Ўзбекистон Республикасининг «Почта алоқаси тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:

1. Почта алоқаси хизматларини кўрсатиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Қуйидагилар:

Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги бош директорининг 2003 йил 3 июндаги 151-сон «Почта алоқаси хизматларини кўрсатиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1256, 2003 йил 16 июль) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2003 й., 13-14-сон);

Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги бош директорининг 2006 йил 22 майдаги 151-сон «Почта алоқаси хизматларини кўрсатиш қоидаларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1256-1, 2006 йил 23 июнь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 й., 25-26-сон, 242-модда);

Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги бош директорининг 2008 йил 17 июлдаги 210-сон «Почта алоқаси хизматларини кўрсатиш қоидаларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1256-2, 2008 йил 16 август) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2008 й., 34-сон, 340-модда) ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган кундан бошлаб ўн кундан кейин кучга киради.

Мазкур Қоидалар почта алоқаси хизматларини кўрсатувчи почта алоқаси операторлари, провайдерлари ва ушбу хизматлардан фойдаланувчилар ўртасидаги муносабатларни тартибга солади ва почта алоқаси хизматларини кўрсатиш тартибини, почта алоқаси операторлари, провайдерлари ҳамда фойдаланувчиларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди.

1. Ушбу Қоидаларнинг амал қилиши қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ почта алоқаси хизматларини кўрсатувчи почта алоқаси операторлари ва провайдерларига ва бундай хизматлардан фойдаланувчиларга тааллуқлидир.

2. Ушбу Қоидаларда Oʻz MSt 162:2024 «Почта алоқаси. Атамалар ва таърифлар»да белгиланган атамалар тегишли таърифлари билан қўлланилади.

3. Почта алоқаси операторлари ва провайдерлари почта алоқаси хизматларини (почта, курьерлик жўнатмаларини қабул қилиш, қайта ишлаш, ташиш ва етказиб бериш) кўрсатиш бўйича фаолиятни Умумжаҳон почта иттифоқи актлари, Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги ва ушбу Қоидалар асосида амалга оширадилар.

Почта алоқасининг миллий операторига (бундан буён матнда миллий оператор деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида универсал почта хизматларини мажбурий равишда кўрсатиш бўйича вазифалар юклатилади.

Миллий оператор почта алоқасининг Ўзбекистон Республикаси мажбуриятларини Умумжаҳон почта иттифоқи ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудида бажариш учун тайинланган оператори мақомига эга бўлади.

Умумжаҳон почта иттифоқининг бланклари ва ҳужжатлари фақат миллий оператор томонидан фойдаланилиши мумкин.

Миллий оператор оддий хатларни, почта варақчаларини ва пул маблағларининг почта ўтказмалари (бундан буён матнда пул ўтказмалари деб юритилади)ни, республика ижро этувчи ҳокимият органлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, давлат корхоналари, муассасалари, ташкилотлари, суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларининг ёзма хат-хабарларини, билдиришномаларини, чақирув қоғозларини ва бошқа юридик аҳамиятга эга ҳужжатларини Электрон почта жўнатмаларининг ягона миллий тизими орқали етказиб бериш (топшириш) бўйича почта хизматларини кўрсатишда мутлақ ҳуқуқга эга.

Почта алоқаси операторлари ва провайдерлари:

ўзларига тегишли транспорт воситаларидан, шунингдек юридик ва жисмоний шахсларга тегишли, махсус фарқлаш белгиларига эга бўлган транспорт воситаларидан шартнома асосида фойдаланади;

белгиланган тартибда тасдиқланадиган, почта алоқаси нормативлари ҳисобга олинган ҳолда, почта алоқаси объектлари томонидан кўрсатиладиган почта алоқаси хизматлари рўйхатини мустақил белгилайди;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ фаолиятнинг бошқа турларини амалга оширади.

4. Почта алоқаси объектига кираверишда почта алоқаси операторининг номи, почта алоқаси объектининг номи ва иш тартиби кўрсатилган пешлавҳа жойлаштирилади. Миллий оператор почта алоқаси объектига кираверишда, бундан ташқари, почта индекси кўрсатилган пешлавҳа жойлаштирилади ва почта қутиси ўрнатилади. Шаҳарларда жойлашган, ўзгарадиган график, тушлик танаффус ёки дам олиш куни билан ишлайдиган миллий оператор почта алоқаси объектларида, шунингдек, бошқача график бўйича ишлайдиган энг яқин почта алоқаси объектларининг жойлашган ўрни ва иш тартиби тўғрисидаги маълумот ҳам жойлаштирилади.

Пешлавҳалар ва эълонлар матни давлат тилида бажарилади ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа тилларда такрорланиши мумкин.

5. Почта алоқаси операторлари ва провайдерларининг почта алоқаси объектлари ичида кўринадиган ва фойдаланувчилар учун қулай бўлган жойда зарур бўлган ахборот берувчи материал, хусусан:

ушбу почта алоқаси объектининг манзили тўғрисидаги;

кўрсатиладиган хизматлар рўйхати тўғрисидаги;

ичидаги текширилган ҳолда, очиқ кўринишда рўйхатга олинадиган почта жўнатмаларини қабул қилиш тўғрисидаги;

почта жўнатмаларини йўллаш, ўровлаш тартиби, уларнинг ўлчамлари ҳамда чекланган оғирлиги тўғрисидаги;

почта алоқаси хизматлари учун ҳақ тўлаш тартиби тўғрисидаги;

курьерлик жўнатмаларининг миқдори ва чекланган вазни тўғрисидаги;

бланкларни тўлдириш намуналари;

почта алоқаси хизматларига тарифлар тўғрисидаги;

жўнатиш тақиқланган предметлар ва моддалар тўғрисидаги;

почта жўнатмаларининг назорат муддатлари ўтиши тўғрисидаги;

почта ва курьерлик жўнатмаларини сақлаш муддатлари тўғрисидаги;

баҳоси кўрсатилган ҳолда, почта товарларининг намуналари;

баҳоси кўрсатилган ҳолда, почта, курьерлик жўнатмалари учун тара намуналари;

юқори турувчи почта алоқаси ташкилотининг ҳамда истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилинишини амалга оширишга ваколатли тегишли ташкилотларнинг номи, манзили ва телефон рақами тўғрисидаги;

мазкур Қоидалар билан, миллий оператор почта алоқа объектларида эса бундан ташқари почта алоқаси объектларининг почта индекслари билан танишиш мумкинлиги тўғрисидаги. Ушбу ҳужжатлар почта алоқаси объектларида бўлиши ва фойдаланувчиларга уларнинг илтимосига кўра танишиш учун берилиши керак;

почта алоқаси операторлари ва провайдерларининг фойдаланувчилар олдидаги жавобгарлиги тўғрисидаги;

фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари ва жавобгарлиги тўғрисидаги маълумотлар;

халқаро пул ўтказмаларини қабул қилиш амалга ошириладиган мамлакатлар рўйхати бўлиши керак.

Миллий оператор почта алоқаси объектларининг ичида кўринадиган ва фойдаланувчилар учун қулай жойда ушбу почта алоқаси объектининг почта индекси ва почта қутиларидан ёзма хат-хабарларни олиб кетиш вақти нормативлари тўғрисидаги маълумот бўлиши керак.

Почта жўнатмаларини тезкор почта тартибида (кейинги ўринларда тезкор почтани жўнатиш деб юритилади) қабул қилиш жойида, кўринадиган ва фойдаланувчилар учун қулай жойда халқаро тезкор почта жўнатмалари қабул қилинадиган мамлакатлар рўйхати бўлиши керак.

6. Почта алоқаси объектларининг иш тартиби почта алоқаси операторлари томонидан почта алоқаси технологиялари ҳисобга олинган ҳолда ўрнатилади ва фойдаланувчилар учун қулай бўлиши керак.

Почта алоқаси операторлари ва провайдерлар учун мажбурий бўлган почта жўнатмалари ўтишининг назорат муддатлари Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан тасдиқланади. Почта алоқаси бошқа хизматларини кўрсатиш муддатлари почта алоқаси операторлари томонидан мустақил белгиланади.

7. Миллий оператор фойдаланувчилар учун қулай жойларда оддий хатлар ва почта варақчаларини йиғиш учун почта қутиларини маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, бинолар ва иншоотлар мулкдорлари (эгалари, фойдаланувчилари) билан келишган ҳолда жойлаштирилади.

Ҳар бир почта қутисида почта қутисига берилган рақам, оддий хатлар ва почта варақчаларини олиб кетиш сони, биринчи ва охирги олиб кетиш вақти, шунингдек олиб кетиш амалга ошириладиган кун кўрсатилади.

Қишлоқ жойлардаги почта қутиларида, юқорида санаб ўтилган маълумотлардан ташқари, тегишли почта алоқаси объектининг почта индекси ҳам кўрсатилади.

11. Почта алоқаси операторлари почта алоқаси объектларини илова қилинадиган ҳужжатларни, почта ва курьерлик жўнатмаларини расмийлаштириш учун ишлаб чиқариш жараёнларида фойдаланиладиган номли буюмлар билан таъминлайди.

12. Миллий оператор почта алоқасининг ҳар бир объекти ўзининг, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ, минтақавий почта алоқаси ташкилотларининг буюртмасига кўра тайёрланадиган номли буюмларига эга бўлиши керак.

13. Почта тақвим штемпеллари (кейинги ўринларда тақвим штемпеллари деб юритилади), махсус хотира штемпеллари, суғурта муҳрлари, пломбир пуансони, франкирлаш машиналарининг клишеси миллий операторнинг номли буюмларидир.

Тақвим штемпели почта маркаларини ҳисобдан чиқариш ва (ёки) почта, курьерлик жўнатмаларига, пул ўтказмалари бланкларига ва (ёки) илова қилинадиган ҳужжатларга тегишли объектнинг номини, почта вагони, автотракт йўналишини, санани тушириш учун мўлжалланади. Тақвим штемпели изларини фойдаланувчиларнинг илтимосларига кўра, турли филателистик ва бошқа материалларга (конвертларга, очиқ хат, маркаларга) қўйиш тақиқланади.

Махсус хотира штемпели муҳим давлат ҳодисаларига, тарихий ва хотира жойларига, саналарига, кўргазмаларга ва шу кабиларга бағишланган тадбирларни ўтказишда почта маркаларини ҳисобдан чиқариш учун қўлланилади.

Суғурта муҳри қиймати эълон қилинган хатларни, қиймати эълон қилинган бандеролларни, посилкаларни, суғурта қопларини, брезент сумкаларни, контейнерларни, шунингдек, бойликлар сақланадиган омборларни сурғуч билан муҳрлаш учун мўлжалланади.

Пломбир пуансони почта алоқаси объекти номининг изини почта буюмлари, почта, курьерлик жўнатмалари, шунингдек, бойликлар сақланадиган омборлар ва магистрал почта йўналишлари бўйлаб почта ташийдиган почта автомашиналари кузовига пломбаланадиган пластмасса ёки қўрғошин пломбаларга тушириш учун мўлжалланади.

Франкирлаш машинасининг клишеси оддий ва буюртма хатларга, почта варақачаларига ва бандеролларга почта алоқаси хизматларига ҳақ тўланганликни, қабул қилиш санаси ва бошқа маълумотни тасдиқловчи клише изларини тушириш учун мўлжалланади.

14. Почта алоқаси бошқа операторлари ва провайдерларининг номли буюмлари миллий оператор учун белгиланган номли буюмлардан фарқ қилиши керак. Номли буюмлар рўйхати ва улардан фойдаланиш тартиби почта алоқаси операторлари ва провайдерлари томонидан белгиланади.

15. Почта хизматлари жумласига почта жўнатмаларини жўнатиш, шу жумладан тезлаштирилган почта режимида жўнатиш киради.

Почта алоқаси операторлари ва провайдерлари томонидан қуйидаги турдаги почта хизматлари ҳам кўрсатилиши мумкин:

почта жўнатмаларини қўшимча жўнатиш ва қайтариш;

ёзма хат-хабарлар ва посилкаларни ўраш;

почта жўнатмаларига илова қилинадиган манзил бланкларини, жойланма рўйхатларни, пул маблағлари почта ўтказмаларининг бланкаларини ва бошқа бланкаларни тўлдириш;

манзилларни ва ёзма хабарларни ёзиш;

почта алоқаси хизматларини уйда кўрсатиш;

телеграф хабарларни ва бошқа хабарларни амалга ошириш;

почта тўлови давлат белгиларини ва филателия маҳсулотларини реализация қилиш;

почта алоқаси соҳасидаги бошқа хизматлар.

16. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида адресатга почта жўнатмаларини жўнатиш учун қабул қилинадиган почта жўнатмаларининг қуйидаги турлари ички почта жўнатмаларига киради:

а) хатлар (оддий, буюртма, қиймати эълон қилинган);

б) почта варақчалари (оддий, буюртма);

в) бандероллар (оддий, буюртма, қиймати эълон қилинган);

г) кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмалар (оддий, буюртма);

д) посилкалар (оддий, қиймати эълон қилинган);

е) майда пакетлар (оддий, буюртма);

ж) тезкор почта жўнатмалари;

з) пул ўтказмалари.

18. Ички почта жўнатмалари учун чекланган ўлчамлар ва оғирлик ушбу Қоидаларнинг 1-иловасига мувофиқ ўрнатилади.

19. Ички оддий ва буюртма хатларда ёзма хабарлар, иш қоғозлари, фотосуратлар, бадиий откриткалар, схемалар ва бошқа қоғоз маҳсулотлари юборилади.

20. Қиймати эълон қилинган ички хатларда фойдаланувчи учун муайян қийматга эга бўлган предметлар ва ҳужжатлар (қимматли қоғозлар, дипломлар, паспортлар, ҳайдовчилик гувоҳномалари, пенсия ишлари, лотерея чипталари, фуқаролик ҳолати далолатномалари қайд этилганлиги тўғрисидаги гувоҳнома, ёрлиқлар, фотосуратлар, бадиий варақчалар, қўлёзмалар, почта тўлови давлат белгилари ва бошқалар) жўнатилади.

21. Ички оддий ва буюртма бандеролларда қиммат бўлмаган босма нашрлар (бланклар, брошюралар, плакатлар, газеталар, журналлар, китоблар ва бошқалар), иш қоғозлари, қўлёзмалар, фотосуратлар, альбомлар, дафтарлар ва бошқалар жўнатилади.

Буюртма бандеролларда, бундан ташқари, бадиий адабиёт, тасвирий санъат бўйича адабиёт жўнатиш мумкин.

22. Қиймати эълон қилинган ички бандеролларда фойдаланувчи учун муайян қийматга эга бўлган предметлар, маҳсулотлар ва ҳужжатлар (маданий-маиший ва ишлаб чиқаришга мўлжалланган предметлар, босма нашрлар, бадиий адабиёт, тасвирий санъат бўйича адабиёт, иш қоғозлари, овоз ёзувлари, дори воситалари, узоқ муддат сақланадиган озиқ-овқатлар ва бошқалар) жўнатилади.

23. Ички посилкаларда саноат моллари, узоқ муддат сақланадиган озиқ-овқат маҳсулотлари, маданий-маиший моллар, босма нашрлар, ўсимликлар, тирик асаларилар, дори-дармонлар, тиббиёт препаратлари ва бошқалар юборилади.

24. Ички оддий майда пакетларда доривор ўтлар, уруғлар, сувенир маҳсулотлар (брелоклар, магнитлар ва бошқалар) юборилади.

Ички буюртма майда пакетларда майда синмайдиган предметлар ёки жўнатувчи учун муайян қийматга эга бўлган товарларнинг ягона намуналари, маҳсулотнинг реклама намуналари (атирлар, кремлар ва бошқаларнинг синагичлари), компакт кассеталар, компакт дисклар юборилади. Юбориладиган қўйилманинг қиймати тегишли оғирликдаги ички буюртма бандерол йўқолганда ўрнини қоплайдиган суммадан ошиб кетмаслиги керак.

Ички оддий ва буюртма майда пакетларга одатдаги ёки шахсий ёзишмалар тарзидаги исталган ҳужжатни, бу ҳужжатлар адресатга майда пакет жўнатувчисидан юборилаётганлиги шарти билан, жойлашга рухсат этилади.

25. Халқаро почта жўнатмаларига миллий оператор томонидан Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудидан ташқарига жўнатиладиган, Ўзбекистон Республикаси ҳудудига миллий операторнинг манзилига келадиган ёки Ўзбекистон Республикаси ҳудуди орқали транзит билан ўтадиган почта жўнатмаларига қуйидагилар киради:

а) хатлар (оддий, буюртма, қиймати эълон қилинган);

б) почта варақчалари (оддий, буюртма);

в) «М» белгили қоплар (оддий, буюртма);

г) кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмалар (оддий, буюртма);

д) майда пакетлар (оддий, буюртма);

е) посилкалар (оддий, қиймати эълон қилинган);

ж) тезкор почта жўнатмалари;

з) бандероллар (оддий, буюртма);

и) пул ўтказмалари.

Халқаро почта жўнатмаларини жўнатиш Умумжаҳон почта иттифоқи ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

27. Халқаро почта жўнатмалари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ички почта жўнатмалари учун белгиланган муддатларда жўнатилади.

Халқаро пул ўтказмалари билан алмашиш хизматларини тақдим этиш учун белгиланган почта алоқаси оператори бошқа мамлакатларнинг белгиланган почта алоқаси операторлари билан икки томонлама ва кўп томонлама шартномалар тузади. Халқаро пул ўтказмалари билан алмашиш Умумжаҳон почта иттифоқининг ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади. Халқаро пул ўтказмаларини жўнатиш муддатлари шартномаларда белгиланади.

28. Чиқувчи халқаро почта жўнатмалари учун чекланган ўлчамлар ва оғирлик ушбу Қоидаларнинг 2-иловасига мувофиқ белгиланган.

29. Оддий ва буюртма халқаро хатларда ёзма хабарлар, иш қоғозлари, турли квитанциялар, ҳисоб-фактуралар, фотосуратлар юборилади.

30. Қиймати эълон қилинган халқаро хатларда ҳужжатлар (туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномалар, дипломлар, иш қоғозлари, қўлёзмалар ва бошқалар), нотариал идоралар томонидан тасдиқланган ҳужжатлар ва маълумотномаларнинг нусхалари, ҳужжатлар (дипломлар, туғилганлик тўғрисидаги, никоҳ тўғрисидаги гувоҳномалар ва бошқалар) дубликатлари ҳамда қимматли қоғозлар юборилади.

Қиймати эълон қилинган халқаро хатларда паспортларни фақат уларни олиб кириш тақиқланмаган мамлакатларгагина юборилишига рухсат этилади.

31. «М» белгили қопларда газеталар, даврий нашрлар, китоблар ва бошқа босма маҳсулотлар жумладан, гравюралар, расмлар, қўлёзмалар, географик хариталар, андазалар, каталоглар, проспектлар, турли эълонлар ва билдиришномалар, механик босишнинг турли усулларида бажарилган оттисклар (излар) ва репродукциялар жўнатилади.

«М» белгили қопларга босма нашрларга қўшиладиган ёки бирлашадиган бошқа предметларни (ишлаб чиқарувчилар ва дистрибьюторлар томонидан жўнатиладиган тижорий намуналар ёки солиқ солинмайдиган бошқа тижорат предметлари ёки қайта сотилиши мумкин бўлмаган ахборот материаллари) киритилиши мумкин.

32. Халқаро майда пакетларда синмайдиган майда предметлар ёки товарларнинг айрим намуналари жўнатилади. Юбориладиган жойланманинг қиймати Умумжаҳон почта иттифоқи актлари билан белгиланган, майда пакет йўқолганда ўрнини қоплайдиган суммадан ошиб кетмаслиги керак.

Халқаро майда пакетларга одатдаги ёки шахсий ёзишма тарзидаги исталган ҳужжатни, бу ҳужжатлар адресатга майда пакет жўнатувчисидан юборилаётганлиги шарти билан, жойлашга рухсат этилади.

33. Халқаро посилкаларда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ чет элга жўнатиш рухсат этилган ва белгиланган мамлакатга олиб кириш тақиқланмаган саноат моллари, узоқ муддат сақланадиган озиқ-овқат маҳсулотлари, маданий-маиший аҳамиятга эга бўлган товарлар жўнатилади.

Қиймати эълон қилинган халқаро посилкалар фақат уларни қабул қилиш рухсат этилган мамлакатларга жўнатиш учун қабул қилинади.

34. Кўзи ожизлар учун ички ва халқаро жўнатмаларда уларнинг кўзи ожизлиги билан боғлиқ муаммоларни бартараф қилиш мақсадида кўзи ожизлар ташкилоти ва кўзи ожизлар, шунингдек кўзи ожизлар ўртасида ўзаро бир-бирига ишлаб чиқарилган ёки мослаштирилган ёзма хат-хабарлар, шаклидан қатъи назар адабиётлар (шу жумладан, овоз ёзиш), ҳар қандай ускуналар ва материаллар юборилиши мумкин.

35. Бандероллар белгиланган ўлчам, оғирлик ва ўровдаги босма нашрлар, иш қоғозлари, қўлёзмалар, фотосуратлар, альбомлар, дафтарларни ўз ичига олади.

36. Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари, Умумжаҳон почта иттифоқи актлари ва ушбу Қоидаларнинг 3-иловаси билан тақиқланган ва чекланган предметлар ҳамда моддаларнинг ички ва халқаро почта жўнатмаларида жўнатилиши тақиқланади ва чекланади.

Халқаро почта жўнатмаларида фойдаланувчилар томонидан ишлаб чиқаришга ёки бошқа тижорий фаолият учун мўлжалланмаган ва Ўзбекистон Республикасидан олиб чиқиш тақиқланмаган предметларнинг жўнатилишига рухсат этилади.

37. Ҳужжатлар бўлган ички ва халқаро тезкор почта жўнатмаларида ёзма хабарлар, иш қоғозлари, турли квитанциялар, ҳисоб-фактуралар, фотосуратлар, босма нашрлар (бланклар, брошюралар, плакатлар, газеталар, журналлар, китоблар ва бошқалар), қўлёзмалар, фотосуратлар, альбомлар, дафтарлар, бадиий адабиёт, тасвирий санъат бўйича адабиёт, ҳужжатлар (дипломлар, гувоҳномалар, шаҳодатномалар ва бошқалар), нотариал идоралар томонидан тасдиқланган ҳужжатлар ва маълумотномалар нусхалари, ҳужжатлар (дипломлар, туғилганлик тўғрисидаги, никоҳ тўғрисидаги гувоҳномалар ва бошқалар) дубликатлари ҳамда қимматли қоғозлар жўнатилади. Ҳужжатлар бўлган халқаро тезкор почта жўнатмаларида паспортларни, фақат уларни олиб кириш тақиқланмаган мамлакатларгагина жўнатишга рухсат этилади.

Тезкор почтанинг халқаро жўнатмаларини жўнатиш Умумжаҳон почта иттифоқининг ҳужжатларига мувофиқ «ЭМС» тезкор почта тизими бўйича, «ЭМС» кўп томонлама намунали келишуви ёки икки томонлама келишувлар асосида амалга оширилади.

38. Товарлар бўлган ички ва халқаро тезкор почта жўнатмаларида саноат моллари, узоқ муддат сақланадиган озиқ-овқат маҳсулотлари, маданий-маиший моллар ва бошқалар жўнатилади.

39. Тезкор почта жўнатмаларига, шу жумладан, халқаро почта жўнатмаларига қуйидагилар киради:

ҳужжатлар бўлган жўнатмалар;

товарлар бўлган жўнатмалар (оддий, қиймати эълон қилинган).

Товарлар бўлган тезкор почта жўнатмалари жўнатиладиган товарларнинг ҳужжатларини ҳам ичига олиши мумкин.

40. Ички ва халқаро почта жўнатмалари ишлов бериш ва ташиш тезлигига боғлиқ равишда устувор ва устувор бўлмаган почта жўнатмаларига бўлинади.

Устувор жўнатмаларга энг тез йўл орқали (ҳаво ёки ер) устувор тартибда ишлов берилади ва улар учун бирмунча юқори тариф белгиланади. Устувор бўлмаган жўнатмаларнинг тарифи бирмунча паст ва жўнатиш муддати бирмунча узоқ бўлади.

40¹. Форматига боғлиқ ҳолда ёзма хат-хабарли жўнатмалар қуйидагиларга ажратилади:

ичида ҳужжатлар бўлган кичик форматдаги хатлар;

ичида ҳужжатлар бўлган катта форматдаги хатлар;

ичида ҳужжатлар бўлган форматга мос бўлмаган хатлар ва ичида товарлар бўлган майда пакетлар.

40². Жўнатувчи хабарни моддий ёки электрон шаклда қабул қилинадиган, телекоммуникация тармоқларидан фойдаланиб ишлов бериладиган, ёзма хат-хабарли жўнатмага ўзгартириладиган ва олувчига моддий кўринишда топшириш имкониятини берадиган гибрид почта орқали жўнатиши мумкин.

41. Қуйидагилар универсал почта хизматлари жумласига киради:

фойдаланувчиларнинг оддий ёзма хат-хабарларни (почта варақчаларини, хатларни, бандеролларни ва майда пакетларни) жўнатиш бўйича эҳтиёжларини қаноатлантиришга доир почта хизматлари;

кўзи ожизлар учун жўнатмалар алмашинувида кўзи ожизларнинг ва кўзи ожизлар учун мўлжалланган муассасаларнинг эҳтиёжларини қаноатлантириш бўйича почта хизматлари.

Фойдаланувчиларга универсал почта хизматлари Ўзбекистон Республикаси доирасида, мақбул нархлар бўйича кўрсатилади.

Универсал почта хизматларини кўрсатиш бўйича намунавий шартнома (оферта) миллий операторнинг расмий веб-сайтида жойлаштирилиши лозим.

42. Универсал почта хизматлари белгиланган нормативлар ва сифат кўрсаткичларига мос келиши керак.

Универсал почта хизматларни кўрсатишда ёзма хат-хабарлар ўтишининг назорат муддатлари, шунингдек, почта қутиларидан оддий хатлар ва почта варақачаларини олиб кетиш вақти нормативлари Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан ўрнатилади.

43. Универсал почта хизматлардан фойдаланувчилар фойдалана олишини таъминлаш мақсадида, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан шаҳарларда ва қишлоқ жойларда миллий оператор почта алоқаси бўлимлари ва пунктларини жойлаштириш нормативлари тасдиқланади.

44. Универсал почта хизматларни кўрсатишда жўнатиладиган ёзма хат-хабарлар унинг рухсат этилган қўйилмасига бўлган талабларга, шунингдек, ушбу Қоидаларнинг 1-иловасига мувофиқ чекланган ўлчамлар ва оғирликка жавоб бериши керак.

45. Рўйхатга олинадиган почта жўнатмаларини почта алоқаси оператори ёки провайдери томонидан почта курьери орқали жўнатиш бўйича кўрсатиладиган хизмат курьерлик хизматидир.

Қуйидагилар курьерлик жўнатмаларига киради:

а) ҳужжатлар мавжуд бўлган жўнатмалар;

б) товар жойланмаси мавжуд бўлган жўнатмалар.

46. Ички курьерлик жўнатмалари курьерлик хизматларини кўрсатадиган почта алоқаси операторлари ва провайдерлари томонидан белгиланадиган энг қисқа муддатларда юборилади.

Халқаро курьерлик жўнатмалари икки томонлама битимлар билан белгиланган муддатларда жўнатилади.

47. Ички ва халқаро курьерлик жўнатмаларини йўллаш тартиби почта алоқаси операторлари ва провайдерлари томонидан ва икки томонлама битимлар билан белгиланади.

48. Ички ва халқаро курьерлик жўнатмаларининг чекланган ўлчамлари ва оғирлиги почта алоқаси операторлари ва провайдерлари томонидан ушбу Қоидаларнинг 4 ва 5-иловаларига мувофиқ белгиланади.

49. Почта алоқаси хизмати учун ҳақ тўлаш универсал хизматлардан ташқари, шартнома асосида почта алоқаси оператори ёки провайдери томонидан ўрнатиладиган тарифлар бўйича белгиланади.

Универсал почта алоқаси хизматлари учун ҳақ тўлаш нархларни тартибга солувчи орган билан келишган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан тасдиқланадиган тарифлар асосида белгиланади.

50. Почта хизматларининг ҳақи почта тўлови давлат белгилари билан, нақд пул маблағлари ёки нақд пулсиз ҳисоб-китоблар йўли орқали, шу жумладан, банк карталари орқали терминаллардан фойдаланган ҳолда тўланади.

Почта тўлови давлат белгилари билан ички ва халқаро оддий ва буюртма хатларни, почта варақчаларини, ички оддий ва буюртма бандеролларни, ички почта жўнатмалари олинганлиги тўғрисидаги оддий ва буюртма билдиришномаларни жўнатиш ҳақи тўланади.

Юридик шахслар томонидан жўнатиладиган хатлар ва бандеролларни тарозида тортиш, тарифлаш ва уларга почта маркаларини ёпиштириш жўнатувчиларнинг вазифаси ҳисобланади. Уларнинг истагига кўра, бу хизматларни қўшимча ҳақ эвазига почта алоқаси объекти хизматчилари кўрсатишлари мумкин.

51. Курьерлик хизматлари ҳақи нақд пул ёки нақд пулсиз ҳисоб-китоблар йўли билан, шу жумладан, банк карталари орқали терминаллардан фойдаланган ҳолда тўланади.

52. Почта тўлови давлат белгилари сифатида почта жўнатмаларига ёпиштириладиган ёки босмахона усулида почта конвертларига ва почта варақчаларига тушириладиган почта маркаларидан, франкирлаш машинаси изларидан фойдаланилади.

Почта тўлови давлат белгиларида лотин ҳарфлари билан давлатнинг номи, араб рақамлари ёки лотин ҳарфлари билан тўлов суммаси, чиқарилган йили кўрсатилади.

53. Франкирлаш машиналаридан миллий операторнинг почта алоқаси объектларида фойдаланиш, шунингдек, шартнома асосида фойдаланувчилар (юридик шахслар) томонидан фойдаланилиши мумкин.

Франкирлаш машиналаридан фойдаланиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан белгиланади.

54. Агар почта жўнатмасининг ўлчамлари унга франкирлаш машинаси клишесининг изини тушириш имконини бермаса, у ҳолда из алоҳида қоғоз вараққа туширилиши, кейин почта жўнатмасига ёпиштирилиши мумкин.

55. Қалбаки почта тўлови давлат белгиларини сотишда ёки сотиш мақсадида тайёрлашда, шунингдек, қалбакилиги олдиндан маълум бўлган франкирлаш машиналари клишеси изларидан фойдаланишда айбдор деб топилган шахслар қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

56. Почта тўлови давлат белгилари почта конверти, почта варақчаси, бандероллар, ички почта жўнатмаси олинганлиги оддий ва буюртма билдиришноманинг юқори ўнг бурчагига жойлаштирилади. Жўнатувчи жўнатилаётган ёзма хат-хабарларга кўрсатилаётган почта алоқаси хизматлари учун тўлов суммасидаги почта тўловининг давлат белгиларини туширади. Битта почта тўловининг давлат белгисининг бошқа давлат белгисини устига тушириш тақиқланади. Почта маркалари тақвим штемпели изи билан, улардан такрор фойдаланиб бўлмайдиган тарзда ҳисобдан чиқарилади.

Почта маркаларини ҳисобдан чиқаришда почта жўнатмаларини жўнатиш тўловининг тўғрилиги текширилади.

57. Сотилган почта тўлови давлат белгилари қайтариб олинмайди ва алмаштирилмайди.

Почта муомаласидан олинган почта маркаларидан, бузилган (ифлосланган, шикастланган, елимланган, қандайдир йўл билан ҳисобдан чиқарилган), шунингдек, чет эл почта маркаларидан ички ва халқаро оддий ва буюртма хатлар, почта варақчалари, ички оддий ва буюртма бандероллар, ички почта жўнатмалари олинганлиги оддий ва буюртма билдиришномаларни жўнатиш тўлови учун фойдаланилмайди. Тўлов учун яроқсиз бўлган почта маркалари ҳисобга олинмайди. Бу ҳолда, қалам билан доира ичига олинадиган бундай почта маркалари ёнига ноль (0) рақами қўйилади.

58. Халқаро оддий ва буюртма хатлар, почта варақчалари тўлови учун Умумжаҳон почта иттифоқининг Халқаро бюроси томонидан чиқариладиган халқаро жавоб купонлари қабул қилиниши мумкин. Улар «UРU» («БПИ») ҳарфлари йирик шрифтда тасвирланган сув қоғоздаги белгилари бўлган махсус қоғозда чоп этилади. Купонларда қабул қиладиган мамлакат номи ва Умумжаҳон почта иттифоқининг стандарт штрих коди чоп этилади.

Почта жўнатмасини топширишда кўрсатиладиган халқаро жавоб купонлари қайси мамлакатга мўлжалланганидан қатъи назар, оғирлиги 20 г гача бўлган битта оддий халқаро авиахат тарифига тўғри келадиган почта маркаларига алмаштирилади.

Купонларда уларнинг амал қилиш муддати кўрсатилади. Босма матни белгиланган матнга тўғри келмайдиган жавоб купонлари ҳақиқий бўлмаганлиги туфайли қабул қилинмайди.

59. Фуқароларнинг уйига йўлланган хатлар ва қиймати эълон қилинган бандероллар, пул ўтказмалари етказиб берилганлиги учун тўловни ёки жўнатувчи ёки адресат тўлаши мумкин.

Посилкаларни етказиб бериш қийматини (почта алоқаси объектларидан етказиб бериш имконияти бўлганда) адресат тўлайди.

60. Франкирлаш машиналари клишеси излари туширилган оддий ва буюртма хатлар, почта варақчалари ва бандероллар юридик шахслар томонидан жўнатиш учун уларга хизмат кўрсатадиган миллий оператор почта алоқаси объектига топширилади.

61. Почта қутисига ташланган франкирлаш машиналари клишеси излари туширилган хатлар ва почта варақчалари белгиланган жойга юборилмайди, балки миллий оператор почта алоқаси объектига топшириш учун жўнатувчиларга қайтарилади.

62. Ҳақи тўланмаган ёки тўлиқ тўланмаган, почта қутисига ташланган хатлар, почта варақчалари белгиланган жойга юборилмайди, балки маркалар ҳисобдан чиқарилмай ҳақини тўлиқ тўлаш учун жўнатувчиларга қайтарилади.

Жўнатувчининг манзили бўлмаган ҳолда, кўрсатилган ҳақи тўланмаган ёки тўлиқ тўланмаган хатлар, почта варақчалари тарқатилмаганлар қаторига топширилади.

63. Миллий оператор почта алоқаси объектлари қуйидагиларни ҳақи тўланмасдан жўнатади:

а) ер усти транспорти билан жўнатиладиган ички ва халқаро кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларни;

г) миллий оператор почта алоқаси объектлари томонидан хизматга оид туркумда жўнатиладиган ички почта жўнатмаларини;

д) Умумжаҳон почта иттифоқига аъзо мамлакатлар ёки тайинланган операторлар ва уларнинг муассасалари, Умумжаҳон почта иттифоқининг Халқаро бюроси, алоқа соҳасида минтақавий ҳамдўстлик ва миллий оператор почта алоқаси объектлари томонидан хизматга оид туркумда жўнатиладиган халқаро почта жўнатмаларини.

64. Жисмоний шахслар томонидан жўнатиладиган, рўйхатга олинадиган ички ва халқаро почта жўнатмалари почта алоқаси объектларида очиқ ҳолда қабул қилинади.

Юридик шахслар томонидан жўнатиладиган, рўйхатга олинадиган ички ва халқаро почта жўнатмалари юбориш учун ёпиқ ҳолда топширилади. Почта жўнатмасида жўнатилиши тақиқланган предметлар ёки моддалар борлиги тўғрисида шубҳа пайдо бўлганда, почта алоқаси ходимига жўнатувчи иштирокида кўрсатилган жўнатмаларни, қўйилмаларни текшириш учун очиш ҳуқуқи берилади. Жўнатиш тақиқланган қўйилмалар аниқланганда, улар қабул қилинмайди. Агар қўйилма хусусияти уни почта жўнатмасининг берилган кўринишда (тоифада) жўнатишга мос келмаса, почта алоқаси ходими уни почта жўнатмасининг бошқа тури (тоифаси) билан жўнатишни тавсия қилади.

65. Почта қутиларига ўлчами 114х162 мм ва 110х220 мм бўлган почта конвертларидаги оддий хатлар ва почта варақчалари ташланади.

Миллий оператор почта алоқаси объектларининг операцион залларида ўрнатиладиган махсус почта қутиларига, шунингдек, ўлчами 162х229 мм, 229х324 мм бўлган почта конвертларидаги оддий хатлар ҳам ташланиши мумкин.

Почта қутиларига ташланган ўровсиз ёзма хабарлар, почта варақчаларидан ташқари, жўнатилмайди ва ишлов беришнинг биринчи босқичидан жўнатувчига қайтарилади, юборувчининг манзили бўлмаганда, тарқатилмаганлар қаторига топширилади.

66. Ички ва халқаро пул ўтказмалари почта алоқаси объектларида жўнатувчи томонидан ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан бири кўрсатилган ҳолда қабул қилинади.

67. Қиймати эълон қилинган ички ва халқаро хатлар жўнатиладиган барча предметлар рўйхати билан (уларнинг миқдори ва қиймати кўрсатилган ҳолда) қабул қилинади. Қиймати эълон қилинган ички бандероллар жўнатувчининг хоҳишига кўра, қўйилма рўйхати билан ҳам, қўйилма рўйхатисиз ҳам қабул қилиниши мумкин.

68. Қиймати эълон қилинган ва (ёки) устама тўловли жўнатмалар қонунчиликда белгиланган тартибда суғурталаниши мумкин.

69. Қиймати эълон қилинган почта жўнатмалари устама тўлов билан юборилиши мумкин. Устама тўлов суммаси почта жўнатмасининг эълон қилинган қиймати суммасидан ошиб кетмаслиги керак.

Устама тўловли пул ўтказмаси почта алоқаси объекти томонидан пул ўтказмалари учун белгиланган тартибда амалга оширилади. Устама тўловли пул ўтказмалари бланкларида почта жўнатмасининг штрихли почта идентификаторининг рақами ҳам кўрсатилади.

Устама тўловли ички почта жўнатмалари жўнатиш учун Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудуди бўйлаб қабул қилинади.

Устама тўловли халқаро хатлар ва посилкалар фақат икки томонлама битим тузилган мамлакатларгагина жўнатишга қабул қилинади.

70. Рўйхатга олинадиган ички почта жўнатмалари жўнатишга олинганлик тўғрисидаги оддий ва буюртма билдиришномалар билан қабул қилиниши мумкин.

Рўйхатга олинадиган халқаро почта жўнатмалари жўнатишга фақат олинганлик тўғрисидаги оддий билдиришномалар билан қабул қилиниши мумкин.

71. «Oʻz qoʼliga topshirilsin. Buyurtma bildirishnoma bilan» — «Вручить лично. С заказным уведомлением» белгиси билан фуқароларнинг уйига йўлланган, олинганлик тўғрисидаги буюртма билдиришномалар билан буюртма майда пакетлар, қиймати эълон қилинган хатлар, буюртма бандероллар, буюртма хатлар ва буюртма почта варақчалари қабул қилиниши мумкин. Бундай почта жўнатмалари билдиришнома бланкига имзо қўйиш билан адресатга шахсан топширилади.

72. Алоҳида жўнатувчилар ва адресатлар учун ички почта жўнатмаларининг қуйидаги туркумлари белгиланади:

а) «НUKUMATGA OID» белгиси бўлган почта жўнатмалари, уларга Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2010 йил 5 январдаги 1-сон қарори (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2010 йил, 1-2-сон, 6-модда) билан тасдиқланган Почта алоқаси хизматларидан фойдаланишда афзалликлар бериладиган фойдаланувчиларнинг айрим тоифалари рўйхатида кўрсатилган фойдаланувчиларнинг алоҳида тоифалари томонидан жўнатиладиган почта жўнатмалари киради;

б) ҳарбий почта жўнатмалари, уларга ҳарбий қисмлар ва муассасалар, шунингдек, уларнинг шахсий таркиби томонидан жўнатиладиган ва олинадиган почта жўнатмалари киради;

в) хизматга оид почта жўнатмалари, уларга почта алоқаси операторларининг, ўзларининг почта алоқаси тармоқлари орқали тўловсиз жўнатиладиган почта жўнатмалари киради.

73. Халқаро почта жўнатмалари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ божхона назорати ва расмийлаштирилишидан ўтади.

74. Келувчи, чиқувчи ва очиқ транзит билан жўнатиладиган халқаро почта жўнатмаларига тўлиқ ишлов бериш, уларни Ўзбекистон Республикаси божхона органлари томонидан назорат қилиш, шунингдек, тайинланган жойга жўнатиш халқаро почта алмашинуви жойларида амалга оширилади.

Халқаро почта алмашиш жойлари почта алоқаси соҳасидаги махсус ваколатли орган томонидан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Божхона қўмитаси билан келишувга кўра белгиланади.

75. Чет давлатларининг Ўзбекистон Республикасидаги дипломатик ва консуллик ваколатхоналарининг, халқаро ҳукуматлараро ташкилотларнинг почта жўнатмаларини, шунингдек, кўрсатилган ташкилотлар манзилига почта жўнатмаларини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жўнатиш ички почта жўнатмалари каби тўланади ва расмийлаштирилади.

76. Халқаро почта жўнатмалари ер усти ва ҳаво транспорти билан жўнатиш учун қабул қилинади.

Жўнатувчи халқаро почта жўнатмаларига (майда пакетлар, оддий ва (ёки) қиймати эълон қилинган посилкаларга) божхона декларациялари тўлдиради, декларациялар сони ҳар бир мамлакат томонидан алоҳида, уларда жўнатиладиган барча предметларни, уларнинг сони ва қийматини кўрсатиб санаб ўтган ҳолда белгиланади.

Божхона декларациясида олувчининг фамилияси, исми, отасининг исми, ҳар бир товарнинг номи (тавсифи), оғирлиги, миқдори ва эълон қилинган нархи тўғрисидаги маълумотлар аниқ кўрсатилган бўлиши керак. Божхона декларациялари инглиз, француз ёки белгиланган мамлакатда қабул қилинган бошқа тилда тузилади.

77. Почта жўнатмаларини ўровлаш қўйилма хусусиятига, жўнатиш шартларига ва йўлнинг узоқлигига мос келиши, ишлов бериш ва ташиш пайтида қўйилма шикастланиши, қобиқ, муҳрлар, пломбалар, боғламлар, тасмалар ва шу кабиларни бузмасдан унга бемалол кира олиш, бошқа почта жўнатмаларининг бузилиш ва почта алоқаси ходимларига қандайдир зиён етиши мумкинлигининг олдини олиши керак.

Почта конвертлари, почта варақчалари Oʻz MSt 154:2024 «Почта конвертлари. Техник шартлар», Oʻz DSt 1143:2008 «Почта варақчалари. Техник шартлар», «Почта алоқасида хавфсизликни таъминлаш бўйича талаблар» махсус техник регламенти ва ушбу Қоидалар талабларига мос келиши керак.

78. Хатларни ўровлаш учун почта конвертларидан фойдаланилади.

79. Бандероллар ва кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларни ўраб жойлаш учун почта конвертлари, ғилофлар, картон қутилар, ёғоч (фанер) қутилар қўлланилади. Бандероллар ва кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларни ўраб жойлаш учун материаллар сифатида пишиқ қоғоз, полиетилен плёнка, оч рангдаги сидирға газламадан ва сертификатлаштирилган ўровлаш материалларининг бошқа турларидан фойдаланиш мумкин.

Агар бандеролда ёки кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмада бир нечта предмет юбориладиган бўлса, бу предметлар ўровлашдан олдин шпагат билан боғланади. Оғирлиги 500 г дан ортиқ бўлган оддий ва буюртма бандероллар ва кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмалар, бундан ташқари, ўров материали устидан хочсимон шаклда шпагат билан боғланади.

Бандерол ёки кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатма қўйилмаси най шаклида ўралиши ва қўшимча равишда қоғоз ёки бошқа тасма билан маҳкамланиши мумкин, узунлиги 45 см дан ортиқ бўлган қўйилмалар қаттиқ асосга ўралади.

80. Посилкалар жўнатувчилар томонидан посилка қутиларга (картон, ёғоч, фанер ва полимер) ёки юмшоқ ўров материалига ўраб жойлаштирилиши керак.

Юмшоқ ўров материали (мато) сидирға оч рангда бўлиб, ички чок билан (тикув машинасида ёки қўлда) тикилган бўлиши керак, ташқи (конвертга ўхшаш) чок бир хил иплар (қуюқ бахя) билан, фақат посилканинг бир томонидан (манзил ёзилган жойдан чапда) бажарилади.

Металл тасмалар ёки сим билан маҳкамланган, михлари яхши қоқилмаган ва яхши қайрилмаган қутилардаги, шунингдек, жўнатиш учун яроқсиз бўлган посилка қутиларидаги посилкалар қабул қилинмайди.

Посилка қўйилмаси ўров ичида силжимаслиги керак.

81. Жўнатувчилар посилка жойланмасининг ўзига хос хусусиятларига боғлиқ равишда қуйидаги шартларга риоя қилишлари керак:

а) шиша ёки бошқа нозик предметлар тегишли ҳимоя материали билан тўлдирилган мустаҳкам қутиларга жойлаштирилиши керак. Ташиш пайтида предметлар ўртасида ёки предметлар билан қути деворлари ўртасида ишқаланиш ёки урилишларга йўл қўйилмаслиги керак;

б) кинофильмлар, кинотасмалар, магнит тасмалар махсус тарага жойланиши керак;

в) уруғлар, писталар, ёнғоқлар, қуруқ мевалар, ун ва бошқа сочилувчан моддалар пишиқ мато, клёнка, плёнкадан тайёрланган қопчаларга, пишиқ қоғоз пакетларга ўровланади ва қутиларга ёки картон қутиларга жойланади;

г) суюқликлар ва суюқ ҳолатга осон ўтадиган моддалар (соклар, сироплар, ёғлар, мураббо, асал, мевалар ва бошқалар) зич беркитилган идишларга жойлаштирилиши керак. Ҳар бир идиш идиш шикастланганда суюқликни шимиб олиш учун етарли миқдордаги тегишли ҳимоя материали билан тўлдириладиган махсус мустаҳкам қутига жойлаштирилиши керак. Қутининг қопқоғи у осон очилиб кетмайдиган қилиб маҳкамланиши керак;

д) малҳам дори, юмшоқ совун, мум каби суюқ ҳолатга қийин ўтадиган ёғли моддалар, шунингдек, ипак қурти уруғи ичидагиси оқиб кетишига йўл қўймаслик учун анча мустаҳкам материалдан қилинган иккинчи қутига кейин солинадиган бирламчи қобиққа (қути, каноп қоп, пластик материал ва ҳоказо) бекитилиши керак;

е) кўчатлар усти мато билан ўралган саватларга ёки шамоллатиш учун тешиклари бўлган қутиларга жойланади. Сават (қути) тубига полиэтилен (плёнка) солинади;

ж) анилин кўк бўёқ каби бўёвчи қуруқ кукунлар ва шу кабиларни фақат ўз навбатида, иккала ўров ўртасида тегишли ҳимояловчи ва ютувчи материал бўлган мустаҳкам қутиларга жойлаштириладиган, металлдан қилинган зич беркиладиган қутиларда жўнатишга рухсат этилади;

з) бўямайдиган қуюқ кукунлар мустаҳкам сиғимларга (қути, қоп) жойлаштирилиши керак. Бу сиғимлар мустаҳкам материалдан қилинган қутига жойлаштирилиши керак;

и) тирик асаларилар, дрозофил (Drosophilidae) оиласига кирадиган майда пашшалар, зулуклар ва паразитлар тузилиши жойланманинг хавфлилигини ва сақланиши олдини оладиган қутиларга жойлаштирилиши керак;

к) фабрикада ишлов берилмаган мўйна ва кемирувчиларнинг терилари, шунингдек, жун, дағал жун, соч, пар ва патлар солинган посилкалар дастлаб матога (қоп матога, полиэтилен плёнкага), сўнгра қутиларга (картон қутиларга) жойлаштирилиши керак;

л) аниқ асбоблар (ўлчаш асбоблари ва бошқалар) жўнатишда жойланманинг силжиши ва шикастланишини истисно қиладиган қистирмали қаттиқ тарага ўраб жойлаштирилиши керак. Бундай посилкалар панжарасимон тўр кўринишида ясалган қутиларга ўраб жойлаштирилиши мумкин. Панжарасимон тўр ичига асбобни қаттиқ сиқиб турадиган ва уни каркасга урилиб кетишдан сақлайдиган махсус маҳкамловчи тизим ўрнатилади.

м) жонли ўсимликлар (ток новдалари, кўчатлар ва бошқалар), шунингдек, ўткир қирралари ва ғадир-будурликлари бўлмаган, ўз ўлчамлари туфайли белгиланган ўлчамдаги посилка тарасига (оғирлиги йўл қўйиладиган нормадан ошмайдиган) ўраб жойлаш мумкин бўлмаган йирик габаритли синмайдиган предметлар жўнатиш учун қоп матога (газламага) ўровланган ҳолда қабул қилинади;

н) синмайдиган ва ифлосланмаган яхлит предметлар, шунингдек, ўлчамлари ва оғирлиги белгиланган нормалардан ошмайдиган ажралмайдиган предметлар (чизмачилик тахталари, болалар чаналари, жомадонлар, бидонлар ва шу кабилар), ўткир қиррали предметлардан ташқари, қутиларга ёки матоларга ўралмасдан жўнатилиши мумкин;

о) янги узилган сабзавот ва меваларнинг қаттиқ навлари солинган посилкалар четки ва ён деворлари шамоллатиш тешиклари ёки вертикал тешиклар бўлган ёғоч (фанер) қутиларда қабул қилинади;

п) автопокришкалар почта қопларига жойланади.

82. Босма нашрлар шаффоф полиэтилен ўров материалига ўралади ёки қоғоз тасма ёки бошқа тасма билан маҳкамланади (бандерол қилинади). Босма нашрлар найчасимон қилиб ўралиши мумкин, узунлиги 45 см дан ошганда улар қаттиқ асосга ўралади.

83. Почта жўнатмаларида, посилкаларига илова қилинадиган бланкларда, шунингдек пул ўтказмаларининг бланкларида жўнатувчи томонидан жўнатувчи ва адресат манзиллари ҳамда телефон рақамлари (мавжуд бўлса) кўрсатилади. Манзилда қисқартирилган номлар, шунингдек манзилга тааллуқли бўлмаган белгилар бўлмаслиги керак.

Шаффоф манзил ойнаси бўлган конвертларда жўнатиладиган оддий ёки буюртма почта жўнатмасининг ўрови остида почта манзилини кўрсатиши мумкин.

Манзил реквизитлари қуйидаги тартибда ёзилади:

адресатнинг номи (фуқаролар учун — фамилияси, исми, отасининг исми, юридик шахслар учун — тўлиқ номи);

кўчанинг номи, уй рақами, хонадон рақами;

аҳоли пунктининг (шаҳар, шаҳарча ва шу каби) номи;

туман номи;

почта индекси, вилоят марказининг (Тошкент ш.) номи ёки вилоят, Қорақалпоғистон Республикаси номи;

мамлакат номи (халқаро почта жўнатмалари учун);

Олувчининг манзили почта конверти, почта варақчаси ёки почта жўнатмаси ўровининг пастки ўнг қисмида, жўнатувчининг манзили эса, юқори чап бурчакда ёзилади.

Юридик шахс томонидан пул ўтказмалари жўнатилганда, жўнатувчининг бланкдаги манзилида юридик шахснинг номи, унинг банк реквизитлари ва жойлашган ери (почта манзили), унинг номидан қатнашадиган ваколатли шахснинг маълумотлари (фамилияси, исми, отасининг исми, ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан бирининг церийаси ва рақами) кўрсатилади.

84. Почта жўнатмалари, посилкаларга илова қилинадиган бланклардаги, шунингдек, пул ўтказмалари бланкларидаги барча манзил маълумотлари (агар имкони бўлса, босма ҳарфлар билан) аниқ қилиб ёзилади ёки зарур аниқлик билан техник воситалардан фойдаланиб ёзилади. Пул ўтказмаси бланкида тузатиш, ўчириб ташлаш, рақамлар ва ҳарфларнинг устидан такрор бўяшга, қалам билан қилинган ёзувларга, шунингдек, халқаро пул ўтказмалари манзилида қисқартмаларга йўл қўйилмайди. Бланкларда бланклар матнига киритилган белгилардан ташқари, ҳар қандай белгиларни қўйиш тақиқланади, хизматга оид кўрсатмалар бундан мустасно.

Почта жўнатмаларига техник воситалардан фойдаланиб босилган ёки қўлда ёзилган манзил ёрлиқларини ёпиштириш мумкин. Ёрлиқлар учун оқ қоғоздан ёки оч рангдаги қоғоздан фойдаланилади.

Почта жўнатмаларига босмахона усулида ёзув машинкасида (йирик шрифт билан) ёки бошқа техник воситалардан фойдаланиб босилган ёки қўлда ёзилган манзил ёрлиқларини ёпиштириш мумкин. Ёрлиқлар учун оқ қоғоздан ёки оч рангдаги қоғоздан фойдаланилади.

85. Ўзбекистон Республикаси ҳудуди доирасида юбориладиган пул ўтказмалари бланкларидаги ва почта жўнатмаларидаги манзиллар давлат ёки рус тилларида расмийлаштирилади.

86. Халқаро почта жўнатмаларида ва халқаро пул ўтказмалари бланкларида манзил лотин ҳарфлари ва араб рақамлари билан ёзилади. Манзилни мўлжалланган мамлакат ва аҳоли пункти номини давлат тилида ёки фуқароларнинг истагига кўра, халқаро тилларнинг бирида — француз, инглиз, рус тилида такрорлаш шарти билан мўлжалланган мамлакат тилида ёзишга рухсат этилади.

Халқаро пул ўтказмалари бланкларида пул бирлиги суммаси ва номи қисқартиришларсиз, икки томонлама битимлар билан белгиланган тилда кўрсатилиши керак. Халқаро пул ўтказмалари, бундан ташқари, улар ўтказиладиган электрон тармоқнинг техник қоидаларига мувофиқ тузилади.

87. Почта жўнатмалари адресатнинг фамилияси, исми, отасининг исми кўрсатилган ҳолда йўқлаб олинадиган қилиб йўлланиши мумкин. Бундай жўнатмалар учун инициаллар, рақамлар, фақат номлар, сохта номлар ёки бирор шартли белгиларнинг кўрсатилишига рухсат этилмайди.

88. Ички ва халқаро почта жўнатмаларида жўнатувчининг фақат битта манзили ва олувчининг фақат битта манзили кўрсатилиши керак. Жўнатувчининг манзили Ўзбекистон Республикаси аҳоли пунктининг манзили бўлиши керак.

89. Жўнатувчи ички почта жўнатмаларининг манзили томонида уларнинг тури, тоифаси ва туркумига боғлиқ ҳолда қуйидаги белгиларни қўяди:

а) буюртма хатларда ва почта варақчаларида — «Buyurtma» — «Заказное»;

б) оддий (буюртма) кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларда — «Оддий (буюртма) кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатма» — «Простое (заказное) отправление для слепых»;

в) қиймати эълон қилинган хатлар, бандероллар ва посилкаларда — «Eʼlon qilingan qiymati … soʻm» — «Объявленная ценность … сум». Устама тўлов билан юбориладиган қиймати эълон қилинган хатларда, бандеролларда ва посилкаларда бундан ташқари, — «Ustama toʻlov … soʻm» — «Наложенный платеж … сум», жойланма рўйхати билан юбориладиганларда — «Roʻyxati bilan» — «С описью». Бу белгилар, шунингдек, посилкаларга илова қилинадиган бланкларга ҳам қўйилади;

г) соғломлаштириш муассасаларига йўлланмалар солинган қиймати эълон қилинган хатларда, темир йўл, авиация чипталарида ва бошқа йўл чипталарида, ўқув юртларига йўлланадиган ҳужжатларда «Yoʻllanmalar bilan» — «С путевками», «Chiptalar bilan» — «С билетами» ёки «Нujjatlar bilan» — «С документами» белгиси қўйилади;

д) олинганлик тўғрисидаги билдиришнома билан қабул қилинган жўнатмаларда ва пул ўтказмалари бланкларида — «Оддий (буюртма) билдиришнома билан» — «С простым (заказным) уведомлением». Бу белги, шунингдек, посилкаларга илова қилинадиган бланкларда ҳам қўйилади;

е) етказиб бериш ҳақи тўланган жўнатмаларда ва пул ўтказмалари бланкларида — «Yetkazib berish bilan» — «С доставкой»;

ж) тезкор почта ички жўнатмаларида «Tezkor pochta» — «Ускоренная почта»;

з) адресатга шахсан топшириш учун қабул қилинган, рўйхатга олинадиган жўнатмаларда — «Oʼz qoʼliga topshirilsin. Buyurtma bildirishnoma bilan» — «Вручить лично. С заказным уведомлением»;

и) нозик предметлар, шу жумладан аниқ асбоблар, шунингдек, шундай жойланмали посилкаларга илова қилинадиган бланкларда — «Ehtiyot qiling» — «Осторожно»;

к) танлов комиссиясига юборилган жўнатмаларда — «Tanlovga» — «На конкурс»;

л) посилкалар ва уларга илова қилинадиган бланкларда:

оғирлиги 10 кг дан ортиқ посилкаларда — «Ogʻir vaznli» — «Тяжеловесная»;

томонлари ўлчамлардан бири учун 1,50 м дан ошадиган ҳамда узунлик ва узунликдан бошқа йўналишда олинган энг катта айлана суммаси 3 м дан ошадиган посилкаларда — «Yirik gabaritli» — «Громоздкая»;

кўчатли посилкаларда — «Koʻchat bilan» — «С рассадой»;

тирик асаларилар солинган посилкаларда — «Эҳтиёт қилинг. Асаларилар. Қуёшда тутиб турилмасин. Ветеринария сертификати билан» — «Осторожно. Пчелы. На солнце не держать. С ветеринарным сертификатом»;

мўйна ва кемирувчилар териси солинган посилкаларда — «Мўйна. Ветеринария сертификати билан» — «Пушнина. С ветеринарным сертификатом»;

жун, дағал жун, соч, пат, момиқ солинган посилкаларда — «Жун (дағал жун, соч, пат, момиқ). Ветеринария сертификати билан» — «Шерсть (щетина, волосы, перо, пух). С ветеринарным сертификатом»;

янги мевалар ва сабзавотлар солинган посилкаларда, тегишлича — «Mevalar» — «Фрукты», «Sabzavotlar» — «Овощи»;

м) ҳаво транспорти билан жўнатиладиган посилкаларда, уларга илова қилинадиган бланкларда, майда пакетларда ва бандеролларда — «Avia» — «Авиа». Ер усти транспорти ва ҳаво транспорти билан жўнатиладиган посилкаларда, уларга илова қилинадиган бланкларда, майда пакетларда ва бандеролларда улар қайси пунктдан жўнатилаётгани кўрсатилади: «…dan avia» — «Авиа от…»;

н) фойдаланувчиларнинг алоҳида тоифалари томонидан юбориладиган почта жўнатмаларида ва посилкаларга илова қилинадиган бланкларда «НUKUMATGA OID»;

п) хизматга оид почта жўнатмаларида — «Xizmatga oid» — «Служебное»;

р) устувор жўнатмаларда — «Ustuvor» — «Приоритетное»;

c) оддий (buyurtma) майда пакетларда — «Oddiy (Buyurtma) mayda paket» — «Простой (Заказной) мелкий пакет»;

т) оддий (буюртма) бандеролларда — «Oddiy (Buyurtma)» — «Простая (Заказная)».

90. Жўнатувчи халқаро почта жўнатмаларининг тури, тоифаси ва туркумига боғлиқ равишда, уларнинг манзилли томонида қуйидаги белгиларни қўяди:

а) почта варақчаларида — «Carte postale» (Почта варақчаси);

б) буюртма хатларда, почта варақчаларида ва бандеролларда — «Recommande» (Буюртма);

в) майда пакетларда — «Recommande. Petit paquet» (Буюртма. Майда пакет);

г) оддий (буюртма) кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларда — «Энвоис поур лес авеуглес» (Отправление для слепых);

д) қиймати эълон қилинган хатларда ва посилкаларда — «Valeur declaree» (Эълон қилинган қиймати);

е) устама тўлов билан юбориладиган қиймати эълон қилинган хатларда ва посилкаларда — «Remboursement» (Устама тўлов). Бу белги, шунингдек, посилкаларга илова қилинадиган бланкларда ҳам қўйилади;

ж) олинганлик тўғрисидаги билдиришнома билан қабул қилинган жўнатмаларда ва пул ўтказмалари бланкларида — «A.R.». Бу белги, шунингдек, посилкаларга илова қилинадиган бланкларда ҳам қўйилади;

з) адресатга шахсан топшириш учун қабул қилинган буюртма почта варақчаларида, хатларда, майда пакетларда, кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларда, қиймати эълон қилинган хатларда — «A remettre en main propre» (Ўз қўлига топширилсин);

и) тез синадиган ва улар билан муомала қилиш алоҳида эҳтиёткорлик талаб қиладиган предметлар солинган посилкаларда, шунингдек, шундай жойланмали посилкаларга илова қилинадиган бланкларда — «Colis fragile» (Мўрт посилка);

к) ўлчамлари ушбу Қоидаларнинг 2-иловасида кўрсатилган чегарадан ошадиган посилкаларда ва уларга илова қилинадиган бланкларда — «Encombrant» (Йирик габаритли);

л) ҳаво транспорти билан жўнатиладиган жўнатмаларда ва посилкаларга илова қилинадиган бланкларда — «Par avion» (Авиа);

м) етказилиши кузатиладиган почта жўнатмаларига — «Avec suivi» (Кузатиладиган) логотипи ёпиштирилади;

н) устувор жўнатмаларда — «Prioritaire» (Устувор);

о) гуруҳлаштирилган «Консигнация» жўнатмаларида (буюртма почта варақчаларида, хатларда, майда пакетларда, секограммаларда, қиймати эълон қилинган хатларда, посилкаларда ва уларга илова қилинадиган манзилларда) — «Consignment» (Консигнация);

п) адресатларга тарифлар ва йиғимлар ундирмасдан берилиши зарур бўлган буюртма почта варақчаларида, хатларда, майда пакетларда, кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмаларда ва посилкаларда — «Franc de taxes et de droits» (Тарифлар ва йиғимлар ундирмасдан);

р) хизматга оид туркумда юбориладиган жўнатмаларда — «Service des postes» (Хизматга оид).

91. Халқаро почта алмашувида қуйидаги қўшимча хизматлар кўрсатилади:

жавобли халқаро тижорий хат-хабарлар, у жўнатувчиларга уларнинг чет элдаги корреспондентлари томонидан бериладиган жавобли жўнатмалар учун олдиндан ҳақ тўлаш имконини беради. Уларда фақат ёзма хат-хабарлар ва босма нашрлар жўнатилиши мумкин. Бундай жўнатмаларнинг оғирлиги 50 г дан ошмаслиги керак;

битта жўнатувчи томонидан бир ёки бир нечта олувчилар манзилига жўнатиладиган гуруҳлаштирилган «Консигнация» жўнатмалари;

жўнатувчиларнинг почта жўнатмаси етказиб бериш муассасасига келиши билан дарҳол жўнатмани махсус курьер орқали адресат уйига етказиб бериш илтимоси билан қабул қилинадиган, етказилиши кузатиладиган почта жўнатмалари (буюртма почта варақчалари, хатлар, майда пакетлар, кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмалар ва «М» қоплари);

«товарларни қайтариш» хизматига эга майда пакетлар ва посилкаларни олувчи томонидан жўнатувчининг рухсати билан жўнатувчига қайтарилишини билдиради;

адресатга шахсан топширилишини билдирадиган «A remettre en main propre» (Шахсан топширилсин) белгиси бўлган ёзма хат-хабарли буюртма жўнатмалар, қиймати эълон қилинган хатлар ва посилкалар;

жўнатманинг тариф ва йиғимларни ундирмасдан етказиб бериш. Бунда жўнатувчи белгиланган муассасасида адресатдан талаб қилиниши мумкин бўлган бутун суммани тўлаш мажбуриятини ўз зиммасига олади. Зарур бўлганда жўнатувчи олдиндан тўловни амалга ошириши керак.

92. Халқаро почта алмашувида гуруҳлаштирилган «Консигнация» жўнатмалари, электрон тижорий посилкалари («ECOMPRO» посилкалари) ва жавобли халқаро тижорий хат-хабарлар, «товарларни қайтариш» хизматига эга майда пакетлар ва посилкалар фақат икки томонлама битим имзоланган мамлакатларга жўнатиш учун қабул қилинади.

93. Халқаро хатлар, қиймати эълон қилинган посилкалар, мўрт ва катта посилкалар ва халқаро хатлар, етказилиши кузатиладиган почта жўнатмалари, ёзма хат-хабарлар жўнатмалари ва «Frans de taxes et de droits» (Тарифлар ва йиғимлар ундирмасдан) белгили посилкалар, шунингдек «A remettre en main propre» (Шахсан топширилсин) белгили қиймати эълон қилинган буюртма жўнатмалари, хатлар ва посилкалар фақат уларни қабул қилиш рухсат берилган мамлакатларга жўнатиш учун қабул қилинади. Бу мамлакатлар тўғрисидаги маълумотлар Умумжаҳон почта иттифоқининг Халқаро бюроси томонидан хабар қилинади.

94. Почта жўнатмаларида қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган тартибда реклама жойлаштирилиши мумкин.

95. Рўйхатга олинадиган ички почта жўнатмалари, «Tanlovga» — «На конкурс» белгиси бўлган почта жўнатмалари бундан мустасно, почта алоқаси объектларига жўнатувчининг манзили албатта кўрсатилган ҳолда топширилади.

96. Посилкаларни топширишда жўнатувчи уларга илова қилинадиган бланкларда ўз имзоси билан «Joʻnatishga taqiqlаngan joylanmalar yoʻq. Oʻrovga qoʻyilgan talablar bilan tanishdim» — «Запрещенных к пересылке вложений нет. С требованиями к упаковке ознакомлен» матнини тасдиқлайди.

Посилкалар ва пул ўтказмаларини топширишда жўнатувчи илова қилинадиган бланкларда ва пул ўтказмалари бланкларида ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан биридаги маълумотларни кўрсатади.

97. «Ehtiyot qiling» — «Осторожно» белгиси бўлган, эълон қилинган қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан кўп бўлган ички авиапосилкалар фақат мунтазам ер усти алоқасига эга бўлмаган пунктларга жўнатиш учунгина қабул қилиниши мумкин.

98. Тирик асаларилар, дрозофил (Drosophilidae) оиласига мансуб майда пашшалар, зулуклар ва паразитлар солинган ички посилкаларни қабул қилиш ветеринария сертификати бўлгандагина амалга оширилади.

Янги мевалар ва сабзавотларнинг қаттиқ навлари солинган посилкалар тайинланган жойгача почта ташийдиган ҳаво кемаларининг тўғри рейслари бўлгандагина, темир йўл ва автомобиль транспорти билан жўнатишда — бундай посилкалар уч кундан ортиқ бўлмаган муддатда ўтиши шарти билан, бу муддатдан ўтиб кетганда — жўнатувчиларнинг жавобгарлиги остида қабул қилинади.

Фабрика шароитида ишлов берилмаган мўйна ва кемирувчилар териси, шунингдек, жун, дағал жун, соч, пат ва момиқ солинган посилкаларни қабул қилиш, хом ашё тайёрланган жойда берилган ветеринария сертификати бўлгандагина амалга оширилади. Жўнатувчи томонидан бир манзилга бир нечта шундай посилкалар юборилганда, жўнатиладиган мўйна (кемирувчилар териси ва шу каби) миқдори ва ўринлар сони кўрсатилган умумий ветеринария сертификати тақдим этилишига рухсат этилади.

99. Оддий почта жўнатмаси (бундан посилка мустасно) жўнатувчига онлайн назорат касса техникаси чеки берилмасдан қабул қилинади, унга илова қилинган ҳужжатларга қўшимча ёзувлар ёзилмасдан жўнатилади ва адресатга тилхатсиз топширилади.

Рўйхатга олинадиган почта жўнатмаларини жўнатиш почта жўнатмасини қабул қилишни ҳужжатли ёки электрон тасдиқлаш, жўнатувчига тасдиқловчи ҳужжатни қоғоз (тақвим штемпели изи туширилган онлайн назорат касса техникасининг чеки) кўринишида ёки почта жўнатмасига почтани рўйхатга олиш рақами (штрихли почта идентификаторини) бериш, шунингдек почта жўнатмасини адресатга имзо қўйдириб ёки бошқача тарзда етказиб беришни тасдиқловчи автоматлаштирилган (электрон) қурилмалар, ускуналар, ахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда топшириш орқали амалга оширилади. Рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари юборувчининг манзили мажбурий тартибда кўрсатилган ҳолда қабул қилинади.

Рўйхат бўйича юридик ва жисмоний шахслардан қабул қилинган почта жўнатмаларига битта онлайн назорат касса техникаси чеки берилади. Битта жўнатувчи томонидан жўнатиладиган, бир вақтда бир нечта рўйхат бўйича қабул қилинадиган почта жўнатмаларига битта умумий ёки ҳар бир рўйхатга алоҳида онлайн назорат касса техникаси чеклари берилади.

Почта жўнатмаси қабул қилинганлиги тўғрисидаги онлайн назорат касса техникаси чекининг дубликати берилмайди.

100. Ички хатлар, посилкаларнинг эълон қилинган қийматининг суммаси чекланмайди ва жўнатувчи томонидан жойланманинг ҳақиқий қиймати бўйича тўлиқ сўмларда белгиланади. Эълон қилинган қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг уч баробаридан ошмайдиган жойланма бандероль қилиб жўнатилиши мумкин. Бунда қимматли қоғозлар, маълумотномалар, ҳужжатларнинг нотариал тасдиқланган нусхалари, ҳужжатлар бўлган хатнинг эълон қилинган қиймати йўқолган тақдирда бу ҳужжатларни тиклаш бўйича мумкин бўлган харажатлардан ошиб кетиши мумкин эмас.

Эълон қилинган қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг уч баробаридан кўп бўлган посилкалар ушбу Қоидаларнинг 80-бандига мувофиқ келадиган ўровда қабул қилинади. Эълон қилинган қиймати бу суммадан кам бўлган посилкалар қоғоз ўровда қабул қилиниши мумкин.

Тирик асаларилар, дрозофил (Drosophilidae) оиласига мансуб майда пашшалар, зулуклар ва паразитлар, ўсимликлар (кўчатлардан ташқари), янги мева ва сабзавотлар, шиша ёки тез шикастланадиган бошқа деталлари бўлган аниқ асбоблар (маиший техника буюмлари ва маиший асбоблардан ташқари) жўнатишга жойланма қиймати эълон қилинмасдан қабул қилинади.

Халқаро почта жўнатмаларининг эълон қилинган қиймати жўнатувчи томонидан жойланманинг ҳақиқий қиймати бўйича белгиланади, бироқ эълон қилинган қийматнинг ҳар бир мамлакат алоҳида белгилайдиган энг катта суммасидан ошиб кетмаслиги керак.

101. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ўсимликлар карантини ва ҳимояси агентлиги ҳамда Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитаси томонидан ўсимликлар ва ҳайвонлар карантини эълон қилинган жойларда сабзавотлар, мевалар, уруғлар, кўчатлар ва ўсимликлар, гўштдан қилинган тайёр озиқ-овқат маҳсулотлари солинган посилкалар қабул қилинмайди. Бу ҳақдаги ахборот почта алоқаси объектларида жойлаштирилади.

102. Жўнатувчи ҳар бир ички ва халқаро посилкага илова қилинадиган бланкни тўлдиради. Қиймати эълон қилинган ички посилкаларни топширишда жўнатувчининг истагига кўра, қиймати эълон қилинган хатларни ва бандеролларни топширишда бўладиган тартибда, жойланманинг рўйхати тузилиши мумкин.

103. Пул ўтказмаси билан жўнатиш учун Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалада бўлган пул белгилари қабул қилинади.

Жисмоний шахслардан пул ўтказмаларини, шу жумладан, устама тўловли пул ўтказмаларини қабул қилиш нақд пуллар ёки нақд пулсиз ҳисоб-китоблар йўли билан, шу жумладан, банк карталаридан фойдаланган ҳолда, юридик шахслардан эса, банклар орқали тўлов топшириқномалари воситасида амалга оширилади.

Нақд пулсиз ҳисоб-китоб бўйича пул ўтказмаларини қабул қилиш фақат ўтказиладиган пул маблағлари ва жўнатиш учун тўлов почта алоқаси объектининг ўтказма ҳисобварағига келиб тушгандан сўнг амалга оширилади.

Пул ўтказмаларини жўнатиш хизматлари учун ҳақ тўлаш нақд пул билан ҳамда нақд бўлмаган ҳисоб-китоблар йўли билан, шу жумладан банк карталаридан фойдаланиб амалга оширилади. Устама тўловли пул ўтказмаларини жўнатиш хизматлари учун ҳақ тўлаш почта жўнатмасининг жўнатувчиси томонидан устама тўлови билан ушбу почта жўнатмаси қабул қилинган жойда амалга оширилади.

Банк карталардан фойдаланиб, жисмоний шахслардан қабул қилинган пул ўтказмалари юборилаётган суммани нақд пул билан ёки олувчининг банк картасига ўтказиш йўли билан тўланади.

Юридик шахслардан қабул қилинган пул ўтказмалари, олувчининг аризасига биноан олувчининг банк картасига ўтказиб берилиши мумкин;

Ички пул ўтказмалари билан жўнатиш учун қабул қилинадиган пулларнинг умумий суммаси, шунингдек, битта пул ўтказмасининг суммаси чекланмайди.

Битта халқаро пул ўтказмасининг максимал суммаси икки томонлама битимлар билан ўрнатилади.

104. «НUKUMATGA OID» белгиси бўлган почта жўнатмаларини жўнатиш ушбу Қоидалар ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2010 йил 5 январдаги 1-сон қарори билан тасдиқланган Почта алоқаси хизматларидан фойдаланишда афзалликлар бериладиган фойдаланувчиларнинг айрим тоифаларига почта алоқаси хизматлари кўрсатиш тартиби тўғрисидаги низом билан белгиланган тартибда амалга оширилади.

104¹. Муддатли ҳарбий хизматни ўтаётган ҳарбий хизматчилар ва резервчиларнинг ҳарбий йиғинларда қатнашиш даврида, ҳарбий қисмлар томонидан жўнатиладиган, оғирлиги 20 граммгача бўлган оддий хатлари белгиланган намунадаги махсус маркаланган почта конвертларида жўнатилади.

104². Республика ижро этувчи ҳокимият органлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, давлат корхоналари, муассасалари, ташкилотлари, суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан юридик ва жисмоний шахслар номига йўлланувчи хат-хабарлар, хабарномалар, чақирув қоғозлари ва бошқа юридик ҳужжатларни етказиб бериш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 9 октябрдаги 637-сон «Давлат органлари ва ташкилотлари томонидан йўлланувчи хат-хабарларни етказиб бериш, етказилганлигини тасдиқлаш, маълумотларни сақлаш ва ҳисобга олишнинг ягона миллий тизимини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ амалга оширилади.

105. Ҳарбий хизматчилар номига йўлланадиган ҳарбий почта жўнатмаларини қабул қилиш почта алоқаси объектлари томонидан қуйидаги шартлар асосида амалга оширилади:

ҳарбий қисмлар ва муассасалар учун тайинланган жой ва ҳарбий қисм рақами кўрсатилган ҳолда — почта жўнатмаларининг барча турлари;

рўйхатга олинадиган ҳарбий почта жўнатмалари олинганлик тўғрисидаги оддий ва буюртма билдиришномалар билан қабул қилиниши мумкин.

106. Жазони ижро этиш муассасаларида жазони ўтаётган шахсларнинг почта жўнатмалари бу муассасаларнинг ваколатли шахслари томонидан тегишли почта алоқаси объектига топширилади.

107. Қуйидагилар етказиб бериш тўлови билан қабул қилинмайди:

а) базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан кўп бўлган суммадаги пул ўтказмалари (пенсиялар, нафақалар ва бошқа ижтимоий тўловларни тўлаш учун мўлжалланган пул ўтказмаларидан ташқари);

б) базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан кўп бўлган суммадаги қиймати эълон қилинган хатлар;

в) юридик шахсларга йўлланган қиймати эълон қилинган хатлар ва бандероллар;

г) посилкалар;

д) устама тўловли почта жўнатмалари;

е) йўқлаб олинадиган ва ҳарбий қисмларга йўлланган почта жўнатмалари.

108. Жисмоний ёки юридик шахс томонидан топшириладиган беш дона ва ундан ортиқ бўлган миқдордаги рўйхатга олинадиган ички почта жўнатмалари жўнатувчи томонидан белгиланган шаклдаги рўйхат расмийлаштириш шарти билан почта алоқаси объекти томонидан жўнатиш учун қабул қилинади. Жўнатувчи томонидан битта рўйхатга номма-ном бир турдаги 40 тадан кўп бўлмаган почта жўнатмалари, 20 тагача пул ўтказмалари ёзилади. Бундай жўнатмаларни топшираётганда улар жўнатувчи томонидан рўйхат бўйича шакллантирилиши керак.

109. Бир вақтда бешта ва ундан ортиқ майда пакетлар (буюртма), бандероллар (буюртма ва қиймати эълон қилинган), посилкалар доимий равишда қабул қилинган ва (ёки) жўнатилганда, почта алоқаси операторлари, провайдерлари ва жўнатувчилар ўртасида улар орасидаги тегишли муносабатларни қатъий тартибга соладиган шартномалар тузилиши мумкин.

Кўрсатилган почта жўнатмалари шартноманинг ажралмас қисми бўлган графикка мувофиқ қабул қилинади.

Ўз кучлари ва воситалари билан жўнатувчи почта ташилишини амалга оширувчи почта алоқаси объектига шундай почта жўнатмалари топширилишини ва олиб кетилишини таъминлайди.

110. Рўйхатга олинадиган халқаро почта жўнатмалари, уларнинг миқдоридан қатъи назар, юридик шахслар томонидан белгиланган шаклдаги рўйхат бўйича почта алоқаси объектларига топширилади.

Бир вақтда бешта ва ундан ортиқ халқаро буюртма хатлар, қиймати эълон қилинган хатлар, бандероллар, «М» белгили қоплар, майда пакетлар, посилкалар, пул ўтказмалари топширадиган жисмоний шахслар белгиланган шакл бўйича икки нусхада рўйхат тузишлари ва уни шахсий имзо билан тасдиқлашлари шарт.

111. Майда пакетларни, қиймати эълон қилинган бандеролларни ва посилкаларни жўнатиш усули жўнатувчи томонидан танланади. Тайинланган жойдаги аҳоли пунктлари билан ер усти алоқаси бўлмаганда, почта жўнатмалари, майда пакетлар, қиймати эълон қилинган бандероллар ва посилкалар аралаш, ер усти ва ҳаво транспортлари билан жўнатиш учун қабул қилиниши мумкин.

112. Почта жўнатмалари уйга етказиб берилади ёки почта алоқаси объектларида топширилади.

Пул ўтказмалари уйга етказиб берилади, почта алоқаси объектларида ёки юборилаётган суммани олувчининг банк картасига ўтказиш йўли билан тўланади.

113. Турар жой бўйича йўлланган қуйидаги жўнатмалар адресатларга етказиб берилиши керак:

а) почта варақчалари, оддий ва буюртма хатлар ва бандероллар, оғирлиги 500 г гача бўлган оддий ва буюртма майда пакетлар, почта жўнатмаларини олинганлиги тўғрисидаги билдиришномалар;

б) етказиб бериш тўлови билан қабул қилинган пул ўтказмалари, буюртма майда пакетлар, қиймати эълон қилинган хатлар ва бандероллар;

в) рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари тўғрисидаги хабарномалар;

г) тезкор почта жўнатмалари.

114. Абонент почта жавонлари кўп қаватли уйларнинг биринчи қаватларида қурилиш ташкилотлари томонидан ўрнатилади. Абонент почта жавонларини сотиб олиш ва ўрнатиш харажатлари ушбу кўп қаватли уйларни қуриш сметасига киритилади.

Аҳоли пунктларининг якка тартибдаги иморатлар қурилган ҳудудларида почта жўнатмаларини етказиб бериш учун қулай бўлган жойларда якка тартибдаги почта қутилари якка тартибда қурилган уйларнинг мулкдорлари томонидан ўз ҳисобидан ўрнатилади.

Абонент почта жавонларини, якка тартибдаги почта қутиларини яроқли ҳолатда сақлаб туриш тегишинча уй-жой фонди тасарруфида бўлган ташкилотлар ва (ёки) бошқарувчи ташкилотлар (бошқарувчи) томонидан, уй-жой мулкдорлари ширкатлари ёки уйларнинг (кўп квартирали уйларнинг турар жойлари) мулкдорлари томонидан амалга оширилади.

115. Якка тартибдаги почта жавонлари қутичаларига ва якка тартибдаги почта қутиларига уйга йўлланган қуйидагилар ташланади:

а) оддий хатлар;

б) оддий почта варақчалари;

в) оддий бандероллар;

г) оддий майда пакетлар;

д) почта жўнатмалари олинганлиги тўғрисидаги оддий билдиришномалар;

е) рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари тўғрисидаги дастлабки хабарномалар;

ж) ўлчамлари якка тартибдаги почта жавонларининг қутичаларига ва (ёки) якка тартибдаги почта қутиларига ташлаш имконини бермайдиган оддий почта жўнатмалари тўғрисидаги дастлабки хабарномалар.

116. Якка тартибдаги почта жавони ёки якка тартибдаги почта қутиси почта жўнатмаларининг сақланишига таъсир этадиган даражада бузилганда, оддий хатлар, почта варақчалари, бандероллар ва майда пакетлар уларга ташланмайди, адресат эса уларни етказиб бериш мумкин эмаслиги тўғрисида хабардор қилинади. Бунда оддий хатлар, почта варақчалари, бандероллар ва майда пакетлар адресатга почта алоқаси объектида берилади.

117. Оддий почта жўнатмалари, почта жўнатмалари олинганлиги тўғрисидаги билдиришномалар, юридик шахс манзилига йўлланган рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари тўғрисидаги хабарномалар почта алоқаси объектларида юридик шахс томонидан почтани қабул қилиш учун ваколатланган шахсга берилади ёки почтальон томонидан юридик шахс жойлашган бинонинг биринчи қаватида юридик шахс томонидан ўрнатилган таянч пункт почта жавонига ташланади. Етказиб бериш тартиби юридик шахснинг хати ёки почта алоқаси оператори, провайдери билан тузилган шартнома асосида белгиланади. Фуқароларга, уларнинг иш (ўқиш) жойлари бўйича, ётоқхоналарда, интернатларда, болалар уйларида, меҳмонхоналарда яшовчи ёки соғломлаштириш ва даволаш муассасаларида бўлган фуқароларга йўлланган кўрсатиб ўтилган почта ҳам айнан шу тартибда етказиб берилади. Почта жўнатмалари, рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари тўғрисидаги хабарномалар ва почта жўнатмалари олинганлиги тўғрисидаги билдиришномаларнинг бевосита адресатларга берилиши ушбу ётоқхоналар, интернатлар, болалар уйлари, меҳмонхоналар, соғломлаштириш ва даволаш муассасалари маъмуриятларининг кучи ва воситалари билан амалга оширилади.

118. Буюртма хатлар, почта варақчалари, бандероллар, майда пакетлар, кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмалари, «М» қоплари, почта жўнатмаларини олиш тўғрисидаги билдиришномалар адресатнинг имзосини қўйдириб адресатга топширилади.

Буюртма хатлар, почта варақчалари, бандероллар, майда пакетлар, почта жўнатмалари олинганлиги тўғрисидаги билдиришномалар («Ўз қўлига топширилсин. Буюртма билдиришнома билан» — «Вручить лично. С заказным уведомлением» белгиси бўлган хатлар ва почта варақчаларидан ташқари), тезкор почта жўнатмалари оиланинг вояга етган аъзоларига ишончномасиз, ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан бири ва уларнинг адресатга алоқадорлигини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим қилинганда берилиши, адресатнинг ёзма мурожаати бўйича эса — уй бўйича қўшниларга берилиши ёки абонент почта жавони қутичаларига ёки якка тартибдаги почта қутиларига ташланиши мумкин.

Адресат ва оиланинг вояга етган аъзолари бўлмаганда, абонент почта жавони қутичасида ёки якка тартибдаги почта қутисида адресат почта жўнатмасини олиш учун почта алоқаси объектига таклиф қилинган хабарнома қолдирилади.

119. «Oʼz qoʼliga topshirilsin. Вuyurtma bildirishnoma bilan» — «Вручить лично. С заказным уведомлением» белгиси бўлган буюртма хатлар, почта варақчалари, бандероллар ва майда пакетлар адресатга шахсан топширилади. Адресат бўлмаганда, якка тартибдаги почта жавони қутичасида ёки якка тартибдаги почта қутисида адресат почта жўнатмасини олиш учун почта алоқаси объектига таклиф қилинган хабарнома қолдирилади.

121. Талаб қилиб олингунча манзилланган оддий почта жўнатмаларини, рўйхатдан ўтган почта жўнатмаларини топшириш ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан бири тақдим этилганда ёки почта оператори томонидан белгиланадиган, почта алоқаси хизматларидан фойдаланувчиси тўғрисидаги маълумотларни ишончли аниқлашни таъминлайдиган, шу жумладан ахборот-коммуникация технологиялари, ахборотнинг электрон ташувчиларидан фойдаланиб кодлар, пароллар асосида, шунингдек бошқа техник воситалардан фойдаланган ҳолда ёки ушбу Қоидаларнинг 137-138-бандларида белгиланган тартибда бошқа усул ёрдамида амалга оширилади.

122. Балиқчилик хўжаликлари, геологик партиялар (экспедициялар) ишчиларига, фермаларда, ишлаб чиқариш участкаларида ва бригадалардаги қишлоқ хўжалик ташкилотларининг ишчиларига, яйловлардаги чўпонларга, ўрмон участкалари ва ёғоч-саноат хўжаликлари, темир йўл разъездлари ишчиларига, жазони ижро этиш муассасаларида жазони ўтаётган шахсларга ва аҳоли пунктларидан ташқарида бўлган бошқа адресатларга почта жўнатмаларини етказиб бериш адресатлар ишлаётган (таъминланаётган) ташкилотларнинг кучлари ва воситалари билан амалга оширилади.

123. «НUKUMATGA OID» белгиси бўлган почта жўнатмалари биринчи навбатда етказиб берилади.

124. Юридик шахсларга йўлланган пул ўтказмалари тегишли маблағларни ушбу юридик шахсларнинг ҳисоб рақамига ўтказиш йўли билан тўланади.

Пул ўтказмалари, шу жумладан халқаро пул ўтказмалари почта алоқаси объектларида Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалада бўлган пул белгилари билан тўланади.

125. Почта алоқаси объектларида қуйидагилар берилади:

а) базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан ошадиган суммадаги пул ўтказмалари, шунингдек, етказиб бериш ҳақи тўланмасдан қабул қилинган пул ўтказмалари;

б) базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан ошадиган суммадаги қиймати эълон қилинган хатлар, шунингдек, етказиб бериш ҳақи тўланмасдан қабул қилинган, қиймати эълон қилинган хатлар ва бандероллар;

в) устама тўлов билан жўнатилган почта жўнатмалари;

г) посилкалар;

д) «М» белгили қоплар;

е) қиймати эълон қилинган халқаро хатлар ва майда пакетлар («Avec suivi» (Кузатиладиган) белгиси бўлган почта жўнатмаларидан ташқари);

ж) нуқсонли почта жўнатмалари;

з) юридик шахсларга йўлланган қиймати эълон қилинган хатлар ва бандероллар;

и) етказиб бериш пайтида топшириш имкони бўлмаган почта жўнатмалари.

126. Адресатнинг илтимосига кўра ва почта алоқаси оператори, провайдерида ушбу Қоидаларнинг 125-банди «а», «б» ва «г» кичик бандларида кўрсатилган имкониятлар бўлганда, почта жўнатмалари қўшимча ҳақ эвазига уйга етказиб берилиши мумкин.

127. Адресатлар почта жўнатмасини олиш учун келмаганларида, уларга иккинчи марта хабарнома етказилади ва тилхат орқали топширилади:

а) дастлабки хабарномалар етказилгандан кейин уч иш куни мобайнида:

янги мевалар (сабзавотлар) солинган посилкалар учун;

«Yoʻllanmalar bilan» — «С путевками», «Chiptalar bilan» — «С билетами», «Нujjatlar bilan» — «С документами» белгилари бўлган хатлар учун;

б) дастлабки хабарномалар етказилгандан кейин беш иш куни мобайнида — почта жўнатмаларининг қолган барча турлари учун.

Буюртма хатлар, бандероллар, оғирлиги 500 г дан кўп бўлган майда пакетлар, тезкор почта жўнатмалари, «М» қоплари ва посилкалар почта алоқаси объектида бир иш кунидан ортиқ сақланганлиги учун, иккинчи хабарнома топширилгандан кейин (топширилган кун ҳисобланмайди) адресатдан ўрнатилган тарифларга мувофиқ ҳақ олинади.

Ушбу Қоидаларнинг 186-бандида кўрсатилган сақлаш муддати тугагандан кейин, адресатлар томонидан олинмаган оддий хатлар, почта варақчалари, кўзи ожизлар учун мўлжалланган жўнатмалари, «М» қоплари, бандероллар тарқатилмаган почта жўнатмалари қаторига топширилади. Адресатлар томонидан олинмаган рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари жўнатувчиларнинг ҳисобидан уларга қайтариб юборилади. Белгиланган сақлаш муддати ўтгандан кейин ёки жўнатувчи қайтариб юборилган почта жўнатмасини олиш ва қайтариб жўнатиш ҳақини тўлашни рад этганда, улар вақтинча сақлаш учун тарқатилмаган почта жўнатмалари қаторига топширилади.

128. Адресат келиб тушган почта жўнатмаларини олишдан воз кечганда, у почта жўнатмасида ва (ёки) хабарномада бу тўғрида белги қўйиши керак. Адресат бундай белги қўйишни рад этганда, уни почта алоқаси ходими амалга оширади. Бундай жўнатмалар қайтарилганлиги учун ҳақ жўнатувчидан қайтарилган почта жўнатмасини унга бериш пайтида олинади.

129. Пул ўтказмалари, буюртма майда пакетлар, қиймати эълон қилинган почта жўнатмалари, шунингдек, посилкалар шахсан адресатларга ёки уларнинг ишончномаси бўлган вакилларига берилади.

130. 16 ёшгача бўлган вояга етмаган шахсларга ёки белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз деб топилган ёки муомала лаёқати чекланган шахсларга йўлланган почта жўнатмалари ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан бирини ва уларнинг вояга етмаган, муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган шахсларга алоқадорлигини тасдиқловчи ҳужжатлар (боланинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномаси, тегишли давлат органи томонидан берилган гувоҳнома ёки ушбу давлат органининг шу шахсни васий ёки ҳомий қилиб тайинлаш тўғрисидаги қарорининг нусхаси) тақдим этилганда ота-оналарга (фарзанд қилиб олганларга, васийларга, ҳомийларга) берилади.

Мактаб-интернатларда, болалар уйларида ва бошқа шунга ўхшаш муассасаларда бўлган (яшайдиган) 16 ёшгача бўлган вояга етмаган шахсларга йўлланган почта жўнатмалари ишончномалар орқали ушбу муассасаларнинг ваколатли шахсларига берилади.

131. Қиймати эълон қилинган почта жўнатмасини, пул ўтказмасини, посилкани, буюртма майда пакетни олишда адресат тақдим этилган ҳужжатдаги маълумотларни хабарномада кўрсатади.

Рўйхатга олинган манзил почта жўнатмасида кўрсатилган манзил билан мос келмаганда ва почта жўнатмаси фуқароларга уларнинг иш, ўқиш жойи бўйича ёки ётоқхоналарда, интернатларда, болалар уйларида, меҳмонхоналарда яшовчи ёки соғломлаштириш ва даволаш муассасаларида бўлган фуқароларга йўлланганда, адресат хабарномада ўзининг рўйхатдан ўтган манзилини, олинган санани кўрсатиши ва имзо қўйиши керак.

132. Жойланмаларнинг рўйхати бўлган почта жўнатмалари ва нуқсонли рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари адресатга топшириш вақтида почта алоқаси ходими томонидан очилиши керак.

Жойланма текширилганда у бутун бўлса ёки рўйхатга мос келса, почта жўнатмаси адресатга белгиланган тартибда берилади, бунда далолатнома тузилмайди.

Почта жўнатмаси очилганда жойланманинг етишмаслиги, алмаштирилганлиги, тўлиқ ёки қисман шикастланганлиги ёки бузилганлиги аниқланса, почта алоқаси ходими томонидан далолатнома тузилади, далолатнома почта алоқаси объекти раҳбари (бошлиғи), почта алоқаси ходими ва адресат томонидан имзоланади. Далолатноманинг бир нусхаси почта жўнатмаси жойланмаси билан бирга адресатга берилади.

Халқаро почта жўнатмаларига нисбатан тузилган далолатноманинг бир нусхаси ушбу жўнатмаларнинг божхона расмийлаштирилиши амалга оширилган халқаро почта алмашинуви жойига берилади (юборилади).

Адресат почта жўнатмасини очишдан бош тортиши мумкин, бунда у хабарнома бланкида жойланманинг етишмаслиги, алмаштирилганлиги, тўлиқ ёки қисман бузилганлиги тўғрисидаги даъволар қондирилишини рад этишда асос бўладиган тегишли белгини қўяди.

133. Устама тўлов билан жўнатилган почта жўнатмалари, адресатлар устама тўловнинг тўлиқ суммасини тўлаганидан кейин адресатга берилади. Тўловни тўлагунга қадар адресат жўнатувчининг манзили тўғрисида маълумот олиш ҳуқуқига эга бўлади. Устама тўлов билан юборилган почта жўнатмаси адресатга берилгандан сўнг кўрсатилган почта жўнатмаси қайтариб олинмайди, устама тўлов суммаси қайтарилмайди.

Устама тўлов билан юборилган, нуқсонли ва жойланма рўйхати бўлган почта жўнатмалари адресатга топшириш пайтида почта алоқаси ходими томонидан очилиши керак. Бундай ҳолларда, устама тўлов суммаси почта жўнатмаси очилгунга қадар ундирилмайди.

Жойланмани текшириш пайтида унинг бутлиги аниқланса ёки рўйхатга мос келса, далолатнома тузилмайди. Адресат устама тўлов суммасини тўлайди, шундан кейин почта жўнатмаси белгиланган тартибда берилади.

Почта жўнатмаси очилганда, жойланманинг етишмаслиги, алмаштирилганлиги, тўлиқ ёки қисман бузилганлиги аниқланса, почта ходими томонидан далолатнома тузилади, далолатнома почта алоқаси объектининг раҳбари (бошлиғи), почта алоқаси ходими ва адресат томонидан имзоланади. Далолатноманинг бир нусхаси адресатга берилади. Почта жўнатмаси далолатноманинг бир нусхаси билан жўнатувчига қайтарилади.

134. Халқаро почта жўнатмаларининг божхона назорати қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

135. Божхона органи томонидан божхона тўловлари ҳисобланган товарларни ўз ичига олган халқаро почта жўнатмалари адресатларга почта алоқаси объектларида фақат ҳисобланган божхона тўловлари ва божхона назоратига тақдим қилиш учун йиғимлар тўлангандан сўнг берилади.

136. Почта жўнатмаларини юбориш ва (ёки) олиш учун зарур бўлган шахсни тасдиқловчи ҳужжатлар бўлиб:

а) Ўзбекистон Республикаси фуқаросининг биометрик паспорти (ёки идентификация ID-картаси) ёхуд дипломатик паспорти;

б) муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчиси ва олий ҳарбийлаштирилган таълим муассасаларининг курсанти (тингловчиси)нинг ҳарбий гувоҳномаси ёки тегишли вазирликлар ва идоралар билан шартнома бўйича хизмат қиладиган зобитларнинг шахсий гувоҳномаси;

в) хорижий фуқаронинг миллий ёки дипломатик паспорти;

г) Ўзбекистон Республикасида доимий яшайдиган хорижий фуқаро ёки фуқаролиги бўлмаган шахснинг яшаш гувоҳномаси (идентификация ID-картаси);

д) миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси ҳисобланади.

137. Адресат ёки жўнатувчи бошқа шахсни, унга белгиланган тартибда ишончнома расмийлаштириб, почта жўнатмаларини олишга, пул ўтказмаларини юбориш ёки олишга ваколат бериши мумкин.

138. Ваколатли шахс почта жўнатмасини олишда, пул ўтказмасини жўнатиш ёки олишда ишончномани ва ушбу Қоидаларнинг 136-бандида кўрсатилган ҳужжатлардан бирини тақдим этади. Ишончнома кўпи билан уч йил муддатга берилиши мумкин. Агар ишончномада муддат кўрсатилган бўлмаса, у берилган кундан бошлаб бир йил мобайнида ўз кучини сақлайди. Берилган куни кўрсатилмаган ишончнома ҳақиқий эмас.

Тақдим этилган ишонч қоғози почта алоқаси объектида сақланади.

139. Рўйхатга олинадиган почта жўнатмалари (пул ўтказмаларидан ташқари) етказиб бериладиган юридик шахслар бу почта жўнатмаларини олиш учун ишончномани почтани олишга ваколати бўлган шахс номига расмийлаштиради. Почта жўнатмалари биринчи марта берилгандан сўнг ишончнома почта алоқаси объектида қолади.

140. Ҳарбий қисмларга ва муассасаларга ҳамда уларнинг шахсий таркибига йўлланган оддий ва буюртма почта жўнатмалари, қиймати эълон қилинган хатлар ва бандероллар тўғрисидаги хабарномалар, посилкалар почта алоқаси объектларида шахсан адресатларга ёки ҳарбий почтальонларга ёки ишончнома бўйича бошқа ваколатли шахсларга берилади.

Ҳарбий қисмларга ва муассасаларга ҳамда уларнинг шахсий таркибига йўлланган пул ўтказмалари ҳарбий қисм ёки муассаса ҳисоб рақамига ўтказилади ёки почта алоқаси объектларида шахсан адресатларга ёки ишончнома бўйича ҳарбий почтальонларга берилади.