Bosqichlar

Mas’ullar

Tadbirlar

Muddatlar

1-bosqich

Ishlab chiquvchi

Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish, uning korrupsiyaga qarshi ekspertizasini o‘tkazish, natijasi bo‘yicha cheklist to‘ldirish.

Zaruratga ko‘ra

2-bosqich

Ishlab chiquvchi

Loyiha va cheklistni jamoatchilik muhokamasidan o‘tkazish.

Jamoatchilik muhokamasini o‘tkazish muddatida

3-bosqich

Ishlab chiquvchi

Jamoatchilik muhokamasidan o‘tkazish natijalari bo‘yicha qayta ishlangan loyiha, cheklist va boshqa zarur materiallarni huquqiy ekspertiza o‘tkazish uchun adliya organlariga kiritish.

Jamoatchilik muhokamasidan o‘tkazish va idoralararo kelishishdan so‘ng

4-bosqich

Adliya or�anlari

Korrupsiyaga qarshi ekspertiza o‘tkazish, natijasi bo‘yicha xulosa taqdim etish.

Huquqiy ekspertiza muddatida

5-bosqich

Ishlab chiquvchi

Loyiha, cheklist va boshqa zarur materiallarni Vazirlar Mahkamasi yoki normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi davlat organiga kiritish.

Huquqiy ekspertizadan so‘ng

Yo‘nalish

Korrupsiyaviy omil

Tushunchasi

Misoli

Normalarning barqarorligi va huquqiy muvofiqligi bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

So‘zlarning noto‘g‘ri qo‘llanilishi

Normativ-huquqiy hujjat yoki uning loyihasida (bundan buyon matnda normativ-huquqiy hujjat deb yuritiladi) qo‘llanilayotgan so‘zlar, tushunchalar va atamalar har xil ma’nolarni anglatishi yoki aniq bo‘lmagan talqin qilishga imkoniyat yaratishi mumkin.

Tushuncha va atamalar nafaqat bir normativ-huquqiy hujjatning o‘zida, balki butun qonunchilikda bir xil qo‘llanilishi lozim. Agar turli normativ-huquqiy hujjatlarda tushuncha va atamalarni bir �il qo‘llash imkoni bo‘lmasa, ularni farqlash aniq va oson bo‘lishi kerak.

Birlik yoki ko‘plikda so‘zlarning noto‘g‘ri qo‘llanishi ham noaniqliklarga sabab bo‘ladi.

Shuningdek, olmoshni qo‘llash orqali oldingi gapda berilgan shaxs, son, joy va hodisalarga nisbatan murojaat qilish, shuningdek “va/yoki” so‘zlarini qo‘llash orqali tuzilgan so‘z birikmalarining noto‘g‘ri qo‘llanilishi noaniqlarni yuzaga keltirishi mumkin.

Shuning uchun har bir so‘z barcha uchun tushunarli ma’noni anglatishi yoki aniq huquqiy tavsifga ega bo‘lishi lozim.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat:

yurisdiksiya fuqarolarning turar joyiga qarab belgilanadi.

Muammo: “turar joy” sifatida shaxsning yashab turgan joyi nazarda tutilganmi yoki doimiy ro‘yxatdan o‘tgan joyimi?

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

yurisdiksiya fuqarolarning yashab turgan joyiga qarab belgilanadi.

2-misol: normativ-huquqiy hujjat:

vazirlik ushbu moddada ko‘rsatilgan murojaat turlarni taqdim qilish tartiblarini belgilaydi.

Muammo: ushbu holatda vazirlik har bir murojaat turi uchun alohida tartib belgilashi yoki barcha murojaat turlari uchun yagona tartib belgilashi lozimligi noaniq.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

vazirlik ushbu moddada ko‘rsati�gan murojaat turlarni taqdim qilishning tartibini belgilaydi.

3-misol: normativ-huquqiy hujjat:

mansabdor shaxs va arizachi shartnoma shartlarini kelishishi zarur, u kelishuvni yozma shaklda tasdiqlashi lozim.

Muammo: “U” deganda kim nazarda tutilganligi noaniq.

Yechim:normativ-huquqiy hujjat:

mansabdor shaxs va arizachi shartnoma shartlarini kelishishi zarur, mansabdor shaxs kelishuvni yozma shaklda tasdiqlashi lozim.

4-misol: normativ-huquqiy hujjat:

Tavakkalchilik — mijozlar tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirish maqsadida operatsiyalarni amalga oshirish tavakkalchiligi.

Muammo: “jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish”, “terrorizmni moliyalashtirish” va “ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirish” operatsiya turlari bir vaqtda amalga oshirilganda yoki ulardan bittasi amalga oshirilganda tavakkalchilikning yuzaga kelishi noaniq.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

Tavakkalchilik — mijozlar tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va (yoki) ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirish maqsadida operatsiyalarni amalga oshirish.

Noan�q va asossiz havolalar keltirilganligi

Bir normativ-huquqiy hujjatdagi yoki boshqa normativ-huquqiy hujjatdagi normalarga havolalar aniq, mantiqiy izchil bo‘lishi va normativ-huquqiy hujjatni yoxud uning alohida qoidalarini ko‘rsatishi kerak.

Shuningdek, tegishli vakolatlar mavjud bo‘lmaganda, qonun hujjatlaridagi bo‘shliqlarning qonun osti hujjatlari yordamida to‘ldirilishi tor idoraviy yondashuv holatlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Bundan tashqari, huquqiy normaning chegarasini belgilash imkonini bermaydigan, xususan “va boshqalar”, “va hokazo” kabi normalarning qo‘llanilishi huquqni qo‘llovchilarga asossiz ravishda ko‘rib chiqish doirasining kengaytirish imkonini beradi.

Shu sababdan, noaniq va asossiz havolalar keltirilmasligi hamda normativ-huquqiy hujjatni qabul qilish tegishli davlat organlarining vakolat doirasida amalga oshirilishi zarur.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat:

davlat organi qonunchilikda belgilangan muddatlarda qaror qabul qiladi.

Muammo: muddatlar qaysi normativ-huquqiy hujjatning normalari bilan belgilanganligi aniq emas.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

davlat organi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 10-moddasida belgilangan muddatlarda qaror qabul qiladi.

2-misol: Soliq kodeksida qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha imtiyozlar faqat ushbu Kodeks bilan taqdim qilinishi belgilangan.

Shu bilan birga, mazkur Kodeksda o‘xshashi O‘zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilmaydigan, tasdiqlangan ro‘yxat bo‘yicha O‘zbekiston Respublik?si hududiga olib kiriladigan texnologik asbob-uskunalar qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod etilgan.

Mazkur ro‘yxat qonunosti hujjati bilan tasdiqlangan.

Muammo: Soliq kodeksida qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha imtiyozlar faqat ushbu Kodeks bilan taqdim qilinishi belgilanganligi qaramasdan, qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod etilgan texnologik asbob-uskunalar ro‘yxati qonunosti hujjat bilan tasdiqlangan.

Vaholanki, mazkur ro‘yxat ijro etuvchi organ tomonidan mustaqil shakllantirilishi natijasida ushbu ro‘yxatga texnologik asbob-uskunalar ayrim shaxslar manfaatlarida kiritilishi xavfi mavjud.

Yechim: qo‘shilgan qiymatsolig‘idan ozod etilgan texnologik asbob-uskunalar ro‘yxatini bevosita Soliq kodeksi bilan tasdiqlash zarur.

3-misol: normativ-huquqiy hujjat:

nazorat tadbiri rejali tekshirish davomida, ma’lum bir hududda (mintaqada) zararlanish o‘chog‘i aniqlanganda, mahsulot import qilinganda va boshqa holatlarda amalga oshiriladi.

Muammo: nazorat tadbiri amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan holatlar aniq belgilab berilmaganligi oqibatida tekshiruvchida asossiz ravishda diskretsion vakolatlar vujudga keladi.

Yechim: nazorat tadbiri rejali tekshirish davomida, ma’lum bir hududda (mintaqada) zararlanish o‘chog‘i aniqlanganda, mahsulot import qilinganda amalga oshiriladi.

Normativ-huquqiy hujjatlar o‘rtasida ziddiyatlarning mavjudligi

Normativ-huquqiy hujjatlarning normalari o‘zaro muvofiq bo‘lishi lozim. Normativ-huquqiy hujjatlar normalarining bir biriga zid bo‘lishi, huquqni qo‘llashda turli xil tushunmovchiliklarning yuzaga kelishiga olib keladi.

Misol: Hukumat qarori bilan tasdiqlangan namunaviy hujjatlarga muvofiq tanlov (tender) takliflarini ochish tanlov (tender) e’lon qilingan sanadan boshlab 10 — 15 kundan keyin bo‘lib o‘tadi.

“Davlat xaridlari to‘g‘risida”gi Qonunda ushbu muddat 30 — 45 kunni tashkil qiladi.

Muammo: Vazirlar Mahkamasining qarori va Qonunda ikki xil muddat belgilanganligi oqibatida ijrochilarning o‘zlariga qulay bo‘lgan muddatda ish yuritishiga hamda ziddiyatli huquqni qo‘llash amaliyoti shakllanishiga olib keladi.

Yechim: Vazirlar Mahkamasining qarorida belgilangan muddatlarni Qonunga muvofiqlashtirish zarur.

Vakolatlar, huquq va majburiyatlar bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

Diskretsion vakolatlarning kengligi

Davlat organlari va boshqa tashkilotlarga yoki ularning mansabdor shaxslariga (keyingi o‘rinlarda davlat organlari deb yuritiladi) o‘z ixtiyoriga ko‘ra qarorlar qabul qilish, bir nechta turdagi qarorlarni qabul qilishni tanlash va qarorlarni ijro etishning usullarini belgilash imkoniyatini asossiz ravishda berish oqibatida korrupsiyaviy holatlar vujudga kelishining xavfi yuqori hisoblanadi.

Diskretsion vakolatlarning kengligi asosan quyidagilarda ko‘rinadi:

qarorlarni qabul qilishning sharoitlari va asoslarining mavjud emasligi;

davlat organlariga o‘z ixtiyoriga ko‘ra yuridik faktni baholashga hamda jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan tegishli harakatlarni amalga oshirishning tartibini mustaqil ravishda belgilashga yo‘l qo‘yish;

“qaror qabul qilishi mumkin” shaklidagi qaror qabul qilish vakolatini berish;

davlat organlariga ularning vakolatiga tegishli bo‘lmagan vazifa va vakolatlarning yuklatilishi.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat:

litsenziyalovchi organ litsenziya talabgori hujjatlarini ko‘rib chiqish natijasi bo‘yicha litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin.

Muammo: litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish uchun asoslar belgilanmagan, shuningdek litsenziyalovchi organga “qaror qabul qilishi mumkin” shaklidagi qaror qabul qilish vakolati berilgan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

litsenziyalovchi organ talabgorning hujjatlarini ko‘rib chiqish natijasi litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish to‘g‘risida qaror qabul qiladi.

Litsenziya berish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

...

Litsenziya berishni rad etish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

...

2-misol: normativ-huquqiy hujjat:

hokimliklar kommunal xizmatlar to‘lovi va majburiy badallarni to‘lash bo‘yicha qarzlarni undirish to‘g‘risida da’volar bilan sudga murojaat qiladi.

Muammo: mazkur vakolat hokimliklarning asosiy vazifalariga xos bo‘lmagan vakolat hisoblanadi hamda hokimlik, kommunal xizmat ko‘rsatuvchilar va iste’molchilar o‘rtasida korrupsiyaviy holatlarni yuzaga keltirishi mumkin.

Bundan tashqari, kommunal xizmat ko‘rsatuvchilar mustaqil xo‘jalik yurituvchi subyektlar hisoblanadi va sudga da’vo ariza bilan chiqish kabi qarorlarni o‘zlari mustaqil hal qilishi lozim.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

hokimliklarning kommunal xizmatlar to‘lovi va majburiy badallarni to‘lash bo‘yicha qarzlarni undirish to‘g‘risida da’volar bilan sudga murojaat qilish vakolatini bekor qilish.

Aniq belgilanmagan vakolatlar

Ayrim hollard� normativ-huquqiy hujjatning matnidan vazifa yoki topshiriq ijrosi uchun mas’ul bo‘lgan davlat organini aniqlash imkoni bo‘lmaydi.

Bu holat davlat organi tomonidan o‘zi manfaatdor bo‘lmagan ma’lum bir harakat qilinayotganligini ko‘rsatish, amalda esa ushbu harakatni bajarilmaslik uchun qilinadi.

Shu bilan birga, topshiriq ijrosi uchun mas’ul etib bir necha tashkilotlar belgilanadi.

Ushbu tashkilotlarning vakolat doirasi aniq belgilanmaganligi oqibatida ular topshiriqning bajarilishini bir-biriga yuklashiga olib kelishi mumkin. Natijada topshiriqning ijrosi yetarli darajada ta’minlanmaydi.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

ushbu Qonunning ijrosi tegishli vazirlik tomonidan ta’minlanadi.

Muammo: ijro uchun mas’ul vazirlikni aniqlash imkoni mavjud emasligi oqibatida davlat organlari o‘zlarining manfaatlari nuqtai nazardan harakat qilishlari mumkin.

1-yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ushbu Qonunning ijrosi “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi Qonunning 13-moddasida belgilangan davlat organi tomonidan ta’minlanadi.

2-yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ushbu Qonunning ijrosi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi tomonidan ta’minlanadi.

Davlat organlarining takrorlovchi vakolatlari va vazifalarning mavjudligi

Davlat organiga boshqa davlat organi bilan takrorlanayotgan vakolatlar va vazifalar yuklatilishi topshiriq yetarli darajada ijro qilinmasligiga, vazifani ijro etish uchun ortiqcha resurslar sarflanishiga, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslar oldida ortiqcha byurokratik to‘siqlar vujudga kelishiga olib kelishi mumkin.

Misol: Normativ-huquqiy hujjatga muvofiq hokimliklarga iste’molchilar huquqlari himoyasini amalga oshirish bo‘yicha vazifalar yuklatilgan.

Muammo: mazkur vazifa Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish agentligining vazifalarini takrorlaydi, shuningdek hokimliklarning tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha funksiyasi bilan bog‘liq manfaatlar to‘qnashuviga olib kelishi mumkin.

Yechim: hokimliklarning iste’molchilar huquqlari himoyasini amalga oshirish bo‘yicha vazifasini bekor qilish zarur.

Davlat organi tomonidan o‘zining vakolatiga kirmaydigan masalalar bo‘yicha normativ-huquqiy hujjat qabul qilinishi

Normativ-huquqiy hujjatlarning mazkur hujjatlarni qabul qilish vakolatiga ega bo‘lmagan davlat organlari tomonidan qabul qilinishi ushbu hujjatlarda ayrim shaxslarning manfaatlari mavjudligini ko‘rsatadi.

Misol: Vazirlar Mahkamasining qarori bilan muayyan bir tadbirkorlik subyektlari guruhi qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashdan ozod qilinishi belgilanmoqda.

Muammo: Soliq kodeksiga asosan soliq imtiyozlari faqat ushbu Kodeks bilan berilishi mumkin (O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan belgilangan soliq stavkasini kamaytirish holatlari bundan mustasno).

Yechim: Vazirlar Mahkamasining qaroridan tadbirkorlik subyektlarini qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashdan ozod qilinishini nazarda tutuvchi normalar chiqarib tashlanishi zarur.

Vazifa yoki topshiriqni bajarish uchun ijrochida yetarli vakolatlar va resurslarning mavjud emasligi

Davlat organi o‘z vazifalarini to‘laqonli bajara olishi uchun barcha zarur vakolatlar va resurslarga, shu jumladan ularni bajarish uchun yetarli muddatga ega bo‘lishi muhim hisoblanadi.

Shu sababdan, yuklatilayotgan vazifalarni amalga oshirish uchun talab qilinadigan resurslar va mavjud imkoniyatlarning qiyosiy tahlili natijasi bo‘yicha mazkur vazifalar yuklatilishining maqsadga muvofiq.

1-misol: Vazirlar Mahkamasining qarori bilan Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (Ta’lim inspeksiyasi)ga ta’lim tashkilo�lariga bevosita tashrif buyurgan holda va tashrif buyurmagan holda ta’lim tashkilotlarini tekshirish vakolati berilmoqda.

Muammo: Ta’lim inspeksiyasida mazkur vakolatni amalga oshirish uchun zarur resurslar mavjud emas.

Xususan, Ta’lim inspeksiyasida va uning hududiy tuzilmasida ushbu faoliyatni amalga oshiruvchi 83 ta shtat birliklari mavjud bo‘lsa, ta’lim tashkilotlarining soni 25 mingdan ortiqni tashkil etadi.

Shunga ko‘ra, Ta’lim inspeksiyasida barcha ta’lim tashkilotlarini nazorat qilish imkoni mavjud emas, bu esa tekshiriladigan ta’lim tashkilotini tanlash jarayonida korrupsiyaviy holatlarini yuzaga keltirishi mumkin.

Yechim: Ta’lim inspeksiyasiga zarur shtat birliklarini ajratish yoki ta’lim tashkilotlarini “xavfni tahlil qilish” tizimi hamda elektron dasturiy ta’minot yordamida masofadan turib nazorat qilish tartibini yoxud ta’lim tashkilotlarini nazorat qilishning boshqa muqobil usullarini joriy etish.

2-misol: normativ-huquqiy hujjat:

Davlat aktivlarini boshqarish agentligi davlat ulushi ishtirokidagi xo‘jalik jamiyatlarining faoliyati ustidan nazorat qilish sohasida quyidagi vakolatlarga ega:

yillik hisobotlarni ko‘rib chiqish;

tashkilot yig‘ilishlarida qatnashish;

muddatdan tashqari yig‘ilishlarni o‘tkazish.

Muammo: mazkur Agentlikka samarali nazorat amalga oshirish uchun yetarli vakolatlar berilmagan.

Yechim: Agentlikka yuqoridagilardan tashqari quyidagi vakolatlarni berish:

davlat ulushi ishtirokidagi xo‘jalik jamiyatlari faoliyatiga oid har qanday ma’lumotni olish;

davlat ulushi ishtirokidagi xo‘jalik jamiyatlarida maxsus audit o‘tkazish;

davlat ulushi ishtirokidagi xo‘jalik jamiyatlarining rahbarlarini tayinlash yoki vazifasidan ozod etish masalalari yuzasidan umumiy yig‘ilish kun tartibiga takliflar kiritish.

3-misol: normativ-huquqiy hujjat:

Davlat bojxona qo‘mitasi uch oylik muddatda BMTning Savdo tartib-taomillarini soddalashtirish va elektron ish amaliyotlari bo‘yicha markazi tomonidan ishlab chiqilgan “yagona darcha” mexanizmini yaratish bo‘yicha tavsiyalar va yo‘l-yo‘riq tamoyillari mezonlariga javob beradigan “Yagona darcha” bojxona axborot tizimini ishlab chiqsin.

Muammo: mazkur axborot tizimini ishlab chiqish uchun uch oylik muddat yetarli emas. Xususan, axborot dasturni ishlab chiqish uchun:

axborot tizimining pasporti va konsepsiyasi ishlab chiqiladi hamda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan kelishiladi (1-2 oy);

axborot tizimining texnik topshirig‘i ishlab chiqiladi hamda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan kelishiladi (2-3 oy);

barcha hujjatlar bo‘yicha ijobiy xulosalar olingandan so‘ng davlat xaridlari sohasidagi qonunchilikka muvofiq konkurs (tender) o‘tkaziladi va g‘olib bilan shartnoma tuziladi (1 oy).

Shunga ko‘ra, axborot tizimini ishlab chiqish ishlari kamida 4 oydan keyin boshlanadi.

Yechim: “Yagona darcha” bojxona axborot tizimini ishlab chiqish uchun muddatni yuqoridagi jarayonlarni amalga oshirish uchun talab etiladigan muddatlarni inobatga olgan holda belgilash.

Kechiktirib tartibga solish

Normativ-huquqiy hujjat bilan ma’lum bir sohani tartibga solish, shu jumladan tegishli normalarni amalga oshirish tartibi (mexanizmlari) va shakllarini belgilash vazifasi ma’lum bir davlat organiga yuklatilishi (bevosita ushbu normativ-huquqiy hujjatda belgilanmasdan) natijasida:

ushbu norma uni amalga oshirish tartibi tasdiqlanmagunga qadar ijro qilinmasligiga;

tegishli munosabatlarni tartibga solishda davlat organi tomonidan tor idoraviy manfaatlarni ko‘zlagan holda harakat qilinishiga olib kelishi mumkin.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

2021-yil 1-yanvardan markazlashtirilgan manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan kapital qurilish bilan bog‘liq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridi faqat tanlov savdolari natijalari bo‘yicha amalga oshiriladi.

Qurilish vazirligi kapital qurilishda tanlov savdolarini o‘tkazishning tartibi va shartlarini belgilaydi.

Muammo: Qurilish vazirligi tomonidan tartib va shartlar ishlab chiqilgunga qadar mazkur normaning ijrosi ta’minlanmaydi.

Shuningdek, normativ-huquqiy hujjatda tanlov savdolarini o‘tkazish tartibi va shartlari yuzasidan ko‘rsatmalar nazarda tutilmagan bo‘lib, bu vakolat ijro etuvchi organga berilgan. Natijada tanlov savdolarini o‘tkazishda korrupsiya holatlari vujudga kelishi mumkin.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

kapital qurilishda tanlov savdolarini o‘tkazish tartibi va shartlari quyidagilardan iborat:

...

Manfaatlar to‘qnashuvi

Normativ-huquqiy hujjatda shaxsiy manfaatdorlik (bevosita yoki bilvosita) shaxsning mansab yoki xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga ta’sir ko‘rsatayotgan yoxud ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan hamda shaxsiy manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlari o‘rtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan vaziyatlarni oldini olish choralari ko‘rilishi lozim.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

tovar qiymati bir shartnoma bo‘yicha bazaviy hisoblash miqdorining besh ming baravaridan yigirma besh ming baravarigacha bo‘lgan miqdorni tashkil etgan taqdirda tanlov vositasidagi davlat xaridi amalga oshiriladi.

Bunda shartnomani bajarish bo‘yicha eng yaxshi shartlarni taklif qilgan ishtirokchi g‘olib deb topiladi.

Muammo: manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelishi mumkinligi inobatga olinmagan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

tovar qiymati bir shartnoma bo‘yicha bazaviy hisoblash miqdorining besh ming baravaridan yigirma besh ming baravarigacha bo‘lgan miqdorni tashkil etgan taqdirda tanlov vositasidagi davlat xaridi amalga oshiriladi.

Shartnomani bajarish bo‘yicha eng yaxshi shartlarni taklif qilgan ishtirokchi g‘olib deb topiladi.

Bunda, manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan shaxslar tanlovda qatnashishiga yo‘l qo‘yilmaydi yoki xarid qilish tartib-taomillarini tashkil etish va o‘tkazish uchun javobgar bo‘lgan shaxs bajariladigan vazifalardan chetlashtirilishi lozim.

Afzalliklarning asossiz belgilanishi

Normativ-huquqiy hujjatda huquqiy munosabatlarning bir guruh subyektlariga nisbatan boshqalarni teng bo‘lmagan, kamsituvchi ahvolga soluvchi afzalliklarning belgilanishiga yo‘l qo‘yilmasligi zarur.

Misol:ayrim davlat unitar korxonalari va nodavlat tashkilotlarga litsenziya olmasdan faoliyatini amalga oshirish huquqi berilgan.

Muammo: mazkur toifadagi tashkilotlar tomonidan tegishli litsenziyani olmasdan faoliyatni amalga oshirishi bir qator salbiy holatlarga olib kelmoqda, xususan:

raqobatda boshqa tadbirkorlarga nisbatan ustunlik;

litsenziya talab va shartlarini chetlab o‘tish imkoniyati.

Yechim: davlat unitar korxonalari va nodavlat tashkilotlarning tegishli litsenziyani olmasdan faoliyatini amalga oshirish huquqini bekor qilish.

Normativ-huquqiy hujjatning kuchga kirishini asossiz ravishda kechiktirish

Normativ-huquqiy hujjatning kuchga kirishini asossiz ravishda kechiktirish mazkur hujjatning qabul qilinishi maqsadlariga erishishni imkonini bermaydi.

Bunday holatda davlat organlari tor idoraviy manfaatlarini ko‘zlagan holda hujjatni amalga kiritilishi keyinga qoldirishi mumkin.

1-misol: tegishli normativ-huquqiy hujjat qabul qilingan bo‘lib, u 2020-yil 1-yanvardan kuchga kirishi belgilangan.

Mazkur normativ-huquqiy hujjatga ikki marta o‘zgartirishlar kiritilib, ushbu hujjat 2021-yil 1-yanvar va keyinchalik 2022-yil 1-iyuldan kuchga kirishi belgilangan.

Muammo: mazkur hujjatning kuchga kirishi ikki marta, birinchisi 2021-yil 1-yanvarga qadar, ikkinchisi 2022-yil 1-iyulga qadar qoldirilgan.

Yechim: davlat organi tomonidan normativ-huquqiy hujjatni ishlab chiqish jarayonida hujjatning kuchga kirish sanasini aniq tahlillar asosida belgilash va hujjatning kuchga kirish sanasini keyinga qoldirmaslik choralarini ko‘rish.

Huquq va majburiyatlar o‘rtasidagi nomutanosibliklar

Davlat organlarida huquqlar mavjud bo‘lganda majburiyatlarning mavjud emasligi ularning mansab vakolatlaridan chetga chiqishiga sharoit yaratadi.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat bilandavlat organlariga tadbirkorlik subyektlarini joyiga chiqqan holda tekshirish va uni amalga oshirish bilan bog‘liq huquqlar berilgan. Biroq, davlat organining tadbirkorlik subyektlari oldidagi ularning faoliyatini tekshirish bilan bog‘liq majburiyatlari nazarda tutilmagan.

Muammo: davlat organining tadbirkorlik subyektini tekshirish jarayonidagi majburiyatlari mavjud emasligi, uning tegishli huquqlaridan chegarasiz foydalanishi orqali vakolat doirasidan chetga chiqishiga sharoit yaratib beradi.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

davlat organi tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini tekshirish jarayonida quyidagi huquq va majburiyatlarga ega:

...

Ma’muriy tartib-taomillar bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

Ma’muriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki to‘liq emasligi

Davlat organlari tomonidan tegishli harakatlarni bajarish tartibining mavjud emasligi natijasida ziddiyatli huquqni qo‘llash amaliyoti shakllanadi, davlat organlari tomonidan jismoniy va yuridik shaxslarga ortiqcha byurokratik to‘siqlarning yaratilishi orqali korrupsiyaviy holatlar yuzaga keladi.

Ma’muriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki to‘liq emasligi asosan quyidagilarda ko‘rinadi:

davlat organining harakatlari va vakolatlarini amalga oshirish tartibga solinmaganligi;

vakolatlarni bajarish protsessual tartibining belgilanmaganligi;

davlat organlari tomonidan ma’muriy tartib-taomillarni bajarish uchun asoslarning mavjud emasligi yoki noaniqligi;

qabul qilinayotgan qarorni asoslab berish majburiyatining mavjud emasligi;

huquqiy bo‘shliqlar mavjudligi;

jismoniy va yuridik shaxslarga tegishli bo‘lgan huquqlarni amalga oshirishning aniq tartibga solinmaganligi;

amalga oshirilishining aniq mexanizmiga ega bo‘lmagan normalarning mavjudligi.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan yuridik shaxslar tomonidan ishlab chiqariladigan yuqori likvidli va monopol mahsulotlarning bir qismi o‘rnatilgan kvotalar bo‘yicha faqat birja savdolari orqali eksport qilinadi.

Muammo: mahsulotlarning turlariga aniqlik kiritilmagan, shuningdek mahsulotlarning “bir qismi”ni shakllantirishning mexanizmi belgilanmagan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan yuridik shaxslar tomonidan ishlab chiqariladigan ushbu normativ-huquqiy hujjatga ilovasida keltirilgan yuqori likvidli va monopol mahsulotlarning 30% faqat birja savdolari orqali eksport qilinadi.

Belgilangan qoidalardan chiquvchi istisnolarni asossiz o‘rnatilishi

Tegishli sohada faoliyat yuritish uchun barcha ishtirokchilarga yagona tartib va qoidalar o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

Shuningdek, ochiqlik (shaffoflik)ni hamda hammaga teng imkoniyat yaratish va raqobat muhitini ta’minlash maqsadida tegishli huquqni olishning tanlov (auksion) tartibidan foydalaniladi.

Huquqni olishning aniq tartibi, shu jumladan tanlov (auksion) o‘tkazish tartibi belgilangan taqdirda ham, muayyan shaxslar o‘z manfaatlari asosida ushbu huquqni to‘g‘ridan-to‘g‘ri olishga harakat qilishlari mumkin.

Shu sababdan, belgilangan qoidalardan chiquvchi istisnolarni asossiz belgilanishi maqsadga muvofiq emas hisoblanadi.

Misol: bir normativ-huquqiy hujjatda markazlashtirilgan manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan kapital qurilish bilan bog‘liq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridi faqat tanlov savdolari natijalari bo‘yicha amalga oshirilishi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno ekanligi nazarda tutilgan.

Boshqa normativ-huquqiy hujjat bilan ma’lum bir davlat organiga tanlov savdolarini o‘tkazmasdan kapital qurilish bilan bog‘liq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridini amalga oshirish ruxsat berilgan.

Muammo: mazkur holat sohada ochiqlik va raqobat muhitini ta’minlash imkonini bermaydi, shuningdek davlat xaridlarida korrupsiyaviy holatlari hamda “kartel” kelishuvlarning vujudga kelishiga olib keladi.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

markazlashtirilgan manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan kapital qurilish bilan bog‘liq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridi faqat tanlov savdolari natijalari bo‘yicha amalga oshiriladi.

Tanlov savdolarini o‘tkazmasdan kapital qurilish bilan bog‘liq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridini amalga oshirish taqiqlansin.

Ortiqcha va asossiz talablarning o‘rnatilganligi

Normativ-huquqiy hujjatda jismoniy va yuridik shaxslarga noaniq, bajarilishi qiyin bo‘lgan va (yoki) og‘irlashtirilgan talablarni o‘z ichiga olgan normalarning belgilanishi oqibatida jismoniy va yuridik shaxslar ushbu talablarni javobgarliksiz bajarmaslik choralarini izlashi mumkin.

Shu sababdan, jismoniy va yuridik shaxslarning erkinligini cheklashga olib kelishi mumkin bo‘lgan, ularning xatti-harakatlari va faoliyatini sababsiz va asossiz tartibga solinishida ifodalaniladigan munosabatlarning haddan tashqari ortiqcha huquqiy tartibga soladigan normativ-huquqiy hujjatlarning qab�l qilinishi maqsadga muvofiq emas.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

avtomototransport vositalari haydovchilarini malakasini oshirish faoliyatini shug‘ullanish uchun litsenziya shartlari quyidagilardan iborat:

...

butun o‘quv jarayonini qamrab oladigan davlat talablariga muvofiq uch o‘lchamli animatsiya effektlari va videokontentga ega avtomototransport vositalari haydovchilarining malakasini oshirish uchun alohida ishlab chiqilgan elektron o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar bilan akkreditatsiya muddatiga mulkiy yoki boshqa ashyoviy huquq bilan ta’minlanganligi haqidagi hujjat;

avtomototransport vositalarini boshqarayotgan shaxslar (haydovchilar)ning malakasini oshirishga qo‘yiladigan davlat talablariga muvofiq malaka oshirish kurslarida bilimlar o‘zlashtirilishini aniqlash uchun animatsiya effektlariga ega yagona test dasturining akkreditatsiya muddatiga mulkiy yoki boshqa ashyoviy huquq bilan ta’minlanganligi haqidagi hujjat.

Muammo: amaliyotda aksariyat litsenziya talabgorlarida ushbu hujjatlarni taqdim etish imkoniyati mavjud emas.

Shunga ko‘ra, avtomototransport vositalari haydovchilarini malakasini oshirish faoliyatini litsenziyalash jarayoni juda murakkab, litsenziya talab va shartlari yuqori hamda mazkur faoliyat bilan shug‘ullanmoqchi bo‘lgan tadbirkorlik subyektlarini qisqartirishga, sohada yagona xizmat ko‘rsatuvchi monopol tashkilot statusini saqlab qolishga qaratilgan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjatda o‘rnatilgan litsenziya talab va shartlardagi bajarilishi qiyin bo‘lgan va og‘irlashtirilgan talablarni, shuningdek raqobatni cheklovchi qoidalarni chiqarib tashlash zarur.

Vaqt chegaralarining aniq belgilanmaganligi

Muddatlarning mavjud emasligi yoki noaniqligi, asosli sabablarsiz belgilangan muddatni cho‘zish yoki qisqartirish imkoniyatini nazarda tutish korrupsiya holatlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Vaqt chegaralari aniq belgilanmasligi oqibatida davlat xizmatchilari ma’lum bir harakatni amalga oshirishni o‘z manfaatlari yo‘lida kechiktirish yoki tezlashtirish xavfi yuzaga keladi.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

davlat ijrochisi ijro ishi yuritishni qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi qarorda ijro hujjatidagi talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish uchun ijro ishi yuritish qo‘zg‘atilgan kundan e’tiboran ko‘pi bilan o‘n besh kun muddat belgilaydi.

Muammo: ushbu holatda davlat ijrochisi ijro hujjatidagi talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish uchun muddatni o‘z manfaatlaridan kelib chiqib belgilashi mumkin.

Yechim: normativ-huquqiy hujjatda ijro hujjatidagi talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish muddatini aniq belgilash zarur.

To‘lov miqdorlari aniq belgilanmaganligi

Korrupsiyani oldini olish maqsadida jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan to‘lanadigan davlat bojlari, yig‘imlar va boshqa majburiy to‘lovlar miqdorlari aniq belgilanishi zarur.

Mazkur to‘lovlar miqdorlari qat’iy belgilanmaganligi natijasida davlat organlari o‘z manfaatlarini ko‘zlagan holda to‘lovlar miqdorini kamaytirishi yoki ko‘paytirishi mumkin.

Misol: ichki ishlar organlari pasportlarni zaruriyatga qarab ko‘pi bilan 15 kunda bazaviy hisoblash miqdorining (keyingi o‘rinlarda BHM deb yuritiladi) 1 baravaridan 5 baravarigacha bo‘lgan miqdordagi davlat boji to‘langandan so‘ng taqdim etadi.

Muammo: davlat boji miqdori aniq ko‘rsatib o‘tilmaganligi natijasida mansabdor shaxs ushbu miqdorni o‘z ixtiyoriga ko‘ra belgilaydi, bu esa korrupsiya holatlarini vujudga keltirishi mumkin.

Yechim: Ichki ishlar vazirligi pasportlarni quyidagi muddatlarda va to‘lovlarda taqdim etadi:

15 kun ichida — BHMning 1 baravari;

5 kun ichida — BHMning 3 baravari;

24 soat ichida — BHMning 5 baravari miqdoridagi davlat boji to‘langanda.

Sanksiyalarning nomutanosibligi

Noaniq va keng talqin qilinishi mumkin bo‘lgan sanksiyalar davlat organlariga jismoniy va yuridik shaxslardan o‘z manfaatlarini ko‘zlagan holda (pora evaziga) sanksiya darajasini belgilash imkoniyatini beradi.

Shuningdek, sanksiyalarning darajasi tegishli huquqbuzarlikning ijtimoiy ahamiyati va oqibatlari bilan mutanosib bo‘lishi lozim.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

avtomobil transportida yo‘lovchilar tashish faoliyati bilan litsenziyasiz shug‘ullanish — fuqarolarga BHMning 20 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Muammo: birinchidan, jarima miqdori huquqbuzarlikning ijtimoiy ahamiyati va oqibatlariga nisbatan juda yuqori, ikkinchidan, sanksiyaning minimal va maksimal miqdorlari o‘rtasidagi farq ularni tayinlash mezonlari mavjud bo‘lmay turib sezilarli darajada yuqori qilib belgilangan.

Mazkur holat mansabdor shaxsga asossiz ravishda o‘z ixtiyoriga ko‘ra sanksiya miqdorini belgilash huquqini beradi.

1-yechim: jarima miqdorini qat’iy belgilash (misol uchun, BHMning 40 baravari miqdorda jarima solinishini belgilash);

2-yechim: sanksiyaning minimal va maksimal miqdorlari o‘rtasidagi farqni qisqartirish hamda ularni belgilashning aniq mezonlarini o‘rnatish.

Chora-tadbirlarni amalga oshirishning moliyalashtirish manbalari noaniqligi

Normativ-huquqiy hujjatda davlat organiga moliyalashtirish manbasi noaniq bo‘lgan chora-tadbirni amalga oshirishning yuklatilishi natijasida ushbu chora-tadbir ijrosi ta’minlanmasdan qolishi yoki fuqarolar yoxud tadbirkorlik subyektlarini ma’lum manfaat yo‘lida noqonuniy homiylikka jalb etishga olib kelishi mumkin.

Misol: normativ-huquqiy hujjatda 2020-yil 1-iyundan 2021-yil 31-dekabrga qadar joylashtirish bo‘yicha xizmatlar (mehmonxona xizmatlari) narxining 10 foizi miqdorida joylashtirish vositalarini subsidiyalash bo‘yicha qo‘shimcha ko‘mak ko‘rsatilishi belgilangan.

Muammo: subsidiyalash manbasi, tartibi va uni amalga oshirishga mas’ul bo‘lgan tashkilot ko‘rsatilmagan.

Yechim: Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi Turizm sohasini qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan quyidagi tartibda 2020-yil 1-iyundan 2021-yil 31-dekabrga qadar joylashtirish bo‘yicha xizmatlar (mehmonxona xizmatlari) narxining 10 foizi miqdorida joylashtirish vositalarini subsidiyalash bo‘yicha qo‘shimcha ko‘mak ko‘rsatilishini ta’minlasin:

...

Nazorat bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

Shikoyat qilish tartibining mavjud emasligi

Davlat organlarning javobgarligi to‘g‘risidagi normalarning, shuningdek ularning harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyat qilish tartibining mavjud emasligi mansabdor shaxslarga o‘z vakolatlarini suiiste’mol qilishiga sharoit yaratadi.

Misol: normativ-huquqiy hujjatda tegishli ta’lim muassasasiga o‘qishga kirish uchun test imtihonlarini o‘tkazish tartibi belgilangan.

Muammo: mazkur hujjatda test imtihonlari natijasidan yoki test o‘tkazish jarayonlaridan norozi bo‘lgan shaxslarning shikoyat qilish huquqi va tartibi belgilanmaganligi oqibatida test natijalarining soxtalashtirish holatlari yuzaga kelishi mumkin.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ta’lim muassasasida imtihonlar o‘tkazilishi davrida shikoyatlarni ko‘rib chiqish uchun apellatsiya komissiyasi ishi tashkil etiladi.

Shikoyatlar imtihon natijalari e’lon qilingan vaqtdan boshlab ikki kun ichida qabul qilinadi va apellatsiya komissiyasi tomonidan bir kunlik muddatda shikoyat qilgan shaxslar ishtirokida ko‘rib chiqiladi.

...

Shaffoflik va jamoatchilik nazoratini ta’minlashdagi bo‘shliqlar

Jamoatchilik nazorati shaffoflik va qonuniylikni ta’minlashning samarali usullaridan biri hisoblanadi.

Shunga ko‘ra, davlat organlarining faoliyati to‘g‘risidagi hamda ular tomonidan jismoniy va yuridik shaxslarn�ng so‘rovlari yuzasidan ma’lumotlarni taqdim qilish tartibi to‘g‘risidagi axborotni (bundan qonun bilan qo‘riqlanadigan sirni tashkil etuvchi axborotlar mustasno) oshkor etishni nazarda tutuvchi normalar belgilanishi kerak.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi faoliyatini boshqa davlat organlari, tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslaridan mustaqil ravishda amalga oshiradi.

Muammo: “mustaqil” atamasi nimani anglatadi? Ushbu tashkilot ustidan nazorat amalga oshirilmaydimi?

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi o‘z faoliyatini qonuniylik, xolislik, hisobdorlik, ochiqlik va shaffoflik prinsiplari asosida boshqa davlat organlari, tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslaridan mustaqil ravishda amalga oshiradi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga bo‘ysunadi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari oldida hisobdordir.

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi quyidagi masalalar yuzasidan jamoatchilikka o‘z faoliyati yuzasidan hisobot taqdim etadi:

...

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligining Nazorat kengashi tarkibiga jamoatchilik vakillari kiritiladi.

Davlat organlarining faoliyati ustidan nazorat qilishning shakllari va turlari belgilanmaganligi

Normativ-huquqiy hujjatda davlat organlari tomonidan muayyan harakatlarni amalga oshirish tartibi belgilangan bo‘lib, davlat organlarining faoliyatini nazorat qilish tartibi ko‘rsatilmagan bo‘lsa davlat organi ushbu faoliyatni hujjatda belgilangan tartibga rioya qilmasdan o‘z manfaatlari nuqtai nazardan amalga oshirishi mumkin.

Misol: normativ-huquqiy hujjatda tadbirkorlik va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun yer uchastkalari elektron onlayn-auksion orqali doimiy foydalanishga berilishi belgilangan.

Muammo: davlat organlari tomonidan yer uchastkalarini berish tartib-taomillariga rioya qilinishi ustidan nazorat qilish tartibi belgilanmagan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

Davlat xizmatlari markazlari, prokuratura organlari va adliya organlari davlat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan yer uchastkalari elektron onlayn-auksion orqali berish tartibiga so‘zsiz rioya etilishi bo‘yicha tizimli nazorat va monitoringni amalga oshiradi.

Tizimli nazorat va monitoring yer uchastkasi materiallarini tayyorlash jarayoniga aralashmasdan, “YERELEKTRON” AAT orqali amalga oshiriladi.

...

Yo‘nalishlar

Korrupsiyaviy omillar

Javoblar

Korrupsiyaviy omil mavjud norma va uning asosi

Normalarning barqarorligi va huquqiy muvofiqligi bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

So‘zlarning noto‘g‘ri qo‘llanilishi

bor

yo‘q

Noaniq va asossiz havolalar keltirilganligi

bor

yo‘q

Normativ-huquqiy hujjatlar o‘rtasida ziddiyatlarning mavjudligi

bor

yo‘q

Vakolatlar, huquq va majburiyatlar bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

Diskretsion vakolatlarning kengligi

bor

yo‘q

Aniq belgilanmagan vakolatlar

bor

yo‘q

Davlat organlarining takrorlovchi vakolatlari va vazifalarning mavjudligi

bor

yo‘q

Davlat organi tomonidan o‘zining vakolatiga kirmaydigan masalalar bo‘yicha normativ-huquqiy hujjat qabul qilinishi

bor

yo‘q

Vazifa yoki topshiriqni bajarish uchun ijrochida yetarli vakolatlar va resurslarning mavjud emasligi

bor

yo‘q

Kechiktirib tartibga solish

bor

yo‘q

Manfaatlar to‘qnashuvi

bor

yo‘q

Afzalliklarning asossiz belgilanishi

bor

yo‘q

Normativ-huquqiy hujjatning kuchga kirishini asossiz ravishda kechiktirish

bor

yo‘q

Huquq va majburiyatlar o‘rtasidagi nomutanosibliklar

bor

yo‘q

Ma’muriy tartib-taomillar bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

Ma’muriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki to‘liq emasligi

bor

yo‘q

Belgilangan qoidalardan chiquvchi istisnolarni asossiz o‘rnatilishi

bor

yo‘q

Ortiqcha va asossiz talablarning o‘rnatilganligi

bor

yo‘q

Vaqt chegaralarining aniq belgilanmaganligi

bor

yo‘q

To‘lov miqdorlari aniq belgilanmaganligi

bor

yo‘q

Sanksiyalarning nomutanosibligi

bor

yo‘q

Chora-tadbirlarni amalga oshirishning moliyalashtirish manbalari noaniqligi

bor

yo‘q

Nazorat bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar

Shikoyat qilish tartibining mavjud emasligi

bor

yo‘q

Shaffoflik va jamoatchilik nazoratini ta’minlashdagi bo‘shliqlar

bor

yo‘q

Davlat organlarining faoliyati ustidan nazorat qilishning shakllari va turlari belgilanmaganligi

bor

yo‘q