Hujjat kuchini yo‘qotgan 05.09.2020 19.06.2017 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 2890
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining Qarori, 19.06.2017 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 2890
Дата вступления в силу
27.06.2017
Hujjat kuchini yo‘qotgan 05.09.2020
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Qarori
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ni tasdiqlash toʻgʻrisida
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2017-yil 19-iyunda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2890]
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
 LexUZ sharhi
Mazkur qaror Oʻzbekistan Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarori va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-apreldagi PF-5016-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi qaror qiladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Rais R. GULYAMOV
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Toshkent sh.,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2017-yil 15-may,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
01/27-26/04-son
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 15-maydagi 01/27-26/04-son qaroriga
ILOVA
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” (bundan buyon matnda 14-son MBMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-son “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarori hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-apreldagi PF-5016-son “Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash sohasida Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatining normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1-bob. Umumiy qoidalar
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. 14-son MBMSning normalari va qoidalari yuridik shaxslar tovar-moddiy zaxiralar qiymatini ularni realizatsiya qilish yoki shartnoma va/yoki qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqacha usulda boshqa shaxsga berish ehtimolini hisobga olgan holda shartnoma va/yoki qonun hujjatlariga muvofiq majburiyatlar bajarilishini taʼminlash sifatida baholash maqsadlariga qaratilgan.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Quyidagilar 14-son MBMSning asosiy vazifalari hisoblanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash tushunchalari va qoidalaridan foydalanishda, shuningdek ularning qiymatini baholashda baholovchilar va mol-mulk egalari xatti-harakatlarining muvofiqligini taʼminlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholashning xolisligi va sifatini oshirishda koʻmaklashadigan tartib-taomillarni belgilash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
boshlangʻich axborot, baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuni va materialni bayon etishga nisbatan baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar turlicha talqin qilinishini istisno etadigan yagona talablarni belgilash.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. 14-son MBMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
analog — tarkibi, texnik kelib chiqishi, shuningdek foydalanish maqsadiga koʻra baholash obyektiga oʻxshash, muhim alomatlarining yigʻindisi boʻyicha yaqin boʻlgan obyekt;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlar — alohida turdagi tovar-moddiy zaxiralarni ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) jarayoni bilan bevosita bogʻliq boʻlgan hamda ularning birligi tannarxga toʻgʻridan toʻgʻri kiritiladigan ishlab chiqarish xarajatlari;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
bilvosita xarajatlar — bir necha turdagi tovar-moddiy zaxiralarni ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish xarajatlari, ular muayyan tovar-moddiy zaxiralar birliklari tannarxiga bevosita kiritilmaydi, buning oqibatida ular xarajatlar obyektlari va ularning birligi tannarxi oʻrtasida hisob-kitob yoʻli bilan taqsimlanadi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
joriy qiymat — muayyan sanada amal qilayotgan bozor narxlari boʻyicha tovar-moddiy zaxiralarning qiymati yoki xabardor qilingan, bitimni amalga oshirishni xohlovchi, bir-biridan mustaqil taraflar oʻrtasida bunday bitimni amalga oshirishda aktivni sotib olish yoki majburiyatni bajarish uchun yetarli boʻlgan summa;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tovar qiymatining yoʻqotilishi — isteʼmol xossalarining pasayishi yoki yomonlashuvi sababli tovar-moddiy zaxiralarning qiymati pasayadigan nisbiy miqdor;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tovar-moddiy zaxiralar — keyinchalik sotish maqsadida normal faoliyat yuritish jarayonida tutib turiladigan va ishlab chiqarish jarayonida boʻlgan, shuningdek mahsulot ishlab chiqarish jarayonida yoxud maʼmuriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan moddiy aktivlar.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Quyidagi koʻrinishdagi aktivlar tovar-moddiy zaxiralar hisoblanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
sotish uchun moʻljallangan tayyor mahsulot, tovarlar, shu jumladan yoʻldagi tovarlar;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tugallanmagan ishlab chiqarish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ishlab chiqarish jarayonida foydalanish yoki ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatish maqsadlari uchun moʻljallangan xomashyo, materiallar, xarid qilinadigan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar, konstruksiya va detallar, yoqilgʻi, idish va idishbop materiallar, ehtiyot qismlar, boshqa materiallar zaxiralari.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2-bob. 14-son MBMSni qoʻllanish sohasi
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. 14-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar va buyurtmachilar tomonidan tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda qoʻllanilishi majburiydir.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. 14-son MBMS yuridik shaxslarning mulkida boʻlgan tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda qoʻllaniladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. Xususiylashtirilishi lozim boʻlgan davlat mulkidagi aktivlar baholash obyektlari boʻlgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” (roʻyxat raqami 2025, 2009-yil 28-oktabr) qoʻllaniladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. 14-son MBMSni qoʻllashda 14-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalarga rioya etilishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3-bob. 14-son MBMSni buxgalteriya hisobi standartlari bilan oʻzaro aloqasi
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Baholash obyektlari 14-son MBMS talablariga muvofiq baholanganda olingan natijalar Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni talablarini hisobga olgan holda qoʻllanilishi mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standartlari (BHMS) norma va talablari faqat 14-son MBMSda nazarda tutilgan hollarda qoʻllanilishi mumkin. Boshqa hollarda 14-son MBMS talablariga rioya etish zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. 14-son MBMS baholash usullari bilan aniqlangan baholash obyektining qiymati moliyaviy hisobot uchun belgilangan tartibda aniqlangan ushbu mol-mulkning qiymatidan jiddiy tarzda farqlanishi mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4-bob. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash xususiyatlari
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. Yuridik shaxslarning balansida turgan va mulkida boʻlmagan tovar-moddiy zaxiralar (haqi toʻlangan va xaridorga yuklab joʻnatilishi kerak boʻlgan tovarlar, konsignatsiya tovarlari, qayta ishlashga berilgan xomashyo va materiallar hamda boshqalar) mazkur aktivlar mulkdorining yozma roziligi bilan baholanishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Baholash obyektlari (tovar-moddiy zaxiralar sifatida yuridik shaxslarning balansida boʻlgan va/yoki ularning mulkida boʻlgan) ishlab chiqarish sikli tugallangan aktivlar (shu jumladan kapital qurilish) boʻlganda, ular boʻyicha alohida Mulkni baholash milliy standartlari qabul qilingan boʻlsa, ular tegishli Mulkni baholash milliy standartlari talablari asosida baholanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda 14-son MBMS usullari qoʻllanilganda, baholash taomilida sotishdan keyingi taomillar xarajatlari, foyda va shartnomalarni rasmiylashtirish xarajatlari hisobga olinmaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5-bob. 14-son MBMS talablari
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1-§. Umumiy qoidalar
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Baholovchi uchun 14-son MBMSning talabi baholashning quyidagi bosqichlariga rioya etishdan iborat:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash vazifasini belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
axborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining qiymatini hisob-kitob qilish va aniqlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. Buyurtmachi uchun 14-son MBMSning talabi quyidagilardan iborat:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholovchi bilan birgalikda baholash toʻgʻrisidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektiga kirish imkoniyatini taʼminlash (zarur hollarda);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholovchiga zarur dastlabki axborotni taqdim qilish.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2-§. Baholash vazifasini belgilash
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Baholash vazifasi buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda tuziladi va baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova shaklida rasmiylashtiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash vazifasi quyidagilardan iborat boʻlishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining nomi va qisqacha tavsifi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
buyurtmachining nomi va uning rekvizitlari;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholovchi tashkilotning nomi va uning rekvizitlari;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholashni oʻtkazish uchun asoslar;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash maqsadi (vazifasi) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash sanasi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash maqsadiga muvofiq boʻlgan aniqlanayotgan qiymat turi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
farazlar va cheklovchi shartlar (ular mavjud boʻlganda);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
buyurtmachi tomonidan taqdim etilishi lozim boʻlgan dastlabki axborot roʻyxati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash ishlarini bajarish muddatlari.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash vazifasi qoʻshimcha shartlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Tovar-moddiy zaxiralarni baholashda asosiy axborot manbai boʻlib yuridik shaxsning buxgalteriya hisobi va hisoboti hujjatlari hisoblanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. Baholash obyektining qiymatini baholash jarayonida buyurtmachi quyidagilarni taqdim etadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash sanasidan oldingi moliyaviy hisobot hujjatlarining nusxalari hamda tovar-moddiy zaxiralarning miqdori va buxgalteriya maʼlumotlari (narx axboroti, sanalar va h.k.) oʻz ichiga olgan hujjatlarni;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tovar-moddiy zaxiralar toʻgʻrisidagi balans moddalarining rasshifrovkasi, ularning miqdori va oʻlchov birligini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
sifat tavsiflarini koʻrsatgan holda tovar-moddiy zaxiralar holatining dalolatnomasini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektiga taalluqli boʻlgan boshqa hujjatlarni.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Zarurat tugʻilganda baholovchi tomonidan tovar-moddiy zaxiralarni yuridik shaxslarning balansiga qabul qilish uchun asos boʻluvchi hujjatlar nusxalari (shartnomalar, qabul qilish dalolatnomalari va h.k.) soʻrab olinishi mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. Baholash obyektini baholashda quyidagilardan foydalanilishi mumkin:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
buyurtmachidan olingan axborotdan;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan, ularning imzolari bilan tasdiqlangan axborotdan;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ixtisoslashtirilgan tashkilotlarning (tarmoq, tahliliy sharhlar, bozor sharhlari), shu jumladan ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan statistika maʼlumotlaridan;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
boshqa axborotdan (soʻrov, intervyu natijalari boʻyicha va boshqa manbalardan olingan), bunda ushbu axborotdan foydalanganlik uchun javobgarlik baholovchiga yuklanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. Baholovchi tomonidan qoʻllaniladigan usullar bozor holati va dinamikasi toʻgʻrisida, shuningdek baholash obyekti boʻyicha bitimlar haqida (sanasi, narxi, narxni shakllantiruvchi omillar, axborot manbai va boshqalar) axborotdan foydalanishni talab etgan hollarda baholovchi 14-son MBMSning talablariga muvofiq baholash obyekti tegishli boʻlgan bozor segmenti toʻgʻrisida umumiy axborotni yigʻishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
21. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot baholovchi tomonidan baholash uchun zarur boʻlgan narxni shakllantiruvchi omillarni aniqlash uchun ishonchli va yetarli boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Buyurtmachi tomonidan taqdim qilingan, shuningdek ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan axborot quyidagi hollarda ishonchli hisoblanadi, agar ular:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
axborotni taqdim etgan tashkilotning rahbari tomonidan imzolangan va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlangan boʻlsa, tegishli manbalarga havola qilingan boʻlishi lozim boʻlgan, baholovchi tomonidan ommaviy axborot vositalari, Internet tarmogʻi, soʻrov, intervyu natijalari boʻyicha va boshqa oʻxshash manbalardan olingan axborot bundan mustasno;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
hujjatlar asl nusxadagi hujjatning nusxasi boʻlgan hollarda axborot tegishli boʻlgan tashkilotning rahbari tomonidan imzolangan va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlangan boʻlsa.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
22. Agar buyurtmachi tomonidan taqdim etilgan axborot hajmi va sifati 14-son MBMS talablariga muvofiq baholashni amalga oshirish va baholash obyektlarini baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash uchun yetarli boʻlmasa, baholovchi baholash boʻyicha ishlarni bajarishdan bosh tortishga haqli.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
23. Baholashni oʻtkazishda baholovchi uchun maʼlum boʻlgan barcha axborot va hujjatlar qonun hujjatlari talablarini inobatga olgan holda maxfiylik shartlarida qoʻllanilishi shart.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4-§. Baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
24. 14-son MBMS doirasida baholash obyekti qiymatining hisob-kitobi xarajat va qiyosiy yondashuvlarni qoʻllagan holda amalga oshiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Biror-bir yondashuvdan foydalanishning imkoni yoʻqligi yoki cheklanganligini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda tegishli dalillarni keltirgan holda asoslanishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
25. Tovar-moddiy zaxiralar qiymati xarajat yondashuvi bilan baholanganda quyidagi usullar qoʻllaniladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
almashtirish usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiymatni indeksatsiya qilish usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
26. Almashtirish usuli ustama (toʻgʻridan toʻgʻri va bilvosita) xarajatlar qiymatini hisobga olgan holda ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlarini (sotish narxi, preyskurant boʻyicha va h.k.) qoʻllash yoʻli bilan almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
27. Qiymatni indeksatsiyalash usuli qimmatlashishning statistik indekslarini hisobga olgan holda tovar-moddiy zaxiralarning dastlabki qiymatini qoʻshimcha baholash yoʻli bilan tiklanish qiymatini aniqlashni nazarda tutadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
28. Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli bilan hisoblash tovar-moddiy zaxiralarning turidan kelib chiqib guruhlar va kichik guruhlar tuzishni nazarda tutadi hamda tovar-moddiy zaxiralar kelib tushgan vaqtdagi narxlar oʻzgarishi dinamikasiga qarab, ularning guruhlari va kichik guruhlariga salmoqlarni berishga asoslanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
29. Oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli tovarlarning turdosh guruhlariga nisbatan tovar bir birligining oʻrtacha qiymatini hisob-kitob qilish yoʻli bilan qoʻllaniladi. Tovar narxlari sezilarli tebranib turganda ushbu usulni qoʻllab boʻlmaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
30. Xarajat yondashuvi usullarini 14-son MBMS boʻyicha qoʻllash doirasida tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati tovar qiymatini yoʻqotish miqdoriga tuzatiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Tovar-moddiy zaxiralar doirasida “tugallanmagan ishlab chiqarish” qiymatini baholaganda tovar qiymatini yoʻqotish miqdoriga tuzatish kiritilmaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
31. Qiyosiy yondashuv analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli orqali qoʻllaniladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
32. Qiyosiy yondashuv oʻxshash obyektlarning sotilishi (yoki taklifi) toʻgʻrisidagi bozor axborotidan tovar bozorida foydalanishni anglatadi. Bunda sotish (yoki taklif) narxlariga baholash obyekti va analog tavsiflaridagi tafovutlarni hisobga olgan holda tuzatish kiritiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
33. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan qayta sotilishi taqiqlangan, monopol tovarlari va yuqori likvidli tovar turlarining qiymatini baholashda qiyosiy yondashuvdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5-§. Turli yondashuvlar doirasida olingan baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
34. Baholash obyektining yakuniy qiymati turli yondashuvlar bilan baholashda olingan baholar natijalarini muvofiqlashtirish orqali aniqlanadigan qiymatning yagona miqdori tarzida ifodalanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
35. Muvofiqlashtirish turli yondashuvlar bilan olingan baholash natijalariga 14-son MBMSning Uslubiy koʻrsatmalarida belgilangan tartibda aniqlanadigan tegishli ogʻirlik koeffitsiyentlarini qoʻyish orqali amalga oshiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
36. Turli yondashuvlar bilan hisob-kitob qilish yakunlari boʻyicha olingan baholash natijalari oʻrtasida jiddiy (30 foizdan ortiq) tafovutlar mavjud boʻlganda ushbu tafovutning sabablari tahlil qilinadi, u baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi hamda muvofiqlashtirish uchun baholovchining fikriga koʻra eng toʻgʻri natijalar tanlab olinadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholovchi qoʻllanilgan baholash yondashuvlari (usullari) natijalarini muvofiqlashtirishdan bosh tortishga va yondashuvlardan birining natijasini yakuniy qiymat sifatida tavsiya etishga haqli. Bunda baholovchi oʻzining rad javobini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va asosli dalillarni keltirishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
37. Muvofiqlashtirishda baholovchi quyidagilarni hisobga olishi zarur:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash maqsadi va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining oʻziga xosligini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tahlil va hisob-kitob qilishga asos boʻlgan axborotning toʻliqligini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash yondashuvi baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilarining asoslarini aks ettirilishini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash yondashuvining bozor konyunkturasini hisobga olinishini.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
38. Muvofiqlashtirish usuli va solishtirma ogʻirlikni tanlash, shuningdek keltirilgan barcha mulohazalar va farazlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirilishi zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
39. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchining professional fikrini ifodalaydi va baholash obyektining qiymatini aniqlash boʻyicha qilingan ishning hujjatli tasdigʻi hisoblanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
40. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot undan foydalanuvchi baholovchi tomonidan qilingan hisob-kitoblarning mantigʻini tushuna oladigan va butun ketma-ketligini takrorlay oladigan qilib tuzilishi lozim. Shuningdek, baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchi zarur hollarda baholash obyektining qiymatini hisobotda keltirilgan maʼlumotlardan kelib chiqqan holda mustaqil ravishda hisoblash imkoniga ega boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
41. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyekti toʻgʻrisidagi barcha axborot, baholash jarayonida foydalanilgan barcha axborot tavsifi, qilingan tahlil bosqichlari va hisob-kitoblar, olingan natijalarning asoslanmasi, baholash obyektining yakuniy qiymati, baholash bazasining tasdigʻi, baholashning maqsadi, shuningdek baholash natijalari toʻliq va bir xil talqin qilinishini taʼminlovchi barcha farazlar va cheklovchi shartlar boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
42. Hisobot faqatgina baholash jarayonidagi hisob-kitoblar va tahlil qilishda foydalanilgan axborot va maʼlumotlardan iborat boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan, baholashni oʻtkazishda foydalanilgan yoki hisob-kitoblar natijasida olingan axborotda axborot manbaiga havolalar keltirilishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
43. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi tuzilishga ega boʻlishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
titul varagʻi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
mundarija;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
kuzatuv xati (umumlashtiruvchi qism);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qisqartmalar, shartli belgilar, ramzlar, birliklar va atamalar roʻyxati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
kirish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
asosiy qism;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
xulosa;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
foydalanilgan manbalar roʻyxati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ilovalar.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
44. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa raqamlangan va imzolangan, tikilgan, shuningdek baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va shu tashkilot muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
45. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovada baholovchi tomonidan foydalanilgan hamda baholash obyektining miqdor va sifat tavsiflarini belgilovchi hujjatlarning nusxalari boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
46. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga baholovchi tashkilotning litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash polisining nusxalari ham ilova qilingan boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
47. Baholashni oʻtkazishda ayrim hisob-kitoblar baholash toʻgʻrisidagi hisobotdagi ushbu hisob-kitoblarga havolalarni koʻrsatgan holda ilovaga chiqarilishi mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
48. Baholovchi tashkilot baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan baholash natijalari uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
49. Baholash jarayonida foydalanilgan barcha axborot (maxfiy xususiyatga ega boʻlgani bundan mustasno) baholash toʻgʻrisidagi hisobotda, ular baholovchi tomonidan qanday shaklda toʻplangan boʻlsa, shunday shakl va tartibda ochib beriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
50. Maxfiy tusdagi axborot baholovchi tomonidan faqat buyurtmachi va/yoki bunday axborotni taqdim qilgan shaxslar bilan kelishuv boʻyicha yoxud sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etiladi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va/yoki bunday axborotni taqdim etuvchi yoxud unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
51. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda barcha ehtimollar va cheklovchi shartlar, shuningdek axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan har qanday talablar ochib beriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
52. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot, shuningdek baholovchining baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari normalariga, mazkur standartga va qabul qilingan boshqa mulkni baholash standartlariga rioya qilinganligi haqidagi bayonotdan iborat boʻlishi, standartlarning talablaridan har qanday chetga chiqish koʻrsatilishi va bunday chetga chiqishga tushuntirish berilishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7-bob. Yakuniy qoidalar
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
53. 14-son MBMSning baholash jarayoni va olingan natijani bayon etish, baholashga va yakuniy qiymat toʻgʻrisidagi xulosaga daxldor boʻlgan har qanday farazlar va cheklovchi shartlarni oshkor etish bilan bogʻliq talablaridan biron-bir tarzda chetga chiqilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
54. Baholovchi qonun hujjatlariga muvofiq 14-son MBMSning talablariga qisman yoki toʻliq rioya qilish imkoni boʻlmagan hollarda, baholovchi baholash obyektining bazaviy qiymatini aniqlash boʻyicha mos keluvchi hisoblarni va baholashning tegishli tartib-taomillarini amalga oshirishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda belgilanishi lozim boʻlgan qiymatni koʻrsatish va aniqlash bilan bir qatorda 14-son MBMSning talablaridan chetga chiqishlarning sabablarini dalillar bilan isbotlashi va asoslab berish zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
55. Mazkur 14-son MBMS Baholovchi tashkilotlar uyushmasi va Oʻzbekiston baholovchilar jamiyati bilan kelishilgan.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholovchi tashkilotlar uyushmasi raisi A. ISLAMOV
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2017-yil 15-may
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston baholovchilar jamiyati raisi N. MIRZARAXIMOVA
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2017-yil 15-may
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ga
ILOVA
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
USLUBIY KOʻRSATMALAR
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha Uslubiy koʻrsatmalar (bundan buyon matnda Uslubiy koʻrsatmalar deb yuritiladi) 14-son MBMSni amalda qoʻllash tartibini belgilaydi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1-bob. Umumiy qoidalar
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
aynan bir xil obyekt — kimyoviy tarkibi va fizik xossalariga koʻra baholash obyektiga oʻxshash, tabiiy kelib chiqishi (standarti) boʻyicha baholash obyektidan biror-bir farqlanishlari mavjud boʻlmagan obyekt;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
analog-obyekt — baholash jarayonida ular haqidagi axborotdan foydalaniladigan aynan bir xil obyekt yoki analog.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2-bob. Baholash vazifasini belgilash
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Baholash vazifasini tuzishda baholash obyekti asosiy tasniflari, shuningdek barcha huquq va majburiyatlarni hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Baholash toʻgʻrisidagi vazifa erkin shaklda va 14-son MBMS talablarini hisobga olgan holda tuziladi, buyurtmachi hamda baholash tashkilotining rahbari tomonidan imzolanadi, ularning muhrlari bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi va baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3-bob. Axborotni yigʻish va uni tahlil qilish
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Baholash obyekti toʻgʻrisida axborot yigʻish buyurtmachidan baholash obyektiga doir hujjatlarni olish, baholash obyektini koʻzdan kechirayotganda olingan axborotni oʻrganish, tovarlar bozoriga doir axborotni izlash va oʻrganish, axborotni tahlil qilish, baholash obyektini tavsiflashdan iborat.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. Hisob-kitoblarning hajmi va ularni mufassallashtirish baholashni oʻtkazish uchun foydalaniladigan axborot va hujjatlarga bogʻliqdir.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. Axborot va taqdim etilgan hujjatlar tahlil qilinganda baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari hisobga olinadi. Ularda nomuvofiqliklar, qarama-qarshiliklar aniqlanganda yoki ularning ishonchliligiga shubha tugʻilganda baholovchi dastlabki maʼlumotlarni aniqlashtirishga va ularni kelgusi hisob-kitoblarda qoʻllashga yoki baholash uchun boshqa asoslangan axborotdan foydalanishga haqlidir.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. Yigʻilgan (buyurtmachidan yoki u vakolat bergan shaxslardan olingan) boshlangʻich hujjatlarga ega boʻlgan holda, baholovchi buyurtmachining vakili yoki baholash obyektining balansda saqlovchisi vakili bilan birga baholash obyektini koʻzdan kechirish, uning amaldagi holatini oʻrganish, uni tavsiflash, fotosuratga olish hamda baholash obyektini identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa harakatlarni bajaradi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Baholash obyektlarini koʻzdan kechirish taomili ularni identifikatsiya qilish, jismoniy holatini aniqlash, taqdim etilgan boshlangʻich hujjatlarga nomuvofiqliklarni, shuningdek boshlangʻich hujjatlarda koʻrsatilmagan nuqsonlarni aniqlash maqsadida oʻtkaziladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. Tovar-moddiy zaxiralardan foydalanish, egalik qilish va ishlov berish huquqlari qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda davlat roʻyxatidan va nazoratidan oʻtkazilishi zarur boʻlgan taqdirda baholovchi tegishli roʻyxatdan oʻtkazish yoki ruxsat berish hujjatlari nusxasini talab qilib olishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. Buyurtmachi baholovchini baholash obyektiga belgilangan tartibda kirish imkoniyatini taʼminlashi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. Baholash taomili baholash obyekti va/yoki uning analoglari toʻgʻrisida bozor axborotidan foydalanishni talab qilgan hollarda baholovchi oʻxshash (aniq yoki taxminan oʻxshash) obyektlarning narxlari (yoki takliflari) toʻgʻrisidagi axborotni yigʻish uchun baholash obyektlarining bozorini tahlil qiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Axborot yigʻishda aynan bir xil analog-obyektlar toʻgʻrisidagi axborot ustuvor hisoblanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Analoglar toʻgʻrisida axborotni yigʻishda import tovarga qoʻshimcha xarajatlar (soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar, transport xarajatlari, boshqa xarajatlar) hisob-kitobiga xolis yondashish maqsadida baholash obyekti va analoglar ishlab chiqarilgan mamlakatdan kelib chiqishi boʻyicha muvofiq kelishi toʻgʻrisidagi shartlarga rioya etilishi zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Obyektlarning boshqa parametr va tavsiflari baholash obyekti uchun narxni shakllantiruvchi boʻlib hisoblangan taqdirda, ularni ham qiyoslash majburiydir.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. Baholash obyektining analoglari toʻgʻrisida axborot yigʻishda analoglarni tanlash elementlarining talablarini hisobga olish lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash obyekti muayyan tovar belgisi ostida ishlab chiqarilgan tovar hisoblangan taqdirda, baholovchi aynan oʻxshash baholash obyektini tanlashda baholash obyektining tovar belgisiga alohida eʼtibor qaratishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Axborotni yigʻish va uni tahlil qilish taomili baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladigan baholash obyektini identifikatsiya qilish bilan birga olib boriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1-§. Umumiy qoida
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. 14-son MBMS talablariga muvofiq baholash obyektining qiymatini baholashda xarajat va qiyosiy yondashuvlardan foydalaniladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2-§. Xarajat yondashuvi
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Baholash obyektini baholashda xarajat yondashuvi tovar qiymati yoʻqotilishini chegirgan holda baholash obyektining toʻliq tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Baholash obyektining qiymatini baholashda xarajat yondashuvi hisob-kitoblarning quyidagi bosqichlariga rioya etishni oʻz ichiga oladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
toʻliq tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining tovar qiymati yoʻqotilishi hajmini aniqlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining qiymatini toʻliq tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati va tovar qiymati yoʻqotilishining qiymat koʻrsatkichi oʻrtasidagi farq sifatida aniqlash.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. Toʻliq tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash quyidagi usullardan birini qoʻllash orqali amalga oshiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
almashtirish usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiymatni indeksatsiyalash usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. Almashtirish usuli tovar-moddiy zaxiralarning qiymatini aynan bir xil obyektlarni sotish (yoki savdolashish uchun chegirmani hisobga olgan holda taklif) yoki agar aynan bir xil obyekt ishlab chiqarishdan chiqarib tashlangan boʻlsa, unga yaqin analoglarni narxiga qarab baholashga asoslanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash obyektining almashtirish usuli bilan toʻliq tiklanish qiymati yangi aynan bir xil obyekt yoki analog-obyektning narxiga qarab aniqlanadi. Tavsiflarga doir tafovutlar boʻlgan taqdirda, analogning narxiga tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash obyektining toʻliq tiklanish qiymati ishlab chiqaruvchi zavodning sotish narxiga (yoki rasmiy dilyerlarning sotish narxiga) tenglashtiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Analog-obyekt Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida boʻlgan hollarda mazkur analogning narxiga joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritish zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Quyidagi xarajatlarni hisobga olgan holda narxga tuzatish kiritiladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻzbekiston Respublikasiga yetkazib berish (tashish);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash paytida qonun hujjatlarida belgilangan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarning turlari.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Turgan joyiga qarab tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi, u analogning sotish (taklif) va yetkazib berish (transport xarajatlari) narxi qoʻshilmasiga teng;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
import qilishda soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar qonun hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Transport xarajatlari haqiqiy tashish xarajatlari boʻyicha qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqiy miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda transport xarajatlari analog-obyektni sotish/taklif qiymatidan 5 foiz miqdorida qabul qilinadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. Qiymatni indeksatsiyalash usuli statistika organlari belgilaydigan narxlarning qimmatlashish indeksini qoʻllash orqali amalga oshiriladi. Bunda indekslar, narxlar indekslari hisoblangan davrga qarab, balansga qabul qilingan sanadan boshlab baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich, tiklanish) qiymatiga nisbatan qoʻllanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Bazaviy qiymat sifatida buxgalteriya hisobi maʼlumotlari yoki tayyorlovchilarning (yoki dilyerlar, yetkazib beruvchilarning) retrospektiv sanadagi narx axborotidan foydalanish mumkin (bunda aynan bir xil tavsifli aniq analog narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanish zarur).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
21. Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli turdosh tovar-moddiy zaxiralarning guruh va kichik guruhlarini shakllantirishni nazarda tutadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Guruhlash tovar-moddiy zaxiralarning oʻziga xos tavsiflaridan (turi, foydalanish sohasi, modellari va boshqalar) kelib chiqib amalga oshiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Tovar-moddiy zaxiralarning kichik guruhlariga oʻrtacha hisoblangan qiymatni hisoblashga solishtirma oʻlcham asos hisoblanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Solishtirma oʻlchamlar korxona balansiga kelib tushayotgan har bir tovarlar turkumiga beriladi. Balans narxi joriy bozor narxlariga yaqinroq boʻlgan kichik guruhlarga kattaroq ulush berilishi zarur. Kichikroq ulushni balansga birinchi boʻlib qabul qilingan kichik guruhga berish maqsadga muvofiq.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ssv = (S1 * U1) + (S2 * U2) + … + (Sn * Tn) bu yerda:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ssv — baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining oʻrtacha hisoblangan qiymati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
S1, S2, … Cn — baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining balans qiymati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
U1, U2, … Un — solishtirma oʻlcham.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining balans qiymati har bir guruh (yoki kichik guruh) umumiy balans qiymatini mazkur guruhning (yoki kichik guruhning) tovar-moddiy zaxiralar miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
22. Oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli hisobot davrida xarid qilingan, turkumlarning umumiy miqdoriga boʻlingan yetkazib berishlarning qoldigʻida va har bir turkumida mavjud boʻlgan tovarlar birliklari qiymatlarining summasini aniqlash yoʻli bilan qoʻllaniladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ssr — xarid qilingan tovar birligining oʻrtacha tannarxi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Si i-turkumdagi birlikning xarid qiymati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
n — davr uchun tovarlar xaridi turkumlarining soni;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
So — hisobot davri boshiga qoldiqdagi tovar birligining tannarxi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
23. Baholash sanasida baholash obyekti tovar qiymatining yoʻqotilishi jismoniy, funksional va iqtisodiy yoʻqotishlarning yigʻindisi sifatida belgilanadi. Tovar qiymatining yoʻqotilishi 100 foizdan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Jismoniy yoʻqotishda tovar-moddiy zaxiralar qiymatining yoʻqotishlari baholash obyektining foydalanishga yaroqlilik xossalarini, shu jumladan tabiiy eskirish, tabiat hodisalarining taʼsiri, avariyalar, boshqa jismoniy taʼsirlar natijasida qisman yoki toʻliq yoʻqotishi bilan bogʻliq.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Funksional yoʻqotish isteʼmol jihatidan afzalliklar, texnik innovatsiyalar yoki bozor standartlarining oʻzgarishi oqibatida yuzaga keladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Iqtisodiy yoʻqotish baholash obyektiga nisbatan tashqi vaziyatning oʻzgarishi (shu jumladan, tovar bozoridagi oʻzgarishlar, ijtimoiy, moliyaviy, qonunchilik, ekologik va boshqa sharoitlarning oʻzgarishi) natijasida yuzaga keladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Tovar qiymatining yoʻqotilishi toʻliq tiklanish qiymatidan (koeffitsiyent koʻrsatkichi) yoki pul ifodasidagi almashtirish qiymatidan (mutlaq miqdor) foizlarda yoki ulushlarda belgilanishi mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
24. Xom ashyo materiali hisoblangan tovar-moddiy zaxiralar jismoniy (texnik) xossalarini yoʻqotmagan taqdirda, tovar qiymati yoʻqotilishining miqdori nolga teng boʻladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
25. Tovar qiymati yoʻqotilishining miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
UTS= 1 – (1 – UTSfiz) * (1 – UTSfunk) * (1 – UTSek) bu yerda:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
UTS — baholash obyekti tovar qiymati yoʻqotilishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
UTSfiz — baholash obyekti jismoniy yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
UTSfunk — baholash obyekti funksional yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
UTSek — baholash obyekti iqtisodiy yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
26. Baholash obyektining jismoniy yoʻqotishi quyidagi usullar bilan aniqlanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
foydalilik usuli;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ekspert hisob-kitobi usuli.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
27. Foydalilik usuli jismoniy yoʻqotishni bartaraf etishga xarajatlar — qoʻshimcha tovarlarni xarid qilish, turli xil qoʻshimcha va ingrediyentlarni qoʻshish, foydalilikni oshirish va h.k. yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
28. Ekspert hisob-kitobi usuli jismoniy holatning ekspert baholari shkalasiga muvofiq aniqlanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

Holatning bayoni

Holatning tavsifi

Tovar qiymatining yoʻqotilishi, %

Yangi

Yangi holatda, foydalanish muddati tugallanmagan, biron-bir oʻzgartirish yoki qoʻshimchalarsiz foydalanishga yaroqli.

0 — 5

Juda yaxshi

Deyarli yangi, belgilangan foydalanish muddati oʻtgan, lekin tovar oʻzgartirish yoki qoʻshimchalarsiz foydalanishga yaroqli, tovarning toʻliq massasi (butun hajmi) saqlangan holatda (yoʻqotishlarsiz), qayta idishga solish, foydalanish yoki saqlash shartlarini oʻzgartirish talab qilinmaydi.

6 — 19

Yaxshi

Tovar foydaliligini oshirish uchun mayda xarajatlarni hisobga olganda foydalanishga yaroqli, qayta idishga solishni (qayta qadoqlashni) talab qiladi, qisqa foydalanish muddatiga ega, yangi tovar bilan galma-gal ishlatilishi mumkin, asosiy elementlarini almashtirmagan holda mayda taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi (agar tovar mexanizm hisoblansa yoxud mexanik yoki elektron asosda ishlasa).

20 — 40

Qoniqarli

Konsistensiyasi oshirilgandan keyin foydalanishga yaroqli, tovarning isteʼmol xossalarini oshiruvchi muayyan qoʻshimchalar qoʻshilganda foydalilik sifatlari oshirilganda qoʻllanilishi mumkin, tovardan foydalanish alohida qoʻllash sharoitlarini (yangi tovar bilan kam-kam qismlarini galma-gal ishlatishni talab qiladi), asosiy elementlarini almashtirgan holda yirik taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi (agar tovar mexanizm hisoblansa yoxud mexanik yoki elektron asosda ishlasa).

41 — 60

Qoniqarsiz

Chiqindi materiallari, ikkilamchi xomashyo yoki siniq parchalar yoxud ehtiyot qismlar sifatida foydalanishga yaroqli.

61 — 80

Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
29. Qiymatning funksional yoʻqotishi baholash obyektining tavsiflari (yaxshilashlar va/yoki ularning elementlari) isteʼmol bozorining joriy talablariga nomuvofiqligini yuzaga keltirgan miqdor sifatida aniqlanadi, toʻliq tiklanish qiymatiga yoki almashtirish qiymatiga shu miqdorda tuzatish kiritish zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Funksional yoʻqotish miqdorini aynan bir xil obyekt va zamonaviyroq analogning narxlaridagi farqqa teng deb hisoblash mumkin.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
30. Iqtisodiy yoʻqotish baholash obyekti qiymatiga tashqi omillarning salbiy taʼsiri yuzaga keltirgan, baholash obyektining tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymatining pasayish miqdorini bildiradi. Quyidagilar tashqi omillarga kiradi: bozordagi vaziyat, foydalanishdagi cheklovlar, infratuzilmaning, qonun hujjatlarining oʻzgarishi va boshqalar.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Iqtisodiy qimmatlashuvni aniqlash analog-obyektlarni, ulardan biri iqtisodiy yoʻqotishga ega, sotish narxi yoki bozor qiymatini qiyoslashga asoslangan.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
31. Xarajat yondashuvini qoʻllaganda baholash obyektining qiymati tovar qiymatining yoʻqotilishi miqdorini chegirgan hamda tashqi qimmatlashuvni hisobga olgan holda toʻliq tiklanish qiymati (yoki almashtirish qiymati) sifatida aniqlanadi. Baholash obyekti qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
S = S v(z) * (100% – UTS) bu yerda:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Sv(z) — baholash obyektining tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
UTS — baholash obyekti tovar qiymatining yoʻqotilishi, foizda.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3-§. Qiyosiy yondashuv
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
32. Qiymatni qiyosiy yondashuv bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
bozorni tadqiq etish, analog-obyektlar boʻyicha axborotni tahlil qilish va yigʻish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiyoslash analoglarini tanlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiyoslash birliklarini aniqlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiyoslash elementlarini tanlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiymatni hisoblash usullarini tanlash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
analog-obyektlar narxiga (qiymatiga) tuzatishlar kiritish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyekti qiymatini aniqlash.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
33. Baholash obyektlari bozori analog-obyektlarga doir bitimlar (takliflar) toʻgʻrisida axborot olish maqsadida tadqiq va tahlil qilinadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
34. Qiyoslash analoglarini tanlash asosan mahalliy bozorda amalga oshiriladi (shu jumladan kelib chiqishga koʻra import boʻlgan analoglar uchun). Mahalliy bozorda analoglar mavjud boʻlmaganda 14-son MBMS talablarini hisobga olgan holda xorijiy bozorlar analoglari toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
35. Baholash obyektining qiyoslash birliklarini tanlash va aniqlash baholash obyekti oʻlchov birliklarini hisobga olish xususiyatlariga muvofiq amalga oshiriladi: ogʻirlik (tn, kg, gr, litr va h.k.), uzunlik (km, metr, sm va h.k.), maydon (kv.m, kv.sm. va h.k.) oʻlchov birligi yoki yoppasiga oʻlchov birligi (vagon, konteyner va h.k.).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
36. Quyidagilardan:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
mulkiy huquqlar (majburiyatlar, cheklovlar va h.k.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
moliyalashtirish shartlari (boʻlib-boʻlib toʻlash, imtiyozli toʻlovlar va h.k.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
alohida shartlar (toʻlovlar va yetkazib berishning bozorga oid boʻlmagan shartlari);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
bozor shartlari (vaqt mobaynida narxlarning oʻzgarishi va h.k.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
joylashgan joyi (mahalliy va xorijiy bozorlar va h.k.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
jismoniy tavsiflari (xossalari, tarkibi va h.k.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
iqtisodiy xossalari (tannarxi, xarajatlarni tejashi va h.k.);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
narxni shakllantirishning boshqa xususiyatlaridan faqat narxni shakllantiruvchi va analoglarning narxiga jiddiy taʼsir koʻrsata olishga qodir boʻlganlari qiyoslash elementlari sifatida qabul qilinadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholashni qiyosiy yondashuv usullari bilan oʻtkazayotganda baholovchi obyektning yakuniy qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa qiyoslash elementlarini ham koʻrib chiqishi mumkin. Baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlashda hisobga olishi zarur.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
37. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv vositasida baholash analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli orqali amalga oshiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
38. Analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli oʻxshash mahsulot ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlaridan foydalanishni nazarda tutadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
39. Qiyosiy yondashuv usullarini qoʻllashda kamida ikkita baholash obyekti toʻgʻrisida axborot yigʻish lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
40. Analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli analoglarning narxlariga tegishli tuzatishlarni kiritish orqali amalga oshiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
S = San * K1 * K2 * K3* … Kn bu yerda:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
S — baholash obyektining narxi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
San — analog obyektning narxi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
K1 * K2 * K3* … Kn — baholanayotgan obyekt va analogning parametrlari qiymatlaridagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatuvchi koeffitsiyentlar.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
41. Baholash obyektining joylashgan joyiga juft sotuvlar usuliga muvofiq tuzatish kiritiladi. Juft sotuvlar usuli xarajat yondashuvi kabi qoʻllaniladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
42. Jismoniy holatga tuzatish baholash obyektining va tanlangan analoglarning jismoniy holati darajasini solishtirishdan kelib chiqib (tovar qiymatining yoʻqotilishi sifatida aniqlanadi), quyidagicha formula boʻyicha hisoblanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
K — tovar qiymati yoʻqotilishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Iobyekt — baholash obyekti jismoniy holatining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ianalog — analog-obyekt jismoniy holatining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
43. Analog-obyektlarning narxiga (qiymatiga) qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish kiritish quyidagi qoidalardan kelib chiqib amalga oshiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
analog-obyektlarning narxiga (qiymatiga) qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish baholash obyektiga nisbatan kiritiladi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
agar qiyoslash elementi boʻyicha baholash obyekti analog-obyekt bilan solishtirganda yaxshiroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, u holda analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga oshiriladi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
agar qiyoslash elementi boʻyicha baholash obyekti analog-obyekt bilan solishtirganda yomonroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, u holda analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga kamaytiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
44. Tuzatishlar foiz va/yoki pul ifodasida kiritiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4-§. Qoʻllanilgan baholash yondashuvlarining natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
45. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish hamda baholashning turli yondashuvlarini qoʻllab olingan natijalarni oʻlchash va qiyoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
mantiqiy muvofiqlashtirish usulida baholovchi amalga oshiradigan tahlil asosida, barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda solishtirma oʻlchamlarni tanlashdan iborat. Baholovchi tomonidan ustuvor yondashuv belgilanadi, qolgan yondashuvlarning natijalaridan esa ustuvor yondashuv yordamida olingan natijani tekshirish va unga tuzatish kiritish uchun foydalaniladi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
matematik oʻlchash usulida baholashga turlicha yondashuvlar bilan olingan natijalarning ulushlarini aniqlash uchun bir nechta mezonlardan foydalaniladi, ularning yordamida qoʻllanilgan hisoblash usulining afzalliklari yoki kamchiliklari muayyan obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
46. Ulushlarni aniqlashda baholovchi quyidagi asosiy omillarni tahlil qilishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash maqsadini va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining xususiyatini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
tahlil va hisob-kitoblar oʻtkazilishiga asos boʻlgan axborotning batafsilligini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash yondashuvi baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilari motivatsiyasini aks ettirishga qodirligini;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash yondashuvi bozor konyunkturasini hisobga olishga qodirligini.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
47. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
S is = Sd * K1 + Ss * K2 + S z * K3 bu yerda:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Sis — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Sd, Ss, Sz — tegishincha daromad, qiyosiy va xarajat yondashuvlari bilan aniqlangan qiymatlar;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
K1, K2, K3 — har bir baholash yondashuvi uchun tanlangan tegishli ulushlarni belgilovchi koeffitsiyentlar.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Bunda quyidagi shart bajarilishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
K1+ K2+ K3 = 1
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5-bob. Baholash toʻgʻrisida hisobot tuzish
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
48. Toʻplangan axborot natijasining tasdigʻini va tegishli hisob-kitoblarni oʻz ichiga olgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchining baholash obyekti qiymatiga doir xulosasi taqdim etiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
49. Baholash toʻgʻrisida hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga amal qilish lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholash obyekti qiymatini aniqlash uchun muhim boʻlgan barcha axborotni oʻz ichiga olgan boʻlishi zarur;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholashni oʻtkazishda foydalanilgan yoki hisob-kitoblar natijasida olingan, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan axborot tasdiqlangan boʻlishi zarur;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitmasligi, shuningdek turlicha talqin qilishiga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan materiallar tarkibi va ketma-ketligi hamda baholash jarayoni tavsifi qiymat hisoblanishini va xuddi shunday natijalarni olish imkoniyatini berishi lozim;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash jarayonida foydalanilmagan axborot, agar bunday axborotni ilova qilish baholash faoliyatini tartibga soluvchi qonun hujjatlarining talablariga binoan majburiy boʻlmasa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilmasligi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
50. Tovar-moddiy zaxiralarni baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi boʻlimlar va ularning qismlaridan iborat boʻlishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
a) I boʻlim “Titul varagʻi” — baholash toʻgʻrisidagi hisobotning birinchi sahifasi hisoblanadi va hujjatni qidirish uchun zarur boʻlgan birlamchi axborot manbai boʻlib xizmat qiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Titul varagʻida quyidagi maʼlumotlar keltiriladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxat raqami;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ishning nomi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining nomi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholashdan maqsad va moʻljal;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
buyurtmachining nomi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholovchi tashkilotning nomi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash sanasi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobot ikki va undan ortiq kitobdan iborat boʻlsa, har bir kitob birinchi kitobning titul varagʻiga muvofiq boʻlgan va mazkur kitobga daxldor maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan oʻz titul varagʻiga ega boʻlishi lozim. Kitob raqami titul varagʻiga qoʻyiladi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
b) II boʻlim “Mundarija” — tegishli sahifalarning raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlar, kichik boʻlimlar, bandlar (agar ular nomlangan boʻlsa), ilovalar nomini oʻz ichiga oladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ikki va undan ortiq kitobdan iborat boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilganda ularning har birida oʻz mundarijasi boʻlishi lozim. Bunda birinchi kitobda butun baholash toʻgʻrisidagi hisobotning kitoblar raqamlari koʻrsatilgan mundarijasi, keyingi kitoblarda — faqat tegishli kitob mundarijasi joylashtiriladi. Birinchi kitobda keyingi kitoblar mundarijasi oʻrniga faqat ularning nomini koʻrsatishga yoʻl qoʻyiladi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
v) III boʻlim “Ilova xat (umumlashtiruvchi qism)” buyurtmachiga baholashni oʻtkazish natijalari haqidagi erkin shaklda (amaliy uslubda) bayon etilgan xabarni oʻz ichiga oladi. Xatda quyidagilar koʻrsatiladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholashni oʻtkazish uchun asos;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining nomi va roʻyxatga olingan manzili;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
bajarilgan ishlar mazmunining qisqacha bayoni;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
qiymat aniqlangan sanadagi baholash obyektining qiymati haqida xulosa;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobot qaysi qonun hujjatlariga muvofiq tayyorlangan boʻlsa, shu hujjatlarga havola;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ilova xat baholash toʻgʻrisidagi hisobot asosida tayyorlangani va faqat hisobotning toʻliq matniga bogʻliq ravishda, yaʼni hisobotda qabul qilingan barcha farazlar va cheklashlarni hisobga olgan holda talqin qilinishi mumkinligiga koʻrsatma.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ilova xat baholovchi tashkilotning firma blankasida rasmiylashtiriladi, uning rahbari tomonidan imzolanadi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
g) IV boʻlim “Kirish” asosiy dalillar va xulosalarning qisqacha bayonini oʻz ichiga oladi. Mazkur boʻlimga quyidagi qismlar kiritilishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
asosiy dalillar va xulosalar, bu yerda quyidagilar koʻrsatiladi:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyekti haqida umumiy axborot;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisida shartnoma nomi, uning raqami va tuzatilgan sanasi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash toʻgʻrisidagi hisobotga soʻnggi tuzatish kiritilgan va hisobot taqdim etilgan koʻrinishda rasmiylashtirilgan kalendar sanaga muvofiq boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash maqsadi va qiymat turi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash buyurtmachisi haqida maʼlumotlar yuridik shaxslar uchun — nomi, rekvizitlari, jismoniy shaxslar uchun — F.I.Sh., pasport maʼlumotlari;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholovchi tashkilot haqida (toʻliq nomi, yuridik manzili, fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqidagi maʼlumotlar, baholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya raqami, berilgan sanasi va amal qilish muddati) hamda baholovchi tashkilot bilan mehnat shartnomasiga asosan ishlaydigan baholovchi haqida (familiyasi, ismi, otasining ismi, baholashni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjat raqami va berilgan sanasi). Shuningdek, baholashni oʻtkazish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashga jalb qilinadigan barcha tashkilotlar va mutaxassislar haqida axborot ularning malakasi va baholash obyektini baholashda ularning ishtirok etish darajasini koʻrsatgan holda keltirilishi lozim;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash natijalariga taʼsir koʻrsatgan farazlar va cheklovchi shartlar (mavjud boʻlganda);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
d) V boʻlim “Asosiy qism” quyidagi majburiy qismlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash jarayoni bosqichlari, bu yerda baholovchi oʻzi bajargan ishlar ketma-ketligini bosqichma-bosqich bayon etadi. Har bir bosqichda baholash obyektini baholash boʻyicha bajarilgan ishlar haqida umumiy maʼlumotlar keltiriladi (bajarilgan ishlarning oddiy roʻyxatini keltirishga yoʻl qoʻyiladi). Amalga oshirilgan tahlil va hisob-kitoblarning yanada batafsil tavsifi baholash obyektining xususiyatlari, baholash vazifasi va mavjud axborot hajmiga muvofiq quyidagi qismlarda keltiriladi;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash obyektining tavsifi, bu yerda baholash obyektining miqdor va sifat koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar keltiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholashni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan axborotni olish jarayoni ham axborotni olishning aniq manbalarini, hujjatning nomi, raqami, sanasini va uni identifikatsiya qiluvchi boshqa maʼlumotlarni koʻrsatgan holda aks ettiriladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Agar buyurtmachining soʻralayotgan axborotni taqdim etishdan bosh tortishi baholash natijalarining aniqligi va/yoki haqqoniyligiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatsa, bu holat baholash toʻgʻrisidagi hisobotda qayd etiladi.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash obyektining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchida baholash obyektining qimmatliligiga taʼsir etadigan barcha jihatlardan baholash obyekti haqida xolis tasavvurni shakllantirishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash obyekti bozorining tahlili uning qiymatiga taʼsir etadigan barcha omillar tahlilini oʻz ichiga olishi lozim. Boʻlimda baholash obyekti qiymatini aniqlashda foydalanilgan narxni shakllantiruvchi barcha omillar haqida axborot keltirilishi va ularning qiymatlari asoslanishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholovchi foydalanilgan barcha qonun hujjatlarini ham baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash jarayoni tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholash jarayoni mantigʻini va baholovchi baholash obyekti qiymatini aniqlash yoʻlida tashlagan qadamlarning muhimligini tushunish imkoniyatini beruvchi baholash obyekti qiymatini aniqlash ketma-ketligini oʻz ichiga olishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Har bir yondashuv doirasida baholovchi oʻzining barcha tahlillari, hisob-kitoblari, fikr-mulohazalarini keltiradi. Qabul qilingan yondashuvlar doirasida baholash usullarini qoʻllab baholashni amalga oshirishda baholovchining har bir harakati lozim darajada asoslangan boʻlishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan barcha axborotni tekshirish imkoniyati boʻlishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda, shuningdek, baholovchining fikriga koʻra u qoʻllagan baholash obyekti qiymatini hisoblash usulini toʻla aks ettirish uchun muhim hisoblangan har qanday maʼlumotlar aks ettirilishi mumkin;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
e) VI boʻlim “Xulosa” quyidagi qismlardan tarkib topishi lozim:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
muqofiqlashtirish taomili tavsifini keltirgan holda turli yondashuvlarni qoʻllab olingan baholash obyektini baholash natijalarini muvofiqlashtirish;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
baholash yondashuvlarining har biri yordamida olingan natijalar oʻrtasidagi jiddiy tafovut uning ehtimoliy sabablari hususidagi asoslangan sharhlar bilan bayon etilishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning xulosa qismida sifat toʻgʻrisida bayonot — baholovchining baholash toʻgʻrisidagi hisobot qonun hujjatlari va qoʻllanilayotgan baholash standartlari talablariga muvofiqligi haqidagi rasmiy bayonoti ifoda etilishi kerak;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
j) VII boʻlim “Ilovalar” baholashni oʻtkazishda foydalanilgan bosma shakldagi barcha axborotni (shu jumladan internet-sahifalarni), shuningdek hisob-kitoblar va hisob-kitob jadvallarini oʻz ichiga olishi kerak.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilova qilingan barcha hujjatlar tegishli tarzda rasmiylashtirilgan boʻlishi lozim (bunga vakolatli shaxs tomonidan imzolangan hamda hujjatlarni taqdim etuvchi organlar va tashkilotlar tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak, bundan Internet tarmogʻi yoki boshqa ommaviy axborot vositalaridan olingan axborot mustasno).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalar baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchining baholashni oʻtkazish huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalarini, fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash polisining nusxasini ham oʻz ichiga olishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ilovadagi hujjatlarning toʻliq roʻyxati keltirilishi lozim.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Baholash toʻgʻrisidagi hisobot nusxasini baholovchi tashkilot hisobot tuzilgan sanadan eʼtiboran qonun hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida saqlashi shart.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 25-son, 554-modda)