Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.07.02-22 “Qurilish obyektlarini nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 2008-yil 10-yanvardagi 3-son “SHNQ 2.07.02-07 “Insonlarning hayoti va faoliyati muhitini nogironlar ehtiyojlari va aholining kam harakatlanuvchi guruhlarini hisobga olgan holda loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy va kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Maktabgacha taʼlim vazirligi, Sportni rivojlantirish vazirligi, Transport vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi, Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati va “Toshshahartransxizmat” AJ bilan kelishilgan.

4. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) qurilish obyektlarini nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalash tartibini belgilaydi.

1. Ushbu SHNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 1.03.01 “Korxona, bino va inshootlarni kapital qurilishi loyiha-smeta hujjatlarining tarkibi, ishlab chiqilishi, maʼqullanishi va tasdiqlanishi tartibi”;

SHNQ 2.01.02 “Binolar va inshootlarning yongʻin xavfsizligi”;

QMQ 2.01.08 “Shovqindan himoya”;

SHNQ 2.04.09 “Bino va inshootlarning yongʻin avtomatikasi”;

SHNQ 2.07.01 “Shaharsozlik. Shahar va qishloq aholi punktlari hududlarini rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish”;

SHNQ 2.08.01 “Turar joy binolari”;

SHNQ 2.08.02 “Jamoat binolari va inshootlari”;

SHNQ 2.08.04 “Maʼmuriy binolar”;

Oʻz DSt 950 — Ichimlik suvi: gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish.

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

antropometrik parametrlar — insonlarning hayoti va faoliyati muhitini loyihalash uchun asos boʻladigan inson tanasi va uning qismlarining parametrlari;

axborot vositalari — nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalarga moʻljal olishni taʼminlaydigan, ularning harakatlanish xavfsizligi va qulayligiga yordam beradigan, ogohlantiruvchi xususiyatga ega boʻlgan axborot tashuvchi vositalar;

bort — pandus yoki zina yurish qismining cheti boʻylab joylashtiriladigan, shuningdek odam oyogʻi yoki texnik vosita (masalan, oʻrindiqli aravacha, rollator, bolalar aravachasi) gʻildiraklarining pandus yoki zina yurish qismi gabaritlaridan tashqariga chiqib ketishiga toʻsqinlik qiladigan pandus yoki zina konstruksiyasining elementi;

nogironligi boʻlgan shaxs — ijtimoiy yordam va himoyaga, jamiyat va davlatning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy hayotida boshqalar bilan birga teng toʻliq va samarali ishtirok etish uchun shart-sharoitlar yaratilishiga muhtoj barqaror jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan shaxs;

tekstofon — matnli rejimda eshitishda nuqsoni boʻlgan shaxs bilan telefon orqali muloqotni olib borish uchun moʻljallangan hamda klaviatura va displey bilan taʼminlangan apparat;

pandus — bino va inshootlarning ichki va tashqi qismida joylashgan va vertikal harakatlanish uchun moslashtirilgan qiya tekislik;

xavfsizlik orolchasi — harakatlanish tasmalarini (shu jumladan velosipedchilar tasmalarini) ajratuvchi, konstruksiyasiga koʻra qatnov qismi ustiga bordyur toshlari bilan koʻtarilgan yoki harakatni tashkil etish texnik vositalari bilan belgilangan qatnov qismidan oʻtayotgan piyodalar, talab qilingan holda toʻxtab oʻtishlari uchun moʻljallangan yoʻl qurilmasi;

tambur — tashqaridan xona ichiga sovuq havo oqimining kirishiga toʻsqinlik qiluvchi tashqi va ichki eshiklarga ega boʻlgan hamda binoga kirish uchun moʻljallangan oʻtish joyi (xonasi).

3. Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar uchun qurilish obyektlari ushbu SHNQ bilan bir vaqtda SHNQ 1.03.01, SHNQ 2.01.02, QMQ 2.01.08, SHNQ 2.04.09, SHNQ 2.07.01, SHNQ 2.08.01, SHNQ 2.08.02 hamda SHNQ 2.08.04 talablarini hisobga olgan holda, loyihalashtirish topshirigʻiga asosan loyihalanishi lozim.

4. Qurilish obyektlarini loyihalashtirishda nogironligi boʻlgan shaxslarning antropometrik parametrlari hamda oʻrindiqli aravachaning gabaritlari mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq inobatga olinishi lozim.

5. Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar uchun shahar va qishloq hududlarida transport va piyodalar yoʻlkalarining parametrlari va qurilishiga oid talablar mazkur SHNQ hamda SHNQ 2.07.01 talablariga muvofiq loyihalashtiriladi.

Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda turar joylar va jamoat hududlarini loyihalashda ortiqcha quyosh radiatsiyasi va chang-toʻzonli shamollardan himoyalanish talablariga kompleks rioya qilishni, shuningdek transport bekatlari, xizmat koʻrsatish obyektlari va avtomobil toʻxtash joylariga qulay yetib borish uchun piyodalar yoʻlkalarining eng qisqa yoʻnalishlarini ratsional tashkil etishni nazarda tutish kerak.

6. Piyodalar yoʻlkalari qurilish obyekti hududining tashqi yoʻlkalari (transport yoʻli va piyodalar oʻtish joyi), shuningdek jamoat transporti bekatlari bilan uzluksiz bogʻlanishi lozim.

7. Koʻzi ojizlarni yoʻllardagi mavjud xavfli zonalarga (masalan, alohida turuvchi ustunlar, daraxtlar, zinalar, piyodalar oʻtish joylariga) yaqinlashganligi toʻgʻrisida ogohlantirish uchun yoʻl qoplamalari taktil va kontrast rangli belgilarga ega boʻlishi lozim. Shuningdek, koʻchalardagi piyodalar yoʻlkalarida, yer osti va yer usti piyodalar oʻtish joylarining harakatlanish yoʻlaklarida, jamoat binolarining hamda koʻzi ojizlar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining ichki va tashqi harakatlanish yoʻlaklarida, shuningdek zinalar va panduslar oldida qulayliklar yaratish maqsadida ogohlantiruvchi va yoʻnaltiruvchi kontrast rangli maxsus taktil yoʻl qoplamalari yotqizilishi lozim.

Taktil yoʻl belgilarining turlari mazkur SHNQning 3 va 4-ilovalarida nazarda tutilgan.

8. Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalarning koʻp kvartirali uylari qulay ekologik sharoitlarda (shovqindan va tabiiy muhit ifloslanishining zararli taʼsiridan xoli) boʻlishi, shuningdek jamoat transporti bekatlari va ijtimoiy infratuzilma shahobchalariga (masalan, dam olish va jismoniy tarbiya mashgʻulotlari uchun maydoncha, bolalar uchun oʻyin maydonchasi) qulay yetib borishni hisobga olgan holda oraliq masofa 150 — 200 m dan oshmasligi lozim.

9. Eshitishda nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari binolari yaqinidagi shovqin darajasi 60 dB dan oshmasligi lozim.

Nogironligi boʻlgan bolalar uchun boshqa ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida (bundan buyon matnda ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari deb yuritiladi) shovqin darajasi amaldagi QMQ 2.01.08ga muvofiq qabul qilinadi.

10. Qurilish obyektlari atrofidagi trotuarlar kengligi 1,5 m dan kam boʻlmasligi, bino va inshootlar ichki yoʻlaklari, qarama-qarshi yoʻnalishli yoʻllarda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxs harakatlanishi uchun yoʻlning kengligi kamida 1,5 m boʻlishi kerak. Bino ichki harakatlanish yoʻlaklarining tavsiyaviy kengligi mazkur SHNQ ning 5-ilovasida keltirilgan.

Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar, oʻrindiqli aravachada harakatlanadigan nogironligi boʻlgan shaxslar va yosh bolalar aravachasini yetaklab harakatlanadigan serqatnov joylarda piyodalar yoʻlkasining kengligi kamida 2,4 m boʻlishi, shahar (tuman) markazlarida esa kamida 3,6 m boʻlishi kerak.

11. Trotuarlarning boʻylama nishabligi 5 foizdan oshmasligi kerak. Bino va inshootlar oldidagi trotuardan tushish qismi, shuningdek trotuarlarning har 10 — 12 m oraligʻida joylashadigan (1,5 m dan kam boʻlmagan) gorizontal maydoni 10 foiz boʻylama nishablikda boʻlishi lozim.

Harakatlanish yoʻlining koʻndalang qiyaligini 1-2 foiz atrofida qabul qilish kerak.

12. Koʻkalamzorlashtirilgan maydonchalar atrofidagi piyodalar yoʻlkalari yerdan 5 — 7 sm baland boʻlishi hamda balandligi 4-5 sm, eni 10 sm boʻlgan bordyur yoki bort toshlari bilan toʻsilishi kerak.

Piyodalar yoʻlkalari transport harakati bilan toʻqnashadigan joylarda bortli toʻsiqlarning balandligi 2 sm dan katta boʻlmasligi kerak.

13. Turar joylar va jamoat hududlarida piyodalar yoʻlkasining kengligi 2,0 m dan, transport harakatlanadigan koʻchalarda esa 2,4 — 3,0 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Koʻchaning harakatlanish qismidan kesib oʻtish joylarida xavfsizlik orolchalarining uzunligi 2 m dan kam boʻlmasligi lozim. Koʻchalarda piyodalar kesib oʻtish joylarining boshlanish qismi boʻylab balandligi 0,6 m dan kam boʻlmagan toʻsiqlar qoʻyilishi kerak.

14. Koʻchalardagi taktil qoplamalarning namunalari mazkur SHNQ ning 6-ilovasida nazarda tutilgan.

15. Relyef qiyaliklarida ochiq zinalar kengligi 1,6 m, undagi zina pogʻonalari kengligi 0,4 m dan kam boʻlmasligi, zina pogʻonalari balandligi 0,12 m dan oshmasligi kerak.

Bir zina marshida zina pogʻonalari soni 3 tadan kam boʻlmasligi lozim. Balandlik bundan past boʻlsa, panduslar qoʻllanilishi kerak.

Bir marshdagi zina pogʻonalarining shakli, ularning kengligi va balandligi bir xil boʻlishi kerak. Zinalarning koʻndalang qiyaligi 1-2 foiz boʻlishi kerak.

Harakatlanish xavfsizligini taʼminlash uchun zina qoplamasi gʻadir-budir boʻlishi lozim, shuningdek zina qoplamasi tekis tarashlangan toshdan, sirpanchiq qilib ishlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Zinalarga maxsus kontrast boʻyoqlar qoʻllanilishi, shuningdek zina pogʻonalari kechki vaqt yoritilishi mumkin.

Zinalarning ochiq tomonlari 0,15 — 0,20 m balandlikda bortlarga va 0,7 — 0,9 m balandlikda tutqichlarga (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 0,5 m balandlikda) ega boʻlishi kerak. Tutqichning uzunligi zina marshiga nisbatan 0,03 m uzunroq boʻlishi kerak. Tutqichlar toʻgʻri toʻrtburchak yoki dumaloq shaklda (0,05-0,04 m diametrda) oʻrnatiladi.

Eni 2,5 m dan keng boʻlgan zinalar uzunasiga tutqichlar bilan boʻlinishi kerak.

Zina ostidagi boʻshliq 2 m va undan kam boʻlganida, 0,7 m balandlikdagi toʻsiq bilan chegaralanishi kerak. Mazkur SHNQning 7-ilovasida zina ostidagi himoya toʻsiqlari nazarda tutilgan.

16. Koʻzi ojizlar uchun binolarning kirish qismidagi, binolar ichidagi, koʻchalardagi (masalan, yer osti yoʻllaridagi) zina tutqichlarining boshlanish va tugash qismida manzil joylashuvi, bekat nomi va qavat raqami kabi maʼlumotlar keltirilgan Brayl alifbosidagi taktil yozuvlar boʻlishi kerak.

Tutqichlardagi yozuvlar va koʻrsatkichlar 3 satrdan oshmasligi lozim. Agar panjara-tutqichlari oval shaklida boʻlsa, yozuv faqat bir qatorda joylashgan boʻlishi kerak. Mazkur SHNQning 8-ilovasida koʻzi ojizlar uchun Brayl shriftlari bilan jihozlangan zina tutqichlari keltirilgan.

Harakatlanish yoʻllarida zinalar bilan bir qatorda panduslar ham qoʻllanilishi kerak. Binolarning ichki va tashqi qismida, koʻchalarda, yer osti va yer usti oʻtish joylarida lift va pandus boʻlmagan holatlarda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning zinalardan foydalanishi uchun maxsus koʻtaruvchi moslamalar oʻrnatilishi lozim.

17. Piyodalar yoʻlkasining gorizontal qiyaliklari oraligʻida panduslar oʻrnatilishi koʻzda tutilishi kerak.

Pandus va ularning toʻsiqlari yonmaydigan (bundan buyon matnda YONM deb yuritiladi) guruhga kiruvchi yongʻinga chidamli materiallardan qurilgan boʻlishi kerak. Piyodalar yoʻlkasining piyodalar oʻtish joyi bilan uygʻunlashuvi mazkur SHNQning 9-ilovasida nazarda tutilgan.

Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar harakatlanishi uchun pandusning kengligi 1,0 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Pandus har bir marshining koʻtarilish balandligi 0,8 m dan oshmasligi kerak. Bunda, pandusning boʻylama qiyaligi 1:12 nisbatda, koʻndalang qiyaligi esa 1:50 nisbatda boʻlishi kerak.

Panduslar cheti 0,15 — 0,20 m balandlikdagi bortlarga va 0,7 — 0,9 m balandlikda tutqichlar (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 0,5 m)ga ega boʻlishi, tutqichlarning uzunligi pandus uzunligiga nisbatan 0,03 m uzunroq boʻlishi kerak. Tutqichning aylana diametri 0,04-0,05 m ni tashkil etishi lozim.

Har bir pandusning boshi va oxirida aravachaning qiyinchiliksiz burilishiga imkon beradigan, pandus kengligidan kam boʻlmagan va uzunligi kamida 1,5 m boʻlgan gorizontal maydoncha loyihalanishi lozim.

Pandus yoʻnalishi oʻzgarsa, yoʻnalish oʻzgarishi boʻylab maydonchaning eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi, umumiy gorizontal maydonchaning boʻyi esa ikkita marsh kengligiga teng boʻlishi kerak.

18. Oddiy pandus barpo etishning imkoni boʻlmagan favqulodda vaziyatlarda “Vintli” panduslar bunyod etilishiga ruxsat etiladi. “Vintli” panduslardagi gorizontal maydonchalarning ichki radiusi 2 m dan kam boʻlmasligi kerak.

19. Piyodalar yer osti oʻtish joylarida nogironligi boʻlgan shaxslarning oʻrindiqli aravachasi harakatlanishi uchun 1,0 m kenglikdagi panduslar barpo etilishi kerak. Yer osti oʻtish joylaridagi zinalar kengligi 1,8 m dan kam boʻlmasligi kerak. Shuningdek, panduslar nishabligi oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxs harakatlanishi uchun noqulaylik tugʻdirsa, zinalardan foydalanish uchun maxsus koʻtaruvchi moslamalar oʻrnatilishi lozim. Mazkur SHNQning 10-ilovasida maxsus koʻtaruvchi moslamalar keltirilgan.

Yirik transport obyektlaridagi piyodalar tonnellarida panduslar 1,5 m dan kam boʻlmagan kenglikda (yuk aravalarining harakatlanishini hisobga olgan holda) loyihalashtiriladi, pandusning qiyaligi 1:10 ga teng boʻlishi lozim.

20. Nogironligi boʻlgan shaxslarga hamda keksalarga harakatlanish yoʻllarida noqulaylik tugʻdirmaslik maqsadida toʻsiqlar boʻluvchi ikki tomonga ochiladigan osma oshiq-moshiqlarga mahkamlanuvchi shaffof boʻlmagan darchalar, aylanuvchi turniketlar va aylanma eshiklar kabi boshqa qurilmalar qoʻllanilmaydi.

21. Turar joy va jamoat hududlarining dam olish maydonchalari, piyodalar yoʻlkalari boʻylab har 200 m da oʻrindiqlar va ichish uchun suv fontanchalari bilan taʼminlanishi lozim.

22. Piyodalar yoʻlkasi, trotuarlar va panduslarni qoplashda qoʻltiqtayoqli va oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar harakatlanishini qiyinlashtiradigan sochma va yirik tarkibli materiallardan foydalanilmaydi. Beton plitali qoplamalar tekis boʻlishi, plitalar orasidagi choklarning qalinligi 1,0 sm dan oshmasligi kerak.

23. Nogironligi boʻlgan shaxslar harakatlanadigan yoʻllar, binolar va inshootlarning kirish qismlari vizual va tovushli axborot vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Vizual maʼlumot piyodalar harakatlanadigan sathdan 0,9 — 1,7 m balandlikda joylashtirilishi kerak.

Transport yoʻllarining kesishmalarida hamda jamoat binolari va inshootlarining kirish joylarida tovushli signalizatsiya oʻrnatilishi lozim.

Turar joylar va jamoat hududlarining oldidagi chorrahalarga yaqin yoʻlkalarning burilish qismida, simyogʻochlar va boshqa toʻsiqlar oldida, yoʻlkalar yirik strukturali qoplamaga ega boʻlishi (asfaltga shagʻal qoʻshilishi) yoki taktil hamda kontrast rangli yoʻl qoplamalari bilan qoplangan boʻlishi lozim.

24. Harakatlanish yoʻlida joylashgan tayanch konstruksiyalar va qurilmalar (maʼlumot taxtalari, pochta qutilari, taksofonlar va boshqa osib qoʻyiladigan qurilma va konstruksiyalar) harakatlanish koʻrsatkichlarini hamda oʻrindiqli aravachaning harakatlanish maydonini qisqartirmasligi kerak. Shuningdek, mazkur konstruksiyalar piyodalar yoʻlkasi sathidan 0,7 — 2,1 m balandlikda boʻlganda, bu qurilish obyektlari ostidagi boʻshliqlarni balandligi 0,05 m boʻlgan bordyur toshlari bilan chegaralash yoki 0,7 m balandlikdagi toʻsiqlarni qoʻllash kerak.

Osma uskunalar jarohatlardan himoyalashni taʼminlashi uchun qirrasiz shakllarga ega boʻlishi lozim.

25. Koʻrishda nuqsoni boʻlgan shaxslar uchun taksofonlar va boshqa maxsus uskunalarning gorizontal yuzasi relyefli (Brayl alifbosidagi son va raqamlar yozilgan maʼlumotlar) qoplamaga ega boʻlishi lozim.

26. Oʻrindiqli aravachalar uchun jamoat transporti bekatlari trotuar tarafdan va koʻchaning qatnov qismidan kirish yoʻlkalarini hisobga olgan holda loyihalashtirilishi kerak.

Jamoat transporti bekatlarining maydonchasi har xil yoʻnalishda harakatlanuvchi bir yoki ikkita jamoat transporti toʻxtaydigan boʻlsa, kengligi 1,8 m, uzunligi 12 m dan kam boʻlmasligi, uch yoki toʻrtta jamoat transporti toʻxtaydigan boʻlsa, kengligi 2,4 m, uzunligi 24 m dan kam boʻlmasligi, shuningdek toʻrtta va undan ortiq jamoat transporti toʻxtaydigan boʻlsa, kengligi 2,4 m, uzunligi 36 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Jamoat transporti bekatining maydonchasi koʻchaning qatnov qismidan 0,20 m dan baland boʻlmasligi kerak. Nogironligi boʻlgan shaxslarni tashuvchi maxsus transportlar hamda ularning shaxsiy avtotransporti uchun avtoturargohlar bino yoki inshootning kirish qismiga yaqin, yaʼni 100 m dan uzoq boʻlmagan (25 — 50 m boʻlishi tavsiya etiladi) masofada boʻlishi va maxsus belgilar oʻrnatilishi lozim. Mazkur SHNQning 11-ilovasida nogironligi boʻlgan shaxslar uchun avtoturargohlar hamda maxsus belgilar nazarda tutilgan.

Turar joylar hududida loyihalanadigan avtoturargohlardagi avtomobil oʻrinlarining umumiy sonidan 2,5 — 3 foizi nogironligi boʻlgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi lozim.

Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning avtomobillarini saqlash uchun avtoturargohlar ularning yashash joyidan 200 m masofadan uzoq boʻlmasligi kerak.

27. Jamoat binolari va inshootlari oldidagi avtomobil toʻxtash joylaridagi oʻrinlarning umumiy sonidan 10 foizi nogironligi boʻlgan shaxslarning avtomobillari uchun moʻljallanishi kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslarga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalar hududida joylashgan avtoturargohlardagi avtomobil oʻrinlarining umumiy sonidan 25 foizi nogironligi boʻlgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi lozim.

28. Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalarga xizmat koʻrsatuvchi tibbiy-ijtimoiy muassasalar (bundan buyon matnda tibbiy-ijtimoiy muassasalar deb yuritiladi) hamda ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari hududlari uchun tavsiya qilingan maydon mazkur SHNQning 12-ilovasiga muvofiq boʻlishi lozim.

Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning hududlari zonalashtirilishi va quyidagi zonalarga ajratilishi lozim:

maʼlumot taxtachalari joylashtirilgan, koʻkalamzorlashtirilgan va kirish zonasi;

tinch dam olish va sayr qilish zonasi (yoritish va obodonlashtirish elementlari bilan);

jismoniy tarbiya va sport inshootlari joylashgan rekreatsiya zonasi;

bogʻ-tomorqa zonasi (havaskorlik mashgʻulotlari va mehnat terapiyasi uchun);

xoʻjalik va texnik inshootlar, tashqi hojatxonalar va chiqindi konteynerlari joylashgan xoʻjalik zonasi.

Tibbiy-ijtimoiy muassasalar uchun yer maydonlarini tashkil etish loyihalashtirish topshirigʻiga asosan amalga oshiriladi.

Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari tarkibida turli yoshdagi nogironligi boʻlgan bolalar uchun oʻyin maydonchalari, shuningdek jismoniy tarbiya va sport hamda oʻquv maydonchalari nazarda tutilishi kerak.

29. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning atrofidagi devorlardan 5 m uzoqlikda, uchastkaning turli tarafidan yongʻin-qutqaruv avtomobillarining kirishi uchun qattiq qoplamali yoʻllar koʻzda tutilishi lozim.

30. Tibbiy-ijtimoiy muassasalar hududlari perimetri boʻylab toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. Toʻsiqning turi va balandligi SHNQ 1.03.01ga muvofiq loyihalashtirish topshirigʻida belgilanadi.

Aqliy rivojlanishi zaif boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari binosi atrofidagi toʻsiqlarning balandligi 1,7 — 2,0 m boʻlishi kerak.

31. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning hududlarida harakatlanish yoʻllari parametrlari, jumladan piyodalar yoʻlkalari, zinalar va panduslar mazkur SHNQ talablariga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

32. Tibbiy-ijtimoiy muassasalar SHNQ 2.07.01 talablariga muvofiq transport magistrallari, ekologik zararli ishlab chiqarish, elektromagnit nurlanish nuqtalari, aeroport va boshqa shunga oʻxshash joylardan uzoqlikda joylashtirilishi kerak.

Shuningdek, tibbiy-ijtimoiy muassasalar shahar atrofi hamda qishloq joylarda joylashtirilganda yongʻin oʻchirish deposigacha boʻlgan masofa umumiy foydalanishdagi yoʻllar boʻylab 3 km dan uzoq boʻlmasligi taʼminlanishi lozim.

33. Bino va inshootlarning loyihalari SHNQ 2.01.02, SHNQ 2.08.02 va SHNQ 2.04.09 talablariga muvofiq nogironligi boʻlgan shaxslarning hamda keksalarning xavfsizligini taʼminlashi kerak.

Turar joy korpuslarini (bloklarini) loyihalashda qoʻshimcha tarzda SHNQ 2.08.01 talablarini ham hisobga olish lozim.

Yongʻin xavfsizligi boʻyicha SHNQ 2.01.02 talablarini eʼtiborga olish kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalarga moʻljallangan bino yoki bino bloklari 2 qavatdan baland boʻlmasligi, olovbardoshligi II darajadan past boʻlmasligi kerak.

34. Nogironligi boʻlgan shaxslarning xonalaridan bino qavatlarining evakuatsiya chiqish joyiga yetib borish masofasi 15 m dan oshmasligi lozim.

35. Yongʻin paytida binoni tark etishning imkoni boʻlmaganda, binoning har bir qavatida nogironligi boʻlgan shaxslar uchun jon saqlashi mumkin boʻlgan yongʻin xavfsizligi zonalari loyihalashtirilishi kerak.

Yongʻin xavfsizligi zonalarini N1 turiga mansub tutun kirmaydigan zinalarga oʻtish maydonini yoki yongʻinga qarshi KO sinfiga (yongʻinga xavfli boʻlmagan) mansub toʻsuvchi konstruksiyaga ega pandusli xonaga chiqish yoʻllarini loyihalash lozim.

Yongʻin xavfsizligi zonasi boshqa xonalar va tutash yoʻlaklardan yongʻinga qarshi toʻsiqlar bilan ajratilgan boʻlishi kerak, bunda olovbardoshlikning darajalari (REI, EI) quyidagicha boʻlishi lozim:

devorlar — REI 90;

toʻsiqlar — REI 60;

deraza va eshiklar — EI 60 ning 1-turi.

Yongʻin xavfsizligi zonasi tarkibiga lodjiya yoki balkonga tutash maydoncha (kengligi 1,5 m dan kam boʻlmagan) ham kiritilishi mumkin.

Yongʻin xavfsizligi zonasining konstruksiyalari yongʻin xavfsizligining KO sinfiga muvofiq boʻlishi, pardozlov-oqlash va qoplovchi materiallari esa SHNQ 2.01.02 talablariga mos kelishi kerak.

Yongʻin xavfsizligi zonalarining eshiklari oʻz-oʻzidan zich yopiluvchi hamda tutun kirmaydigan boʻlishi kerak. Yongʻin paytida bitta evakuatsiya eshigi ochiq boʻlganida ortiqcha 20 Ra bosim boʻlishi taʼminlanishi lozim.

Yongʻin xavfsizligi zonalariga chiquvchi liftlar shaxtalarida QMQ 2.04.05 talablarini hisobga olgan holda, havo kirish ventilyatori oʻrnatilishi kerak.

36. Yongʻin xavfsizligi zonasining maydoni qavatdagi nogironligi boʻlgan shaxslar sonini va bir nogironligi boʻlgan shaxsga 2,5 — 2,85 m² (oʻrindiqli aravachaning burila olishi va uni kuzatuvchi shaxsning sigʻishini ham) hisobga olgan holda qabul qilinishi kerak.

Yongʻin xavfsizligi zonasi odamlarni evakuatsiya qilish uchun zarur boʻlgan moslamalarni (yongʻin xavfsizligi zonasidagi har 10 ta kishi uchun 2 ta evakuatsiya oʻrindiqli aravachasi va evakuatsiya zambilini) oʻrnatish uchun yetarli joyga ega boʻlishi lozim.

37. Tibbiy-ijtimoiy muassasalardagi devor va shiftlar (YONM) yonmas guruhiga kiruvchi pardozlov-oqlash materiallaridan boʻlishi kerak, sust yonuvchi (G1) materiallariga ham ruxsat beriladi. Suriladigan toʻsiqlar ikki tarafidan (YONM) yonmas guruhiga oid yonmaydigan materiallar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

Kuchli tutash qobiliyatiga ega, oson yonuvchan hamda xavfli zahar chiqaruvchi pol qoplamalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

38. Nogironligi boʻlgan shaxslar tashrif buyurishi uchun moʻljallangan xonalar va ularning harakatlanish yoʻlaklariga joylashtiriladigan yongʻinga qarshi avtomatika va yongʻin signalizatsiyasining texnik vositalari koʻrish orqali (vizual) qabul qilinadigan, tovushli va taktilli maʼlumot yetkazishni taʼminlashi lozim.

Bino yoki inshootlarning ichki yoʻlaklarida koʻrishda nuqsoni boʻlgan shaxslarning navigatsiyasini taʼminlash maqsadida ovozli oriyentir olish qurilmalari, taktil yoʻl qoplamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

39. Tabiiy ofatlar toʻgʻrisida xabar berish tizimiga ulangan harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi ogohlantirish chiroqlari hamda yongʻin xavfsizligi bilan bogʻliq boʻlgan evakuatsiya belgilari jamoat binolariga, shuningdek nogironligi boʻlgan shaxslarning ish joylari boʻlgan bino va inshootlarga oʻrnatilishi lozim.

40. Nogironligi boʻlgan shaxslarning hamda keksalarning faqat bir oʻzi boʻlishi mumkin boʻlgan binolarning turli funksional vazifalarga moʻljallangan xonalari (hojatxona, yuvinish xonalari va lift) hamda yongʻin xavfsizligi zonalari uchun moslashtirilgan lift xollari va yongʻin xavfsizligi zonalari ikki tomonlama tutqichlar bilan jihozlanishi kerak.

41. Bino va inshootlarning kirish qismida oʻrindiqli aravachalardagi nogironligi boʻlgan shaxslarning kirishi va ularni evakuatsiya qilinishi uchun (yer sathi va yer ostidan) panduslar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Ikkinchi va undan yuqori qavatlardan evakuatsiya qilish yoʻli sifatida xizmat qiluvchi zinalar binodan unga tegishli tashqi hududga chiqish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim.

Zinalar va panduslar tutqichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Bino va inshootlar qurilishida panduslarni qurish imkoni boʻlmaganda (sokol qavati baland boʻlgan holda) oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning zinalardan koʻtarila olishi uchun maxsus koʻtarish moslamalari oʻrnatilishi kerak.

Kirish zonasidagi kengligi 2,5 m va undan ortiq boʻlgan ochiq zinalarda qoʻshimcha ajratuvchi tutqichlar boʻlishi kerak.

Kirish eshiklari va yongʻinga qarshi eshiklar oʻzini oʻzi yopadigan moslamalar bilan jihozlangan hamda eshik tirqishlari mustahkam berkitiladigan boʻlishi kerak.

Binoning kirish zonasi 1,6 m dan kichik boʻlmagan kirish maydonchasi va yogʻingarchiliklardan himoya qiluvchi tamburdan iborat boʻlishi kerak.

Kirish zonasi signalizatsiya va xodimlarni chaqirish moslamalari bilan jihozlanishi kerak.

Kirish zonalaridagi qoplamalar yuzasi qattiq, hoʻl boʻlmaydigan va sirpanchiq boʻlmasligi kerak. Ularning koʻndalang qiyaligi 1-2 foiz atrofida boʻlishi lozim.

42. Tamburlarning eni kamida 1,8 m va uzunligi kamida 2,2 m boʻlishi kerak.

43. Nishabliklar, zinalar va panduslar oldidagi suv oqizmalari, qor-yomgʻir suvlarini qabul qilish moslamalari, suv oqizish ariqchalarining drenajli panjaralari, yashil oʻsimliklarni himoya qiluvchi panjarali toʻsiqlar, har qanday maqsad uchun kommunikatsiyalarning lyuklari va qopqoqlarini piyodalar yoʻllari yurish qismi gabaritlari chegarasidan tashqariga joylashtirish lozim.

Piyodalar yoʻlkalarini kesib oʻtuvchi gorizontal panjaralarni (piyodalar yoʻlagiga perpendikulyar holatda yoʻnaltirilganda) oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu panjaralar mayda yacheykali boʻlib, teshiklarining diametri 15 mm boʻlishi lozim. Lyuklar qopqoqlarining qovurgʻasi va lyuklar ustki qismidagi boshqa konstruktiv elementlarning balandligi 5 mm dan oshmasligi kerak.

44. Avtovokzallar va temir yoʻl vokzallarining passajir platformasiga (perronga) olib chiquvchi tunnellarida panduslarning toʻsiqlar orasidagi kengligi 1,5 m boʻlishi hamda tutqichlar 0,7 — 0,9 m balandlikda boʻlishi kerak. Pandusning qiyaligi 1:10, yuzasi qattiq va gʻadir-budur (sirpanishga yoʻl qoʻymaydigan) boʻlishi kerak.

45. Harakatlanish yoʻllarida qalinligi 13 mm dan ortiq boʻlgan tukli gilamlarning qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Harakatlanish yoʻllaridagi gilam qoplamalari, ayniqsa choklari va turli xil qoplamalar ulangan joylari pishiq mustahkamlangan boʻlishi kerak.

46. Oʻquv xonalaridagi koʻrgazma doskasi va oʻquv stollarining oldingi qatori orasidagi masofa 1,8 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Koʻrgazma stoli mavjud laboratoriya xonalari va katta auditoriyalarda koʻrgazma doskasi va oʻquv stollarining oldingi qatori orasidagi masofa 2,55 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Jihozlari va mebellari mavjud boʻlgan xodimlar uchun moʻljallangan xonaning asosiy oʻtish joyining kengligi 1,5 m dan kam boʻlmasligi, ikkinchi darajali oʻtish joylarining kengligi 1,2 m dan kam boʻlmasligi kerak.

47. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning mustaqil ravishda 90 — 180° ga burila olishi uchun maydonning diametri 1,4 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Stollar, peshtaxtalar va boshqa xizmat koʻrsatish joylari, devorga oʻrnatiladigan jihozlar va qurilmalar yaqinidagi boʻsh joyning oʻlchamlari kamida 0,9x1,2 m boʻlishi kerak. Bunda, mazkur boʻsh joy oʻlchamlarining tavsiyaviy namunasi ushbu SHNQning 13 va 14-ilovalarda nazarda tutilgan.

Eshik itarilib ochilganda, aravachani erkin boshqarish uchun joyning eni kamida 1,2 m, eshik tortib ochilganda esa 1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak. Bunda aravachani erkin boshqarish uchun joyning uzunligi kamida 1,5 m boʻlishi lozim. Eshiklar oldidagi harakatlanish maydoni parametrlari mazkur SHNQning 15 va 16-ilovalarida keltirilgan.

48. Eshiklar, zinalar va panduslarga chiqish joylari oldidan 0,6 m masofada ogohlantiruvchi taktil qoplamalar bilan qoplangan va kontrast rangli yuzaga ega boʻlishi kerak. Pandus va zinalar olididagi taktil qoplamalar tavsiyaviy namunasi mazkur SHNQning 17, 18 va 19-ilovalarida keltirilgan.

Eshik oʻrinlaridagi boʻsagʻalar (kesaki-ostonalar) va pollar baland-past boʻlmasligi lozim. Boʻsagʻalarni oʻrnatish zarur boʻlgan hollarda ularning balandliklari 0,014 m dan oshmasligi kerak.

49. Binolar ichidagi zinalar va panduslarni loyihalashda SHNQ 2.01.02 va SHNQ 2.08.02 talablariga rioya qilish kerak.

Zina marshining kengligini quyidagicha qabul qilish lozim:

F1.1, F2.1, F2.2, F3.4, F4.1 sinflarga mansub binolarda hamda birinchi qavatdan tashqari boshqa barcha qavatlarida 200 kishidan ortiq odamlar boʻladigan binolarda evakuatsiyaga moʻljallangan zinalar uchun — 1,35 m;

birinchi qavatdan tashqari boshqa barcha qavatlarida 600 kishidan ortiq odamlar boʻladigan binolarda — 1,6 m;

F1.3, F1.4, F5 sinflardagi binolardan tashqari boshqa binolar uchun — 1,2 m;

F1.3 sinfdagi binolar uchun — 1,05 m.

Marsh kengligi 2,5 m va undan ortiq boʻlgan zinalar ajratuvchi tutqichlarga ega boʻlishi kerak.

Zina pogʻonalarining kengligi 0,3 m dan kam boʻlmasligi, zina pogʻonalarining balandligi esa 0,15 m dan baland boʻlmasligi kerak. Zinaning qiyaligi 1:2 dan oshmasligi lozim. Zina pogʻonalari yaxlit, tekis, gʻadir-budir qoplamali boʻlishi kerak. Zina pogʻonalarining qirralari 5 sm radiusdan koʻp boʻlmagan yassilikda boʻlishi kerak. Zinaning devorga tutashmagan chetki taraflari 0,15 — 0,20 m balandlikdagi bortlarga ega boʻlishi kerak.

50. Balandligi 0,45 m boʻlgan zinalar, panduslar, qiyaliklarda ikki tarafdan tutqichli toʻsiqlar oʻrnatilishi kerak. Panduslarning tutqichi 0,7 — 0,9 m balandlikda, zinalarning tutqichi 0,9 m balandlikda (maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 0,5 m balandlikda) boʻlishi nazarda tutiladi.

Tutqichlar zinapoyaning ichki tarafidan butun uzunlik boʻylab yaxlit boʻlishi kerak. Tutqichning yakunlovchi qismi marsh yoki pandus qiyaligidan 0,3 m ga uzunroq boʻlishi kerak.

51. Qiyaligi 8 foizdan oshmagan bir pandus marshining maksimal balandligi 0,8 m dan oshmasligi kerak. Harakatlanish yoʻllaridagi pollar balandligi 0,2 m va undan kamroqqa pasayganda pandusning qiyaligi 10 foizga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Vintli panduslardan istisno hollardagina foydalanishga ruxsat beriladi. Panduslarning kengligi 1,0 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Hassa yoki oyoq sirpanib ketishini oldini olish uchun pandus marshlarining chetlarida, shuningdek 0,45 m dan ortiq balandlik qiyaligida va gorizontal yuzaning chetlarida 15 — 20 sm balandlikdagi bortlarni nazarda tutish kerak.

Pandusni koʻtarib turuvchi konstruksiyalarning olovbardoshligi R60 dan kam boʻlmagan YONM guruhiga kiruvchi materiallardan ishlanishi kerak, shuningdek panduslarning toʻsiq konstruksiyalari olovbardoshligi R120 dan kam boʻlmasligi kerak.

Zina marshining tashqi tarafi, tutqichlarning yuqori yoki yon taraflarining yuzasiga qavatlarning relyefli belgilari (Brayl alifbosida) joylashtirilishi nazarda tutiladi (bunda raqamlar 1,5x1,0 sm, relyefning balandligi 0,2 sm dan kam boʻlmasligi kerak).

52. Shaffof eshiklar va toʻsiqlar zarbga chidamli materiallardan ishlab chiqilgan boʻlishi kerak. Eshiklarning shaffof tabaqalari yuzasida, harakatlanish yoʻli sathidan 1,2 m dan past va 1,5 m dan baland boʻlmagan qismida boʻyi 10 sm dan, kengligi 20 sm dan kichik boʻlmagan kontrastli belgi joylashtirilishi nazarda tutilgan boʻlishi lozim.

53. Nogironligi boʻlgan shaxslar kiradigan tashqi eshiklarning yuzasi shaffof, zarbga chidamli materialdan ishlangan koʻrish panellari oʻrnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Eshik yuzasining pastki qismi poldan 0,3 m balandlikkacha zarbga chidamli qoplama bilan himoyalanishi kerak.

54. Bino va inshootlarning qavatlaridagi evakuatsiya chiqish joylarining soni va zinalarning turi SHNQ 2.01.02, SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 larda belgilangan talablar asosida qabul qilinishi kerak.

55. Tomosha va sport zallarida hamda koʻngilochar komplekslarda nogironligi boʻlgan shaxslar uchun ajratiladigan oʻrinlar bevosita evakuatsiya chiqishiga olib boruvchi yoʻlaklarga yaqin joylashtirilishi kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslar oʻrnini joylashtirishda evakuatsiya paytida boshqa tomoshabinlarning evakuatsiya qilish yoʻllari bilan toʻqnashmasligini nazarda tutish tavsiya etiladi.

Tomosha, sport va koʻngilochar zallaridagi nogironligi boʻlgan shaxslar oʻrnidan evakuatsiya chiqishigacha masofa 25 m dan oshmasligi kerak, bunda yoʻlakning kengligi 1,2 m dan kam boʻlmasligi kerak. Oʻrindiqli aravacha yoʻlining kengligi 1,5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Umumovqatlanish muassasalari zallarida nogironligi boʻlgan shaxslar uchun oʻrinlar chiqish joyiga yaqin qilib joylashtirilishi kerak.

56. Evakuatsiya yoʻllarining kengligi quyidagilardan kam boʻlmasligi kerak, (m):

15 kishigacha boʻlgan xonaning eshiklari — 0,9 m dan;

35 kishigacha boʻlgan oʻquv xonalari eshiklari — 1,2 m dan;

tirqish va eshiklar, xonalardan oʻtish joyi — 1,5 m dan;

jamoat binolari yoʻlaklari — 1,5 m dan;

lodjiya yoki balkon orqali oʻtadigan yoʻllar — 1,5 m dan.

57. Yuqori qavatlardan evakuatsiya yoʻli boʻlib xizmat qiladigan zinalar va panduslar tashqariga chiqish eshiklari bilan bevosita bogʻlangan boʻlishi kerak.

Zinalar va panduslarning parametrlari va qiyaliklari SHNQ 2.01.02, SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslarni ochiq metall zinalar orqali evakuatsiya qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

58. Evakuatsiya yoʻllari konstruksiyalari yongʻin xavfsizligining KO sinfiga oid boʻlishi kerak. Ularning olovbardoshlik chegarasi va pardozlov-oqlash materiallari SHNQ 2.01.02 va amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak.

59. Bino va inshootlardagi liftlar qurilmasi SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 ga, shuningdek mazkur SHNQda belgilangan lift xollariga qoʻyiladigan talablarga mos kelishi kerak.

Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun ularning ikkinchi va undan yuqori qavatlarga, zal hamda tashrif xonalariga, shuningdek mehnat faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan ish joylariga yetib olishlarini taʼminlash uchun liftlar va koʻtarish moslamalari loyihalanishi kerak.

Oʻrindiqli aravacha yordamida binoning yuqori qavatlariga koʻtarish usullarini tanlash loyihalashtirish topshirigʻiga muvofiq belgilanadi.

Lift yoki koʻtarish moslamalaridan nogironligi boʻlgan shaxslar joylashgan xonalargacha boʻlgan masofa 50 m dan oshmasligi kerak.

Binoda lift boʻlmasa, unda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun koʻtarish moslamalari (platformalar) oʻrnatilishi kerak. Koʻtarish moslamalarining chiqish joyi nogironligi boʻlgan shaxslar tashrif buyuradigan va ular yashaydigan xonalar joylashgan qavatlar bilan bir sathda boʻlishi kerak.

60. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun liftlar kabinasining ichki oʻlchamlari:

eni 1,2 m;

uzunligi 1,4 m;

eshik kengligi 0,9 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Lift parametrlarining tavsiyaviy chizmasi mazkur SHNQning 20 va 21-ilovalarida nazarda tutilgan.

61. Liftlarning kirish yoʻlagi koʻrsatmali taktil qoplamaga ega boʻlishi lozim. Har bir lift qurilmasi ichkari va tashqari tomonidan vizual-tovush signallari kombinatsiyalariga ega boʻlishi va liftning harakat yoʻnalishini bilish uchun tashqi tarafdan lift eshigining yonida vizual signal qurilmalari boʻlishi kerak.

Vizual signal qurilmalari yerdan kamida 1,2 m balandlikda, vizual signal qurilmalaridagi elementlarning shakli kamida 6,4 sm balandlikda boʻlishi kerak.

Liftning ichki va tashqi tarafida mavjud oʻrnatilgan tugmachalardagi belgilar bosma va Brayl alifbosida yozilgan boʻlishi, shuningdek Brayl alifbosi belgilari bosma belgilarni mazmunan takrorlashi kerak.

62. Jamoat binolarining oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarga xizmat koʻrsatish maxsus zonalari mazkur binolar umumiy sigʻimining 5 foizi yoki tashrif buyuruvchilar umumiy sonining 5 foizi miqdorida olinadi, bu koʻrsatkichlar loyiha topshirigʻida belgilanadi.

63. Nogironligi boʻlgan shaxslar bino va inshootlarda qulay harakatlanishi uchun ushbu bino va inshootlarning har bir qavatida maʼlumotlar zonasi boʻlishi, shuningdek 2-3 kishilik dam olish zonasi hamda bir yoki ikki oʻrindiqli aravacha turishi uchun maxsus joy ajratilishini nazarda tutish kerak. Bino va inshootlarning ichki yoʻlaklari oraligʻidagi dam olish zonalarini tashkillashtirishning tavsiyaviy chizmasi mazkur SHNQning 22-ilovasida nazarda tutilgan.

64. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning auditoriyalar, oʻquv xonalari, tomoshabinlar zali, kutubxonalar, oshxona va restoranlar, kafe zallaridagi oʻrinlari tez va qulay evakuatsiya qilishni hisobga olib joylashtirilishi hamda bu orqali kamida ikkita evakuatsiya chiqish yoʻllariga yetib borishi taʼminlanishi lozim.

Sigʻimi koʻpi bilan 35 kishiga moʻljallangan oʻquv xonalarida va kutubxona zallarida nogironligi boʻlgan shaxslarning oʻrinlari chiqish joyiga yaqin boʻlgan birinchi qatorda joylashtirilishi kerak.

Sigʻimi 50 va undan ortiq kishiga moʻljallangan auditoriyalar va tomosha zallarida oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun oʻrinlar zaldan ikkita chiqish joyiga yaqinroq boʻlishi kerak.

Sigʻimi 800 va undan ortiq kishiga moʻljallangan oʻrindiqli zallarda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar tarqoq holda zalning har bir evakuatsiya chiqish joyi yaqinida uch nafardan ortiq joylashtirilmasligi kerak.

Har bir auditoriya yoki oʻquv xonasida oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun oʻrinlar miqdori 3 tadan kam boʻlmasligi kerak.

65. Sahna oldida, shuningdek zalning oxiridagi evakuatsiya chiqish joylarida oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarni toʻsiqsiz evakuatsiya qilish uchun kengligi 1,5 m dan kam boʻlmagan erkin oʻtish zonalari yoki maydonchalari koʻzda tutilishi kerak.

Auditoriyalar, amfiteatrlar va tomosha zallarida nogironligi boʻlgan shaxslar uchun moʻljallangan oʻrinlar yoki zonalarda himoya toʻsiqlarining oʻrnatilishi tavsiya qilinadi.

66. Sigʻimi 50 kishidan ortiq boʻlgan, qoʻzgʻalmas oʻrindiqlar bilan jihozlangan auditoriyalar, maʼruza va tomosha zallarida eshitishda nuqsoni boʻlgan shaxslar uchun maxsus oʻrindiqlar (umumiy sigʻimning 4 foizi) tovush manbaidan 10 m dan uzoq boʻlmagan masofada joylashtirilishi hamda individual eshitish tizimlari (vositalari) bilan jihozlanishi kerak.

Ushbu oʻrinlar estrada, sahna, “imo-ishora” tiliga oʻgiruvchi surdotarjimonlarga koʻrinib turadigan zonada joylashtirilishi kerak.

67. Muzey va koʻrgazma zallarida oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar ekspozitsiyalar boʻylab toʻsiqsiz harakatlanishi uchun qulay sharoit yaratilishi kerak. Asosiy yoʻlning kengligi 2,0 m dan kam boʻlmasligi, tashrif buyuruvchilarning oqimi koʻp boʻlgan zallarda esa 2,4 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Evakuatsiya chiqish joylarining yaqinida nogironligi boʻlgan shaxslar dam olishi uchun maxsus zonalarni nazarda tutish zarur (bunda, maxsus zonalarning maydoni 1,5x1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak).

68. Banklar, mehmonxonalar, chiptalar sotuvchi va xizmatlar toʻlovini amalga oshiruvchi kassalar, maʼmuriy muassasalar, savdo-maishiy korxonalarida baryerlar, peshtaxtalar, stollar va boshqa xizmat koʻrsatuvchi binolardagi jihozlar balandligi oʻrindiqli aravachadagi tashrif buyuruvchilar uchun pol sathidan 0,8 m dan ortiq boʻlmasligi lozim.

Shuningdek, xonalardagi jihozlar pol sathidan 1,2 m dan baland va 0,4 m dan past boʻlmasligi, tashrif buyuruvchining yon tomonidagi jihozlar joylashgan maydon esa pol sathidan 1,4 m dan baland va 0,3 m dan past boʻlmasligi kerak.

Oʻrindiqli aravachada harakatlanadigan nogironligi boʻlgan shaxslarning antropometrik parametrlari mazkur SHNQning 23-ilovasida nazarda tutilgan.

69. Sport inshootlari, sport va trenajyor zallari hamda basseynlar nogironligi boʻlgan shaxslarning jismoniy imkoniyatlarini hisobga olgan holda mashgʻulotlar oʻtash uchun texnologik jihozlar bilan taʼminlanishi kerak.

Basseynlarni loyihalashda mazkur SHNQ talablari hisobga olinishi kerak.

Sport zallari va boshqa sport inshootlarining yechinish xonalarida quyidagilarni nazarda tutish lozim:

qoʻltiqtayoq yoki protezlar uchun tokchalarining balandligi 1,2 m dan oshmaydigan kiyim-kechakka moʻljallangan shaxsiy shkaflar;

kengligi kamida 0,7 m, uzunligi 3 m va balandligi 0,5 m boʻlgan yechinish shkafi oldida oʻrindiqlar;

oʻlchamlari kamida 1,8x1,8 m boʻlgan kiyim almashtirish xonalari;

oʻlchamlari 1,5x1,5 m boʻlgan oʻrindiqli aravachalarni vaqtincha saqlash joylari.

Sport inshootlari, sport va trenajyor zallari hamda basseynlardagi kabinalar va ochiq kiyim almashtirish joylariga (oʻrindiqlarga) qulay yetib borishni taʼminlash maqsadida kengligi kamida 1,6 m boʻlgan oʻtish joylari loyihalanishi lozim.

Bir smenada shugʻullanuvchi ikkita nogironligi boʻlgan shaxslar uchun kamida bitta kabina hisobida beriladi.

70. Nogironligi boʻlgan shaxslar va keksalar uchun turar joy loyihalari SHNQ 2.08.01 ga muvofiq ishlab chiqilishi lozim.

Jamoat binolari, shuningdek mehmonxonalar, dam olish muassasalari va tibbiy-ijtimoiy muassasalar quyidagi talablarni hisobga olib loyihalashtirilishi kerak:

ustuvor ravishda birinchi qavatda boʻlishi;

nogironligi boʻlgan shaxslarni turar joyidan evakuatsiya chiqish joyigacha boʻlgan masofa 50 m dan oshmasligi;

tashrif buyuruvchilarning xonalarga qulay yetib borishini taʼminlash kerak.

Turar joylarni loyihalashda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning talablari bilan bir qatorda, koʻrishda va eshitishda nuqsoni boʻlgan shaxslarning ham talablari hisobga olinib, maʼlumot signalizatsiyalarining turli (tovushli yoki chiroqli) moslamalarining oʻrnatilishi hisobga olinishi kerak.

Mehmonxonalar, tibbiy-ijtimoiy muassasalarda oʻrinlarning umumiy sonidan 5 — 8 foizi oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarni joylashtirish uchun moʻljallanishi lozim.

Bir nafar oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxs hamda kuzatuvchisi uchun moslashtirilgan mehmonxona xonalarining tavsiyaviy chizmasi mazkur SHNQning 24-ilovasida nazarda tutilgan.

71. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxsning yashashi uchun turar joy maydoni 23 m² dan kam boʻlmasligi kerak.

Oʻrindiqli aravacha qulay kirishi va uni joylash (saqlash) uchun turar joyning kirish qismi kengligi 1,6 m dan kam boʻlmasligi, kirish qismining maydonchasi esa 4 m² dan kam boʻlmasligi kerak.

Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxs yashaydigan turar joydagi sanuzel xonasi maydoni kamida 2,2 x2,2 m boʻlishi kerak.

72. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning turar joy va yordamchi xonalari SHNQ 2.08.01 ga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

73. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar ish faoliyatini olib boradigan xonaning maydoni kamida 12 m² boʻlishi kerak.

74. Eshitishda, koʻrishda va tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan shaxslarning, shuningdek oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning ishlashi uchun jihozlar texnologik topshiriqni hisobga olgan holda taqdim etiladi.

75. Nogironligi boʻlgan shaxslarning ish joyidan hojatxona, yuvinish xonasi, dush xonasi, ichimlik suvi bilan taʼminlash moslamalari va qisqa muddatli dam olish xonalarigacha boʻlgan masofa 50 m dan oshmasligi kerak.

Bunda, mazkur xonalar tarqoq holda joylashganda masofa 75 — 100 m boʻlishi mumkin.

Qoʻl yuvish moslamalari bevosita ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi tavsiya qilinadi.

76. Nogironligi boʻlgan shaxslarga sanitar-maishiy xizmat koʻrsatish mazkur SHNQ, shuningdek SHNQ 2.08.02, QMQ 2.08.04 va QMQ 2.09.04 ning talablarini hisobga olgan holda taʼminlanishi kerak.

Dam olish joylari va oshxona zallariga oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarning yetib borishida qiyinchiliklar mavjud boʻlganda, ularning ish joylari yaqinida har bir nogironligi boʻlgan shaxs uchun 2,5 m² (umumiy maydoni 14 m² dan kam boʻlmagan) dam olish va ovqatlanish xonasi nazarda tutilishi kerak.

77. Jamoat hojatxonalarida, shu jumladan jamoat binolari va inshootlari ichida joylashgan hojatxonalarda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun maxsus jihozlangan kabinalar (binoning har bir qavati uchun kamida 1 dona maxsus kabina) nazarda tutilishi kerak.

Bunda, kabinaga kirish eshigi kamida 0,9 m boʻlib, kabina oldida oʻrindiqli aravacha burilishi uchun diametri kamida 1,4 m boʻlgan boʻsh joy boʻlishi va hojatxonalarning pol qoplamasi taktil boʻlishi lozim.

Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar va koʻrishda nuqsoni boʻlgan shaxslar ishlaydigan binolarda hojatxona kabinalari har bir qavatda boʻlishi hamda ish joyidan kamida 50 m uzoqlikda joylashishi kerak.

Koʻzi ojiz va koʻrishda nuqsoni boʻlgan erkak va ayollar uchun maxsus sanitar-gigiyenik xonalar yonma-yon joylashishi mumkin emas.

Nogironligi boʻlgan shaxsning evakuatsiya yoʻliga toʻsiqlarsiz chiqishini taʼminlash maqsadida hojatxona yoki kabina eshigining kengligi kamida 0,9 m boʻlishi va tashqariga ochilishi kerak.

78. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun hojatxona kabinasining ichki oʻlchami (rakovinasiz) — eni kamida 1,65 m hamda uzunligi 1,8 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Rakovinasi mavjud boʻlgan hojatxonaning oʻlchami kamida 1,65x2,2 m boʻlishi kerak.

Hojatxona kabinasi unitaz bilan yonma-yon oʻrindiqli aravacha uchun alohida joy, metall shtanga, gorizontal va vertikal tayanch tutqichlar hamda maxsus tovush moslamasiga ega boʻlishi lozim.

79. Jamoat binolarining sanitariya-gigiyena xonalarida nogironligi boʻlgan shaxslar uchun shu jumladan, oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar uchun maxsus jihozlangan kabinalar va sanitar moslamalar, shuningdek 1 dona maxsus unitaz, 0,4 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda har ikki tomonida vertikal tayanch tutqichlarga ega boʻlgan 1 dona maxsus pissuar, 0,8 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda boʻlgan 1 dona maxsus rakovina bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar foydalanishlari uchun dush xonalarida kamida bitta maxsus kabina nazarda tutilishi lozim. Bunda kabina oldida oʻrindiqli aravacha kirishi va burilishi uchun burilish diametri 1,4 m boʻlgan zona nazarda tutilishi kerak.

Dush kabinasiga bevosita yechinib kiyinish xonasidan kirish imkoniyati mavjud boʻlishi kerak (bunda eshik tashqariga — yechinib kiyinish xonasi tarafiga ochilishi kerak).

80. Sanitariya-gigiyena xonalarida nogironligi boʻlgan shaxslar foydalanadigan kabinalarning geometrik koʻrsatkichlari kamida quyidagicha boʻlishi kerak:

yopiq dush kabinalari, yechinish kabinalari uchun — 1,8x1,8 m;

oʻzaro ochiq oʻtish joyli dush kabinalari uchun — 1,2x0,9 m;

hojatxona kabinalari uchun — 1,65x1,8 m;

ayollarning shaxsiy gigiyena xonasi uchun — 1,8x2,6 m;

yechinib kiyinish xonasidagi yechinish joyi uchun (oʻrindiq) — 0,6x1,5 m.

Kabinalar qatorlari orasidagi masofa 1,8 m boʻlishi kerak.

81. Dush xonasi bilan birlashtirilgan sanitariya boʻlinmasining oʻlchamlari kamida 2,2x2,2 m boʻlishi kerak. Sanitariya boʻlinmasida oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslarga qulaylik yaratish uchun maxsus jihozlar (tutqichlar, metall shtangalar, buklanadigan oʻrindiqlar) oʻrnatilishi lozim.

Yechinib kiyinish xonalarining maydoni kamida 12 m² boʻlishi kerak.

Poldan 1,2 m dan ortiq boʻlmagan balandlikdagi javonli individual shkaflar nogironligi boʻlgan shaxslar uchun qulay joylashgan boʻlishi va shkaf oldida oʻrindiqli aravacha bemalol harakatlanishi uchun 1,5x1,5m oʻlchamdagi zona nazarda tutilishi kerak.

Shkaflar oʻlchamlari kamida 0,4x0,5 m boʻlishi kerak.

Ochiq holda saqlanadigan kiyimlar uchun ilmoqlarning balandligi pol sathidan 1,2 m yuqorida boʻlishi kerak.

82. Sanitariya-gigiyena xonalari orasidagi oʻtish joyi masofasi kamida quyidagicha boʻlishi lozim:

hojatxonalar bilan ochiq yoki yopiq dushxona kabinalari oraligʻi — 1,8 m;

pissuar va rakovina oraligʻi — 2,4 m;

oʻrindiqli yechinib kiyinish xonalari shkaflari oraligʻi — 1,8 m.

83. Nogironligi boʻlgan shaxslar va keksalar uchun “Saxovat” va “Muruvvat” internat uylari (bundan buyon matnda internat uylari deb yuritiladi) binolarining kishi sigʻimi 50 dan 350 oʻringacha (ijtimoiy, iqtisodiy va texnologik asoslarni hisobga olgan holda) belgilanadi.

Internat uylari binolarini loyihalashda mazkur SHNQ bilan bir qatorda SHNQ 2.08.01 va boshqa amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalaridan foydalanish zarur.

Internat uylarini loyihalashda quyidagi xonalar nazarda tutiladi:

istiqomat qilish uchun (shu jumladan, doimiy nazorat va parvarishga muhtoj boʻlmagan shaxslar uchun, doimiy parvarish va tibbiy nazoratga muhtoj shaxslar uchun, doimiy parvarish va tibbiy nazorat ostida yotoqda yotgan shaxslar uchun);

tibbiy-ijtimoiy xizmat koʻrsatish, davolash va tiklash, reabilitatsiya va sogʻlomlashtirish hamda maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarni oʻtkazish maqsadlari uchun.

84. Yashash xonalari, sanitariya-gigiyena xonalari, maishiy xonalar va boshqa yordamchi xonalarni oʻz ichiga olgan turar joy guruhlarining tarkibi va maydonlari SHNQ 2.08.01 ga muvofiq boʻlishi kerak.

Turli maqsadlarga moʻljallangan jamoat xonalarining (tibbiyot, madaniy-maishiy, maʼmuriy) maydoni, tavsiya etilayotgan 50 — 300 oʻrinli internat uylarining tarkibi SHNQ 2.08.01 da keltirilgan koʻrsatkichlarni hisobga olgan holda loyiha topshirigʻida koʻrsatiladi. Bunda, madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish va mehnat faoliyatini oʻz ichiga olgan hayot faoliyati zonalarida mazkur SHNQda keltirilgan talablar hisobga olinishi kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslar va keksalarni nazorat qilish va yotoq holda davolash xonalari, tibbiy-ijtimoiy va maishiy xizmat koʻrsatish xonalari, oziq-ovqat bloklariga ega oshxonalar birinchi qavatda joylashtirilishi kerak.

Oshxona bloklarini asosiy binodan alohida joylashtirilishiga ruxsat etiladi. Bunday hollarda ularga yopiq (jumladan, isitiladigan) oʻtish joylarini barpo etish zarurati loyiha topshirigʻida belgilanishi kerak.

85. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarni oʻqitish va tarbiyalashning oʻziga xosligini hisobga olib loyihalashtiriladi.

Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari turli yoshdagi bolalar uchun oʻquv-turar joy seksiyalari va maktab xonalari, tabiiy fanlar laboratoriyalari, fan xonalari, sport va trenajyor zallari, mehnat taʼlimi ustaxonalari, koʻzi ojiz bolalar uchun maxsus devorlar va pollarda boʻrtib chiqqan qoplamalar bilan jihozlangan sensorika xonalari, faollar zallari, axborot resurs markazlari, oshxonalar, maʼmuriy-xoʻjalik, tibbiyot va reabilitatsiya xonalari asosida shakllanadi.

86. Boshlangʻich va tayanch oʻrta taʼlim sinflari uchun oʻquv va turar joy seksiyalari (bloklar) 24 — 32 kishiga moʻljallangan boʻlib, yashash, sinflarda oʻqitish, rekreatsiya xonalari va maishiy xonalarni oʻz ichiga oladi. Qayd etilgan seksiyalar alohida vestibyulli kirish joyiga ega boʻlishi kerak.

Yashash yoki uxlash xonalarining maydonlari kamida 12 m² boʻlishi va 18 m² dan oshmasligi kerak, yaʼni 3-4 nafar tarbiyalanuvchini joylashtirish uchun har bir tarbiyalanuvchiga 4 — 6 m² ajratilishi nazarda tutiladi.

Uxlash xonalari yordamchi va sanitar-maishiy xonalarni oʻz ichiga oluvchi turar joy guruhlari tarkibida joylashtiriladi.

Har bir oʻquv-turar joy seksiyasida mehmonxona, telexoll va oʻyin xonasi, tarbiyachi xonasi, vestibyul-kiyim yechish joyi, maishiy xizmat xonasi, kiyim-kechak va xoʻjalik omborlari boʻlishi nazarda tutiladi.

87. Bir nafar oʻquvchiga 2,6 dan — 3,5 m² gacha maydon toʻgʻri kelishini hisobga olib, turli yoʻnalishdagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalaridagi oʻquv xonalarining maydoni 12 — 16 nafar oʻquvchi uchun quyidagicha boʻlishi kerak:

aqli zaif va psixik rivojlanishi sust bolalar uchun ularning har biriga — 2,2 m²;

koʻzi ojiz hamda tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar (bolalar serebral falaji, poliomiyelit, miopatiya, osteomiyelit, amputatsiya, boʻy oʻsishining yetishmovchiligi — pakanalik) uchun ularning har biriga — 3,3 — 3,5 m²;

qolgan nogironligi boʻlgan bolalar uchun ularning har biriga — 2,6 — 3,0 m² qabul qilinadi, bunda oʻquv xonasining maydoni 40 m² dan kam boʻlmasligi lozim.

Tabiiy fanlar, laboratoriya va fan xonalari 50 m² maydonga, koʻzi ojiz bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida esa 60 m² maydonga ega boʻlishi kerak.

Sport zallari 12x24 m, qoʻshimcha tarzda terenajyor zallari 36 — 60 m² boʻlishi nazarda tutiladi.

Faollar zallariga bir paytning oʻzida nogironligi boʻlgan bolalarning 60 — 70 foizi sigʻishi nazarda tutilishi, ularning maydoni esa kamida 100 m² boʻlishi kerak. Koʻzi ojiz va tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari zalida bir oʻrindiq uchun 1,6 m² joy moʻljallanishi kerak.

Axborot resurs markazlari oʻquv zallarining maydoni kamida 40 m² boʻlishi kerak.

Oshxona zalida bir oʻringa 1,0 — 1,2 m², koʻzi ojiz va tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oshxona zalida esa kamida 1,6 m² maydon ajratiladi.

Oziq-ovqat bloki texnologik hisob-kitob qilinib, tayyorlanadigan taomlar hajmiga qarab loyihalanishi kerak.

88. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida yoʻnalishidan kelib chiqqan holda quyidagi qoʻshimcha xonalar koʻzda tutilishi lozim:

kar-soqov, shuningdek eshitishda va nutqida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan frontal mashgʻulotlar uchun eshitish xonasi va eshitish qobiliyatini rivojlantirish va talaffuzni oʻrgatish boʻyicha oʻqituvchining oʻquvchi bilan individual ishlashi uchun xonalar, logoped va lingafon xonalari, musiqiy-ritmik mashgʻulotlar uchun oynali devor va xoreografiya dastgohlari bilan jihozlangan xonalar;

aqli zaif va aqliy rivojlanishi past boʻlgan bolalarga moʻljallangan logoped xonalari;

koʻzi ojiz bolalarga moʻljallangan logoped va lingafon xonalari;

tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan davolash gimnastika zali, oyoq-qoʻllar harakatlanishining muvofiqligini rivojlantiruvchi va mustahkamlovchi maxsus trenajyorlarga ega boʻlgan xonalar, shuningdek massaj, suv muolajalari, elektr davolash, ozokerit va boshqa xonalar.

89. Nogironligi boʻlgan shaxslarni reabilitatsiya qilish xonalarining tarkibi va maydoni loyiha topshirigʻida belgilanadi.

Reabilitatsiya muassasalari tarkibida turar joy xonalari (yoʻllanma muddati davomida) va davolash-sogʻlomlashtirish xonalari, ijtimoiy-psixologik va kasbiy-mehnat reabilitatsiya uchun xonalarni oʻz ichiga olishi kerak. Reabilitatsiya markazi xonalari, shu jumladan kunduzgi tashrif uchun yashash, madaniy-maishiy, davolash-sogʻlomlashtirish xonalarini loyihalash mazkur SHNQ, SHNQ 2.08.01 va SHNQ 2.08.02 talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

Reabilitatsiya muassasasi markazi fizioterapiya, davolash fizkulturasi, suv va balchiqli davolash boʻlimlari boʻlgan sanatoriy-kurort muassasasi sifatida shakllantirilganda qoʻshimcha tarzda QMQ 2.08.03 talablarini ham nazarda tutish kerak.

Reabilitatsiya muassasalarida hammom-saunalar, sport zallari va suzish basseynlarini loyihalashda oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar va koʻzi ojizlar uchun maxsus jihozlarni nazarda tutish kerak. Yechinish, dush xonalariga kirish imkoniyati mazkur SHNQ talablari asosida loyihalanishi lozim.

90. Suzish havzasi perimetri boʻylab yopiq basseynlar uchun kamida 2 m, ochiq basseynlar uchun kamida 2,4 m kengligida aylanma yoʻlkalar boʻlishi kerak. Start tumbochkalari tomonidan yoʻlkaning kengligi kamida 3,6 m boʻlishi kerak. Sogʻlomlashtirish mashgʻulotlari uchun basseynning chuqurligi sayoz qismida 0,6 — 0,8 m dan, chuqur qismida 1,4 — 1,6 m gacha oʻzgaruvchan boʻlishi kerak.

Tushirish va koʻtarish (mexanik) moslamalari loyihalash topshirigʻida nazarda tutilishi kerak.

91. Suzish havzasining devorlari boʻylab suv sathidan 0,1 m balandlikda va suv sathidan 0,3 m chuqurlikda tutqichlar oʻrnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Basseyn zalining ichki devorlari boʻylab 0,9 m balandlikda, nogironligi boʻlgan bolalar uchun basseynlarda esa 0,6 m balandlikda tutqichlar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Ochiq basseynlar suzish havzalari boʻylab aylanma yoʻlka polidan 0,4 m balandlikda bortlarga ega boʻlishi, zaruriyat boʻlganida esa aylanma yoʻlka polidan 0,6 m balandlikda qoʻshimcha toʻsiq boʻlishi kerak.

92. Oʻquv xonasining maydoni kamida 36 m² va ustaxona maydoni bir ish oʻrni uchun kamida 6 m² boʻlishi kerak.

Ustaxonalarda qoʻshimcha yordamchi xonalar (ustaning xonasi, asbob-uskunalarni saqlash xonasi, qaznoq, sanuzellar) nazarda tutilishi kerak.

93. Surilib ochiluvchi eshiklar yuzasining ikki tarafidan ochish uchun qulay boʻlgan tutqichlar oʻrnatilishi kerak.

Xonaning burchagida yoki koridorning burchagida joylashgan eshiklarning tutqichlari yon devordan kamida 0,6 m masofada joylashgan boʻlishi kerak.

94. Tashrif buyuruvchilarning kirishi man etilgan texnik xonalarning (shu jumladan, boyler, ventkamera, transformator uzeli va boshqalar) eshiklariga erkin ravishda yoki tasodifan kirib qolishni istisno qiluvchi tambalar qoʻyilishi kerak.

Bunday xonalar eshiklarining tambalari signalizatsiya bilan, koʻrishda va eshitishda nuqsoni boʻlgan shaxslar uchun eshik tutqichlari Brayl alifbosi shrifti asosidagi yozuvlar koʻrinishida taktil maʼlumotlar bilan jihozlanishi kerak.

95. Nogironligi boʻlgan shaxslar bino ichida foydalanadigan eshiklarni ochib-yopishi uchun moslama va uskunalar, gorizontal tutqichlar, avtomatlarning richaglari, kranlari va yoqish tugmalari, savdo va chipta sotuvchi avtomatlarning tirqishlari va boshqa uskunalar poldan 1,1 m dan koʻp boʻlmagan va 0,85 m dan kam boʻlmagan balandlikda va xona yon devorlaridan yoki boshqa vertikal yuzadan kamida 0,4 m masofada oʻrnatilishi kerak.

96. Oʻrindiqli aravachadagi nogironligi boʻlgan shaxslar tashrif buyuradigan jamoat binolaridagi oʻchirish-yoqish tugmachalari va rozetkalar poldan 0,8 m balandlikda boʻlishi kerak.

Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida rozetkalar 1,8 m balandlikda joylashtirilib, himoya uskunalari bilan jihozlanishi kerak.

97. Nogironligi boʻlgan shaxslar tashrif buyuradigan jamoat binolari, nogironligi boʻlgan shaxslar uchun ish joylari boʻlgan ishlab chiqarish xonalari yongʻin haqida xabar beruvchi tizimga ulangan sinxron tovush va chiroq signalizatsiya uskunalari bilan jihozlanishi kerak.

Yongʻin haqida xabar beruvchi tovush signalizatsiyasi uchun tovush koʻtarilishi maksimal 5 dB boʻlgan xonalarda 30 sekund davomida 20 dB dan kam boʻlmagan tovush darajasini taʼminlaydigan moslamalar qoʻllanilishi lozim.

98. Jamoat binolarining vestibyullari, xollar, foye va yoʻlaklarida koʻrishda nuqsoni boʻlgan tashrif buyuruvchilar uchun telefon avtomatlari va eshitishda nuqsoni boʻlgan tashrif buyuruvchilar uchun tekstofon kabi tovushli informatorlar nazarda tutilishi kerak.

Eshitishda nuqsoni boʻlgan shaxslar uchun tabloni, koʻrinib turuvchi koʻrsatkichlarni, yoritish signalizatsiyalarida maʼlumotlar takrorlanishini nazarda tutish kerak.

99. Nogironligi boʻlgan shaxslarning turli toifasi tashrif buyuradigan xonalarda vizual, tovush, taktil maʼlumotlar nazarda tutilishi kerak.

100. Nogironligi boʻlgan shaxslar kirishi mumkin boʻlgan zona va xonalar, shuningdek kirish zonalari va harakatlanish yoʻllarida axborotning uzluksizligi, toʻgʻri yoʻnalish olish, tashrif obyekti yoki joyni aniq identifikatsiyalash taʼminlanishi lozim.

Axborot vositalari favqulodda vaziyatlarda xavf-xatar haqida xabar berishi, xizmatlar va ularning turlariga ega boʻlish joylariga yoʻnaltirishi kerak.

101. Vizual axborot kontrastli fonda 1,5 — 1,7 m balandlikda joylashtirilishi kerak.

102. Nogironligi boʻlgan shaxs yolgʻiz qolishi mumkin boʻlgan binoning yopiq joylarida (liftlar va lift xollari, turli maqsaddagi xonalar, tamburlar, hojatxona xonalarida va boshqalarda) navbatchini chaqirish uchun “xavf-xatar” tugmachasi yoki dispetcher (navbatchi) bilan gaplashish moslamasini nazarda tutish kerak.

103. Nogironligi boʻlgan shaxslar kirishi mumkin boʻlgan xona va kommunikatsiyalarning yoritilishi uchun belgilangan koʻrsatkichlardan bir darajaga oshirish kerak.

Qoʻshni zonalar yoki xonalar yoritilishidagi farq 1:4 dan oshmasligi kerak.

Jamoat hojatxonalarida, shu jumladan kabinali hojatxonalarda favqulodda yoritish taʼminlanishi kerak.

Yozuvlar, belgilar, simvollar va piktogrammalar yuzasining yoritilganligi axborotni aks ettiruvchi vositalarning butun sirti yuzasida bir xil boʻlishi lozim. Bunday yoritilganlikning qiymati 100 dan 300 gacha lk ni tashkil etishi lozim.

Yoʻlaklarda harakatlanish yoʻllari sathidagi yoritish lyuminessent lampalar uchun 40 lk boʻlishi kerak. Yorugʻlik mayoqchalari katta boʻlmagan lampalar yoki yorugʻlik impulslarini katta boʻlmagan yorqinlikda tarqatuvchi va rangli filtrlarga ega boʻlgan signalli yoritgichlar koʻrinishida bajarish tavsiya etiladi. Oʻzgarmas yorugʻlik tarqatuvchi mayoqchalardan foydalanish mumkin.

104. Koʻrishda nuqsoni boʻlgan shaxslar uchun ish joylarida 500 — 1500 lk gacha mahalliy va umumiy yoritishning kombinatsiyalashgan tizimini qoʻllash kerak.

105. Xonalarda shamollatish va ventilyatsiya yordamida qulay mikroiqlim sharoitlarini yaratish imkoni boʻlmaganda konditsionerlar qoʻllanilishi mumkin.

106. Xoʻjalik-isteʼmol ehtiyojlari uchun beriladigan sovuq va issiq suvning sifati Oʻz DSt 950 davlat standartiga muvofiq boʻlishi kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslar, keksalar hamda nogironligi boʻlgan bolalar uchun sanitariya boʻlmalarining smesitellari (suv olish moslamasi) termostatik boshqaruvli boʻlishi kerak.

Nogironligi boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida dush va rakovinalarining suv olish armaturalariga yetkazib beriladigan issiq suvning harorati 37°S dan oshmasligi lozim.

Suv olish armaturasi sifatida richag va bosimli vodoprovod kranlari, shuningdek avtomatik moslamalardan foydalanish tavsiya etiladi.

107. Jamoat va turar joy binolarida yongʻin signalizatsiyasi tovush signallari, shuningdek eshitishda nuqsoni boʻlgan shaxslar uchun chiroqli signallarni qabul qilishni hisobga olgan holda loyihalanishi kerak.

Nogironligi boʻlgan shaxslar uchun turar joylar yongʻin haqida avtonom xabar beruvchi moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

108. Signalizatsiya moslamalarining soni va joylashuvi loyiha topshirigʻida belgilanadi. Domofonlar va kirib-chiqishni nazorat qiluvchi moslamalar tovushli hamda chiroqli signalizatsiyali boʻlishi kerak.