O‘zbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.07.02-22 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi raisining 2008-yil 10-yanvardagi 3-son “SHNQ 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi buyrug‘i o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Uy-joy va kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Maktabgacha ta’lim vazirligi, Sportni rivojlantirish vazirligi, Transport vazirligi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi, Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati va “Toshshahartransxizmat” AJ bilan kelishilgan.

4. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalash tartibini belgilaydi.

1. Ushbu SHNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 1.03.01 “Korxona, bino va inshootlarni kapital qurilishi loyiha-smeta hujjatlarining tarkibi, ishlab chiqilishi, ma’qullanishi va tasdiqlanishi tartibi”;

SHNQ 2.01.02 “Binolar va inshootlarning yong‘in xavfsizligi”;

QMQ 2.01.08 “Shovqindan himoya”;

SHNQ 2.04.09 “Bino va inshootlarning yong‘in avtomatikasi”;

SHNQ 2.07.01 “Shaharsozlik. Shahar va qishloq aholi punktlari hududlarini rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish”;

SHNQ 2.08.01 “Turar joy binolari”;

SHNQ 2.08.02 “Jamoat binolari va inshootlari”;

SHNQ 2.08.04 “Ma’muriy binolar”;

O‘z DSt 950 — Ichimlik suvi: gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish.

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning ta’riflari qo‘llanilgan:

antropometrik parametrlar — insonlarning hayoti va faoliyati muhitini loyihalash uchun asos bo‘ladigan inson tanasi va uning qismlarining parametrlari;

axborot vositalari — nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalarga mo‘ljal olishni ta’minlaydigan, ularning harakatlanish xavfsizligi va qulayligiga yordam beradigan, ogohlantiruvchi xususiyatga ega bo‘lgan axborot tashuvchi vositalar;

bort — pandus yoki zina yurish qismining cheti bo‘ylab joylashtiriladigan, shuningdek odam oyog‘i yoki texnik vosita (masalan, o‘rindiqli aravacha, rollator, bolalar aravachasi) g‘ildiraklarining pandus yoki zina yurish qismi gabaritlaridan tashqariga chiqib ketishiga to‘sqinlik qiladigan pandus yoki zina konstruksiyasining elementi;

nogironligi bo‘lgan shaxs — ijtimoiy yordam va himoyaga, jamiyat va davlatning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy hayotida boshqalar bilan birga teng to‘liq va samarali ishtirok etish uchun shart-sharoitlar yaratilishiga muhtoj barqaror jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan shaxs;

tekstofon — matnli rejimda eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxs bilan telefon orqali muloqotni olib borish uchun mo‘ljallangan hamda klaviatura va displey bilan ta’minlangan apparat;

pandus — bino va inshootlarning ichki va tashqi qismida joylashgan va vertikal harakatlanish uchun moslashtirilgan qiya tekislik;

xavfsizlik orolchasi — harakatlanish tasmalarini (shu jumladan velosipedchilar tasmalarini) ajratuvchi, konstruksiyasiga ko‘ra qatnov qismi ustiga bordyur toshlari bilan ko‘tarilgan yoki harakatni tashkil etish texnik vositalari bilan belgilangan qatnov qismidan o‘tayotgan piyodalar, talab qilingan holda to‘xtab o‘tishlari uchun mo‘ljallangan yo‘l qurilmasi;

tambur — tashqaridan xona ichiga sovuq havo oqimining kirishiga to‘sqinlik qiluvchi tashqi va ichki eshiklarga ega bo‘lgan hamda binoga kirish uchun mo‘ljallangan o‘tish joyi (xonasi).

3. Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar uchun qurilish obyektlari ushbu SHNQ bilan bir vaqtda SHNQ 1.03.01, SHNQ 2.01.02, QMQ 2.01.08, SHNQ 2.04.09, SHNQ 2.07.01, SHNQ 2.08.01, SHNQ 2.08.02 hamda SHNQ 2.08.04 talablarini hisobga olgan holda, loyihalashtirish topshirig‘iga asosan loyihalanishi lozim.

4. Qurilish obyektlarini loyihalashtirishda nogironligi bo‘lgan shaxslarning antropometrik parametrlari hamda o‘rindiqli aravachaning gabaritlari mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq inobatga olinishi lozim.

5. Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar uchun shahar va qishloq hududlarida transport va piyodalar yo‘lkalarining parametrlari va qurilishiga oid talablar mazkur SHNQ hamda SHNQ 2.07.01 talablariga muvofiq loyihalashtiriladi.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda turar joylar va jamoat hududlarini loyihalashda ortiqcha quyosh radiatsiyasi va chang-to‘zonli shamollardan himoyalanish talablariga kompleks rioya qilishni, shuningdek transport bekatlari, xizmat ko‘rsatish obyektlari va avtomobil to‘xtash joylariga qulay yetib borish uchun piyodalar yo‘lkalarining eng qisqa yo‘nalishlarini ratsional tashkil etishni nazarda tutish kerak.

6. Piyodalar yo‘lkalari qurilish obyekti hududining tashqi yo‘lkalari (transport yo‘li va piyodalar o‘tish joyi), shuningdek jamoat transporti bekatlari bilan uzluksiz bog‘lanishi lozim.

7. Ko‘zi ojizlarni yo‘llardagi mavjud xavfli zonalarga (masalan, alohida turuvchi ustunlar, daraxtlar, zinalar, piyodalar o‘tish joylariga) yaqinlashganligi to‘g‘risida ogohlantirish uchun yo‘l qoplamalari taktil va kontrast rangli belgilarga ega bo‘lishi lozim. Shuningdek, ko‘chalardagi piyodalar yo‘lkalarida, yer osti va yer usti piyodalar o‘tish joylarining harakatlanish yo‘laklarida, jamoat binolarining hamda ko‘zi ojizlar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarining ichki va tashqi harakatlanish yo‘laklarida, shuningdek zinalar va panduslar oldida qulayliklar yaratish maqsadida ogohlantiruvchi va yo‘naltiruvchi kontrast rangli maxsus taktil yo‘l qoplamalari yotqizilishi lozim.

Taktil yo‘l belgilarining turlari mazkur SHNQning 3 va 4-ilovalarida nazarda tutilgan.

8. Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalarning ko‘p kvartirali uylari qulay ekologik sharoitlarda (shovqindan va tabiiy muhit ifloslanishining zararli ta’siridan xoli) bo‘lishi, shuningdek jamoat transporti bekatlari va ijtimoiy infratuzilma shahobchalariga (masalan, dam olish va jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari uchun maydoncha, bolalar uchun o‘yin maydonchasi) qulay yetib borishni hisobga olgan holda oraliq masofa 150 — 200 m dan oshmasligi lozim.

9. Eshitishda nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari binolari yaqinidagi shovqin darajasi 60 dB dan oshmasligi lozim.

Nogironligi bo‘lgan bolalar uchun boshqa ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida (bundan buyon matnda ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari deb yuritiladi) shovqin darajasi amaldagi QMQ 2.01.08ga muvofiq qabul qilinadi.

10. Qurilish obyektlari atrofidagi trotuarlar kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmasligi, bino va inshootlar ichki yo‘laklari, qarama-qarshi yo‘nalishli yo‘llarda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxs harakatlanishi uchun yo‘lning kengligi kamida 1,5 m bo‘lishi kerak. Bino ichki harakatlanish yo‘laklarining tavsiyaviy kengligi mazkur SHNQ ning 5-ilovasida keltirilgan.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar, o‘rindiqli aravachada harakatlanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar va yosh bolalar aravachasini yetaklab harakatlanadigan serqatnov joylarda piyodalar yo‘lkasining kengligi kamida 2,4 m bo‘lishi, shahar (tuman) markazlarida esa kamida 3,6 m bo‘lishi kerak.

11. Trotuarlarning bo‘ylama nishabligi 5 foizdan oshmasligi kerak. Bino va inshootlar oldidagi trotuardan tushish qismi, shuningdek trotuarlarning har 10 — 12 m oralig‘ida joylashadigan (1,5 m dan kam bo‘lmagan) gorizontal maydoni 10 foiz bo‘ylama nishablikda bo‘lishi lozim.

Harakatlanish yo‘lining ko‘ndalang qiyaligini 1-2 foiz atrofida qabul qilish kerak.

12. Ko‘kalamzorlashtirilgan maydonchalar atrofidagi piyodalar yo‘lkalari yerdan 5 — 7 sm baland bo‘lishi hamda balandligi 4-5 sm, eni 10 sm bo‘lgan bordyur yoki bort toshlari bilan to‘silishi kerak.

Piyodalar yo‘lkalari transport harakati bilan to‘qnashadigan joylarda bortli to‘siqlarning balandligi 2 sm dan katta bo‘lmasligi kerak.

13. Turar joylar va jamoat hududlarida piyodalar yo‘lkasining kengligi 2,0 m dan, transport harakatlanadigan ko‘chalarda esa 2,4 — 3,0 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Ko‘chaning harakatlanish qismidan kesib o‘tish joylarida xavfsizlik orolchalarining uzunligi 2 m dan kam bo‘lmasligi lozim. Ko‘chalarda piyodalar kesib o‘tish joylarining boshlanish qismi bo‘ylab balandligi 0,6 m dan kam bo‘lmagan to‘siqlar qo‘yilishi kerak.

14. Ko‘chalardagi taktil qoplamalarning namunalari mazkur SHNQ ning 6-ilovasida nazarda tutilgan.

15. Relyef qiyaliklarida ochiq zinalar kengligi 1,6 m, undagi zina pog‘onalari kengligi 0,4 m dan kam bo‘lmasligi, zina pog‘onalari balandligi 0,12 m dan oshmasligi kerak.

Bir zina marshida zina pog‘onalari soni 3 tadan kam bo‘lmasligi lozim. Balandlik bundan past bo‘lsa, panduslar qo‘llanilishi kerak.

Bir marshdagi zina pog‘onalarining shakli, ularning kengligi va balandligi bir xil bo‘lishi kerak. Zinalarning ko‘ndalang qiyaligi 1-2 foiz bo‘lishi kerak.

Harakatlanish xavfsizligini ta’minlash uchun zina qoplamasi g‘adir-budir bo‘lishi lozim, shuningdek zina qoplamasi tekis tarashlangan toshdan, sirpanchiq qilib ishlanishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Zinalarga maxsus kontrast bo‘yoqlar qo‘llanilishi, shuningdek zina pog‘onalari kechki vaqt yoritilishi mumkin.

Zinalarning ochiq tomonlari 0,15 — 0,20 m balandlikda bortlarga va 0,7 — 0,9 m balandlikda tutqichlarga (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 0,5 m balandlikda) ega bo‘lishi kerak. Tutqichning uzunligi zina marshiga nisbatan 0,03 m uzunroq bo‘lishi kerak. Tutqichlar to‘g‘ri to‘rtburchak yoki dumaloq shaklda (0,05-0,04 m diametrda) o‘rnatiladi.

Eni 2,5 m dan keng bo‘lgan zinalar uzunasiga tutqichlar bilan bo‘linishi kerak.

Zina ostidagi bo‘shliq 2 m va undan kam bo‘lganida, 0,7 m balandlikdagi to‘siq bilan chegaralanishi kerak. Mazkur SHNQning 7-ilovasida zina ostidagi himoya to‘siqlari nazarda tutilgan.

16. Ko‘zi ojizlar uchun binolarning kirish qismidagi, binolar ichidagi, ko‘chalardagi (masalan, yer osti yo‘llaridagi) zina tutqichlarining boshlanish va tugash qismida manzil joylashuvi, bekat nomi va qavat raqami kabi ma’lumotlar keltirilgan Brayl alifbosidagi taktil yozuvlar bo‘lishi kerak.

Tutqichlardagi yozuvlar va ko‘rsatkichlar 3 satrdan oshmasligi lozim. Agar panjara-tutqichlari oval shaklida bo‘lsa, yozuv faqat bir qatorda joylashgan bo‘lishi kerak. Mazkur SHNQning 8-ilovasida ko‘zi ojizlar uchun Brayl shriftlari bilan jihozlangan zina tutqichlari keltirilgan.

Harakatlanish yo‘llarida zinalar bilan bir qatorda panduslar ham qo‘llanilishi kerak. Binolarning ichki va tashqi qismida, ko‘chalarda, yer osti va yer usti o‘tish joylarida lift va pandus bo‘lmagan holatlarda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning zinalardan foydalanishi uchun maxsus ko‘taruvchi moslamalar o‘rnatilishi lozim.

17. Piyodalar yo‘lkasining gorizontal qiyaliklari oralig‘ida panduslar o‘rnatilishi ko‘zda tutilishi kerak.

Pandus va ularning to‘siqlari yonmaydigan (bundan buyon matnda YONM deb yuritiladi) guruhga kiruvchi yong‘inga chidamli materiallardan qurilgan bo‘lishi kerak. Piyodalar yo‘lkasining piyodalar o‘tish joyi bilan uyg‘unlashuvi mazkur SHNQning 9-ilovasida nazarda tutilgan.

O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar harakatlanishi uchun pandusning kengligi 1,0 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Pandus har bir marshining ko‘tarilish balandligi 0,8 m dan oshmasligi kerak. Bunda, pandusning bo‘ylama qiyaligi 1:12 nisbatda, ko‘ndalang qiyaligi esa 1:50 nisbatda bo‘lishi kerak.

Panduslar cheti 0,15 — 0,20 m balandlikdagi bortlarga va 0,7 — 0,9 m balandlikda tutqichlar (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 0,5 m)ga ega bo‘lishi, tutqichlarning uzunligi pandus uzunligiga nisbatan 0,03 m uzunroq bo‘lishi kerak. Tutqichning aylana diametri 0,04-0,05 m ni tashkil etishi lozim.

Har bir pandusning boshi va oxirida aravachaning qiyinchiliksiz burilishiga imkon beradigan, pandus kengligidan kam bo‘lmagan va uzunligi kamida 1,5 m bo‘lgan gorizontal maydoncha loyihalanishi lozim.

Pandus yo‘nalishi o‘zgarsa, yo‘nalish o‘zgarishi bo‘ylab maydonchaning eni 1,5 m dan kam bo‘lmasligi, umumiy gorizontal maydonchaning bo‘yi esa ikkita marsh kengligiga teng bo‘lishi kerak.

18. Oddiy pandus barpo etishning imkoni bo‘lmagan favqulodda vaziyatlarda “Vintli” panduslar bunyod etilishiga ruxsat etiladi. “Vintli” panduslardagi gorizontal maydonchalarning ichki radiusi 2 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

19. Piyodalar yer osti o‘tish joylarida nogironligi bo‘lgan shaxslarning o‘rindiqli aravachasi harakatlanishi uchun 1,0 m kenglikdagi panduslar barpo etilishi kerak. Yer osti o‘tish joylaridagi zinalar kengligi 1,8 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Shuningdek, panduslar nishabligi o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxs harakatlanishi uchun noqulaylik tug‘dirsa, zinalardan foydalanish uchun maxsus ko‘taruvchi moslamalar o‘rnatilishi lozim. Mazkur SHNQning 10-ilovasida maxsus ko‘taruvchi moslamalar keltirilgan.

Yirik transport obyektlaridagi piyodalar tonnellarida panduslar 1,5 m dan kam bo‘lmagan kenglikda (yuk aravalarining harakatlanishini hisobga olgan holda) loyihalashtiriladi, pandusning qiyaligi 1:10 ga teng bo‘lishi lozim.

20. Nogironligi bo‘lgan shaxslarga hamda keksalarga harakatlanish yo‘llarida noqulaylik tug‘dirmaslik maqsadida to‘siqlar bo‘luvchi ikki tomonga ochiladigan osma oshiq-moshiqlarga mahkamlanuvchi shaffof bo‘lmagan darchalar, aylanuvchi turniketlar va aylanma eshiklar kabi boshqa qurilmalar qo‘llanilmaydi.

21. Turar joy va jamoat hududlarining dam olish maydonchalari, piyodalar yo‘lkalari bo‘ylab har 200 m da o‘rindiqlar va ichish uchun suv fontanchalari bilan ta’minlanishi lozim.

22. Piyodalar yo‘lkasi, trotuarlar va panduslarni qoplashda qo‘ltiqtayoqli va o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar harakatlanishini qiyinlashtiradigan sochma va yirik tarkibli materiallardan foydalanilmaydi. Beton plitali qoplamalar tekis bo‘lishi, plitalar orasidagi choklarning qalinligi 1,0 sm dan oshmasligi kerak.

23. Nogironligi bo‘lgan shaxslar harakatlanadigan yo‘llar, binolar va inshootlarning kirish qismlari vizual va tovushli axborot vositalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak. Vizual ma’lumot piyodalar harakatlanadigan sathdan 0,9 — 1,7 m balandlikda joylashtirilishi kerak.

Transport yo‘llarining kesishmalarida hamda jamoat binolari va inshootlarining kirish joylarida tovushli signalizatsiya o‘rnatilishi lozim.

Turar joylar va jamoat hududlarining oldidagi chorrahalarga yaqin yo‘lkalarning burilish qismida, simyog‘ochlar va boshqa to‘siqlar oldida, yo‘lkalar yirik strukturali qoplamaga ega bo‘lishi (asfaltga shag‘al qo‘shilishi) yoki taktil hamda kontrast rangli yo‘l qoplamalari bilan qoplangan bo‘lishi lozim.

24. Harakatlanish yo‘lida joylashgan tayanch konstruksiyalar va qurilmalar (ma’lumot taxtalari, pochta qutilari, taksofonlar va boshqa osib qo‘yiladigan qurilma va konstruksiyalar) harakatlanish ko‘rsatkichlarini hamda o‘rindiqli aravachaning harakatlanish maydonini qisqartirmasligi kerak. Shuningdek, mazkur konstruksiyalar piyodalar yo‘lkasi sathidan 0,7 — 2,1 m balandlikda bo‘lganda, bu qurilish obyektlari ostidagi bo‘shliqlarni balandligi 0,05 m bo‘lgan bordyur toshlari bilan chegaralash yoki 0,7 m balandlikdagi to‘siqlarni qo‘llash kerak.

Osma uskunalar jarohatlardan himoyalashni ta’minlashi uchun qirrasiz shakllarga ega bo‘lishi lozim.

25. Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun taksofonlar va boshqa maxsus uskunalarning gorizontal yuzasi relyefli (Brayl alifbosidagi son va raqamlar yozilgan ma’lumotlar) qoplamaga ega bo‘lishi lozim.

26. O‘rindiqli aravachalar uchun jamoat transporti bekatlari trotuar tarafdan va ko‘chaning qatnov qismidan kirish yo‘lkalarini hisobga olgan holda loyihalashtirilishi kerak.

Jamoat transporti bekatlarining maydonchasi har xil yo‘nalishda harakatlanuvchi bir yoki ikkita jamoat transporti to‘xtaydigan bo‘lsa, kengligi 1,8 m, uzunligi 12 m dan kam bo‘lmasligi, uch yoki to‘rtta jamoat transporti to‘xtaydigan bo‘lsa, kengligi 2,4 m, uzunligi 24 m dan kam bo‘lmasligi, shuningdek to‘rtta va undan ortiq jamoat transporti to‘xtaydigan bo‘lsa, kengligi 2,4 m, uzunligi 36 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Jamoat transporti bekatining maydonchasi ko‘chaning qatnov qismidan 0,20 m dan baland bo‘lmasligi kerak. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni tashuvchi maxsus transportlar hamda ularning shaxsiy avtotransporti uchun avtoturargohlar bino yoki inshootning kirish qismiga yaqin, ya’ni 100 m dan uzoq bo‘lmagan (25 — 50 m bo‘lishi tavsiya etiladi) masofada bo‘lishi va maxsus belgilar o‘rnatilishi lozim. Mazkur SHNQning 11-ilovasida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun avtoturargohlar hamda maxsus belgilar nazarda tutilgan.

Turar joylar hududida loyihalanadigan avtoturargohlardagi avtomobil o‘rinlarining umumiy sonidan 2,5 — 3 foizi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi lozim.

O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillarini saqlash uchun avtoturargohlar ularning yashash joyidan 200 m masofadan uzoq bo‘lmasligi kerak.

27. Jamoat binolari va inshootlari oldidagi avtomobil to‘xtash joylaridagi o‘rinlarning umumiy sonidan 10 foizi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun mo‘ljallanishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatishga mo‘ljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalar hududida joylashgan avtoturargohlardagi avtomobil o‘rinlarining umumiy sonidan 25 foizi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi lozim.

28. Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalarga xizmat ko‘rsatuvchi tibbiy-ijtimoiy muassasalar (bundan buyon matnda tibbiy-ijtimoiy muassasalar deb yuritiladi) hamda ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari hududlari uchun tavsiya qilingan maydon mazkur SHNQning 12-ilovasiga muvofiq bo‘lishi lozim.

Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning hududlari zonalashtirilishi va quyidagi zonalarga ajratilishi lozim:

ma’lumot taxtachalari joylashtirilgan, ko‘kalamzorlashtirilgan va kirish zonasi;

tinch dam olish va sayr qilish zonasi (yoritish va obodonlashtirish elementlari bilan);

jismoniy tarbiya va sport inshootlari joylashgan rekreatsiya zonasi;

bog‘-tomorqa zonasi (havaskorlik mashg‘ulotlari va mehnat terapiyasi uchun);

xo‘jalik va texnik inshootlar, tashqi hojatxonalar va chiqindi konteynerlari joylashgan xo‘jalik zonasi.

Tibbiy-ijtimoiy muassasalar uchun yer maydonlarini tashkil etish loyihalashtirish topshirig‘iga asosan amalga oshiriladi.

Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari tarkibida turli yoshdagi nogironligi bo‘lgan bolalar uchun o‘yin maydonchalari, shuningdek jismoniy tarbiya va sport hamda o‘quv maydonchalari nazarda tutilishi kerak.

29. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning atrofidagi devorlardan 5 m uzoqlikda, uchastkaning turli tarafidan yong‘in-qutqaruv avtomobillarining kirishi uchun qattiq qoplamali yo‘llar ko‘zda tutilishi lozim.

30. Tibbiy-ijtimoiy muassasalar hududlari perimetri bo‘ylab to‘siqlarga ega bo‘lishi kerak. To‘siqning turi va balandligi SHNQ 1.03.01ga muvofiq loyihalashtirish topshirig‘ida belgilanadi.

Aqliy rivojlanishi zaif bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari binosi atrofidagi to‘siqlarning balandligi 1,7 — 2,0 m bo‘lishi kerak.

31. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning hududlarida harakatlanish yo‘llari parametrlari, jumladan piyodalar yo‘lkalari, zinalar va panduslar mazkur SHNQ talablariga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

32. Tibbiy-ijtimoiy muassasalar SHNQ 2.07.01 talablariga muvofiq transport magistrallari, ekologik zararli ishlab chiqarish, elektromagnit nurlanish nuqtalari, aeroport va boshqa shunga o‘xshash joylardan uzoqlikda joylashtirilishi kerak.

Shuningdek, tibbiy-ijtimoiy muassasalar shahar atrofi hamda qishloq joylarda joylashtirilganda yong‘in o‘chirish deposigacha bo‘lgan masofa umumiy foydalanishdagi yo‘llar bo‘ylab 3 km dan uzoq bo‘lmasligi ta’minlanishi lozim.

33. Bino va inshootlarning loyihalari SHNQ 2.01.02, SHNQ 2.08.02 va SHNQ 2.04.09 talablariga muvofiq nogironligi bo‘lgan shaxslarning hamda keksalarning xavfsizligini ta’minlashi kerak.

Turar joy korpuslarini (bloklarini) loyihalashda qo‘shimcha tarzda SHNQ 2.08.01 talablarini ham hisobga olish lozim.

Yong‘in xavfsizligi bo‘yicha SHNQ 2.01.02 talablarini e’tiborga olish kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalarga mo‘ljallangan bino yoki bino bloklari 2 qavatdan baland bo‘lmasligi, olovbardoshligi II darajadan past bo‘lmasligi kerak.

34. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning xonalaridan bino qavatlarining evakuatsiya chiqish joyiga yetib borish masofasi 15 m dan oshmasligi lozim.

35. Yong‘in paytida binoni tark etishning imkoni bo‘lmaganda, binoning har bir qavatida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun jon saqlashi mumkin bo‘lgan yong‘in xavfsizligi zonalari loyihalashtirilishi kerak.

Yong‘in xavfsizligi zonalarini N1 turiga mansub tutun kirmaydigan zinalarga o‘tish maydonini yoki yong‘inga qarshi KO sinfiga (yong‘inga xavfli bo‘lmagan) mansub to‘suvchi konstruksiyaga ega pandusli xonaga chiqish yo‘llarini loyihalash lozim.

Yong‘in xavfsizligi zonasi boshqa xonalar va tutash yo‘laklardan yong‘inga qarshi to‘siqlar bilan ajratilgan bo‘lishi kerak, bunda olovbardoshlikning darajalari (REI, EI) quyidagicha bo‘lishi lozim:

devorlar — REI 90;

to‘siqlar — REI 60;

deraza va eshiklar — EI 60 ning 1-turi.

Yong‘in xavfsizligi zonasi tarkibiga lodjiya yoki balkonga tutash maydoncha (kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmagan) ham kiritilishi mumkin.

Yong‘in xavfsizligi zonasining konstruksiyalari yong‘in xavfsizligining KO sinfiga muvofiq bo‘lishi, pardozlov-oqlash va qoplovchi materiallari esa SHNQ 2.01.02 talablariga mos kelishi kerak.

Yong‘in xavfsizligi zonalarining eshiklari o‘z-o‘zidan zich yopiluvchi hamda tutun kirmaydigan bo‘lishi kerak. Yong‘in paytida bitta evakuatsiya eshigi ochiq bo‘lganida ortiqcha 20 Ra bosim bo‘lishi ta’minlanishi lozim.

Yong‘in xavfsizligi zonalariga chiquvchi liftlar shaxtalarida QMQ 2.04.05 talablarini hisobga olgan holda, havo kirish ventilyatori o‘rnatilishi kerak.

36. Yong‘in xavfsizligi zonasining maydoni qavatdagi nogironligi bo‘lgan shaxslar sonini va bir nogironligi bo‘lgan shaxsga 2,5 — 2,85 m² (o‘rindiqli aravachaning burila olishi va uni kuzatuvchi shaxsning sig‘ishini ham) hisobga olgan holda qabul qilinishi kerak.

Yong‘in xavfsizligi zonasi odamlarni evakuatsiya qilish uchun zarur bo‘lgan moslamalarni (yong‘in xavfsizligi zonasidagi har 10 ta kishi uchun 2 ta evakuatsiya o‘rindiqli aravachasi va evakuatsiya zambilini) o‘rnatish uchun yetarli joyga ega bo‘lishi lozim.

37. Tibbiy-ijtimoiy muassasalardagi devor va shiftlar (YONM) yonmas guruhiga kiruvchi pardozlov-oqlash materiallaridan bo‘lishi kerak, sust yonuvchi (G1) materiallariga ham ruxsat beriladi. Suriladigan to‘siqlar ikki tarafidan (YONM) yonmas guruhiga oid yonmaydigan materiallar bilan himoyalangan bo‘lishi kerak.

Kuchli tutash qobiliyatiga ega, oson yonuvchan hamda xavfli zahar chiqaruvchi pol qoplamalaridan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

38. Nogironligi bo‘lgan shaxslar tashrif buyurishi uchun mo‘ljallangan xonalar va ularning harakatlanish yo‘laklariga joylashtiriladigan yong‘inga qarshi avtomatika va yong‘in signalizatsiyasining texnik vositalari ko‘rish orqali (vizual) qabul qilinadigan, tovushli va taktilli ma’lumot yetkazishni ta’minlashi lozim.

Bino yoki inshootlarning ichki yo‘laklarida ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslarning navigatsiyasini ta’minlash maqsadida ovozli oriyentir olish qurilmalari, taktil yo‘l qoplamalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

39. Tabiiy ofatlar to‘g‘risida xabar berish tizimiga ulangan harakat yo‘nalishini ko‘rsatuvchi ogohlantirish chiroqlari hamda yong‘in xavfsizligi bilan bog‘liq bo‘lgan evakuatsiya belgilari jamoat binolariga, shuningdek nogironligi bo‘lgan shaxslarning ish joylari bo‘lgan bino va inshootlarga o‘rnatilishi lozim.

40. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning hamda keksalarning faqat bir o‘zi bo‘lishi mumkin bo‘lgan binolarning turli funksional vazifalarga mo‘ljallangan xonalari (hojatxona, yuvinish xonalari va lift) hamda yong‘in xavfsizligi zonalari uchun moslashtirilgan lift xollari va yong‘in xavfsizligi zonalari ikki tomonlama tutqichlar bilan jihozlanishi kerak.

41. Bino va inshootlarning kirish qismida o‘rindiqli aravachalardagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning kirishi va ularni evakuatsiya qilinishi uchun (yer sathi va yer ostidan) panduslar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

Ikkinchi va undan yuqori qavatlardan evakuatsiya qilish yo‘li sifatida xizmat qiluvchi zinalar binodan unga tegishli tashqi hududga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lishi lozim.

Zinalar va panduslar tutqichlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

Bino va inshootlar qurilishida panduslarni qurish imkoni bo‘lmaganda (sokol qavati baland bo‘lgan holda) o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning zinalardan ko‘tarila olishi uchun maxsus ko‘tarish moslamalari o‘rnatilishi kerak.

Kirish zonasidagi kengligi 2,5 m va undan ortiq bo‘lgan ochiq zinalarda qo‘shimcha ajratuvchi tutqichlar bo‘lishi kerak.

Kirish eshiklari va yong‘inga qarshi eshiklar o‘zini o‘zi yopadigan moslamalar bilan jihozlangan hamda eshik tirqishlari mustahkam berkitiladigan bo‘lishi kerak.

Binoning kirish zonasi 1,6 m dan kichik bo‘lmagan kirish maydonchasi va yog‘ingarchiliklardan himoya qiluvchi tamburdan iborat bo‘lishi kerak.

Kirish zonasi signalizatsiya va xodimlarni chaqirish moslamalari bilan jihozlanishi kerak.

Kirish zonalaridagi qoplamalar yuzasi qattiq, ho‘l bo‘lmaydigan va sirpanchiq bo‘lmasligi kerak. Ularning ko‘ndalang qiyaligi 1-2 foiz atrofida bo‘lishi lozim.

42. Tamburlarning eni kamida 1,8 m va uzunligi kamida 2,2 m bo‘lishi kerak.

43. Nishabliklar, zinalar va panduslar oldidagi suv oqizmalari, qor-yomg‘ir suvlarini qabul qilish moslamalari, suv oqizish ariqchalarining drenajli panjaralari, yashil o‘simliklarni himoya qiluvchi panjarali to‘siqlar, har qanday maqsad uchun kommunikatsiyalarning lyuklari va qopqoqlarini piyodalar yo‘llari yurish qismi gabaritlari chegarasidan tashqariga joylashtirish lozim.

Piyodalar yo‘lkalarini kesib o‘tuvchi gorizontal panjaralarni (piyodalar yo‘lagiga perpendikulyar holatda yo‘naltirilganda) o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi.

Ushbu panjaralar mayda yacheykali bo‘lib, teshiklarining diametri 15 mm bo‘lishi lozim. Lyuklar qopqoqlarining qovurg‘asi va lyuklar ustki qismidagi boshqa konstruktiv elementlarning balandligi 5 mm dan oshmasligi kerak.

44. Avtovokzallar va temir yo‘l vokzallarining passajir platformasiga (perronga) olib chiquvchi tunnellarida panduslarning to‘siqlar orasidagi kengligi 1,5 m bo‘lishi hamda tutqichlar 0,7 — 0,9 m balandlikda bo‘lishi kerak. Pandusning qiyaligi 1:10, yuzasi qattiq va g‘adir-budur (sirpanishga yo‘l qo‘ymaydigan) bo‘lishi kerak.

45. Harakatlanish yo‘llarida qalinligi 13 mm dan ortiq bo‘lgan tukli gilamlarning qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Harakatlanish yo‘llaridagi gilam qoplamalari, ayniqsa choklari va turli xil qoplamalar ulangan joylari pishiq mustahkamlangan bo‘lishi kerak.

46. O‘quv xonalaridagi ko‘rgazma doskasi va o‘quv stollarining oldingi qatori orasidagi masofa 1,8 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Ko‘rgazma stoli mavjud laboratoriya xonalari va katta auditoriyalarda ko‘rgazma doskasi va o‘quv stollarining oldingi qatori orasidagi masofa 2,55 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Jihozlari va mebellari mavjud bo‘lgan xodimlar uchun mo‘ljallangan xonaning asosiy o‘tish joyining kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmasligi, ikkinchi darajali o‘tish joylarining kengligi 1,2 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

47. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning mustaqil ravishda 90 — 180° ga burila olishi uchun maydonning diametri 1,4 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Stollar, peshtaxtalar va boshqa xizmat ko‘rsatish joylari, devorga o‘rnatiladigan jihozlar va qurilmalar yaqinidagi bo‘sh joyning o‘lchamlari kamida 0,9x1,2 m bo‘lishi kerak. Bunda, mazkur bo‘sh joy o‘lchamlarining tavsiyaviy namunasi ushbu SHNQning 13 va 14-ilovalarda nazarda tutilgan.

Eshik itarilib ochilganda, aravachani erkin boshqarish uchun joyning eni kamida 1,2 m, eshik tortib ochilganda esa 1,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Bunda aravachani erkin boshqarish uchun joyning uzunligi kamida 1,5 m bo‘lishi lozim. Eshiklar oldidagi harakatlanish maydoni parametrlari mazkur SHNQning 15 va 16-ilovalarida keltirilgan.

48. Eshiklar, zinalar va panduslarga chiqish joylari oldidan 0,6 m masofada ogohlantiruvchi taktil qoplamalar bilan qoplangan va kontrast rangli yuzaga ega bo‘lishi kerak. Pandus va zinalar olididagi taktil qoplamalar tavsiyaviy namunasi mazkur SHNQning 17, 18 va 19-ilovalarida keltirilgan.

Eshik o‘rinlaridagi bo‘sag‘alar (kesaki-ostonalar) va pollar baland-past bo‘lmasligi lozim. Bo‘sag‘alarni o‘rnatish zarur bo‘lgan hollarda ularning balandliklari 0,014 m dan oshmasligi kerak.

49. Binolar ichidagi zinalar va panduslarni loyihalashda SHNQ 2.01.02 va SHNQ 2.08.02 talablariga rioya qilish kerak.

Zina marshining kengligini quyidagicha qabul qilish lozim:

F1.1, F2.1, F2.2, F3.4, F4.1 sinflarga mansub binolarda hamda birinchi qavatdan tashqari boshqa barcha qavatlarida 200 kishidan ortiq odamlar bo‘ladigan binolarda evakuatsiyaga mo‘ljallangan zinalar uchun — 1,35 m;

birinchi qavatdan tashqari boshqa barcha qavatlarida 600 kishidan ortiq odamlar bo‘ladigan binolarda — 1,6 m;

F1.3, F1.4, F5 sinflardagi binolardan tashqari boshqa binolar uchun — 1,2 m;

F1.3 sinfdagi binolar uchun — 1,05 m.

Marsh kengligi 2,5 m va undan ortiq bo‘lgan zinalar ajratuvchi tutqichlarga ega bo‘lishi kerak.

Zina pog‘onalarining kengligi 0,3 m dan kam bo‘lmasligi, zina pog‘onalarining balandligi esa 0,15 m dan baland bo‘lmasligi kerak. Zinaning qiyaligi 1:2 dan oshmasligi lozim. Zina pog‘onalari yaxlit, tekis, g‘adir-budir qoplamali bo‘lishi kerak. Zina pog‘onalarining qirralari 5 sm radiusdan ko‘p bo‘lmagan yassilikda bo‘lishi kerak. Zinaning devorga tutashmagan chetki taraflari 0,15 — 0,20 m balandlikdagi bortlarga ega bo‘lishi kerak.

50. Balandligi 0,45 m bo‘lgan zinalar, panduslar, qiyaliklarda ikki tarafdan tutqichli to‘siqlar o‘rnatilishi kerak. Panduslarning tutqichi 0,7 — 0,9 m balandlikda, zinalarning tutqichi 0,9 m balandlikda (maktabgacha ta’lim tashkilotlarida 0,5 m balandlikda) bo‘lishi nazarda tutiladi.

Tutqichlar zinapoyaning ichki tarafidan butun uzunlik bo‘ylab yaxlit bo‘lishi kerak. Tutqichning yakunlovchi qismi marsh yoki pandus qiyaligidan 0,3 m ga uzunroq bo‘lishi kerak.

51. Qiyaligi 8 foizdan oshmagan bir pandus marshining maksimal balandligi 0,8 m dan oshmasligi kerak. Harakatlanish yo‘llaridagi pollar balandligi 0,2 m va undan kamroqqa pasayganda pandusning qiyaligi 10 foizga oshirilishiga yo‘l qo‘yiladi.

Vintli panduslardan istisno hollardagina foydalanishga ruxsat beriladi. Panduslarning kengligi 1,0 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Hassa yoki oyoq sirpanib ketishini oldini olish uchun pandus marshlarining chetlarida, shuningdek 0,45 m dan ortiq balandlik qiyaligida va gorizontal yuzaning chetlarida 15 — 20 sm balandlikdagi bortlarni nazarda tutish kerak.

Pandusni ko‘tarib turuvchi konstruksiyalarning olovbardoshligi R60 dan kam bo‘lmagan YONM guruhiga kiruvchi materiallardan ishlanishi kerak, shuningdek panduslarning to‘siq konstruksiyalari olovbardoshligi R120 dan kam bo‘lmasligi kerak.

Zina marshining tashqi tarafi, tutqichlarning yuqori yoki yon taraflarining yuzasiga qavatlarning relyefli belgilari (Brayl alifbosida) joylashtirilishi nazarda tutiladi (bunda raqamlar 1,5x1,0 sm, relyefning balandligi 0,2 sm dan kam bo‘lmasligi kerak).

52. Shaffof eshiklar va to‘siqlar zarbga chidamli materiallardan ishlab chiqilgan bo‘lishi kerak. Eshiklarning shaffof tabaqalari yuzasida, harakatlanish yo‘li sathidan 1,2 m dan past va 1,5 m dan baland bo‘lmagan qismida bo‘yi 10 sm dan, kengligi 20 sm dan kichik bo‘lmagan kontrastli belgi joylashtirilishi nazarda tutilgan bo‘lishi lozim.

53. Nogironligi bo‘lgan shaxslar kiradigan tashqi eshiklarning yuzasi shaffof, zarbga chidamli materialdan ishlangan ko‘rish panellari o‘rnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Eshik yuzasining pastki qismi poldan 0,3 m balandlikkacha zarbga chidamli qoplama bilan himoyalanishi kerak.

54. Bino va inshootlarning qavatlaridagi evakuatsiya chiqish joylarining soni va zinalarning turi SHNQ 2.01.02, SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 larda belgilangan talablar asosida qabul qilinishi kerak.

55. Tomosha va sport zallarida hamda ko‘ngilochar komplekslarda nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ajratiladigan o‘rinlar bevosita evakuatsiya chiqishiga olib boruvchi yo‘laklarga yaqin joylashtirilishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar o‘rnini joylashtirishda evakuatsiya paytida boshqa tomoshabinlarning evakuatsiya qilish yo‘llari bilan to‘qnashmasligini nazarda tutish tavsiya etiladi.

Tomosha, sport va ko‘ngilochar zallaridagi nogironligi bo‘lgan shaxslar o‘rnidan evakuatsiya chiqishigacha masofa 25 m dan oshmasligi kerak, bunda yo‘lakning kengligi 1,2 m dan kam bo‘lmasligi kerak. O‘rindiqli aravacha yo‘lining kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

Umumovqatlanish muassasalari zallarida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rinlar chiqish joyiga yaqin qilib joylashtirilishi kerak.

56. Evakuatsiya yo‘llarining kengligi quyidagilardan kam bo‘lmasligi kerak, (m):

15 kishigacha bo‘lgan xonaning eshiklari — 0,9 m dan;

35 kishigacha bo‘lgan o‘quv xonalari eshiklari — 1,2 m dan;

tirqish va eshiklar, xonalardan o‘tish joyi — 1,5 m dan;

jamoat binolari yo‘laklari — 1,5 m dan;

lodjiya yoki balkon orqali o‘tadigan yo‘llar — 1,5 m dan.

57. Yuqori qavatlardan evakuatsiya yo‘li bo‘lib xizmat qiladigan zinalar va panduslar tashqariga chiqish eshiklari bilan bevosita bog‘langan bo‘lishi kerak.

Zinalar va panduslarning parametrlari va qiyaliklari SHNQ 2.01.02, SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslarni ochiq metall zinalar orqali evakuatsiya qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.

58. Evakuatsiya yo‘llari konstruksiyalari yong‘in xavfsizligining KO sinfiga oid bo‘lishi kerak. Ularning olovbardoshlik chegarasi va pardozlov-oqlash materiallari SHNQ 2.01.02 va amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos bo‘lishi kerak.

59. Bino va inshootlardagi liftlar qurilmasi SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 ga, shuningdek mazkur SHNQda belgilangan lift xollariga qo‘yiladigan talablarga mos kelishi kerak.

O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ularning ikkinchi va undan yuqori qavatlarga, zal hamda tashrif xonalariga, shuningdek mehnat faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan ish joylariga yetib olishlarini ta’minlash uchun liftlar va ko‘tarish moslamalari loyihalanishi kerak.

O‘rindiqli aravacha yordamida binoning yuqori qavatlariga ko‘tarish usullarini tanlash loyihalashtirish topshirig‘iga muvofiq belgilanadi.

Lift yoki ko‘tarish moslamalaridan nogironligi bo‘lgan shaxslar joylashgan xonalargacha bo‘lgan masofa 50 m dan oshmasligi kerak.

Binoda lift bo‘lmasa, unda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ko‘tarish moslamalari (platformalar) o‘rnatilishi kerak. Ko‘tarish moslamalarining chiqish joyi nogironligi bo‘lgan shaxslar tashrif buyuradigan va ular yashaydigan xonalar joylashgan qavatlar bilan bir sathda bo‘lishi kerak.

60. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun liftlar kabinasining ichki o‘lchamlari:

eni 1,2 m;

uzunligi 1,4 m;

eshik kengligi 0,9 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

Lift parametrlarining tavsiyaviy chizmasi mazkur SHNQning 20 va 21-ilovalarida nazarda tutilgan.

61. Liftlarning kirish yo‘lagi ko‘rsatmali taktil qoplamaga ega bo‘lishi lozim. Har bir lift qurilmasi ichkari va tashqari tomonidan vizual-tovush signallari kombinatsiyalariga ega bo‘lishi va liftning harakat yo‘nalishini bilish uchun tashqi tarafdan lift eshigining yonida vizual signal qurilmalari bo‘lishi kerak.

Vizual signal qurilmalari yerdan kamida 1,2 m balandlikda, vizual signal qurilmalaridagi elementlarning shakli kamida 6,4 sm balandlikda bo‘lishi kerak.

Liftning ichki va tashqi tarafida mavjud o‘rnatilgan tugmachalardagi belgilar bosma va Brayl alifbosida yozilgan bo‘lishi, shuningdek Brayl alifbosi belgilari bosma belgilarni mazmunan takrorlashi kerak.

62. Jamoat binolarining o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatish maxsus zonalari mazkur binolar umumiy sig‘imining 5 foizi yoki tashrif buyuruvchilar umumiy sonining 5 foizi miqdorida olinadi, bu ko‘rsatkichlar loyiha topshirig‘ida belgilanadi.

63. Nogironligi bo‘lgan shaxslar bino va inshootlarda qulay harakatlanishi uchun ushbu bino va inshootlarning har bir qavatida ma’lumotlar zonasi bo‘lishi, shuningdek 2-3 kishilik dam olish zonasi hamda bir yoki ikki o‘rindiqli aravacha turishi uchun maxsus joy ajratilishini nazarda tutish kerak. Bino va inshootlarning ichki yo‘laklari oralig‘idagi dam olish zonalarini tashkillashtirishning tavsiyaviy chizmasi mazkur SHNQning 22-ilovasida nazarda tutilgan.

64. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning auditoriyalar, o‘quv xonalari, tomoshabinlar zali, kutubxonalar, oshxona va restoranlar, kafe zallaridagi o‘rinlari tez va qulay evakuatsiya qilishni hisobga olib joylashtirilishi hamda bu orqali kamida ikkita evakuatsiya chiqish yo‘llariga yetib borishi ta’minlanishi lozim.

Sig‘imi ko‘pi bilan 35 kishiga mo‘ljallangan o‘quv xonalarida va kutubxona zallarida nogironligi bo‘lgan shaxslarning o‘rinlari chiqish joyiga yaqin bo‘lgan birinchi qatorda joylashtirilishi kerak.

Sig‘imi 50 va undan ortiq kishiga mo‘ljallangan auditoriyalar va tomosha zallarida o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rinlar zaldan ikkita chiqish joyiga yaqinroq bo‘lishi kerak.

Sig‘imi 800 va undan ortiq kishiga mo‘ljallangan o‘rindiqli zallarda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar tarqoq holda zalning har bir evakuatsiya chiqish joyi yaqinida uch nafardan ortiq joylashtirilmasligi kerak.

Har bir auditoriya yoki o‘quv xonasida o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rinlar miqdori 3 tadan kam bo‘lmasligi kerak.

65. Sahna oldida, shuningdek zalning oxiridagi evakuatsiya chiqish joylarida o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarni to‘siqsiz evakuatsiya qilish uchun kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmagan erkin o‘tish zonalari yoki maydonchalari ko‘zda tutilishi kerak.

Auditoriyalar, amfiteatrlar va tomosha zallarida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun mo‘ljallangan o‘rinlar yoki zonalarda himoya to‘siqlarining o‘rnatilishi tavsiya qilinadi.

66. Sig‘imi 50 kishidan ortiq bo‘lgan, qo‘zg‘almas o‘rindiqlar bilan jihozlangan auditoriyalar, ma’ruza va tomosha zallarida eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun maxsus o‘rindiqlar (umumiy sig‘imning 4 foizi) tovush manbaidan 10 m dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashtirilishi hamda individual eshitish tizimlari (vositalari) bilan jihozlanishi kerak.

Ushbu o‘rinlar estrada, sahna, “imo-ishora” tiliga o‘giruvchi surdotarjimonlarga ko‘rinib turadigan zonada joylashtirilishi kerak.

67. Muzey va ko‘rgazma zallarida o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar ekspozitsiyalar bo‘ylab to‘siqsiz harakatlanishi uchun qulay sharoit yaratilishi kerak. Asosiy yo‘lning kengligi 2,0 m dan kam bo‘lmasligi, tashrif buyuruvchilarning oqimi ko‘p bo‘lgan zallarda esa 2,4 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Evakuatsiya chiqish joylarining yaqinida nogironligi bo‘lgan shaxslar dam olishi uchun maxsus zonalarni nazarda tutish zarur (bunda, maxsus zonalarning maydoni 1,5x1,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak).

68. Banklar, mehmonxonalar, chiptalar sotuvchi va xizmatlar to‘lovini amalga oshiruvchi kassalar, ma’muriy muassasalar, savdo-maishiy korxonalarida baryerlar, peshtaxtalar, stollar va boshqa xizmat ko‘rsatuvchi binolardagi jihozlar balandligi o‘rindiqli aravachadagi tashrif buyuruvchilar uchun pol sathidan 0,8 m dan ortiq bo‘lmasligi lozim.

Shuningdek, xonalardagi jihozlar pol sathidan 1,2 m dan baland va 0,4 m dan past bo‘lmasligi, tashrif buyuruvchining yon tomonidagi jihozlar joylashgan maydon esa pol sathidan 1,4 m dan baland va 0,3 m dan past bo‘lmasligi kerak.

O‘rindiqli aravachada harakatlanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning antropometrik parametrlari mazkur SHNQning 23-ilovasida nazarda tutilgan.

69. Sport inshootlari, sport va trenajyor zallari hamda basseynlar nogironligi bo‘lgan shaxslarning jismoniy imkoniyatlarini hisobga olgan holda mashg‘ulotlar o‘tash uchun texnologik jihozlar bilan ta’minlanishi kerak.

Basseynlarni loyihalashda mazkur SHNQ talablari hisobga olinishi kerak.

Sport zallari va boshqa sport inshootlarining yechinish xonalarida quyidagilarni nazarda tutish lozim:

qo‘ltiqtayoq yoki protezlar uchun tokchalarining balandligi 1,2 m dan oshmaydigan kiyim-kechakka mo‘ljallangan shaxsiy shkaflar;

kengligi kamida 0,7 m, uzunligi 3 m va balandligi 0,5 m bo‘lgan yechinish shkafi oldida o‘rindiqlar;

o‘lchamlari kamida 1,8x1,8 m bo‘lgan kiyim almashtirish xonalari;

o‘lchamlari 1,5x1,5 m bo‘lgan o‘rindiqli aravachalarni vaqtincha saqlash joylari.

Sport inshootlari, sport va trenajyor zallari hamda basseynlardagi kabinalar va ochiq kiyim almashtirish joylariga (o‘rindiqlarga) qulay yetib borishni ta’minlash maqsadida kengligi kamida 1,6 m bo‘lgan o‘tish joylari loyihalanishi lozim.

Bir smenada shug‘ullanuvchi ikkita nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun kamida bitta kabina hisobida beriladi.

70. Nogironligi bo‘lgan shaxslar va keksalar uchun turar joy loyihalari SHNQ 2.08.01 ga muvofiq ishlab chiqilishi lozim.

Jamoat binolari, shuningdek mehmonxonalar, dam olish muassasalari va tibbiy-ijtimoiy muassasalar quyidagi talablarni hisobga olib loyihalashtirilishi kerak:

ustuvor ravishda birinchi qavatda bo‘lishi;

nogironligi bo‘lgan shaxslarni turar joyidan evakuatsiya chiqish joyigacha bo‘lgan masofa 50 m dan oshmasligi;

tashrif buyuruvchilarning xonalarga qulay yetib borishini ta’minlash kerak.

Turar joylarni loyihalashda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning talablari bilan bir qatorda, ko‘rishda va eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslarning ham talablari hisobga olinib, ma’lumot signalizatsiyalarining turli (tovushli yoki chiroqli) moslamalarining o‘rnatilishi hisobga olinishi kerak.

Mehmonxonalar, tibbiy-ijtimoiy muassasalarda o‘rinlarning umumiy sonidan 5 — 8 foizi o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarni joylashtirish uchun mo‘ljallanishi lozim.

Bir nafar o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxs hamda kuzatuvchisi uchun moslashtirilgan mehmonxona xonalarining tavsiyaviy chizmasi mazkur SHNQning 24-ilovasida nazarda tutilgan.

71. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxsning yashashi uchun turar joy maydoni 23 m² dan kam bo‘lmasligi kerak.

O‘rindiqli aravacha qulay kirishi va uni joylash (saqlash) uchun turar joyning kirish qismi kengligi 1,6 m dan kam bo‘lmasligi, kirish qismining maydonchasi esa 4 m² dan kam bo‘lmasligi kerak.

O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxs yashaydigan turar joydagi sanuzel xonasi maydoni kamida 2,2 x2,2 m bo‘lishi kerak.

72. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning turar joy va yordamchi xonalari SHNQ 2.08.01 ga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

73. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar ish faoliyatini olib boradigan xonaning maydoni kamida 12 m² bo‘lishi kerak.

74. Eshitishda, ko‘rishda va tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan shaxslarning, shuningdek o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning ishlashi uchun jihozlar texnologik topshiriqni hisobga olgan holda taqdim etiladi.

75. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning ish joyidan hojatxona, yuvinish xonasi, dush xonasi, ichimlik suvi bilan ta’minlash moslamalari va qisqa muddatli dam olish xonalarigacha bo‘lgan masofa 50 m dan oshmasligi kerak.

Bunda, mazkur xonalar tarqoq holda joylashganda masofa 75 — 100 m bo‘lishi mumkin.

Qo‘l yuvish moslamalari bevosita ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi tavsiya qilinadi.

76. Nogironligi bo‘lgan shaxslarga sanitar-maishiy xizmat ko‘rsatish mazkur SHNQ, shuningdek SHNQ 2.08.02, QMQ 2.08.04 va QMQ 2.09.04 ning talablarini hisobga olgan holda ta’minlanishi kerak.

Dam olish joylari va oshxona zallariga o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarning yetib borishida qiyinchiliklar mavjud bo‘lganda, ularning ish joylari yaqinida har bir nogironligi bo‘lgan shaxs uchun 2,5 m² (umumiy maydoni 14 m² dan kam bo‘lmagan) dam olish va ovqatlanish xonasi nazarda tutilishi kerak.

77. Jamoat hojatxonalarida, shu jumladan jamoat binolari va inshootlari ichida joylashgan hojatxonalarda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun maxsus jihozlangan kabinalar (binoning har bir qavati uchun kamida 1 dona maxsus kabina) nazarda tutilishi kerak.

Bunda, kabinaga kirish eshigi kamida 0,9 m bo‘lib, kabina oldida o‘rindiqli aravacha burilishi uchun diametri kamida 1,4 m bo‘lgan bo‘sh joy bo‘lishi va hojatxonalarning pol qoplamasi taktil bo‘lishi lozim.

O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar va ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar ishlaydigan binolarda hojatxona kabinalari har bir qavatda bo‘lishi hamda ish joyidan kamida 50 m uzoqlikda joylashishi kerak.

Ko‘zi ojiz va ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan erkak va ayollar uchun maxsus sanitar-gigiyenik xonalar yonma-yon joylashishi mumkin emas.

Nogironligi bo‘lgan shaxsning evakuatsiya yo‘liga to‘siqlarsiz chiqishini ta’minlash maqsadida hojatxona yoki kabina eshigining kengligi kamida 0,9 m bo‘lishi va tashqariga ochilishi kerak.

78. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun hojatxona kabinasining ichki o‘lchami (rakovinasiz) — eni kamida 1,65 m hamda uzunligi 1,8 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Rakovinasi mavjud bo‘lgan hojatxonaning o‘lchami kamida 1,65x2,2 m bo‘lishi kerak.

Hojatxona kabinasi unitaz bilan yonma-yon o‘rindiqli aravacha uchun alohida joy, metall shtanga, gorizontal va vertikal tayanch tutqichlar hamda maxsus tovush moslamasiga ega bo‘lishi lozim.

79. Jamoat binolarining sanitariya-gigiyena xonalarida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun shu jumladan, o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun maxsus jihozlangan kabinalar va sanitar moslamalar, shuningdek 1 dona maxsus unitaz, 0,4 m dan ortiq bo‘lmagan balandlikda har ikki tomonida vertikal tayanch tutqichlarga ega bo‘lgan 1 dona maxsus pissuar, 0,8 m dan ortiq bo‘lmagan balandlikda bo‘lgan 1 dona maxsus rakovina bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar foydalanishlari uchun dush xonalarida kamida bitta maxsus kabina nazarda tutilishi lozim. Bunda kabina oldida o‘rindiqli aravacha kirishi va burilishi uchun burilish diametri 1,4 m bo‘lgan zona nazarda tutilishi kerak.

Dush kabinasiga bevosita yechinib kiyinish xonasidan kirish imkoniyati mavjud bo‘lishi kerak (bunda eshik tashqariga — yechinib kiyinish xonasi tarafiga ochilishi kerak).

80. Sanitariya-gigiyena xonalarida nogironligi bo‘lgan shaxslar foydalanadigan kabinalarning geometrik ko‘rsatkichlari kamida quyidagicha bo‘lishi kerak:

yopiq dush kabinalari, yechinish kabinalari uchun — 1,8x1,8 m;

o‘zaro ochiq o‘tish joyli dush kabinalari uchun — 1,2x0,9 m;

hojatxona kabinalari uchun — 1,65x1,8 m;

ayollarning shaxsiy gigiyena xonasi uchun — 1,8x2,6 m;

yechinib kiyinish xonasidagi yechinish joyi uchun (o‘rindiq) — 0,6x1,5 m.

Kabinalar qatorlari orasidagi masofa 1,8 m bo‘lishi kerak.

81. Dush xonasi bilan birlashtirilgan sanitariya bo‘linmasining o‘lchamlari kamida 2,2x2,2 m bo‘lishi kerak. Sanitariya bo‘linmasida o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslarga qulaylik yaratish uchun maxsus jihozlar (tutqichlar, metall shtangalar, buklanadigan o‘rindiqlar) o‘rnatilishi lozim.

Yechinib kiyinish xonalarining maydoni kamida 12 m² bo‘lishi kerak.

Poldan 1,2 m dan ortiq bo‘lmagan balandlikdagi javonli individual shkaflar nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qulay joylashgan bo‘lishi va shkaf oldida o‘rindiqli aravacha bemalol harakatlanishi uchun 1,5x1,5m o‘lchamdagi zona nazarda tutilishi kerak.

Shkaflar o‘lchamlari kamida 0,4x0,5 m bo‘lishi kerak.

Ochiq holda saqlanadigan kiyimlar uchun ilmoqlarning balandligi pol sathidan 1,2 m yuqorida bo‘lishi kerak.

82. Sanitariya-gigiyena xonalari orasidagi o‘tish joyi masofasi kamida quyidagicha bo‘lishi lozim:

hojatxonalar bilan ochiq yoki yopiq dushxona kabinalari oralig‘i — 1,8 m;

pissuar va rakovina oralig‘i — 2,4 m;

o‘rindiqli yechinib kiyinish xonalari shkaflari oralig‘i — 1,8 m.

83. Nogironligi bo‘lgan shaxslar va keksalar uchun “Saxovat” va “Muruvvat” internat uylari (bundan buyon matnda internat uylari deb yuritiladi) binolarining kishi sig‘imi 50 dan 350 o‘ringacha (ijtimoiy, iqtisodiy va texnologik asoslarni hisobga olgan holda) belgilanadi.

Internat uylari binolarini loyihalashda mazkur SHNQ bilan bir qatorda SHNQ 2.08.01 va boshqa amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalaridan foydalanish zarur.

Internat uylarini loyihalashda quyidagi xonalar nazarda tutiladi:

istiqomat qilish uchun (shu jumladan, doimiy nazorat va parvarishga muhtoj bo‘lmagan shaxslar uchun, doimiy parvarish va tibbiy nazoratga muhtoj shaxslar uchun, doimiy parvarish va tibbiy nazorat ostida yotoqda yotgan shaxslar uchun);

tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatish, davolash va tiklash, reabilitatsiya va sog‘lomlashtirish hamda ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni o‘tkazish maqsadlari uchun.

84. Yashash xonalari, sanitariya-gigiyena xonalari, maishiy xonalar va boshqa yordamchi xonalarni o‘z ichiga olgan turar joy guruhlarining tarkibi va maydonlari SHNQ 2.08.01 ga muvofiq bo‘lishi kerak.

Turli maqsadlarga mo‘ljallangan jamoat xonalarining (tibbiyot, madaniy-maishiy, ma’muriy) maydoni, tavsiya etilayotgan 50 — 300 o‘rinli internat uylarining tarkibi SHNQ 2.08.01 da keltirilgan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda loyiha topshirig‘ida ko‘rsatiladi. Bunda, madaniy-maishiy xizmat ko‘rsatish va mehnat faoliyatini o‘z ichiga olgan hayot faoliyati zonalarida mazkur SHNQda keltirilgan talablar hisobga olinishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar va keksalarni nazorat qilish va yotoq holda davolash xonalari, tibbiy-ijtimoiy va maishiy xizmat ko‘rsatish xonalari, oziq-ovqat bloklariga ega oshxonalar birinchi qavatda joylashtirilishi kerak.

Oshxona bloklarini asosiy binodan alohida joylashtirilishiga ruxsat etiladi. Bunday hollarda ularga yopiq (jumladan, isitiladigan) o‘tish joylarini barpo etish zarurati loyiha topshirig‘ida belgilanishi kerak.

85. Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan bolalarni o‘qitish va tarbiyalashning o‘ziga xosligini hisobga olib loyihalashtiriladi.

Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari turli yoshdagi bolalar uchun o‘quv-turar joy seksiyalari va maktab xonalari, tabiiy fanlar laboratoriyalari, fan xonalari, sport va trenajyor zallari, mehnat ta’limi ustaxonalari, ko‘zi ojiz bolalar uchun maxsus devorlar va pollarda bo‘rtib chiqqan qoplamalar bilan jihozlangan sensorika xonalari, faollar zallari, axborot resurs markazlari, oshxonalar, ma’muriy-xo‘jalik, tibbiyot va reabilitatsiya xonalari asosida shakllanadi.

86. Boshlang‘ich va tayanch o‘rta ta’lim sinflari uchun o‘quv va turar joy seksiyalari (bloklar) 24 — 32 kishiga mo‘ljallangan bo‘lib, yashash, sinflarda o‘qitish, rekreatsiya xonalari va maishiy xonalarni o‘z ichiga oladi. Qayd etilgan seksiyalar alohida vestibyulli kirish joyiga ega bo‘lishi kerak.

Yashash yoki uxlash xonalarining maydonlari kamida 12 m² bo‘lishi va 18 m² dan oshmasligi kerak, ya’ni 3-4 nafar tarbiyalanuvchini joylashtirish uchun har bir tarbiyalanuvchiga 4 — 6 m² ajratilishi nazarda tutiladi.

Uxlash xonalari yordamchi va sanitar-maishiy xonalarni o‘z ichiga oluvchi turar joy guruhlari tarkibida joylashtiriladi.

Har bir o‘quv-turar joy seksiyasida mehmonxona, telexoll va o‘yin xonasi, tarbiyachi xonasi, vestibyul-kiyim yechish joyi, maishiy xizmat xonasi, kiyim-kechak va xo‘jalik omborlari bo‘lishi nazarda tutiladi.

87. Bir nafar o‘quvchiga 2,6 dan — 3,5 m² gacha maydon to‘g‘ri kelishini hisobga olib, turli yo‘nalishdagi ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalaridagi o‘quv xonalarining maydoni 12 — 16 nafar o‘quvchi uchun quyidagicha bo‘lishi kerak:

aqli zaif va psixik rivojlanishi sust bolalar uchun ularning har biriga — 2,2 m²;

ko‘zi ojiz hamda tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan bolalar (bolalar serebral falaji, poliomiyelit, miopatiya, osteomiyelit, amputatsiya, bo‘y o‘sishining yetishmovchiligi — pakanalik) uchun ularning har biriga — 3,3 — 3,5 m²;

qolgan nogironligi bo‘lgan bolalar uchun ularning har biriga — 2,6 — 3,0 m² qabul qilinadi, bunda o‘quv xonasining maydoni 40 m² dan kam bo‘lmasligi lozim.

Tabiiy fanlar, laboratoriya va fan xonalari 50 m² maydonga, ko‘zi ojiz bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida esa 60 m² maydonga ega bo‘lishi kerak.

Sport zallari 12x24 m, qo‘shimcha tarzda terenajyor zallari 36 — 60 m² bo‘lishi nazarda tutiladi.

Faollar zallariga bir paytning o‘zida nogironligi bo‘lgan bolalarning 60 — 70 foizi sig‘ishi nazarda tutilishi, ularning maydoni esa kamida 100 m² bo‘lishi kerak. Ko‘zi ojiz va tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari zalida bir o‘rindiq uchun 1,6 m² joy mo‘ljallanishi kerak.

Axborot resurs markazlari o‘quv zallarining maydoni kamida 40 m² bo‘lishi kerak.

Oshxona zalida bir o‘ringa 1,0 — 1,2 m², ko‘zi ojiz va tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarining oshxona zalida esa kamida 1,6 m² maydon ajratiladi.

Oziq-ovqat bloki texnologik hisob-kitob qilinib, tayyorlanadigan taomlar hajmiga qarab loyihalanishi kerak.

88. Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida yo‘nalishidan kelib chiqqan holda quyidagi qo‘shimcha xonalar ko‘zda tutilishi lozim:

kar-soqov, shuningdek eshitishda va nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalarga mo‘ljallangan frontal mashg‘ulotlar uchun eshitish xonasi va eshitish qobiliyatini rivojlantirish va talaffuzni o‘rgatish bo‘yicha o‘qituvchining o‘quvchi bilan individual ishlashi uchun xonalar, logoped va lingafon xonalari, musiqiy-ritmik mashg‘ulotlar uchun oynali devor va xoreografiya dastgohlari bilan jihozlangan xonalar;

aqli zaif va aqliy rivojlanishi past bo‘lgan bolalarga mo‘ljallangan logoped xonalari;

ko‘zi ojiz bolalarga mo‘ljallangan logoped va lingafon xonalari;

tayanch-harakat apparatida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan davolash gimnastika zali, oyoq-qo‘llar harakatlanishining muvofiqligini rivojlantiruvchi va mustahkamlovchi maxsus trenajyorlarga ega bo‘lgan xonalar, shuningdek massaj, suv muolajalari, elektr davolash, ozokerit va boshqa xonalar.

89. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish xonalarining tarkibi va maydoni loyiha topshirig‘ida belgilanadi.

Reabilitatsiya muassasalari tarkibida turar joy xonalari (yo‘llanma muddati davomida) va davolash-sog‘lomlashtirish xonalari, ijtimoiy-psixologik va kasbiy-mehnat reabilitatsiya uchun xonalarni o‘z ichiga olishi kerak. Reabilitatsiya markazi xonalari, shu jumladan kunduzgi tashrif uchun yashash, madaniy-maishiy, davolash-sog‘lomlashtirish xonalarini loyihalash mazkur SHNQ, SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

Reabilitatsiya muassasasi markazi fizioterapiya, davolash fizkulturasi, suv va balchiqli davolash bo‘limlari bo‘lgan sanatoriy-kurort muassasasi sifatida shakllantirilganda qo‘shimcha tarzda QMQ 2.08.03 talablarini ham nazarda tutish kerak.

Reabilitatsiya muassasalarida hammom-saunalar, sport zallari va suzish basseynlarini loyihalashda o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar va ko‘zi ojizlar uchun maxsus jihozlarni nazarda tutish kerak. Yechinish, dush xonalariga kirish imkoniyati mazkur SHNQ talablari asosida loyihalanishi lozim.

90. Suzish havzasi perimetri bo‘ylab yopiq basseynlar uchun kamida 2 m, ochiq basseynlar uchun kamida 2,4 m kengligida aylanma yo‘lkalar bo‘lishi kerak. Start tumbochkalari tomonidan yo‘lkaning kengligi kamida 3,6 m bo‘lishi kerak. Sog‘lomlashtirish mashg‘ulotlari uchun basseynning chuqurligi sayoz qismida 0,6 — 0,8 m dan, chuqur qismida 1,4 — 1,6 m gacha o‘zgaruvchan bo‘lishi kerak.

Tushirish va ko‘tarish (mexanik) moslamalari loyihalash topshirig‘ida nazarda tutilishi kerak.

91. Suzish havzasining devorlari bo‘ylab suv sathidan 0,1 m balandlikda va suv sathidan 0,3 m chuqurlikda tutqichlar o‘rnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Basseyn zalining ichki devorlari bo‘ylab 0,9 m balandlikda, nogironligi bo‘lgan bolalar uchun basseynlarda esa 0,6 m balandlikda tutqichlar o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.

Ochiq basseynlar suzish havzalari bo‘ylab aylanma yo‘lka polidan 0,4 m balandlikda bortlarga ega bo‘lishi, zaruriyat bo‘lganida esa aylanma yo‘lka polidan 0,6 m balandlikda qo‘shimcha to‘siq bo‘lishi kerak.

92. O‘quv xonasining maydoni kamida 36 m² va ustaxona maydoni bir ish o‘rni uchun kamida 6 m² bo‘lishi kerak.

Ustaxonalarda qo‘shimcha yordamchi xonalar (ustaning xonasi, asbob-uskunalarni saqlash xonasi, qaznoq, sanuzellar) nazarda tutilishi kerak.

93. Surilib ochiluvchi eshiklar yuzasining ikki tarafidan ochish uchun qulay bo‘lgan tutqichlar o‘rnatilishi kerak.

Xonaning burchagida yoki koridorning burchagida joylashgan eshiklarning tutqichlari yon devordan kamida 0,6 m masofada joylashgan bo‘lishi kerak.

94. Tashrif buyuruvchilarning kirishi man etilgan texnik xonalarning (shu jumladan, boyler, ventkamera, transformator uzeli va boshqalar) eshiklariga erkin ravishda yoki tasodifan kirib qolishni istisno qiluvchi tambalar qo‘yilishi kerak.

Bunday xonalar eshiklarining tambalari signalizatsiya bilan, ko‘rishda va eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun eshik tutqichlari Brayl alifbosi shrifti asosidagi yozuvlar ko‘rinishida taktil ma’lumotlar bilan jihozlanishi kerak.

95. Nogironligi bo‘lgan shaxslar bino ichida foydalanadigan eshiklarni ochib-yopishi uchun moslama va uskunalar, gorizontal tutqichlar, avtomatlarning richaglari, kranlari va yoqish tugmalari, savdo va chipta sotuvchi avtomatlarning tirqishlari va boshqa uskunalar poldan 1,1 m dan ko‘p bo‘lmagan va 0,85 m dan kam bo‘lmagan balandlikda va xona yon devorlaridan yoki boshqa vertikal yuzadan kamida 0,4 m masofada o‘rnatilishi kerak.

96. O‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar tashrif buyuradigan jamoat binolaridagi o‘chirish-yoqish tugmachalari va rozetkalar poldan 0,8 m balandlikda bo‘lishi kerak.

Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida rozetkalar 1,8 m balandlikda joylashtirilib, himoya uskunalari bilan jihozlanishi kerak.

97. Nogironligi bo‘lgan shaxslar tashrif buyuradigan jamoat binolari, nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ish joylari bo‘lgan ishlab chiqarish xonalari yong‘in haqida xabar beruvchi tizimga ulangan sinxron tovush va chiroq signalizatsiya uskunalari bilan jihozlanishi kerak.

Yong‘in haqida xabar beruvchi tovush signalizatsiyasi uchun tovush ko‘tarilishi maksimal 5 dB bo‘lgan xonalarda 30 sekund davomida 20 dB dan kam bo‘lmagan tovush darajasini ta’minlaydigan moslamalar qo‘llanilishi lozim.

98. Jamoat binolarining vestibyullari, xollar, foye va yo‘laklarida ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan tashrif buyuruvchilar uchun telefon avtomatlari va eshitishda nuqsoni bo‘lgan tashrif buyuruvchilar uchun tekstofon kabi tovushli informatorlar nazarda tutilishi kerak.

Eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun tabloni, ko‘rinib turuvchi ko‘rsatkichlarni, yoritish signalizatsiyalarida ma’lumotlar takrorlanishini nazarda tutish kerak.

99. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning turli toifasi tashrif buyuradigan xonalarda vizual, tovush, taktil ma’lumotlar nazarda tutilishi kerak.

100. Nogironligi bo‘lgan shaxslar kirishi mumkin bo‘lgan zona va xonalar, shuningdek kirish zonalari va harakatlanish yo‘llarida axborotning uzluksizligi, to‘g‘ri yo‘nalish olish, tashrif obyekti yoki joyni aniq identifikatsiyalash ta’minlanishi lozim.

Axborot vositalari favqulodda vaziyatlarda xavf-xatar haqida xabar berishi, xizmatlar va ularning turlariga ega bo‘lish joylariga yo‘naltirishi kerak.

101. Vizual axborot kontrastli fonda 1,5 — 1,7 m balandlikda joylashtirilishi kerak.

102. Nogironligi bo‘lgan shaxs yolg‘iz qolishi mumkin bo‘lgan binoning yopiq joylarida (liftlar va lift xollari, turli maqsaddagi xonalar, tamburlar, hojatxona xonalarida va boshqalarda) navbatchini chaqirish uchun “xavf-xatar” tugmachasi yoki dispetcher (navbatchi) bilan gaplashish moslamasini nazarda tutish kerak.

103. Nogironligi bo‘lgan shaxslar kirishi mumkin bo‘lgan xona va kommunikatsiyalarning yoritilishi uchun belgilangan ko‘rsatkichlardan bir darajaga oshirish kerak.

Qo‘shni zonalar yoki xonalar yoritilishidagi farq 1:4 dan oshmasligi kerak.

Jamoat hojatxonalarida, shu jumladan kabinali hojatxonalarda favqulodda yoritish ta’minlanishi kerak.

Yozuvlar, belgilar, simvollar va piktogrammalar yuzasining yoritilganligi axborotni aks ettiruvchi vositalarning butun sirti yuzasida bir xil bo‘lishi lozim. Bunday yoritilganlikning qiymati 100 dan 300 gacha lk ni tashkil etishi lozim.

Yo‘laklarda harakatlanish yo‘llari sathidagi yoritish lyuminessent lampalar uchun 40 lk bo‘lishi kerak. Yorug‘lik mayoqchalari katta bo‘lmagan lampalar yoki yorug‘lik impulslarini katta bo‘lmagan yorqinlikda tarqatuvchi va rangli filtrlarga ega bo‘lgan signalli yoritgichlar ko‘rinishida bajarish tavsiya etiladi. O‘zgarmas yorug‘lik tarqatuvchi mayoqchalardan foydalanish mumkin.

104. Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun ish joylarida 500 — 1500 lk gacha mahalliy va umumiy yoritishning kombinatsiyalashgan tizimini qo‘llash kerak.

105. Xonalarda shamollatish va ventilyatsiya yordamida qulay mikroiqlim sharoitlarini yaratish imkoni bo‘lmaganda konditsionerlar qo‘llanilishi mumkin.

106. Xo‘jalik-iste’mol ehtiyojlari uchun beriladigan sovuq va issiq suvning sifati O‘z DSt 950 davlat standartiga muvofiq bo‘lishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar, keksalar hamda nogironligi bo‘lgan bolalar uchun sanitariya bo‘lmalarining smesitellari (suv olish moslamasi) termostatik boshqaruvli bo‘lishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida dush va rakovinalarining suv olish armaturalariga yetkazib beriladigan issiq suvning harorati 37°S dan oshmasligi lozim.

Suv olish armaturasi sifatida richag va bosimli vodoprovod kranlari, shuningdek avtomatik moslamalardan foydalanish tavsiya etiladi.

107. Jamoat va turar joy binolarida yong‘in signalizatsiyasi tovush signallari, shuningdek eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun chiroqli signallarni qabul qilishni hisobga olgan holda loyihalanishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun turar joylar yong‘in haqida avtonom xabar beruvchi moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

108. Signalizatsiya moslamalarining soni va joylashuvi loyiha topshirig‘ida belgilanadi. Domofonlar va kirib-chiqishni nazorat qiluvchi moslamalar tovushli hamda chiroqli signalizatsiyali bo‘lishi kerak.