлар депозитар шартнома билан белгиланади.

24. Депозитар шартнома ёзма шаклда тузилади ва қуйидаги шартларни ўз ичига олади:

шартноманинг предмети;

шартнома томонларининг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги;

депонентнинг қимматли қоғозларни тасарруф этиш тўғрисидаги топшириқномасини Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотига тақдим этиш тартиби;

Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотининг депонентнинг топшириқларини бажариш мажбуриятлари;

Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилоти томонидан қимматли қоғозлар эгаларига уларнинг қимматли қоғозлари бўйича ҳуқуқларини амалга оширишда кўмаклашиш билан боғлиқ хизматларни кўрсатиш, жумладан тегишли маълумот ва ҳужжатларни қимматли қоғозлар эгасидан эмитентга ҳамда эмитентдан қимматли қоғозлар эгасига етказиш тартиби;

шартноманинг амал қилиш муддати, уни ўзгартириш ва бекор қилиш асослари ҳамда тартиби;

Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотининг депонентга ҳисобот бериш тартиби ва шакли;

Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотининг хизматларига ҳақ тўлаш миқдори ва тартиби.

Депозитар шартномада қонунчилик ҳужжатлари ва мазкур Қоидаларга зид бўлмаган бошқа шартлар ҳам киритилиши мумкин.

25. Агар депонент эмитент бўлса, депозитар шартнома Эмиссиявий депо ҳисобварағи шартномаси деб юритилади.

26. Агар депонент ўз мижозларининг қимматли қоғозларини ишончли бошқаришни амалга оширувчи шахс бўлса, депозитар шартнома Ишончли бошқарувчининг депо ҳисобварағи шартномаси деб номланади.

27. Агар депонент номинал сақловчи, шу жумладан хорижий номинал сақловчи бўлса, депозитар шартнома Номинал сақловчи ёки чет эллик номинал сақловчи билан корреспондентлик алоқалари тўғрисидаги шартнома деб номланади. Ушбу шартномада томонларнинг корреспондентлик депо ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозлар қолдиқларини мунтазам равишда солиштириб бориш мажбуриятлари назарда тутилиши керак.

28. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари депонентнинг қимматли қоғозлари билан боғлиқ депозитар операцияларни унинг ёзма (электрон) топшириқномалари ёки операцияларни амалга ошириш учун асос бўлган ҳужжатлар асосида амалга оширишлари шарт, бундан қуйидаги ҳолатлар мустасно:

депозитар операция суд, суриштирув ва тергов органининг қарори асосида бажарилса;

депозитар операция қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ваколатлари доирасида ваколатли давлат органининг фармойиши асосида бажарилса;

депозитар операция эмитент томонидан корпоратив ҳаракатлар амалга оширилиши туфайли бажарилса;

депозитар операция вакиллик депо ҳисобварақлари бўйича тафовутларни тартибга солишда бажарилса.

29. Депо топшириқномасининг шакли ва мазмуни Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ички ҳужжатлари билан белгиланади.

30. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ушбу Қоидаларга мувофиқ депонентларга ҳисоботлар ва хабарларни тақдим этади.

31. Ҳисоботлар ва хабарлар депонентга депо ҳисобварағи карточкасида ва (ёки) депозитар шартномада кўрсатилган шаклда юборилади. Депонент хабарларни узатиш усули ҳақида кўрсатма бермаган бўлса, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти хабарни узатиш усулини ўзи белгилаши мумкин.

32. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг маълумотлари депонент маълумотларига мос келмаган тақдирда, депонент Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига мавжуд номувофиқликлар тўғрисидаги хабарномани, шунингдек ўз маълумотларининг тўғрилигини тасдиқловчи маълумотларни юборади. Тафовутларни кўриб чиқиш натижасида тафовутларни бартараф этиш далолатномаси тузилади. Агар қимматли қоғозлар эгаларининг ҳуқуқларини бузмаса, ушбу далолатнома асосида тузатиш киритувчи ўтказмалар амалга оширилади.

33. Қуйидаги маълумотлар Марказий депозитарийнинг веб-сайтида эълон қилинади:

Марказий депозитарийнинг регламентлари ва (ёки) бошқа ҳужжатларига киритилган ўзгартиришлар;

қимматли қоғозлар эмитентларининг корпоратив ҳодисалари, агар ушбу маълумот мазкур эмитентнинг ёки чиқарилишнинг барча қимматли қоғозлари эгаларига тааллуқли бўлса;

Марказий депозитарийнинг тарифлари;

Марказий депозитарийнинг реквизитлари ва иш тартиби.

34. Депозитар ҳисобни юритишнинг асосий тамойиллари қуйидагилардан иборат:

депозитар ҳисобни Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотларининг бухгалтерия балансидан ташқарида юритиш;

депозитар ҳисобни қимматли қоғозларнинг сони бўйича юритиш;

депозитар ҳисобни ҳисоб регистрларидан фойдаланган ҳолда депо ҳисобварақларида юритиш;

депо ҳисобварақларида қимматли қоғозларни иккиёқлама ёзув тамойили бўйича ҳисобга олиш. Бунда, ҳар бир қимматли қоғоз пассив ва актив аналитик депо ҳисобварақларида акс эттирилади;

қимматли қоғозлар бўйича балансга риоя қилиш. Бунда, пассив аналитик ҳисобварақларда ҳисобга олинган бир турдаги қимматли қоғозларнинг умумий сони актив аналитик ҳисобварақлардаги шу турдаги қимматли қоғозларнинг умумий сонига тенг бўлиши лозим.

35. Депозитар ҳисобни юритишда қуйидагиларга йўл қўйилмайди:

депо ҳисобварақларида операцион кун ёпилганидан кейин қимматли қоғозларнинг салбий қолдиқлари юзага келишига;

депонент томонидан қимматли қоғозларни депонентнинг депозитар операцияни амалга оширувчи бошқа субъектда очилган депо ҳисобварағига ўтказишга, шу жумладан ушбу ўтказма учун ҳақ белгилаш йўли билан тўсқинлик қилишга.

36. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депозитар ҳисоб регистрларида маълумотларни ўз вақтида, узлуксиз, ҳужжатли ҳамда ўзаро боғлиқ ҳолда акс эттириш йўли билан пассив ва актив аналитик депо ҳисобварақларида қимматли қоғозларнинг ички аналитик ҳисобини юритиши, шунингдек амалга оширилаётган депозитар операциялар бўйича ҳужжатлар ва ахборотларнинг қоғоз ва (ёки) электрон шаклларда сақланишини таъминлаши шарт.

37. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан қабул қилинган ички ҳисоб тартиби мазкур Қоидаларга зид бўлмаслиги ҳамда Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотида қимматли қоғозлар тўғрисидаги ҳисоботни (депо балансини) шакллантириш имконини бериши керак.

38. Ички ҳисобни ташкил этиш учун Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти раҳбари жавобгар ҳисобланади.

39. Ҳар бир депонентга Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотида депонентнинг қимматли қоғозларини ҳисобга олиш учун алоҳида депо ҳисобварағи очилади.

40. Депо ҳисобварағи ёки бошқа пассив ҳисобварақ очилганда, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан депо ҳисобварағига ноёб рақам (код) берилиши мумкин.

41. Депо ҳисобварақлари ва бошқа пассив ҳисобварақлар уларга бир вақтнинг ўзида қимматли қоғозлар ўтказилмасдан очилиши мумкин.

42. Депо ҳисобварағини очиш учун Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотига депонент анкетаси ва депо ҳисобварағи очилаётган шахсни идентификациялаш имконини берувчи маълумотларни ўз ичига олган ҳужжатлар тақдим этилади ҳамда депозитар шартнома ва (ёки) қўшилиш шартномаси тузилади.

43. Депонент ўзига тегишли бўлмаган депо ҳисобварағидан қимматли қоғозлар билан операцияларни амалга ошириш учун фойдаланишга ҳақли эмас.

44. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депонентга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган ва ишончли бошқарув шартномаси ёки бошқа шартномалар асосида берилган қимматли қоғозларнинг алоҳида ҳисобини юритиш, шунингдек янги чиқарилган, сўндирилиши ва бекор қилиниши лозим бўлган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун ҳар хил турдаги депо ҳисобварақларини очиши мумкин.

45. Депозитар ҳисоб тизими пассив аналитик депо ҳисобварақларининг қуйидаги турларини юритишни назарда тутиши лозим:

мулкдорнинг (эгасининг) депо ҳисобварағи — депонентнинг ўзига мулк ҳуқуқи ёки бошқа ашёвий ҳуқуқ асосида тегишли бўлган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган ҳисобварақ;

эмиссиявий депо ҳисобварағи — Марказий депозитарийда очилган ва эмитентнинг жойлаштириш, сўндириш, бекор қилиш жараёнида бўлган қимматли қоғозлари чиқарилишларини ҳисобга олиш учун мўлжалланган ҳисобварақ;

транзит эмиссиявий депо ҳисобварағи — эмитентнинг қимматли қоғозларини ушбу эмитентга хизмат кўрсатувчи инвестиция воситачисида жойлаштириш, сўндириш ва сотиб олиш учун очиладиган ҳисобварақ;

ишончли бошқарувчининг депо ҳисобварағи — ишончли бошқарувчига берилган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган ҳисобварақ;

омнибус ҳисобварақ — номинал сақловчи томонидан Марказий депозитарийда очиладиган номинал ҳисобварақ тури бўлиб, унда барча хорижий бенефициар эгаларига ва (ёки) номинал сақловчиларга, шу жумладан чет эллик номинал сақловчиларга тегишли бўлган қимматли қоғозларнинг миқдори ва қиймати жамланган ҳолда ҳисобга олинади;

сегрегацияланган омнибус ҳисобварақ — номинал сақловчининг мижози учун Марказий депозитарийда очиладиган алоҳида депо ҳисобварақ;

шахсий инвестиция ҳисобварағи — Ўзбекистон Республикаси 18 ёшга тўлган фуқаросининг қимматли қоғозлари ва маблағлари ҳисобини юритиш учун инвестиция воситачиси томонидан очиладиган ҳисобварақ;

номинал сақловчининг депо ҳисобварағи — номинал сақловчи томонидан фақат Марказий депозитарийда очиладиган ҳисобварақ;

қимматли қоғозларни гаровга олувчининг депо ҳисобварағи — гаров тўғрисидаги шартномасига мувофиқ гаровга олувчи томонидан гаровга олинган қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш учун очиладиган ҳисобварақ;

талаб қилиб олингунча депо ҳисобварағи (вақтинчалик депо ҳисобварағи, аниқланмаган шахслар ҳисобварағи) — Марказий депозитарий билан шартномага эга бўлмаган, шунингдек ўз фаолиятини тўхтатган ҳисоб ташкилоти депонентларининг қимматли қоғозларини ҳамда эгалари аниқланмаган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган ҳисобварақ;

транзит депо ҳисобварағи — Марказий депозитарий томонидан мижозларнинг қимматли қоғозларини жамлаш ва тақсимлаш бўйича депозитар операцияларни амалга ошириш ёки бошқа депозитар операцияларни ўтказиш учун очиладиган ҳисобварақ.

46. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ўз функцияларини амалга ошириш учун қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа турдаги депо ҳисобварақларини ҳам очиши мумкин.

47. Марказий депозитарий томонидан хорижий давлатнинг ҳисоб ташкилоти, хорижий давлатнинг марказий депозитарийси ва халқаро ҳисоб-китоб-клиринг ташкилотларида сақланаётган (ҳисобга олинган) қимматли қоғозлар бўйича ушбу ташкилотлар учун алоҳида актив депо ҳисобварақлари очилади.

48. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти актив депо ҳисобварақларини кодлаштириш тартибини ўзи белгилайди.

49. Марказий депозитарийнинг ҳисоб тизими қуйидаги актив аналитик депо ҳисобварақларини юритишни назарда тутиши керак:

асосий (ички) сақлаш жойи депо ҳисобварағи — қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ чиқарилган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган ҳисобварақ;

сақлаш жойи бўйича депо ҳисобварағи — Марказий депозитарийнинг халқаро депозитарийда, хорижий давлатнинг марказий депозитарийсида ёки хорижий банк-кастодианда очилган ҳисобварағида турган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун мўлжалланган ҳисобварақ.

50. Марказий депозитарий томонидан очиладиган актив депо ҳисобварақлари қуйидаги мақомларга эга бўлиши мумкин:

фаол — депо ҳисобварағи бўйича барча операцияларга рухсат берилади. Агар мижоз тўғрисидаги барча маълумотлар маълум бўлса ва Марказий депозитарийга барча ҳужжатлар тақдим этилган бўлса, ҳисобварақ «фаол» мақомига эга бўлади. Марказий депозитарий депо ҳисобварағи фаол бўлган тақдирда, мижоздан топшириқни ижро этиш учун қабул қилади;

нофаол — депо ҳисобварағининг бўлимлари ноль қолдиқларга эга бўлади. Ахборот операцияларидан ташқари барча операциялар тақиқланади. Нофаол депо ҳисобварағининг мақомини ўзгартириш мумкин эмас;

блокланган — депо ҳисобварағидаги қимматли қоғозлар қолдиқларининг ўзгаришига олиб келадиган ҳар қандай операциялар тақиқланади, бундан қонунчилик ҳужжатлари нормаларини қўллаш оқибатида (масалан, тугатилган эмитентнинг қимматли қоғозларини ҳисобдан чиқариш) ёки эмитентнинг ташаббуси билан (масалан, қимматли қоғозларни конвертация қилиш) амалга ошириладиган операциялар мустасно. Бунда, ахборот операциялари ва маъмурий операцияларни амалга ошириш, шу жумладан блокланган депо ҳисобварағининг мақомини ўзгартириш мумкин.

51. Пассив депо ҳисобварағи ва субҳисобварақ фаол, нофаол, блокланган, ҳисобга киритишга рухсат берилган, ҳисобдан чиқаришга рухсат берилган мақомларига эга бўлиши мумкин.

52. Депонентларнинг ва улар мижозларининг қимматли қоғозларини алоҳида ҳисобга олинишини таъминлаш учун Марказий депозитарий томонидан депонентнинг депо ҳисобварағида субҳисобварақлар очилиши мумкин.

53. Сақлаш ёки ҳисобга олишнинг турли режимларига эга бўлган қимматли қоғозлар ҳисоби муайян турдаги депо ҳисобварағининг бўлимларида юритилади.

54. Қимматли қоғозларни депо ҳисобварағининг бўлимидан ташқарида ҳисобга олиш мумкин эмас. Агар депо ҳисобварағи ёки бошқа ҳисобварақда бирорта ҳам бўлим очилмаган бўлса, депо ҳисобварағи ёки депо ҳисобварағида очиладиган бошқа ҳисобварақ (субҳисобварақ) ўз функционал вазифасини бажара олмайди.

55. Депо ҳисобварағининг бўлимлари ҳисоби ушбу бўлимларда юритиладиган қимматли қоғозлар билан рухсат этилган операциялар мажмуини белгилайди.

56. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотида фойдаланиладиган депо ҳисобварағининг тузилмаси мазкур Қоидаларни ҳисобга олган ҳолда тузилиши лозим.

57. Депо ҳисобварақлари ва (ёки) субҳисобварақларнинг исталган турини очиш билан бир вақтда уларнинг «Асосий» бўлими очилади. Бошқа бўлимлар заруратга қараб очилади.

58. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан ваколатли давлат органига, шунингдек ҳисоб ташкилоти томонидан Марказий депозитарийга бериладиган ҳисоботларнинг ягона тизимини таъминлаш учун синтетик ҳисоб ташкил этилади.

59. Депонент депо ҳисобварағини мустақил тасарруф этиш ёки ўзининг депо ҳисобварағи бўйича операторни тайинлаш ҳуқуқига эга. Депо ҳисобварағи оператори тайинланган пайтдан эътиборан депо ҳисобварағини тасарруф этиш бўйича барча ваколатлар депо ҳисобварағи операторига ўтади, бундан депозитар шартномада назарда тутилган ҳоллар мустасно.

60. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳолларда депо ҳисобварағи оператори депонент билан келишмасдан тайинланиши мумкин.

61. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳолларда депо ҳисобварағининг оператори сифатида давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари, васийлик ёки ҳомийлик органлари ёхуд бошқа шахслар тайинланиши мумкин.

62. Депонент (ёки депо ҳисобварағи оператори) алоҳида субҳисобварақлар ёки депо ҳисобварағининг бўлимлари бўйича турли операторларни тайинлаши мумкин. Бунда, субҳисобварақ ёки депо ҳисобварағи бўлими бўйича барча топшириқномаларни субҳисобварақ оператори ёки депо ҳисобварағи бўлими оператори беради.

63. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти билан депо ҳисобварағи оператори ва субҳисобварақ оператори (депо ҳисобварағи бўлими оператори) ўртасидаги муносабатлар депо ҳисобварағи ва (ёки) субҳисобварақ (депо ҳисобварағи бўлими) оператори шартномаси ёки уларнинг депонентлар ҳисобварақларини тасарруф этиш бўйича муносабатларини белгиловчи бошқа ҳужжат билан белгиланади.

64. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депо ҳисобварағи операторининг ҳаракатлари оқибатида ёки Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг депо ҳисобварағи операторининг ваколатларини чақириб олиш тўғрисида ўз вақтида хабардор қилмаганлиги натижасида етказилган зарар учун депонент олдида жавобгар бўлмайди.

65. Депонент (депо ҳисобварағи оператори) Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига тақдим этиладиган топшириқномаларни имзолаш ва Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотида вакиллик қилиш бўйича ваколатларга эга бўлган шахслар тўғрисидаги маълумотларни Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига тақдим этиши шарт.

66. Депонент Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига топшириқномаларни имзолаш ва вакиллик қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахсларнинг ваколатлари ва амал қилиш муддати кўрсатилган имзолари намуналари карточкасини тақдим этиши шарт.

67. Депонент Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига хабар қилинган топшириқномаларни имзолаш ва вакиллик қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахсларнинг ваколатлари тўхтатилганлиги ёки ўзгартирилганлиги тўғрисида Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотини дарҳол ёзма шаклда хабардор қилиши ва уларнинг имзолари намуналари бўлган янги карточкани тақдим этиши шарт.

68. Депонент Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти билан муносабатлар учун муҳим аҳамиятга эга бўлган барча фактлар, жумладан депонентнинг ҳуқуқий мақоми, манзили, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти билан ўзаро муносабатлар усули билан боғлиқ ўзгаришлар тўғрисида дарҳол ёзма равишда хабардор қилиши шарт. Бунда, депонент Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига тегишли ўзгартиришларни кўрсатган ҳолда зарур ҳужжатларни тақдим этиши лозим.

69. Депонент Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига топшириқномалар, сўровлар ёки бошқа ҳужжатларни, шу жумладан депонентнинг депо ҳисобварағи бўйича операцияларни ўтказиш ташаббусини мустақил равишда бериш ҳуқуқига эга эмас, агар у томонидан ваколатлари тўхтатилмаган депо ҳисобварағининг илгари тайинланган оператори мавжуд бўлса, бундан қонунчиликда назарда тутилган ҳолатлар мустасно.

70. Ҳисоб регистрлари депозитар хизматларни, шу жумладан қимматли қоғозларни ҳисобга олишни амалга оширишда зарур бўлган ҳужжатлар бўлиб, улар депозитар ҳисоб объектларининг жорий ҳолатини ва депозитар операцияни амалга ошириш учун зарур бўлган ҳаракатларни рўйхатдан ўтказиш учун қўлланилади.

71. Ҳисоб регистрлари маълумотномалар, анкеталар, карточкалар ва журналлардан иборат бўлади.

72. Карточка депозитар ҳисоб объектларининг жорий ҳолати акс эттириладиган ҳисоб регистридир.

73. Журнал депозитар операцияларга тааллуқли кетма-кет ёзувлар акс эттириладиган ҳисоб регистридир.

74. Депозитар операцияни амалга оширишда бошқа ҳисоб регистрларидан фойдаланиш мумкин. Ҳисоб регистрлари асосан электрон тизимларда шаклланади.

75. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти қуйидаги асосий ҳисоб регистрларини юритиши лозим:

депонентнинг анкетаси;

қимматли қоғозларнинг чиқарилиш анкетаси;

қимматли қоғозлар эмиссияси анкетаси;

депонентлар маълумотномаси;

депо ҳисобварақлари маълумотномаси;

депо ҳисобварақларининг бўлимлари маълумотномаси;

депо субҳисобварақлари маълумотномаси;

қимматли қоғозлар маълумотномаси;

қабул қилинган топшириқномаларни ҳисобга олиш журнали;

операцион журнал(лар);

депо ҳисобварақларини рўйхатга олиш журнали;

депо ҳисобварақларининг айланмалари ва қолдиқлари журнали;

якуний ҳисоботларни ҳисобга олиш журнали.

76. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ушбу Қоидаларда келтирилган тамойилларга риоя қилган ҳолда ҳисоб регистрларига ва уларни юритиш усулларига ўзгартиришлар киритиш ҳуқуқига эга.

77. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ҳисоб регистрларига ёзувларни очиқ операцион кун давомида киритади.

78. Ҳисоб регистрига ёзувлар фақат депонент анкетаси ёки унинг вакили томонидан тақдим этилган ҳужжатлар асосида киритилади.

79. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари депозитар тизимга кирим қилинган ва чиқарилган барча ҳужжатларнинг ҳисобини юритилишини таъминлайди.

80. Ҳужжатларни рўйхатдан ўтказиш Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан қабул қилинган ёки шакллантирилган кунда ҳужжатларни ҳисобга олиш йўли билан амалга оширилади.

81. Ҳужжатларни рўйхатдан ўтказиш ёзувларида қуйидагилар бўлиши керак:

ҳужжатнинг номи;

рўйхатдан ўтказишда унга бериладиган ноёб рақам;

депонентнинг фамилияси, исми ва отасининг исми ёки юридик шахснинг номи ҳамда депонентни идентификацияловчи маълумотлар (агар мавжуд бўлса);

ҳужжат юборилган (тақдим этилган) сана;

ҳужжатларни ҳисобга олиш тизимида ҳужжатни рўйхатдан ўтказиш (қабул қилиш) санаси ва вақти;

ҳужжатларни ҳисобга олиш тизимига ёзув киритган шахснинг фамилияси, исми ва отасининг исми.

82. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига бирйўла бир нечта топшириқномалар (бундан буён матнда чиқим ҳужжатлар тўплами деб юритилади) юборилган (тақдим этилган) тақдирда, уларни битта ҳужжат сифатида рўйхатдан ўтказиш мумкин.

83. Ҳужжатларни ҳисобга олиш тизими электрон ҳужжатларни шакллантириш, юбориш ва олиш учун мўлжалланган дастурий таъминот воситаларини ўз ичига олиши мумкин.

84. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депо ҳисобварағи (бошқа ҳисобварақ), депо субҳисобварағи ёки депо ҳисобварағи бўлими бўйича ҳар бир ёзувнинг киритилишини, шунингдек операциялар журналида депонент, қимматли қоғозлар тўғрисидаги маълумотларнинг ўзгариши ҳақидаги ҳар бир ёзувни рўйхатдан ўтказади.

85. Ёзувлар киритилишини рўйхатдан ўтказиш уларни киритиш билан бир вақтда амалга оширилади.

86. Операциялар журналида қуйидагилар бўлиши керак:

депо ҳисобварағи ёки депо субҳисобварағининг рақами ёхуд ҳисобга олиш регистрининг якка тартибдаги белгиси, депо ҳисобварағи бўлимининг рақами;

депозитар операциянинг тури (депо ҳисобварағи, депо субҳисобварағи ёки депо ҳисобварағи бўлимини очиш (ёпиш), депо ҳисобварағи бўйича ёзув киритиш, амалга ошириладиган операциянинг бошқа тури);

ҳужжатнинг рўйхатдан ўтказишда берилган рақами;

депозитар операцияни амалга ошириш санаси ва вақти;

депозитар операцияни амалга оширган шахснинг фамилияси, исми ва отасининг исми ёки юридик шахснинг номи.

87. Операциялар журналида Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш учун зарур бўлган бошқа маълумотлар бўлиши мумкин.

88. Депонентлар маълумотномаси депонентни идентификация қилиш ва депонентнинг қимматли қоғозларига бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олишда у билан ўзаро ҳамкорлик қилиш учун етарли бўлган маълумотларни ўз ичига олади.

89. Депонент маълумотномасини юритиш тамойиллари қуйидагилардан иборат:

маълумотномани депонентларни рўйхатга олиш ноёб рақамларининг ўсиши бўйича юритиш;

маълумотнома ёзувини депонент анкетаси ва депо ҳисобварағи карточкаси асосида тўлдириш.

90. Депо ҳисобварақлари маълумотномаси Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотида очилган депозитар ҳисобни юритиш учун етарли бўлган барча актив ва пассив аналитик депо ҳисобварақлари тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

91. Депо ҳисобварақлари маълумотномасини юритишда қуйидагиларга риоя қилиниши лозим:

пассив депо ҳисобварағи тўғрисидаги маълумотларни юридик ёки жисмоний шахснинг анкетаси, депо ҳисобварағи ёки субҳисобварағи карточкаси, депо ҳисобварағи оператори карточкаси маълумотлари асосида тўлдириш;

актив аналитик депо ҳисобварағи тўғрисидаги маълумотларни Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотининг фармойиши асосида тўлдириш;

ёпиқ депо ҳисобварағининг коди қайта ишлатмаслик;

депо ҳисобварағида нолга тенг бўлмаган қимматли қоғозлар қолдиқлари мавжуд бўлганда, депо ҳисобварағини ёпмаслик.

92. Депо ҳисобварағи бўлимлари маълумотномаси актив ва пассив аналитик депо ҳисобварақларида очилган депо ҳисобварақлари бўлимлари тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

93. Депо ҳисобварақлари бўлимлари бўйича маълумотномани юритишда қуйидагиларга риоя қилиниши лозим:

депо ҳисобварағи бўлимини депо ҳисобварағи доирасида очиш;

депо ҳисобварағининг ҳар бир бўлими депо ҳисобварағи бўлимларининг муайян тури билан боғлиқ бўлиши;

депо ҳисобварағининг бўлимида нолга тенг бўлмаган қимматли қоғозлар қолдиқлари мавжуд бўлганда, депо ҳисобварағи бўлимини ёпмаслик.

94. Қимматли қоғозлар маълумотномаси қимматли қоғозларнинг депозитар ҳисобини ташкил этиш учун етарли бўлган маълумотларни ўз ичига олади ва маълумотномани юритишда қуйидагиларга риоя қилиниши лозим:

қимматли қоғозлар маълумотномасини Марказий депозитарий томонидан шакллантириладиган қимматли қоғозлар тавсифи асосида олдиндан тўлдириш;

қимматли қоғозлар маълумотномасида нолга тенг бўлмаган қимматли қоғозлар қолдиқлари мавжуд бўлганда, қимматли қоғозлар маълумотномасини фаолсизлантирилишига йўл қўймаслик.

95. Ҳисобга олиш журналлари қуйидагилардан иборат:

кирим топшириқномаларни ҳисобга олиш журнали;

маъмурий операциялар журнали;

ахборот операциялари журнали;

депо ҳисобварағи журнали;

депо ҳисобварағи айланмаси ва қолдиқлари журнали;

чиқим ҳужжатларни ҳисобга олиш журнали.

96. Кирим топшириқномаларни ҳисобга олиш журнали кирим депозитар топшириқномаларни ва депозитар операцияларни бажариш бўйича фармойишларни рўйхатдан ўтказиш мақсадида юритилади.

97. Маъмурий операциялар журнали Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан амалга ошириладиган маъмурий операциялар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

98. Ахборот операциялари журнали Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан амалга оширилган ахборот операцияларини ҳисобга олиш мақсадида юритилади.

99. Депо ҳисобварағи журнали депо ҳисобварағи бўйича бухгалтерлик операцияларини ҳисобга олиш учун юритилади. Журнал депо ҳисобварақларидаги қимматли қоғозлар қолдиғининг ўзгаришига олиб келган барча бухгалтерлик операциялари тўғрисидаги ёзувларни ўз ичига олади.

100. Депо ҳисобварағи айланмаси ва қолдиқлари журнали маълум бир операцион кунда депо ҳисобварақларидаги қимматли қоғозлар айланмалари ва қолдиқлари тўғрисидаги маълумотларни олиш мақсадида юритилади.

101. Чиқим ҳужжатларни ҳисобга олиш журнали Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан депозитар операциялар ва ҳисоботларни бажаришда шакллантириладиган чиқим ҳужжатларни рўйхатдан ўтказиш учун юритилади.

102. Ҳисобга олиш журналлари хронологик тартибда ва электрон шаклда юритилади.

103. Депозитар операциялар қуйидаги турларга бўлинади:

маъмурий операциялар;

бухгалтерия операциялари;

ахборот операциялари;

комплекс депозитар операциялар.

104. Маъмурий операциялар — депо ҳисобварақларидаги қолдиқларнинг ўзгаришига олиб келмайдиган депозитар ҳисоб объектларини, шунингдек бошқа маълумотлар ва ҳисоб регистрларини очиш, реквизитларини ўзгартириш ва ёпиш бўйича депозитар операциялардир.

105. Бухгалтерия операциялари — депо ҳисобварақларидаги қимматли қоғозлар қолдиқларини ўзгартирувчи депозитар операциялардир.

106. Ахборот операциялари — депо ҳисобварақлари ва бошқа ҳисоб регистрларининг ҳолати ёки депозитар операцияларнинг бажарилиши тўғрисидаги ҳисоботлар, кўчирмалар ва маълумотномаларни шакллантириш билан боғлиқ бўлган депозитар операциялардир.

107. Комплекс депозитар операциялар — таркибий элементлари сифатида турли хилдаги операциялар, жумладан бухгалтерия, маъмурий ва ахборот операцияларини ўз ичига олган операциялардир.

108. Қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларнинг ҳисобга олинишини таъминлаш ва қимматли қоғозлар муомаласига хизмат кўрсатиш учун Марказий депозитарий қуйидаги операцияларни амалга оширади:

қимматли қоғозларни ҳисобга олиш;

қимматли қоғозларни сақлашга қабул қилиш;

қимматли қоғозларни ҳисобга қабул қилиш;

қимматли қоғозларни сақлаш;

қимматли қоғозларни сақлашдан олиш;

қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш;

қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни тасдиқлаш;

қимматли қоғозларга мажбуриятлар юкланишини ҳисобга олиш;

қимматли қоғозлар эгаларининг реестрларини юритиш;

ҳисоб ташкилотлари ва чет эллик номинал сақловчиларнинг депо ҳисобварақларини юритиш;

депонентларнинг ёки улар ваколат берган шахсларнинг топшириқномалари асосида депо ҳисобварақлари бўйича операцияларни амалга ошириш;

қимматли қоғозларнинг уюшган савдоларида қимматли қоғозларга доир битимлар натижалари бўйича қимматли қоғозлар бўйича ҳисоб-китобларни ва пул маблағларидаги ҳисоб-китобларни белгиланган тартибда амалга ошириш;

Ўзбекистон Республикаси норезидентлари томонидан чиқарилган, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалага киритилган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш;

Ўзбекистон Республикаси резидентлари томонидан чиқарилган, Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида муомалага киритилган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш;

агар қонунчиликда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, инвестиция фондлари томонидан чиқарилган ва уларга тегишли қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш;

Депонентларнинг ягона базасини юритиш;

Ўзбекистон Республикаси резидентлари томонидан чиқарилган эмиссиявий қимматли қоғозларга халқаро кодларни бериш;

қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш билан боғлиқ бошқа операцияларни бажариш.

109. Қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларнинг ҳисобга олинишини таъминлаш ва қимматли қоғозлар муомаласига хизмат кўрсатиш учун ҳисоб ташкилоти қуйидаги операцияларни амалга оширади:

қимматли қоғозларни ҳисобга қабул қилиш;

қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш;

қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни тасдиқлаш;

депонентларнинг ёки улар ваколат берган шахсларнинг топшириқлари асосида депо ҳисобварақлари бўйича операцияларни амалга ошириш;

қимматли қоғозларга мажбуриятлар юкланишини ҳисобга олиш;

Марказий депозитарийнинг талабига кўра қимматли қоғозлар эгалари реестрини шакллантириш учун зарур бўлган қимматли қоғозлар эгалари тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш;

Марказий депозитарийдан олинган маълумотлар асосида ўзида ҳисобга олинадиган қимматли қоғозлар ва уларнинг эмитентлари реквизитларига ўзгартиришлар киритиш;

қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олиш билан боғлиқ бошқа операцияларни бажариш.

110. Эмитент томонидан чиқарилган қимматли қоғозларга нисбатан корпоратив ҳаракатларни амалга оширишда Марказий депозитарий қуйидаги операцияларни амалга оширади:

қимматли қоғозлар чиқарилишини ҳисобга олиш;

қимматли қоғозлар чиқарилишини жойлаштириш;

қимматли қоғозлар чиқарилишини майдалаш;

қимматли қоғозлар чиқарилишини йириклаштириш;

қимматли қоғозларни айирбошлаш;

қимматли қоғозларни бекор қилиш;

қимматли қоғозлар чиқарилишини сўндириш;

акциядорлик жамияти устав фонди миқдорини ўзгартириш;

эмитентни қайта ташкил этиш;

эмитент томонидан корпоратив ҳаракатларни амалга ошириш билан боғлиқ бошқа операцияларни бажариш.

111. Эмитент томонидан чиқарилган қимматли қоғозларга нисбатан корпоратив ҳаракатларни амалга оширишда ҳисоб ташкилотлари қуйидаги операцияларни амалга ошириши мумкин:

қимматли қоғозлар чиқарилишини жойлаштириш;

эмитентнинг ўзи чиқарган қимматли қоғозларини кейинчалик қайта сотиш, бекор қилиш ёки сўндириш учун сотиб олиши;

эмитент томонидан корпоратив ҳаракатларни амалга ошириш билан боғлиқ бошқа операцияларни бажариш.

112. Агар Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ички ҳужжатларига мувофиқ ҳужжатларни электрон рақамли имзо билан имзолаш ёки қонунчилик ҳужжатларига зид бўлмаган шаклда тасдиқлаш тартиби белгиланган бўлса, депозитар операцияларни амалга оширишда қоғоз шаклидаги ҳужжатлар талаб этилмайди.

113. Маъмурий операцияларга қуйидаги операциялар киради:

депо ҳисобварағини очиш;

депо ҳисобварағининг анкета маълумотларини ўзгартириш;

депо ҳисобварағини ёпиш;

депо ҳисобварағининг бўлимини очиш;

депо ҳисобварағи ёки депо ҳисобварағи бўлимининг операторини тайинлаш.

114. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депо ҳисобварағини очиш учун жисмоний ва юридик шахсларни Депонентларнинг ягона базасида рўйхатдан ўтказиши ва уларга рўйхатдан ўтказилган шахснинг кодини бериши лозим. Депонентларнинг ягона базасида рўйхатдан ўтказиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2003 йил 29 апрелдаги 196-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси депозитар тизимида депонентларнинг ягона базаси тизими тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилади.

115. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти билан тузилган депо ҳисобварағи шартномаси депо ҳисобварағини очиш учун асос ҳисобланади.

116. Актив аналитик депо ҳисобварағини ёпиш фақат ушбу депо ҳисобварағидаги барча қимматли қоғозлар ҳисобдан чиқарилгандан сўнг амалга оширилади.

117. Депонентнинг пассив аналитик депо ҳисобварағини очиш бўйича депозитар операциянинг мазмуни Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ҳисоб регистрларига депозитар операцияларни амалга ошириш имконини берувчи депонент тўғрисидаги маълумотларни киритиш ҳисобланади.

118. Депо ҳисобварақларини очиш, шу жумладан масофавий хизмат кўрсатиш тизимлари орқали очиш тартиби ва депо ҳисобварақларини очиш учун тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхати Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ички ҳужжатлари билан белгиланади.

119. Депо ҳисобварағини очиш учун зарур бўлган ҳужжатлар Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига қуйидагилар тақдим этилиши мумкин:

шахсини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатган ҳолда қимматли қоғозлар эгасининг ўзи томонидан;

қимматли қоғозлар эгасининг ваколатли шахси томонидан, унда амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ расмийлаштирилган ишончнома мавжуд бўлган тақдирда.

120. Депонентнинг анкета маълумотлари ўзгарган тақдирда, депонент бу ҳақда Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотини ёзма равишда хабардор қилиши ҳамда қуйидаги ҳужжатларни тақдим этиши шарт:

депонентнинг анкетасига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида топшириқнома;

барча зарур ўзгартириш ва қўшимчаларни ўз ичига олган депонентнинг анкетаси;

тегишли ўзгартиришлар киритилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари (зарурат бўлганда).

Юридик шахснинг топшириқномаларни имзолаш ҳуқуқига эга бўлган ваколатли шахслари ўзгарган тақдирда:

янги ваколатли шахсларнинг имзолари намуналари ва юридик шахснинг муҳр изи (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) туширилган карточка;

ваколатли шахсларнинг ваколатларини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари.

121. Ишончнома муддатидан олдин чақириб олинган тақдирда, депонент ваколатли вакилнинг ваколат муддати тугашидан уч кун олдин бу ҳақда Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотини ёзма равишда хабардор қилиши шарт.

122. Депонентнинг анкета маълумотларини ўзгартириш Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан Депонентларнинг ягона базасига ўзгартириш киритиш йўли билан амалга оширилади.

123. Депонентнинг анкета маълумотлари ўзгарганлиги тўғрисида ўз вақтида хабардор қилинмаган тақдирда, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депонент томонидан хат-хабарлар, шунингдек бошқа маълумотлар олинмаганлиги ёки кечиктирилганлиги учун жавобгар бўлмайди.

124. Депо ҳисобварағини ёпиш Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан ҳисоб регистрларига депо ҳисобварағи бўйича сўровларга жавоб беришдан бошқа ҳар қандай ҳаракатларни амалга ошириш мумкин эмаслигини таъминловчи ёзувларни киритишдан иборат.

125. Депо ҳисобварағини ёпиш депозитар шартнома бекор қилиниши натижасида амалга оширилади.

126. Ёпиқ депо ҳисобварағини қайта очишга йўл қўйилмайди. Ёпилган депо ҳисобварағининг рақами такроран ишлатилмайди.

127. Мулкдорнинг (эгасининг) депо ҳисобварағида қуйидаги турдаги бўлимлар очилиши мумкин:

асосий;

гаровда блокланган;

закалатда блокланган;

уюшмаган биржадан ташқари бозорда қимматли қоғозлар билан биржадан ташқари битимлар тузиш учун блокланган;

ваколатли давлат органининг кўрсатмасига асосан блокланган;

монополияга қарши давлат органининг кўрсатмасига асосан блокланган;

ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ёки суд органларининг қарорига асосан блокланган;

хатлаш бўйича блокланган;

савдолар учун блокланган;

РЕПО бўйича савдолар учун блокланган;

РЕПО битими бўйича блокланган.

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ўз функцияларини амалга ошириш учун депо ҳисобварақларида бошқа бўлимларни ҳам очиши мумкин.

128. Асосий бўлим муомалада бўлиши чекланмаган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун қўлланилади. Депо ҳисобварағидаги асосий бўлим мулкдор (эгаси), номинал сақловчи ва чет эллик номинал сақловчиларнинг депо ҳисобварақлари очилганда автоматик тарзда очилади.

129. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари томонидан гаровда блокланган, уюшмаган биржадан ташқари бозорда қимматли қоғозлар билан биржадан ташқари битимлар тузиш учун блокланган ва бошқа бўлимлар қимматли қоғозларга нисбатан муайян чекловлар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатлар (гаров шартномаси, олди-сотди шартномаси ва бошқалар) асосида очилади.

130. Закалатда блокланган бўлими мулкдорнинг (эгасининг) депо ҳисобварағида очилиши мумкин.

131. Ваколатли давлат органининг кўрсатмасига асосан блокланган, монополияга қарши давлат органининг кўрсатмасига асосан блокланган, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ёки суд органларининг қарорига асосан блокланган ва бошқа бўлимлар Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари томонидан тегишли органлар томонидан тақдим этилган қимматли қоғозларга нисбатан чекловлар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатлар асосида очилади.

132. Жойлаштирилиш жараёнида, қайта сотиб олинган, бекор қилинадиган ёки сўндириш учун бўлимлари фақат эмиссиявий депо ҳисобварағида очилиши мумкин.

133. Жойлаштирилиш жараёнида бўлими янги жойлаштирилаётган қимматли қоғозлар чиқарилишини ҳисобга олиш учун очилади.

134. Қайта сотиб олинган бўлими эмитент томонидан қайта сотиб олинган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун очилади.

135. Бекор қилинадиган ёки сўндириш учун бўлими бекор қилинадиган ёки сўндириладиган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун очилади.

136. Жойлаштирилган, қайта сотиб олинган, бекор қилинадиган ёки сўндириш учун бўлимлари эмиссиявий депо ҳисобварағи очилганда автоматик тарзда очилади.

137. РЕПО бўйича савдолар учун блокланган бўлими қайта сотиб олиш шарти билан қимматли қоғозлар олди-сотди битимининг биринчи қисми ижро этилгунига қадар қимматли қоғозлар сотувчисининг депо ҳисобварағида очилади.

138. РЕПО битими бўйича блокланган бўлими қайта сотиб олиш шарти билан қимматли қоғозлар олди-сотди битимининг биринчи қисми бўйича қимматли қоғозлар харидорининг депо ҳисобварағида очилади.

139. Актив мақомидаги депо ҳисобварағида қуйидаги бўлимлар очилиши мумкин:

асосий — ҳар қандай чекловлардан холи бўлган ва фуқаролик-ҳуқуқий битимлар тузилиши мумкин бўлган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун;

йўлда — Марказий депозитарийнинг номинал сақловидан чиқариладиган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун. Бунда, чиқариш вақти мобайнида ушбу қимматли қоғозлар билан фуқаролик-ҳуқуқий битимлар тузилиши мумкин эмас;

корпоратив ҳодисалар — корпоратив ҳодисалар муносабати билан чекловлар қўйилган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун. Бунда, ушбу ҳодиса содир бўлган вақт давомида қимматли қоғозлар билан фуқаролик-ҳуқуқий битимлар амалга оширилиши мумкин эмас;

блоклаш — қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ваколатли давлат органининг қарори билан қимматли қоғозларнинг сақланишини таъминлаш мақсадида фуқаролик-ҳуқуқий битимлар тузишга вақтинчалик тақиқ қўйилган қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун.

Марказий депозитарий ўз функцияларини амалга ошириш учун актив мақомидаги депо ҳисобварақларида бошқа бўлимларни ҳам очиши мумкин.

140. Депо ҳисобварағидаги бўлимни ёпиш фақат тегишли бўлимдаги барча қимматли қоғозлар ҳисобдан чиқарилгандан сўнг амалга оширилади.

141. Депо ҳисобварағининг бўлими бўйича операторни тайинлаш депо ҳисобварағи бўйича операторни тайинлаш учун белгиланган тартибда амалга оширилади.

142. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чиқарилган қимматли қоғозларни сақлашга қабул қилиш операцияси кирим бухгалтерия операциясига киради ва актив депо ҳисобварағини дебетлаш ва пассив депо ҳисобварағини кредитлашдан иборат бўлади.

143. Ҳужжатсиз қимматли қоғозларни сақлашга қабул қилиш қимматли қоғозларнинг муомалага чиқарилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни қабул қилишдан иборат бўлади ва қимматли қоғозлар чиқарилишини Марказий депозитарийда ҳисобга олиш амалга оширилади.

144. Операциянинг бажарилиши натижасида Марказий депозитарий операциянинг бажарилиши тўғрисидаги ҳисоботни шакллантиради ёки депонентнинг депо ҳисобварағидан кўчирмани тақдим этади.

145. Хорижий қимматли қоғозларни ҳисобга қабул қилиш операцияси кирим бухгалтерия операцияси ҳисобланиб, депонент ҳисобварағини кредитлаш ва сақлаш жойи бўйича депо ҳисобварағини (НОСТРО) дебетлашдан иборат.

146. Қимматли қоғозларни ҳисобга қабул қилиш операцияси сақланиши бошқа хорижий депозитарийда амалга ошириладиган хорижий қимматли қоғозларни Марказий депозитарийга ўтказишда хорижий қимматли қоғозларни ҳисобга олишда амалга оширилади.

147. Қимматли қоғозларни сақлашдан чиқариш операцияси чиқим бухгалтерия операциясига киради ва актив депо ҳисобварағини кредитлаш ва пассив депо ҳисобварағини дебетлашдан иборат бўлади.

148. Қимматли қоғозларни олиб қўйиш қимматли қоғозлар чиқарилиши бекор қилинганда амалга оширилади. Қимматли қоғозларни олиб қўйиш қимматли қоғозлар чиқарилиши ҳисобдан чиқарилганда, Марказий депозитарий томонидан амалга оширилади.

149. Депонентнинг депо ҳисобварағидан мажбуриятлар билан боғлиқ бўлмаган қимматли қоғозлар чиқариш мумкин.

150. Қимматли қоғозлар депонентнинг депо ҳисобварағидан ва қимматли қоғозлар сақланган Марказий депозитарийнинг актив ҳисобварағидан ҳисобдан чиқарилади.

151. Хорижий қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш операцияси чиқим бухгалтерия операцияси ҳисобланиб, депонентнинг пассив ҳисобварағини дебетлаш ва сақлаш жойи бўйича депо ҳисобварағини (НОСТРО) кредитлашдан иборат.

152. Хорижий қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш операцияси қимматли қоғозларни бундай қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олишни амалга оширувчи Марказий депозитарийдан ушбу қимматли қоғозларни сақлашни амалга оширувчи хорижий депозитарийга ҳисобдан чиқаришда амалга оширилади.

153. Қимматли қоғозларни кўчириш операцияси кўчириш бухгалтерия операцияси турига киради ва қимматли қоғозларни сақлаш жойининг бир ҳисобварағидан ҳисобдан чиқариш ва уларни сақлаш жойининг бошқа ҳисобварағига ўтказишдан иборат бўлади.

154. Қимматли қоғозларни ўтказиш операциясини ўтказиш бухгалтерия операцияси турига киради ва қимматли қоғозларни бир депо ҳисобварағидан бошқасига ҳисобдан чиқаришдан иборат бўлади. Бунда, Марказий депозитарийда ҳисобга олинадиган қимматли қоғозларнинг умумий сони ўзгармайди.

155. Қимматли қоғозларни ўтказиш операцияси қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш билан бирга ёки уларга бўлган ҳуқуқларни ўтказмасдан ҳам амалга оширилиши мумкин.

156. Қимматли қоғозларни ўтказиш топшириқномада кўрсатилган ҳисоб-китоб кунида амалга оширилади.

157. Қимматли қоғозлар ўтказмалари қуйидаги турларга бўлинади:

ички ўтказма;

ташқи ўтказма;

битта депо ҳисобварағи доирасида ўтказиш.

158. Қимматли қоғозларнинг ички ўтказмаси қимматли қоғозлар Марказий депозитарий ёки битта ҳисоб ташкилоти ичида ўтказилганда амалга оширилади.

159. Қимматли қоғозларнинг ташқи ўтказмаси қимматли қоғозлар Марказий депозитарийдан ҳисоб ташкилотига ёки бир ҳисоб ташкилотидан бошқа ҳисоб ташкилотига ўтказилганда амалга оширилади.

160. Қимматли қоғозларни битта депо ҳисобварағи доирасида ўтказиш қимматли қоғозларни депо ҳисобварағининг бир бўлимидан бошқа бўлимига ўтказишда амалга оширилади.

161. Қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқлар қуйидаги ҳолларда ўтказилади:

савдо тизимларидан ташқарида қимматли қоғозлар билан фуқаролик-ҳуқуқий битимлар тузилганда;

савдо тизимларида қимматли қоғозлар сотиб олинганда;

қимматли қоғозлар ҳадя қилинганда;

қимматли қоғозлар мерос қилиб қолдирилганда;

юридик шахснинг ҳуқуқий ворислигида;

суд қарорига кўра;

қонунчилик ҳужжатларида белгиланган бошқа ҳолларда.

162. Савдо тизимларидан ташқарида фуқаролик-ҳуқуқий битимларни тузиш натижасида қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш қимматли қоғозларни ва бошқа ҳужжатларни ўтказиш учун депо топшириқномалари асосида амалга оширилади.

163. Савдо тизимларида тузилган битимлар натижалари бўйича қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш клиринг топшириқномаси асосида Марказий депозитарий ва (ёки) ҳисоб ташкилоти томонидан амалга оширилади.

164. Қимматли қоғозларни ҳадя қилишда қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш қимматли қоғозларни берувчи ва қабул қилувчидан қимматли қоғозларни ўтказиш учун депо топшириқномалари ва қимматли қоғозларни ҳадя қилиш тўғрисидаги тегишли шартнома асосида амалга оширилади.

165. Қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ўтказиш қимматли қоғозларни берувчининг ва қимматли қоғозларни қабул қилувчининг қимматли қоғозларни ўтказишга доир топшириқномалари ва меросхўрнинг мерос бўлган ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат асосида амалга оширилади.

166. Юридик шахснинг ҳуқуқий ворислиги натижасида қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни бошқа шахсга ўтказиш топшириш ҳужжати (қўшиб юбориш, қўшиб олиш ёки ўзгартириш) ёки тақсимлаш баланси (бўлиш ёки ажратиб чиқариш) асосида амалга оширилади.

167. Суднинг қарорига кўра қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни бошқа шахсга ўтказиш ундирувчи, қарздор ёки давлат ижрочисининг депо топшириқномалари асосида амалга оширилади.

Депо топшириқномасига суднинг қарори (ҳал қилув қарори, ажрими), заруратга кўра ижро ҳужжатининг нусхалари илова қилинади.

168. Бир депозитарий доирасида қимматли қоғозларни ўтказиш берувчининг қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш тўғрисидаги депо топшириқномалари ва қабул қилувчининг электрон метчингдан кейин қимматли қоғозларни кирим қилиш тўғрисидаги депо топшириқномаси (потенциал қарама-қарши топшириқномаларни излаш ва иккала топшириқнома параметрлари мос келган тақдирда тегишли топшириқномани аниқлаш механизми) асосида амалга оширилиши мумкин.

169. Қарама-қарши депо топшириқномаларини излаш операцияси топшириқномалар квитовкаси деб аталади. Қарама-қарши депо топшириқномасини излаш уч иш куни мобайнида амалга оширилиши мумкин.

170. Қимматли қоғозларга мажбуриятлар юкланишини ҳисобга олиш бўйича операциялар қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларнинг ўтиши билан боғлиқ бўлмаган ички депозитар ўтказмаларга киради.

171. Қимматли қоғозларга мажбуриятлар юклаш қимматли қоғозлар ўтказилишининг олдини олиш учун қимматли қоғозларга чекловлар қўйиш ҳисобланади.

172. Қимматли қоғозларга мажбуриятлар юклатилишини ҳисобга олиш бўйича депозитар операцияларга қуйидагилар киради:

қимматли қоғозларни гаровга қўйиш ва гаровдан чиқариш;

қимматли қоғозларни закалатга қўйиш ва закалатдан чиқариш;

қимматли қоғозларни депонентнинг ёки депо ҳисобварағи операторининг топшириқномасига кўра блоклаш;

ваколатли давлат органининг кўрсатмасига биноан қимматли қоғозларни блоклаш;

монополияга қарши давлат органининг кўрсатмасига биноан қимматли қоғозларни блоклаш;

ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва суд органларининг кўрсатмасига биноан қимматли қоғозларни блоклаш;

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг кўрсатмасига биноан қимматли қоғозларни блоклаш.

173. Қимматли қоғозларни гаровга қўйиш депозитарийнинг ҳисоб регистрларига қимматли қоғозларни гаровга қўйиш тўғрисидаги ёзувларни киритиш бўйича депозитар операция ҳисобланади.

174. Қимматли қоғозларни гаровга қўйиш бўйича депозитар операциянинг мазмуни депонент-гаровга қўювчининг ҳисобварағидаги қимматли қоғозларни у томонидан асосий бўлимдан гаровда блокланган бўлимига ўтказишдан иборат.

175. Қимматли қоғозларни гаровга қўйишда Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига қонунчиликда белгиланган тартибда тузилган гаров шартномасига мувофиқ қимматли қоғозларни гаровга қўйиш учун депонент-гаровга қўювчининг депо топшириқномаси ва депонент-гаровга олувчининг депо топшириқномаси тақдим этилади.

176. Гаровга олувчида депо ҳисобварағи мавжуд бўлмаган тақдирда, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти гаровга олувчига депо ҳисобварағини очади.

177. Қимматли қоғозларни гаровга қўйиш топшириқномаси топшириқномада кўрсатилган кунда бажарилади.

178. Қимматли қоғозларни гаровга қўйишда, агар гаров тўғрисидаги шартномада бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, гаровга қўювчида қимматли қоғозларга эгалик қилишдан келиб чиқадиган ҳуқуқлар (масалан, бошқариш ҳуқуқи ва даромад олиш ҳуқуқини амалга ошириш бўйича ваколатлар) сақланиб қолади.

179. Қимматли қоғозларга эгалик қилиш билан боғлиқ бошқа ҳуқуқларни (имтиёзли ҳуқуқни амалга ошириш, конвертация, қимматли қоғозларни сўндириш ва бошқалар) амалга ошириш бўйича ваколатлар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

180. Қимматли қоғозларни гаровдан чиқариш қуйидаги асосларга кўра амалга оширилади:

гаровга қўювчининг мажбуриятлари бажарилиши муносабати билан гаровнинг бекор бўлиши;

гаровга қўювчининг мажбуриятлари бажарилмаганлиги муносабати билан гаровнинг бекор бўлиши.

181. Гаровга қўювчи томонидан гаров шартномаси бўйича мажбуриятлар бажарилганда, Марказий депозитарий ёки ҳисоб ташкилотига гаровга қўювчи ва гаровга олувчидан қимматли қоғозларни гаровдан чиқариш тўғрисида топшириқнома тақдим этилади.

182. Қимматли қоғозларни гаровдан чиқариш бўйича депозитар операциянинг мазмуни депонент-гаровга қўювчининг ҳисобварағидаги қимматли қоғозларни гаровга қўйилган бўлимидан асосий бўлимга ўтказишдан иборат.

183. Қимматли қоғозларни закалатга қўйишда Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига депонент-гаровга қўювчи ва гаровга олувчининг қимматли қоғозларни закалатга бериш ҳақидаги топшириқномаси тақдим этилади.

184. Қимматли қоғозларни закалатга бериш тўғрисидаги топшириқнома шартномада кўрсатилган кунда бажарилади.

185. Қимматли қоғозларни закалатдан чиқариш гаровга қўювчи томонидан гаров шартномаси бўйича мажбуриятлар бажарилгандан сўнг гаровга қўювчи ва гаровга олувчининг закалатдан чиқариш ҳақидаги топшириқномалари асосида амалга оширилади.

186. Гаровга қўювчи томонидан закалат шартномаси бўйича мажбуриятлар бажарилмаган тақдирда, закалатга берилган қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларнинг ўтказилиши қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

187. Қимматли қоғозларни блоклаш Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ҳисоб регистрларига ушбу қимматли қоғозларнинг ҳисобварақлар бўйича ҳаракатини муайян муддатга тўхтатиб қўйишга олиб келадиган ёзувларни киритиш бўйича депозитар операция ҳисобланади.

188. Ваколатли давлат органининг кўрсатмасига асосан қимматли қоғозларни блокировка қилиш учун Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотига қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади:

ваколатли давлат органининг масъул шахслари томонидан имзоланган ва муҳри билан тасдиқланган кўрсатма;

қимматли қоғозларни блокировка қилиш учун асос бўладиган ҳужжатлар.

189. Ваколатли давлат органининг қимматли қоғозларни блоклаш тўғрисидаги кўрсатмасида қуйидаги маълумотлар бўлиши керак:

депонент ва унинг депо ҳисобварағи тўғрисидаги маълумотлар;

блокланаётган қимматли қоғозлар ва уларнинг сони;

блоклаш сабаби;

блоклаш муддати.

190. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ваколатли давлат органининг кўрсатмаси тақдим этилган кунда қимматли қоғозларни ваколатли давлат органининг кўрсатмаси бўйича блокланган бўлимига ўтказиши ва қуйидаги маълумотларни ҳисобда акс эттириши лозим:

блоклаш сабаби;

блоклаш амалга оширилишига асос бўлган ҳужжатнинг реквизитлари;

блоклаш муддати.

191. Қимматли қоғозларни блоклаш тўғрисидаги топшириқнома Марказий депозитарийга келиб тушган тақдирда, Марказий депозитарий савдо тизимларига, ҳисоб ташкилотларига, чет эллик номинал сақловчиларга топшириқнома олинган кунда қимматли қоғозларни блоклаш тўғрисида хабарнома юборади. Топшириқнома маҳаллий вақт билан соат 16:00 дан кейин қабул қилинган тақдирда, хабарнома кейинги операцион куннинг 09:15 дан кечиктирмай юборилади.

192. Марказий депозитарий блоклаш тўғрисидаги топшириқномада кўрсатилган қимматли қоғозларни блоклаш билан боғлиқ операцияларни топшириқнома олинган кунда амалга оширади. Топшириқнома маҳаллий вақт билан соат 16:00 дан кейин қабул қилинган тақдирда, операциялар кейинги операцион куннинг 09:25 дан кечиктирмай амалга оширилади.

193. Ҳисоб ташкилотлари ва чет эллик номинал сақловчилар Марказий депозитарийнинг блоклаш тўғрисидаги хабарномасида кўрсатилган қимматли қоғозларни блоклаш билан боғлиқ операцияларни хабарнома олинган кунда амалга оширади. Хабарнома маҳаллий вақт билан соат 16:00 дан кейин қабул қилинган тақдирда, операциялар кейинги операцион куннинг 09:15 дан кечиктирмай амалга оширилади.

194. Қимматли қоғозлар харидорнинг депо ҳисобварағига етказиб берилган пайтда уларнинг ҳаракатини блоклаш тўғрисидаги топшириқнома келиб тушган тақдирда, қимматли қоғозлар харидорнинг ҳисобварағига ўтказилгандан кейин блокланади.

195. Ваколатли давлат органининг кўрсатмаси бўйича блокланган қимматли қоғозларни Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари фақат ваколатли давлат органининг қимматли қоғозларни блокдан чиқариш кўрсатмаси бўйича блокдан чиқариши мумкин, бундан юридик шахс тугатилганлиги муносабати билан қимматли қоғозларнинг блокдан чиқарилиши ҳолати мустасно.

196. Илгари тақдим этилган топшириқномалар ва ҳужжатлар асосида блокланган қимматли қоғозларни қайта блоклашга йўл қўйилмайди.

197. Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва суд органларининг қимматли қоғозларни блоклаш тўғрисидаги қарори (ҳал қилув қарори, ажрими ёки бошқа ҳужжат) қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши зарур:

депонент ва унинг депо ҳисобварағи тўғрисидаги маълумотлар;

блокланаётган қимматли қоғозлар ва уларнинг сони;

блоклаш сабаби;

блоклаш муддати.

198. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ёки суд органларининг қимматли қоғозларни депонентнинг ҳисобварағида блоклаш тўғрисидаги қарори (ҳал қилув қарори, ажрими ёки бошқа ҳужжат) тақдим этилган куни қимматли қоғозларни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ёки суд органларининг фармойишига мувофиқ блокланган бўлимига ўтказади.

199. Суд органларининг қарори (ажрими) билан блокланган ва суд қарори билан блокланган бўлимида турган қимматли қоғозларни блокдан чиқариш тўғрисидаги суднинг қарорига (ажримига) асосан блокдан чиқарилади ва депонент ҳисобварағидаги асосий бўлимга ўтказилади ёки суд қарорига мувофиқ учинчи шахснинг ҳисобварағига ўтказилади (даъвогар, меросхўр, давлат ёки бошқалар фойдасига).

200. Қимматли қоғозлар депонентнинг депо ҳисобварағида депонентнинг ёки ҳисобварақ операторининг топшириқномасига кўра қуйидаги ҳолларда блокланиши мумкин:

қимматли қоғозлар биржа ва биржадан ташқари савдо тизимларида сотиш учун қўйилганда;

уюшмаган қимматли қоғозлар бозорида (тўғридан-тўғри олди-сотди шартномалари бўйича) битимлар тузишда депонентнинг қимматли қоғозларни етказиб бериш бўйича мажбуриятлари мавжуд бўлганда;

қонунчиликда белгиланган бошқа ҳолларда.

201. Қимматли қоғозлар биржа ва биржадан ташқари савдо тизимларига сотиш учун қўйилганда, қимматли қоғозлар Марказий депозитарийдаги савдо тизими иштирокчисининг ҳисобварағидаги (ҳисоб ташкилоти ҳисобварағи ёки депонентнинг ўз ҳисобварағи) савдога қўйилган бўлимида блокланади.

202. Қимматли қоғозлар депонентнинг топшириғига кўра блокировка қилинганда, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти қимматли қоғозларни депонентнинг топшириғига кўра блокировка қилинган бўлимига ўтказади.

203. Депонентнинг ҳисобварағидаги қимматли қоғозлар блокировка қилинганда, Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти қимматли қоғозлар блокланган вақтдан бошлаб икки иш куни ичида бу ҳақда депонентни хабардор қилиши шарт.

204. Қимматли қоғозлар чиқарилиши Эмиссиявий қимматли қоғозлар чиқарилишларининг ягона давлат реестридан чиқарилган тақдирда, ваколатли давлат органининг бу ҳақидаги хабари асосида Марказий депозитарий қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш учун уларни блокдан чиқаради.

Қимматли қоғозлар ҳисобдан чиқарилган пайтдан бошлаб икки иш куни ичида Марказий депозитарий депонентларга ва ушбу қимматли қоғозларни блокировка қилган органларга тегишли хабарнома юборади.

205. Марказий депозитарийда сақланаётган қимматли қоғозлар бўйича ташқи ўтказмалар уч томонлама схема асосида амалга оширилади.

206. Депозитар тизим доирасида қимматли қоғозларнинг ташқи ўтказмаларини амалга оширишга фақат операцион кун бошида ЛОРО ва НОСТРО вакиллик ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозлар қолдиғи мос келадиган ҳисоб ташкилотларига рухсат этилади.

207. Ташқи ўтказмалар фақат блокланмаган қимматли қоғозлар бўйича амалга оширилиши мумкин.

208. Қимматли қоғозларнинг ташқи ўтказмасини амалга оширишда бир ҳисоб ташкилотидан ҳисобдан чиқариладиган қимматли қоғозлар сони бошқа ҳисоб ташкилотида ҳисобга олинадиган қимматли қоғозлар сонига тенг бўлиши керак.

209. Марказий депозитарийда сақланаётган қимматли қоғозларнинг ташқи ўтказмаларида қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш ва кирим қилиш операцияси бир операция кунида амалга оширилиши керак.

210. Қимматли қоғозларни депозитар тизимдаги бир ҳисоб ташкилотидан бошқа ҳисоб ташкилотига ўтказиш солиштириш йўли билан амалга оширилади, қуйидаги ҳолатлар бундан мустасно:

қимматли қоғозларни эмитентнинг Марказий депозитарийдаги эмиссиявий ҳисобварағидан эмитентга хизмат кўрсатувчи ҳисоб ташкилотидаги транзит эмиссиявий ҳисобварағига ўтказиш;

глобал операцияларни амалга оширишда, қимматли қоғозлар чиқарилишини бекор қилиш ёки сўндиришда қимматли қоғозларни ҳисоб ташкилотидан Марказий депозитарийга ўтказиш;

ҳисоб ташкилотининг фаолияти тўхтатилганда, ҳисоб ташкилоти депонентларининг қимматли қоғозларини Марказий депозитарийга ўтказиш.

211. Ҳисоб ташкилотларининг ЛОРО вакиллик ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозлар ўтказмаларининг тўғри амалга оширилиши учун Марказий депозитарий жавобгар бўлади.

212. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ташқи ўтказма топшириқномалари ҳамда хабарномаларнинг ўз вақтида шакллантирилиши ва юборилиши учун жавобгардир.

213. Алоқа каналлари орқали узатиладиган ахборотнинг сақланиши ва ташқи ўтказмаларнинг бажарилиши Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ўртасидаги шартнома ва (ёки) ўзаро ҳамкорлик регламентида назарда тутилади.

214. Қимматли қоғозларни берувчи депонент хизмат кўрсатувчи ҳисоб ташкилотига қимматли қоғозларни ўзининг депо ҳисобварағидан ҳисобдан чиқариш ва қимматли қоғозларни қабул қилувчи ҳисоб ташкилотининг депо ҳисобварағига ўтказиш учун депо топшириқномасини тақдим этади.

215. Депо топшириқномаси белгиланган талабларга мувофиқ бўлса, ҳисоб ташкилоти қуйидаги амалларни бажаради:

депо топшириқномасида кўрсатилган ҳисоб-китоб кунида қимматли қоғозларни ташқи ўтказма орқали ҳисобдан чиқариш учун топшириқнома тайёрлайди;

депо топшириқномасида кўрсатилган миқдордаги қимматли қоғозларни ҳисобга олиш учун депозитар операцияларни ўтказиш зарурлиги ҳақида қабул қилувчи ҳисоб ташкилотини хабардор қилади;

қабул қилувчи ҳисоб ташкилотининг амалиётни ўтказишга тайёрлиги тасдиқланганда, депонентнинг топшириқномасида кўрсатилган миқдордаги қимматли қоғозларни қабул қилувчи депонентнинг депо ҳисобварағига ва қабул қилувчи ҳисоб ташкилотининг ҳисобварағига ўтказиш бўйича ташқи ўтказма депо операциясини бажаради ҳамда депозитар операциянинг тўғри бажарилганлигини текширади.

216. Депо топшириқномаси белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаса, ҳисоб ташкилоти депонентни ташқи ўтказма топшириқномасини бажариш имконсизлиги тўғрисида хабардор қилади.

217. Қимматли қоғозларни қабул қилувчи депонент ҳисоб ташкилотига ўз депо ҳисобварағига қимматли қоғозларни берувчи депонентнинг ҳисобварағидан қабул қилиш учун ташқи ўтказма топшириқномасини беради.

218. Қимматли қоғозларни қабул қилувчи ҳисоб ташкилоти қимматли қоғозларни кирим қилиш учун ташқи ўтказма депо топшириқномаси асосида:

қабул қилувчи депонентнинг топшириқномасида кўрсатилган ҳисоб-китоб санаси билан қимматли қоғозларни ҳисобга қабул қилиш учун депо топшириқномасини (қимматли қоғозларни депонент ҳисобварағига ва НОСТРО ҳисобварағига кирим қилиш учун топшириқнома) шакллантиради;

етказиб берувчининг ҳисоб ташкилотини топшириқномада кўрсатилган миқдордаги қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш бўйича депозитар операцияларни ўтказиш зарурлиги ҳақида хабардор қилади;

қимматли қоғозларни етказиб берувчи ҳисоб ташкилотининг ЛОРО ҳисобварағидан Марказий депозитарийдаги ўзининг ЛОРО ҳисобварағига қимматли қоғозларни кирим қилиш учун электрон депо топшириқномасини шакллантиради.

219. Контрагентларнинг ҳисоб ташкилотлари Марказий депозитарийга ЛОРО ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш ва кирим қилиш учун шаклланган қарама-қарши электрон ташқи ўтказма топшириқномаларини юборади.

220. Марказий депозитарий ҳисоб ташкилотларнинг ЛОРО ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш ва кирим қилиш учун қарама-қарши ташқи ўтказма депо топшириқномаларининг қидирувини ташкил этади ҳамда қарама-қарши ташқи ўтказма топшириқномалари муваффақиятли топилганда, ушбу топшириқномаларни квитовка қилади ва қимматли қоғозларни берувчи ҳисоб ташкилотининг ЛОРО ҳисобварағидан қимматли қоғозларни қабул қилувчи ҳисоб ташкилотининг ЛОРО ҳисобварағига ўтказишни амалга оширади. Марказий депозитарий етказиб берувчи ва қабул қилувчи ҳисоб ташкилотларига қимматли қоғозлар ўтказилганлиги тўғрисида хабарномаларни юборади.

221. Ташқи ўтказма топшириқномаларини излаш муваффақиятсиз бўлган тақдирда, Марказий депозитарий ҳисоб ташкилотларига депо топшириқномаларини ҳисобдан чиқариш тўғрисидаги ҳисоботни юборади.

222. Қимматли қоғозларни берувчи ва олувчининг ҳисоб ташкилотлари қимматли қоғозлар ўтказилганлиги тўғрисида Марказий депозитарийдан олинган хабарнома ҳамда қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш ва кирим қилиш тўғрисидаги ички топшириқномалари асосида қимматли қоғозларни ўз депонентларининг ҳисобварақларига ҳисобдан чиқаради ва ўтказади.

223. Ҳисоб ташкилотлари ўз мижозларига ташқи ўтказма топшириқномаларининг бажарилиши тўғрисида ҳисоботлар тақдим этади.

224. Марказий депозитарий томонидан қимматли қоғозлар чиқарилишини (эмиссиясини) ҳисобга олиш эмитент ва қимматли қоғозлар чиқарилиши ҳақидаги маълумотларни Марказий депозитарийнинг ҳисоб регистрларида қайд этиш орқали амалга оширилади.

225. Қимматли қоғозлар чиқарилишини (эмиссиясини) ҳисобга олиш қуйидаги ҳужжатларга асосан амалга оширилади:

давлат қимматли қоғозлари ва Марказий банк облигациялари учун қимматли қоғозларнинг глобал сертификати;

корпоратив қимматли қоғозлар учун давлат рўйхатидан ўтказилган қимматли қоғозларни чиқариш тўғрисидаги эмитентнинг қарори;

қимматли қоғозлар эмиссия рисоласи (қимматли қоғозлар оммавий жойлаштирилган ҳолда).

226. Марказий депозитарий қуйидаги ҳолларда қимматли қоғозлар чиқарилишини ҳисобга олиш ёки қимматли қоғозларга хизмат кўрсатиш учун қабул қилишни рад этишга ҳақли:

қимматли қоғозларни чиқариш тўғрисидаги қарор ваколатли давлат органи томонидан рўйхатдан ўтказилмаган бўлса (корпоратив қимматли қоғозлар учун), бундан қонунчиликда назарда тутилган ҳолатлар мустасно;

эмитентнинг номи нотўғри ёки ноаниқ кўрсатилган бўлса;

қимматли қоғознинг тури ва хили нотўғри кўрсатилган бўлса;

қимматли қоғозларнинг номинал қиймати ва чиқариш ҳажми нотўғри кўрсатилган бўлса;

Марказий депозитарийга тақдим этилган ахборот ва ҳужжатлар қимматли қоғозлар чиқарилишини тавсифлаш учун етарли бўлмаса.

227. Марказий депозитарий қимматли қоғозларнинг чиқарилиши ҳисобга қўйилганидан кейин қимматли қоғозларни эмитентнинг депо ҳисобварағига қабул қилади.

228. Хорижий қимматли қоғозларни Марказий депозитарийда ҳисобга олиш хорижий қимматли қоғозларнинг маълумотлари ва ҳужжатлари асосида амалга оширилади.

229. Марказий депозитарий қуйидаги ҳолларда хорижий қимматли қоғозларни ҳисобга олишни рад этади:

Марказий депозитарийга тақдим этилган маълумот ва ҳужжатлар хорижий қимматли қоғозни ҳисобга олиш учун етарли бўлмаса;

молиявий воситалар ҳужжатли шаклда чиқарилган бўлса;

қимматли қоғозларни ҳисобга олиш қимматли қоғозлар муомаласининг шартлари ёки қонунчилик ҳужжатлари билан тақиқланган ёхуд чиқариш шартларида кўзда тутилмаган бўлса;

қимматли қоғозлар муомаласининг муддати тугаган ёки рўйхатдан ўтказувчи ташкилотдан қимматли қоғозлар чиқарилишини (қўшимча чиқарилишини) жойлаштиришни ва улар билан операцияларни тўхтатиб туриш ҳақида хабарнома олинган бўлса.

230. Қимматли қоғозларнинг муайян чиқарилиши билан боғлиқ бўлган Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотларининг барча ёки аксарият ҳисоб регистрлари ҳолатини ўзгартирувчи депозитар операция глобал операция деб юритилади.

231. Марказий депозитарий томонидан глобал операциялар эмитент томонидан қуйидаги корпоратив ҳаракатлар ўтказилганда амалга оширилади:

қимматли қоғозларни айирбошлаш;

қимматли қоғозларни майдалаш;

қимматли қоғозларни йириклаштириш;

эмитентнинг ўз капитали ҳисобидан чиқарилган қўшимча акцияларни тақсимлаш (капиталлаштириш);

қимматли қоғозларни бекор қилиш.

232. Глобал операцияни ўтказиш ташаббускори эмитент ёки унинг топшириғига кўра Марказий депозитарий, шунингдек Марказий депозитарийга хорижий қимматли қоғозларини номинал сақловчи ҳисобварағи очган чет эллик марказий депозитарий ҳисобланади.

233. Депозитар тизимдаги глобал операцияларни Марказий депозитарий бошлаб беради.

234. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари депозитар операцияларни ягона ахборот тизимида (дастурий таъминотда) амалга оширган тақдирда, глобал операциялар Марказий депозитарий томонидан мустақил равишда амалга оширилиши мумкин.

235. Марказий депозитарий эмитентнинг қарорини олганидан сўнг қимматли қоғозлар эгаларини, шу жумладан ҳисоб ташкилотларини, чет эллик номинал сақловчиларни ва савдо ташкилотчиларини эмитентнинг кутилаётган корпоратив ҳаракатлари ҳамда мазкур қимматли қоғозлар савдосини вақтинча блоклаш ва (ёки) тўхтатиб туриш тўғрисида хабардор этади.

236. Қимматли қоғозларни айирбошлашга доир глобал операциянинг моҳияти депонентларнинг депо ҳисобварақларида бир чиқарилишдаги қимматли қоғозларни бошқа чиқарилишдаги қимматли қоғозларга алмаштириш (ҳисобдан чиқариш ва кирим қилиш)дан иборат.

237. Марказий депозитарий қимматли қоғозларни чиқариш тўғрисидаги қарорга ҳамда Марказий депозитарийга (хорижий қимматли қоғозларининг номинал сақловчиси ҳисобварағи очилган хорижий депозитарий томонидан) тақдим этилган янги чиқарилган қимматли қоғозларнинг номинал сақловчи ҳисобварағига ўтказилган миқдори ҳақидаги кўчирмага мувофиқ айирбошлаш амалиётини бажаради. Ҳисоб-китоб маълумотлари ва ўтказилган қимматли қоғозлар сони ўртасида номувофиқлик мавжуд бўлса, Марказий депозитарий низоли вазият ҳал этилмагунча амалиётни амалга оширмайди.

238. Қимматли қоғозларни айирбошлаш учун асос сифатида номинал сақловчининг ҳисобварағи бўйича айирбошлаш бажарилганлигини тасдиқловчи Марказий депозитарий томонидан бериладиган кўчирма хизмат қилади. Хорижий қимматли қоғозлар айирбошланган тақдирда, хорижий қимматли қоғозларнинг номинал сақловчи ҳисобварағи очилган хорижий марказий депозитарий томонидан берилган кўчирма асос бўлади.

239. Марказий депозитарий ваколатли давлат органи томонидан рўйхатдан ўтказилган эмитентнинг қарорини ёки номинал сақловчи ҳисобварағи очилган хорижий депозитарийдан маълумот олган пайтдан бошлаб бир иш куни ичида айирбошлашни амалга ошириш тартиби ҳақидаги ахборотни шартномада ёки мижознинг анкетасида кўрсатилган усулда мижозга етказади.

240. Қимматли қоғозларни айирбошлаш бўйича операциянинг бажарилиши тўғрисидаги ҳисобот Марказий депозитарий томонидан операция бажарилган кунда тақдим этилади.

241. Ҳисоб ташкилотлари қимматли қоғозларни айирбошлаш бўйича операцияларни фақат Марказий депозитарий томонидан тақдим этилган қуйидаги ҳужжатлар мавжуд бўлганда бошлаш ҳуқуқига эга:

барча зарур ахборот кўрсатилган ҳолда қимматли қоғозларни айирбошлаш ўтказилганлиги тўғрисида Марказий депозитарийнинг хабарномаси;

қимматли қоғозларни чиқариш тўғрисидаги қарорда белгиланган санада айирбошлаш ўтказилиши тўғрисидаги Марказий депозитарийнинг топшириқномаси.

242. Ҳисоб ташкилотлари айирбошлаш операциясини амалга ошириш учун қимматли қоғозларни чиқариш тўғрисидаги қарорда белгиланган санада:

айирбошлаш қилинадиган қимматли қоғозларни депонентларнинг депо ҳисобварақларидан ва НОСТРО актив ҳисобварағидан ҳисобдан чиқаришни амалга оширади;

айирбошлаш қилинадиган қимматли қоғозларни депонентлар ҳисобварақларига ва НОСТРО актив ҳисобварағига ўтказишни амалга оширади;

айирбошлаш қилинадиган қимматли қоғозлар ҳисобдан чиқарилганлиги тўғрисидаги хабарнома ва айирбошлаш қилинган қимматли қоғозларнинг тегишли миқдорини ҳисобдан чиқариш учун ЛОРО вакиллик ҳисобварағи бўйича топшириқномани Марказий депозитарийга юборади.

243. Ҳисоб ташкилотлари депонентларнинг сўровлари бўйича қимматли қоғозларни айирбошлашни амалга ошириш учун асос бўлган ҳужжатларни ҳам тақдим этадилар.

244. Қимматли қоғозларни майдалашда (йириклаштиришда) глобал операциянинг мазмуни эмитент томонидан белгиланган коэффициентга мувофиқ ва эмитентнинг қарори билан белгиланган муддатда номинал қиймати камайганда (кўпайганда) депо ҳисобварақларида муайян чиқарилишдаги қимматли қоғозлар сонининг камайиши (кўпайиши)дан иборат.

245. Ҳисоб ташкилотлари қимматли қоғозларни майдалаш (йириклаштириш) бўйича операцияларни фақат Марказий депозитарий томонидан тақдим этилган қуйидаги ҳужжатлар мавжуд бўлганда бошлаш ҳуқуқига эга:

барча зарур маълумотлар кўрсатилган ҳолда эмитент томонидан қимматли қоғозларни майдалаш (йириклаштириш) ўтказилганлиги тўғрисида Марказий депозитарийнинг хабарномаси;

майдалаш (йириклаштириш) амалга ошириладиган қимматли қоғозларни депонентлар ҳисобварақларидан ҳисобдан чиқариш ва майдалаш (йириклаштириш) амалга ошириладиган тегишли миқдордаги қимматли қоғозларни кирим қилиш йўли билан бажариш тўғрисидаги Марказий депозитарийнинг хизмат топшириғи.

246. Ҳисоб ташкилотлари депонентларнинг сўровлари бўйича қимматли қоғозларни майдалаш (йириклаштириш)ни амалга ошириш учун асос бўлган ҳужжатларни ҳам тақдим этадилар.

247. Марказий депозитарий эмитент томонидан чиқарилган акцияларни эмитентнинг ўз капитали ҳисобидан тақсимлаш (капиталлаштириш) операциясини эмитентнинг қарорига мувофиқ равишда амалга оширади.

248. Акцияларни акциядорларга тақсимлаш рўйхатида кўрсатилган ҳисоб ташкилоти:

эмитентнинг Марказий депозитарийда эмиссиявий ҳисобварағидан қимматли қоғозларни ҳисобдан чиқариш тўғрисидаги хабарнома электрон шаклда олинганидан кейин бир иш кунидан кечиктирмай акцияларни эмитентнинг тегишли транзит эмиссиявий ҳисобварағига ўтказишни амалга оширади;

бир иш кунидан кечиктирмай эмитентнинг тегишли транзит эмиссиявий ҳисобварағига акциялар ўтказилганлиги тўғрисида Марказий депозитарийни электрон шаклда хабардор қилади;

беш иш кунидан кечикмай эмитентнинг транзит эмиссиявий ҳисобварағидан акцияларни акциядорларнинг депо ҳисобварақларига ўтказишни амалга оширади.

249. Қимматли қоғозларни бекор қилиш қуйидаги ҳолларда амалга оширилади:

чиқариш амалга ошмаган деб топилганда;

эмитент қайта ташкил этилганда ёки тугатилганда;

тегишли суд қарори мавжуд бўлганда;

мазкур Қоидаларда назарда тутилган ҳолатларда қимматли қоғозларнинг янги чиқарилишида;

облигациялар чиқарилиши сўндирилганда;

битта чиқарилишдаги барча қимматли қоғозлар айирбошланганда;

қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ҳолларда.

250. Қимматли қоғозларни бекор қилишда глобал операциянинг мазмуни қимматли қоғозларни депонентларнинг ҳисобварақларидан ҳисобдан чиқариш ва ушбу чиқарилишни Марказий депозитарийда ҳисобдан чиқаришдан иборат.

251. Қимматли қоғозларни бекор қилиш операцияси бир неча босқичда амалга оширилади. Депозитар тизимда қимматли қоғозларни бекор қилиш жараёни ваколатли давлат органининг қимматли қоғозларни муомаладан чиқариш тўғрисидаги қарорига асосан амалга оширилади. Бу жараёнда қимматли қоғозлар депо ҳисобварақларидан ҳисобдан чиқарилади ва бекор қилинаётган қимматли қоғозлар ҳисобдан олиб қўйилади.

252. Хорижий қимматли қоғозларни бекор қилиш (сўндириш) бўйича операция хорижий марказий депозитарийнинг қимматли қоғозлар бекор қилинганлиги тўғрисидаги хабарномасига мувофиқ амалга оширилади.

253. Марказий депозитарий қимматли қоғозлар чиқарилишини бекор қилиш бўйича операциянинг бажарилиши тўғрисидаги ҳисоботни операция бажарилган кунда тақдим этади.

254. Ахборот операциялари Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг депо ҳисобварақлари ва бошқа ҳисоб регистрлари ҳолати ёки депозитар операцияларнинг бажарилиши тўғрисидаги ҳисоботлар, кўчирмалар ва маълумотномаларни шакллантириш ва (ёки) тақдим этиш билан боғлиқ бўлган депозитар операциялар ҳисобланади. Ахборот операцияларига қуйидагилар киради:

ҳисоботлар ва кўчирмаларни шакллантириш ҳамда депонентларга бериш;

қимматли қоғозлар эгалари реестрларини шакллантириш ва бериш;

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ўтказилган операциялар тўғрисида депонентларга ахборот тақдим этиш билан боғлиқ бошқа операциялари.

255. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ички ҳисоб регистрлари маълумотларига асосланиб, ички ҳисоботни ҳамда депонентлар ва ваколатли органларга ҳисоботларни тайёрлайди.

256. Депонент ўз ҳисобварағидаги қимматли қоғозлар ҳақида, шунингдек ўзига тегишли қимматли қоғозлардан келиб чиқадиган бошқа ҳуқуқларнинг амалга оширилиши тўғрисидаги маълумотни эркин олиш ҳуқуқига эга.

257. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти депонентнинг талабига биноан депозитар шартномада белгиланган муддатда депонентга очилган депо ҳисобварақлари бўйича амалга оширилган операциялар тўғрисидаги ҳисоботларни ва (ёки) ушбу депо ҳисобварақларидан кўчирмаларни тақдим этади.

258. Депозитар операцияларни амалга оширишни бошқариш, назорат қилиш ва режалаштириш учун Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ички ҳисобот турларини мустақил равишда белгилайди.

259. Депонентлар ва ваколатли давлат органига зарур ҳисоботларни ўз вақтида тақдим этиш учун жавобгарлик Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти раҳбари зиммасига юкланади.

260. Депонентга ҳисоботни тақдим этиш усули ахборот сўрови билан белгиланади. Депонент томонидан тақдим этилган ахборот сўровида ахборотни тақдим этиш усули кўрсатилмаган ҳолларда, ахборот депо ҳисобварағи эгасининг анкетасида ёки депозитар шартномада кўрсатилган усулда тақдим этилади.

261. Тақдим этиладиган депозитар хизматлар, депо топшириқномаларини расмийлаштириш, эмитент томонидан глобал операцияларни амалга ошириш учун асос бўладиган ҳужжатлар, шу жумладан қимматли қоғозлардан даромадларни тўлаш тўғрисидаги хабарномалар ва бошқа хабарномалар Марказий депозитарийнинг веб-сайтида жойлаштирилади. Ушбу жойлаштириш билан бир вақтда Марказий депозитарий мижоз анкетаси ёки депозитар шартномада кўрсатилган электрон почта манзилларига ҳам хабарнома юборади.

262. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан ваколатли давлат органига ҳисоботлар қонунчиликда белгиланган тартибда тақдим этилади.

263. Қимматли қоғозлар эгаларининг реестрини шакллантириш Марказий депозитарий ва инвестиция воситачиларининг ҳисоб регистрларидан эмитент ва у томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар ҳамда қимматли қоғозлар эгаларининг анкета маълумотлари, уларга тегишли бўлган қимматли қоғозларнинг сони, номинал қиймати, тури, шунингдек қимматли қоғозларга мажбуриятлар юклатилганлиги фактлари тўғрисидаги ахборотларни йиғиш ва ишлов бериш йўли билан Марказий депозитарий томонидан амалга оширилади.

264. Депозитар операцияларни амалга оширишга доир ҳужжатларнинг намунавий шакллари (ариза, анкета, имзо ва муҳр намуналари карточкалари, топшириқномалар ва бошқалар) Марказий депозитарий томонидан ишлаб чиқилади ва ваколатли давлат органи билан келишилгандан сўнг Марказий депозитарийнинг расмий веб-сайтига ҳисоб ташкилотлари ва манфаатдор шахслар фойдаланиши учун жойлаштирилади.

265. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотлари ахборотнинг махфийлигини таъминлаши шарт.

266. Қимматли қоғозлар бозорида махфий ахборотни ошкор қилиш қонунда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда амалга оширилади.

267. Мижозларнинг ҳисобварақлари бўйича маълумотлар — уларнинг ўзларига ёки вакилларига, ўз ваколатларига тааллуқли масалалар юзасидан — монополияга қарши давлат органига, давлат солиқ хизмати органларига, Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюросига, судларга, қўзғатилган жиноят иши бўлган тақдирда эса тергов ва суриштирув органларига берилади.

268. Мижозларнинг — жисмоний шахсларнинг ҳисобварақлари бўйича маълумотлар уларнинг эгалари вафот этган тақдирда, меросхўрларга ёки ҳисобварақнинг эгаси кўрсатган шахсларга, ўз иш юритувидаги мерос ишлари юзасидан нотариал идораларга берилади, чет эл фуқароларига нисбатан эса чет давлатнинг консуллик муассасаларига берилади.

269. Махфий ахборот ваколатли давлат органига қуйидаги ҳолларда:

қимматли қоғозлар бозори тўғрисидаги қонунчилик бузилганлиги фактларини кўриб чиқаётганда;

Қимматли қоғозлар комиссиялари халқаро ташкилоти аъзолари бўлган бошқа давлатларнинг қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли органларига уларнинг ёзма сўровига кўра ахборот берганда ошкор қилинади.

270. Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш билан боғлиқ махфий ахборот қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда махсус ваколатли давлат органига тақдим этилади.

271. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ўз вазифаларини бажаришнинг барча босқичларида Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилотининг ҳисоб регистрларидаги маълумотларни мунтазам равишда солиштириб бориш орқали ички назорат тизимини ташкил қилиши шарт.

272. Ички назорат депозитар операцияларнинг бажарилишини ҳар ойда текширишга асосланган бўлиши керак. Ички назорат натижалари бўйича баённома расмийлаштирилади ва қоидабузарликлар аниқланган тақдирда, уларни зудлик билан бартараф этиш чоралари кўрилади.

273. Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ҳужжатларни қабул қилиш, яратиш, ҳисобга олиш, сақлаш ва беришнинг ички тартибини ишлаб чиқиши ва тасдиқлаши шарт.

274. Ички назоратни амалга ошириш тартиби қуйидагиларни ўз ичига олади:

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти фаолиятидаги таваккалчиликларни аниқлаш ва баҳолаш, депозитар фаолиятни амалга оширишда юзага келадиган таваккалчиликларни минималлаштириш бўйича зарур чораларни кўриш ва уларнинг бажарилишини назорат қилиш;

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан қонунчилик ҳужжатларининг талаблари, шунингдек депонентлар билан тузилган шартномалар ва битимлар шартлари бажарилишини назорат қилиш;

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ходимларининг операцион тартиб-таомиллар ва лавозим мажбуриятларини бажаришда белгиланган ваколатлар ва тартиб-таомилларга риоя этилишини назорат қилиш;

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти томонидан ижро этиш жараёнида юзага келадиган манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш;

Марказий депозитарий ва ҳисоб ташкилоти ҳисоб тизимида депозитар операцияларнинг лозим даражада акс эттирилиши устидан назоратни амалга ошириш;

Марказий депозитарийга ва ҳисоб ташкилотига сақлаш учун топширилган активлар ва депозитар ҳисоб материалларининг сақланиши устидан назоратни амалга ошириш;

ҳисоб маълумотларини рухсатсиз фойдаланишдан ҳимоя қилиш тизимининг ишончлилиги устидан назоратни амалга ошириш;

ички ҳисобот ва ваколатли давлат органларига тақдим этиладиган ҳисоботнинг тўғри ва ўз вақтида тузилиши устидан назоратни амалга ошириш;

махфий ахборотдан рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олиш чора-тадбирларини белгилаш.

275. Мазкур Қоидалар талабларини бузганликда айбдор шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.