“Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 9-moddasiga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Oʻzbekiston Respublikasida chakana savdo qoidalari 1-ilovaga muvofiq;

Oʻzbekiston Respublikasida umumiy ovqatlanish mahsulotlarini (xizmatlarini) ishlab chiqarish va sotish qoidalari 2-ilovaga muvofiq;

Alkogol va tamaki mahsulotlari, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalari realizatsiya qilinadigan joylardagi ogohlantiruvchi yozuvlar va tibbiy ogohlantirishlarning namunalari 3-ilovaga muvofiq;

Tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmasligi haqida ogohlantiruvchi belgi namunasi 4-ilovaga muvofiq;

Tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish, tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalaridan foydalanish uchun maxsus ajratilgan joylar hamda ushbu joylarda joylashtirilgan tibbiy ogohlantirishlar toʻgʻrisida xabardor qiluvchi koʻrsatkichlar namunalari 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari koʻrsatib oʻtilgan qoidalarni barcha savdo va umumiy ovqatlanish korxonalariga yetkazsinlar, shuningdek aholini belgilangan tartibda xabardor qilsinlar.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 3-ilovaga muvofiq qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari M.Z. Usmonov zimmasiga yuklansin.

1. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududida chakana savdoni tartibga soladi.

Mazkur Qoidalarning amal qilishi savdo rastalari va bozorlardagi savdo oʻrinlari orqali chakana savdo qiluvchi yuridik va jismoniy shaxslarga tatbiq etilmaydi.

2. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasi hududida chakana savdo bilan shugʻullanish huquqiga egadirlar:

yuridik shaxslar;

qonun hujjatlariga muvofiq, yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxslar.

3. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar va atamalardan foydalanilgan:

ragʻbatlantiruvchi aksiya — reklamadan foydalanuvchilarni muayyan harakatlarni bajarishga undaydigan tadbir, tanlov, oʻyin oʻtkazish shaklida amalga oshiriladigan, shu jumladan ularda ishtirok etish sharti reklama qilinayotgan tovarlarni olishdan iborat boʻlgan reklama;

narxnoma — yagona namunadagi va aniq koʻrsatilgan isteʼmolchiga hech qanday shartlarsiz odatda taklif etiladigan tovar birligi yoki maʼlum miqdordagi tovar uchun belgilangan yakuniy narx koʻrsatilgan maʼlumot;

chegirma narx — tovar narxini uning chegirma narxgacha boʻlgan narxidan muayyan foiz yoki summa miqdorida arzonlashtirilgan narx;

chegirma narxgacha boʻlgan narx — sotuvchi tomonidan isbotlanishi shart boʻlgan, chegirma narx eʼlon qilingunga qadar 30 kun davomida amalda boʻlgan isteʼmolchiga odatda taklif etilayotgan tovar birligi uchun belgilangan eng past narx;

chakana savdo — savdo sohasida yakuniy isteʼmol uchun undan tijorat maqsadlarida foydalanish huquqisiz aholiga tovarlarni donalab yoki koʻp boʻlmagan miqdorlarda (sonda) naqd pulga yoki bank plastik kartalari (korporativ bank kartasi bundan mustasno) yoxud kontaktsiz onlayn toʻlov tizimlari orqali sotishni nazarda tutuvchi faoliyatni amalga oshirish;

vositachilik savdosi — chakana savdo faoliyatining vositachilar tomonidan vositachilik shartnomalari boʻyicha sotish uchun ularga berilgan tovarlar sotilishini nazarda tutuvchi turi;

savdo obyekti — mulkchilik shakllaridan, sotuv hajmidan, inshootning oʻlchamidan va hokazolardan qatʼi nazar, tovarlar va xizmatlarni sotishga moʻljallangan (moslashtirilgan) joy yoki inshoot.

Chakana savdoning savdo obyektlariga quyidagilar tegishlidir: bozor, gipermarket, supermarket, savdo markazi, savdo kompleksi, universam, univermag, minimarket, oziq-ovqatlar doʻkoni, ixtisoslashtirilgan doʻkonlar, palatkalar, lotoklar, avtodoʻkonlar, pavilyonlar, kioskalar, laryoklar, savdo avtomatlari.

Savdo obyektlari turgʻun va koʻchma obyektlarga boʻlinadi.

turgʻun savdo shoxobchalari — ijro etuvchi hokimiyat mahalliy organlari tomonidan belgilangan joylarda doimiy asosda joylashgan savdo obyektlari (doʻkonlar, kioskalar, laryoklar, pavilyonlar, dorixonalar, optika, avtomobil yonilgʻisi quyish shoxobchalari);

koʻchma savdo obyektlari — vaqtincha joylashgan va mavsumiy yoki maqsadli xususiyatga ega boʻlgan, shuningdek ish kuni tamom boʻlgandan keyin yigʻishtirib olishni va obyekt koʻchirilishini talab etish asosida joylashtirilgan savdo obyektlari (lotoklar, peshtaxtalar, palatkalar, avtodoʻkonlar va hokazolar);

savdo avtomati — naqd pul yoki boshqa toʻlov vositalarini qabul qilgandan soʻng sotuvchining ishtirokisiz tovarlar berish orqali xizmat koʻrsatuvchi savdo uskunasi (vending machine). Savdo avtomati turgʻun yoki koʻchma savdo obyekti shaklida boʻlishi mumkin;

savdo zali — tovarlarning ommaviy ofertasiga va/yoki tovarlarning chakana oldi-sotdi shartnomalarini amalga oshirishga moʻljallangan savdo obyekti maydoni;

sotuvchi — savdo faoliyatini amalga oshiruvchi va oldi-sotdi shartnomasining bir tomoni sifatida ish koʻruvchi yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor (jismoniy shaxs);

sotuvchi-xodim — sotuvchi nomidan ish koʻruvchi va tovarni bevosita sotuvchi yoki isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatuvchi shaxs;

tarmoqli marketing — tarmoqli tashkilot tomonidan tovarlarni mustaqil tarqatadigan sotuvchi agentlar tashkil etilishiga asoslangan tovarlarni chakana sotish turi;

tarmoqli tashkilot — Oʻzbekiston Respublikasi hududida mustaqil ravishda yoxud tarmoqli marketing yoʻli bilan sotuvchi agentlar orqali savdoni amalga oshiruvchi Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsi;

sotuvchi agent — turgʻun savdo shoxobchalari orqali tovarlarni bevosita sotuvchi, shuningdek uyga buyurtma olish vositasida, muassasalar, tashkilotlar, korxonalarda, transport yoki koʻchada potensial xaridorlar bilan ishlaydigan, daromadi faqat sotuv hajmiga bogʻliq boʻlgan jismoniy shaxs – yuridik shaxs tashkil etmagan yakka tartibdagi tadbirkor.

4. Sotish uchun tavsiya qilinayotgan tovarlar assortimenti, koʻrsatilayotgan xizmatlar turlari, shuningdek xizmat koʻrsatish shakli sotuvchining ixtisosi va u oʻz faoliyatini ixtisoslashtirishiga muvofiq sotuvchi tomonidan mustaqil belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan chakana savdo shoxobchasida boʻlishi shart boʻlgan asosiy oziq-ovqat va nooziq-ovqat tovarlari roʻyxati belgilanishi mumkin, bunday chakana savdo tarmogʻining joylashishi respublika tumanlari va shaharlari hokimliklari tomonidan tasdiqlanadi.

5. Sotuvchi oʻz faoliyati ixtisosi va ixtisoslashuvini hisobga olgan holda davlat standartlarida, sanitariya, veterinariya qoidalarida, yongʻinga qarshi qoidalarda va boshqa normativ hujjatlarda (keyingi oʻrinlarda matnda “standartlar” deb yuritiladi) belgilangan majburiy talablarga rioya qilishi shart.

6. Sotuvchi texnik reglamentlar yoki standartlar talablariga muvofiq tovarlarni qabul qilib olishda, saqlashda, savdo oldi tayyorgarligida va sotish paytida ularning sifati va xavfsizligi savdoning zarur shart-sharoitlarini, shuningdek xaridorlarning tovarlarni tanlash imkoniyatini taʼminlaydigan zarur joylar, asbob-uskunalar va inventarga ega boʻlishi shart.

7. Sotuvchi qoʻllashga ruxsat berilgan oʻlchash vositalariga ega boʻlishi va ularni soz holatda saqlashi, ularning metrologiya tekshiruvini oʻz vaqtida va belgilangan tartibda oʻtkazishi shart.

8. Barcha oʻlchash vositalari davlat metrologiya xizmatining metrologiya tekshiruvidan oʻtganligini tasdiqlovchi sertifikatga (yoki guvohnomaga) ega boʻlishi kerak.

Nosoz va qoʻllashga ruxsat berilmagan oʻlchash vositalaridan foydalanish taqiqlanadi.

9. Tarozilar va boshqa oʻlchash vositalari sotuvchi-xodimlarning ish joylarida xaridorlar tovarni tortish va berishning butun jarayonini koʻradigan qilib oʻrnatilishi kerak. Tarozilarni peshtaxtaning fasadiga tomon burchak ostida oʻrnatish, ularning oldini tovarlar, darpardalar, inventar va boshqa narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi.

Tarozilar har xil tebranishlar va zirillashlarga uchramaydigan mustahkam, barqaror gorizontal joyga oʻrnatiladi.

Savdo zallarida xaridorlarga qulay joyda nazorat tarozilari va boshqa oʻlchash vositalari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Tovarlarni elektron tijorat shaklida sotishda ish joylaridan tashqarida tarozilardan va boshqa oʻlchash vositalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

10. Maydoni 1500 kv.m va undan ortiq boʻlgan savdo zallarida nazorat tarozilari ikki joyda oʻrnatiladi.

11. Savdo avtomatlari, dozatorlar, avtosaturatorlar hamda tovarlarni tortish, dozalash va sotish uchun boshqa priborlarni oʻrnatish va montaj qilish, shuningdek ishga tayyorlash yetkazib berish komplektiga kiradigan ushbu buyumlarga zavodda tayyorlangan hujjatlar talablariga muvofiq oʻtkazilishi kerak. Bunda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilishga alohida eʼtibor berish zarur.

12. Mazkur Qoidalardan tegishli koʻchirmalar sotuvchi tomonidan koʻrgazmali va qulay shaklda xaridorlar eʼtiboriga yetkaziladi.

Alkogol va tamaki mahsulotlari hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari sotish joylarida ularni yigirma bir yoshga toʻlmagan shaxslarga sotishga yoʻl qoʻyilmasligi, shuningdek, alkogol va tamaki mahsulotlari, tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining inson sogʻligiga salbiy taʼsiri toʻgʻrisidagi tibbiy ogohlantirish joylashtirilgan boʻlishi kerak.

13. Xaridorning tanishishi uchun qulay joylarda (asosan oʻzaro hisob-kitoblar amalga oshiriladigan joylarda, shuningdek, kirish va xaridorga ochiq boʻlgan boshqa joylarda) quyidagi maʼlumotlar joylashtirilishi kerak:

sotuvchi — yuridik shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlar — oʻz korxonasining nomi, soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR), shuningdek, uning joylashgan joyi (pochta manzili va ish rejimi) hamda ushbu maʼlumotlarni (ish rejimi bundan mustasno) skanerlash imkonini beruvchi maxsus QR-kod;

sotuvchi — yakka tartibdagi tadbirkor toʻgʻrisidagi maʼlumotlar — davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik va roʻyxatdan oʻtkazgan organning nomi, shuningdek, jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JSHSHIR) hamda ushbu maʼlumotlarni skanerlash imkonini beruvchi maxsus QR-kod;

Maʼlumotlarni skanerlash imkonini beruvchi maxsus QR-kod soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali soliq organlari tomonidan shakllantirib beriladi.

Agar sotuvchi amalga oshiradigan faoliyat litsenziyalanishi kerak boʻlsa, u litsenziyaning tartib raqami va amal qilish muddati toʻgʻrisidagi, shuningdek, uni bergan organ haqidagi maʼlumotni taqdim etishi kerak.

14. Sotuvchi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tovarlar toʻgʻrisidagi quyidagi zarur va ishonchli maʼlumotlarni xaridorning eʼtiboriga oʻz vaqtida koʻrgazmali va qulay shaklda yetkazishi shart:

tovarning nomi;

tovarning shtrixli kodi (mavjud boʻlganda);

tovardan samarali va xavfsiz foydalanish qoidalari va shartlari;

agar u aniq bir tovar uchun belgilangan boʻlsa — kafolatli muddati;

agar ular aniq bir tovar uchun belgilangan boʻlsa — xizmat qilish muddati yoki yaroqlilik muddati, shuningdek koʻrsatilgan muddatlar tamom boʻlgandan keyin xaridor amalga oshirishi kerak boʻlgan zarur xatti-harakatlar haqidagi hamda, agar tovarlar koʻrsatilgan muddatlar tamom boʻlgandan keyin xaridorning hayoti, sogʻligʻi va mol-mulki uchun xavf tugʻdirsa yoki foydalanish uchun yaroqsiz boʻlib qolsa, bunday harakatlar bajarilmagan taqdirda kelib chiqishi mumkin boʻlgan oqibatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

tovarning narxi va uni sotib olish shartlari;

ularning majburiy talablariga tovar muvofiq boʻlishi kerak boʻlgan texnik reglamentlar va standartlarning belgilanishi;

tovarning asosiy isteʼmol xossalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (agar ular oʻramda koʻrsatilmagan boʻlsa);

majburiy tartibda sertifikatlanishi shart boʻlgan mahsulotlarga muvofiqlik sertifikati

Agar xaridor tomonidan sotib olinadigan tovar isteʼmol qilingan boʻlsa yoki uning kamchiligi (kamchiliklari) bartaraf etilgan boʻlsa, xaridorga bu toʻgʻrida maʼlumot berilishi kerak.

Sotuvchi xaridorning talabiga koʻra:

tovarni tayyorlovchining nomi va joylashgan joyi (yuridik manzili), xaridorlardan eʼtirozlarni qabul qilib olishga va tovarni tuzatuvchi va unga texnik xizmat koʻrsatuvchi tayyorlovchi (sotuvchi) tomonidan vakil qilingan tashkilot (tashkilotlar)ning joylashgan joyi toʻgʻrisidagi axborotni;

sertifikatning asl nusxasi egasi yoki sertifikatni bergan tovarlarni sertifikatlash boʻyicha organ tomonidan tasdiqlangan sertifikatning nusxasini “(majburiy tartibda sertifikatlanishi shart boʻlgan mahsulotlarni sotishda);

tayyorlovchi yoki yetkazib beruvchi (sotuvchi) tomonidan zarur tarzda rasmiylashtirilgan tovarga ilova qilinadigan hujjatlarni taqdim etishi shart.

14^1. Sotuvchi Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga olib chiqilishi mumkin boʻlmagan madaniy boyliklarni sotish vaqtida bu boyliklarning Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga olib chiqilishi mumkin emasligi toʻgʻrisida xaridorni yozma ravishda ogohlantirishi shart.

15. Yovvoyi hayvonlarni, ularning nimtalangan goʻshtini, hayot faoliyati mahsulotlarini, ulardan tayyorlangan mahsulotlarni, yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni sotish, shuningdek hayvonot va oʻsimlik dunyosi obyektlaridan tayyorlangan tovarlarni (moʻyna, charm, tikuv, attorlik, dekorativ, yodgorlik buyumlari, poyabzal, oziq-ovqat mahsulotlari, dorivor-texnik xom ashyo) sotish Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq ovlash (tayyorlash) qonuniyligini tasdiqlovchi tegishli hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshiriladi, Oʻzbekiston Respublikasi fauna va florasi uchun xos boʻlmagan obyektlar va ulardan tayyorlangan tovarlar boʻyicha esa — Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organlari tomonidan berilgan olib kirish uchun ruxsatnomalar mavjudligi ham talab etiladi.

16. Sotuvchi, tovarlar va ularni tayyorlovchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar xaridorlar eʼtiboriga davlat tilida yetkaziladi, shuningdek boshqa tillarda takrorlanishi mumkin.

17. Isteʼmolchiga, shuningdek koʻrsatiladigan xizmatlar, ularning narxlari va xizmatlar koʻrsatish shartlari, shuningdek tovarlarni sotishda xizmat koʻrsatishning qoʻllaniladigan shakllari toʻgʻrisida (oldindan buyurtma berish, tovarlarni uyda sotish, kreditga sotish, gazlamalarni bichish, sovgʻa va komplektli toʻplamlarni komplektlash boʻyicha va boshqa shakllardagi) koʻrgazmali va ishonchli axborot taqdim etilishi kerak.

18. Tovarni sotishda xaridorga mustaqil ravishda yoki sotuvchi xodimning yordamida zarur tovarlar bilan tanishish, tosh-tarozining toʻgʻriligini, unga berilgan tovarning oʻlchamini tekshirish imkoni berilishi kerak.

Xaridor tavsiya etilayotgan tovarni koʻzdan kechirishga, agar tovarning xususiyati buni istisno etmasa va mazkur Qoidalar talablariga zid boʻlmasa, oʻzining hozirligida uning xossalarini tekshirishni yoki uning harakatlari namoyish qilinishini talab qilishga haqlidir.

Sotuvchi agar tekshirish texnik reglamentlar va standartlarining majburiy talablarida yoki shartnoma shartlarida nazarda tutilgan boʻlsa sotish uchun tavsiya qilinayotgan tovarning sifatini va xavfsizligini (koʻrib chiqish, sinov, analiz, ekspertiza) tekshirishga majburdir.

19. Sotuvchi tomonidan sotiladigan tovarlarning narxi, shuningdek shartnomaning boshqa shartlari tomonlarning kelishuviga koʻra belgilanadi, qonunlarda yoki boshqa normativ huquqiy hujjatlarda oʻzgacha hol nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

20. Sotuvchi-xodim tovarning nomi, uning sorti, markasi, modeli, tipi, tovarning ogʻirligi, oʻlchami yoki birligiga narxi koʻrsatilgan holda sotiladigan tovarlarning yagona namunadagi va aniq rasmiylashtirilgan narxnomalari boʻlishini taʼminlashga majburdir.

21. Tovarlar uchun xaridorlar bilan naqd pulli hisob-kitoblar nazorat-kassa mashinalari, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda esa onlayn nazorat-kassa mashinalari yoki virtual kassalar qoʻllanilgan holda amalga oshiriladi, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Savdo obyekti rahbari sotuvchi-xodimni nazorat-kassa mashinalarida (virtual kassada) ishlash qoidalari bilan tanishtirishi shart.

Tashkiliy-huquqiy shakli va faoliyat turidan qatʼi nazar majburiy raqamli markirovkalangan mahsulotlarni chakana savdosini, shuningdek umumiy ovqatlanish xizmatlarini amalga oshiruvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlar shtrix-kodlar va raqamli markirovka kodlarini toʻgʻri oʻqishni va aniqlashni taʼminlovchi maxsus qurilmalardan, yaʼni 2D skanerlar, maʼlumotlarni yigʻuvchi terminallar yoki boshqa turdagi maxsus qurilmalar bilan jihozlangan onlayn nazorat-kassa mashinalari yoki virtual kassalaridan foydalanishi shart.

Turgʻun savdo shoxobchalarida va koʻchma savdo obyektlarida bank kartochkalaridan foydalangan holda toʻlovlarni qabul qilish boʻyicha hisob-kitob terminalining mavjudligi taʼminlanishi, shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarda toʻlov tashkilotlarining raqamli platformalarida generatsiya qilingan elektron toʻlovlarni qabul qiluvchi maxsus QR-kod, yuridik shaxslarda banklarda generatsiya qilingan yagona QR-kod mavjud boʻlishi kerak.

22. Sotuvchi tomonidan xaridorga kassa yoki tovar cheki yoxud tovarning haqi toʻlanganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat berilgan paytdan boshlab, agar sotuvchi bilan xaridor oʻrtasida qonunda yoki shartnomada oʻzgacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, chakana oldi-sotdi shartnomasi zarur shaklda tuzilgan deb hisoblanadi.

Chakana savdoni nazorat-kassa mashinasini qoʻllamasdan amalga oshirayotgan sotuvchi — yakka tartibdagi tadbirkor xaridorga sotib olingan tovar bilan birgalikda sotuvchining familiyasi va imzosi, yakka tartibdagi tadbirkorning (yuridik shaxs boʻlmagan dehqon xoʻjaligining) davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning tartib raqami, tovar sotilgan sana va uning qiymati koʻrsatilgan holda kvitansiya yoki shunga oʻxshash hujjatni berishi shart.

Majburiy raqamli markirovkalanadigan mahsulotlarni chakana realizatsiya qilishda:

markirovka kodi kiritilgandan soʻng onlayn nazorat-kassa texnikasining kassa cheki shakllantiriladi;

avval foydalanilgan markirovka kodlari kiritilganda, onlayn nazorat-kassa texnikasining kassa chekini shakllantirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

23. Sotuvchi-xodim xaridorga xarid bilan birgalikda kassa chekini, tovarlarning ayrim turlarini (antikvariat buyumlari, qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlari, tabiiy moʻynadan tikilgan buyumlar va boshqalarni) sotishda haqi toʻlanganligi toʻgʻrisidagi belgi qoʻyilgan tovar chekini berishi shart, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

24. Tovarlar sotilishi munosabati bilan sotuvchi tomonidan tavsiya qilinadigan xizmatlar faqat xaridorning roziligi bilan koʻrsatilishi mumkin.

Xaridor tovarni sotishda tavsiya etiladigan xizmatlarni rad etishga, shuningdek uning roziligisiz koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlangan summani qaytarib berishni sotuvchidan talab qilishga haqlidir.

Sotuvchi ayrim tovarlar boshqa tovarlar sotib olinishi yoki ular sotilishi munosabati bilan xizmatlar koʻrsatilishi sharti bilan sotilishini shart qilib qoʻyishga haqli emas, tovarlar texnik talablarga koʻra tegishli mutaxassislarning ishtirokisiz yigʻilishi va (yoki) oʻrnatilishi (ulanishi) mumkin boʻlmagan hollar bundan mustasno.

25. Sotuvchi-xodim xaridorga zarur sifatga ega boʻlgan tovarni idishda va (yoki) oʻralgan holda, muayyan toʻplamda (tovarlar komplekti) va komplektlilikda tovarga tegishli boʻlgan hujjatlar va anjomlar bilan birga berishi kerak.

Polimer plyonkali paketlarni bepul berish, ularning qiymatini Oʻzbekiston Respublikasi hududida sotiladigan tovarlar qiymatiga qoʻshish, shuningdek, ularni oʻz tannarxidan past narxlarda sotish (tutqichsiz va tovarlarning ajralmas qismi hisoblangan paketlar bundan mustasno) taqiqlanadi.

26. Sotiladigan tovarning sifatiga, idish va (yoki) oʻrab-joylashtirilishiga, uning komplektliligi, anjomlari va hujjatlariga, tovarlarning komplektiga, shuningdek tovarni yetkazib berish shartlariga qoʻyiladigan talablar Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilanadi.

27. Xaridor nooziq-ovqat tovar unga berilgan paytdan boshlab 10 kun mobaynida, agar bundan uzoqroq muddat sotuvchi tomonidan eʼlon qilinmagan boʻlsa, sotib olingan tovarni aynan shunday oʻlcham, shakl, gabarit, fason, rangdagi yoki komplektatsiyadagi boshqa tovarga xarid qilingan joyda va sotuvchi tomonidan eʼlon qilingan boshqa joylarda narxida tafovut boʻlgan taqdirda sotuvchi bilan zarur hisob-kitob qilgan holda almashtirishga haqlidir.

Almashtirish uchun sotuvchida zarur tovar boʻlmagan taqdirda xaridor sotib olingan tovarni sotuvchiga qaytarishga va uning uchun toʻlangan summani qaytarib olishga haqlidir.

28. 27-bandda koʻrsatilgan xaridorning tovarni almashtirish yoxud qaytarish toʻgʻrisidagi talabi, agar tovar isteʼmol qilinmagan boʻlsa, uning tovar koʻrinishi, isteʼmol xossalari, plombasi, yorliqlari saqlangan boʻlsa, shuningdek ushbu sotuvchidan sotib olinganining isboti mavjud boʻlsa qondirilishi kerak, zarur sifatga ega boʻlgan, qaytarilmaydigan yoki nooziq-ovqat tovarlari roʻyxatida koʻrsatilgan, ana shunday oʻlcham, shakl, gabarit, fason, rang yoki komplektatsiyadagi boshqa tovarga (mazkur Qoidalarga 1-ilova) almashtirilishi mumkin boʻlmagan tovarlar bundan mustasno.

29. Oʻziga zarur sifatga ega boʻlmagan tovar sotilgan xaridor, agar nuqsonlar sotuvchi tomonidan aytilmagan boʻlsa, oʻzining tanlashiga koʻra sotuvchidan (oziq-ovqat tovarlariga nisbatan xaridor xarid qilingandan keyin 24 soat mobaynida bunday huquqqa ega boʻladi):

aynan shunday markadagi (model, artikuldagi) tovarga almashtirishni;

xarid narxini tegishli ravishda qayta hisob-kitob qilgan holda boshqa marka (model, artikul)dagi aynan shunday tovarga almashtirishni;

xarid narxi mutanosib ravishda kamaytirilishini;

tovarning nuqsonlari darhol bepul bartaraf etilishini;

tovarning nuqsonlarini bartaraf etish xarajatlari qoplanishini talab etishga haqlidir.

Bunda xaridor zarur sifatga ega boʻlmagan tovar sotilganligi oqibatida oʻziga yetkazilgan zarar toʻliq qoplanishini talab qilishga haqlidir.

Texnik jihatdan murakkab yoki qimmatbaho tovarning sifatiga qoʻyiladigan talablar jiddiy ravishda buzilgan taqdirda (bartaraf etilmaydigan nuqsonlar, mutanosib xarajatlarsiz yoki vaqt sarfisiz bartaraf etib boʻlmaydigan nuqsonlar aniqlanishi, nuqsonlar qayta-qayta aniqlansa yoxud bartaraf etilgandan keyin qayta namoyon boʻlsa hamda shunga oʻxshash boshqa nuqsonlar) xaridor uning almashtirilishini talab qilishga haqlidir.

Uzoq muddat foydalaniladigan tovarning nuqsonlari sotuvchi tomonidan bartaraf etilishi toʻgʻrisida xaridor tomonidan talab qoʻyilgan yoki bunday tovar almashtirilishi talab qilingan taqdirda, xaridor bir vaqtning oʻzida tuzatish davrida yoki zarur sifatga ega boʻlmagan tovarni almashtirish davrida zarur sifatga ega boʻlgan aynan shunday tovar berilishini talab qilishga haqlidir. Ularga nisbatan xaridorning tuzatish yoki almashtirish davrida unga ana shunday tovar tekin berilishi toʻgʻrisidagi talabi tatbiq etilmaydigan uzoq muddat foydalaniladigan tovarlar roʻyxatida (mazkur Qoidalarga 2-ilova) koʻrsatilgan tovarlar bundan mustasno.

Xossalari bartaraf etib boʻlinmaydigan tovarning nuqsonlari aniqlangan taqdirda (pardoz-andoz buyumlari, maishiy kimyo tovarlari va boshqa tovarlar), xaridor oʻzining tanlashi boʻyicha bunday tovarni zarur sifatga ega boʻlgan tovar bilan almashtirishni yoxud xarid narxi mutanosib ravishda kamaytirilishini talab qilishga haqlidir.

Koʻrsatib oʻtilgan talablarni taqdim etish oʻrniga, xaridor sotib olingan tovarni rad etishga va tovar uchun toʻlangan pul summasi qaytarilishini talab qilishga haqlidir.

Zarur sifatga ega boʻlmagan tovarni almashtirish yoki qaytarishda, xaridor oʻzi sotib olgan zarur sifatga ega boʻlmagan tovarni sotuvchining hisobidan qaytarishi kerak.

Tovar uchun toʻlangan pul summasini xaridorga qaytarishda sotuvchi tovardan toʻliq yoki qisman foydalanilganligi, uning tovar koʻrinishi yoʻqolganligi yoki boshqa shunga oʻxshash holatlar tufayli tovarning qiymati pasaygan summani xaridordan ushlab qolishga haqli emas.

30. Sotuvchi-xodim yoki shartnoma asosida sotuvchining funksiyasini bajaruvchi shaxs, tovarning sifatini tekshirish zarur boʻlgan taqdirda, zarur sifatga ega boʻlmagan tovarni xaridordan qabul qilib olishga majburdir. Xaridor tovarning sifatini tekshirishda qatnashishga haqlidir.

Tovarning nuqsonlari paydo boʻlishi sabablari toʻgʻrisida nizo kelib chiqqan taqdirda sotuvchi oʻz hisobidan tovarning mustaqil ekspertizasini oʻtkazishi shart. Xaridor bunday ekspertiza xulosasi yuzasidan sud tartibida shikoyat qilishga haqlidir.

31. Sotuvchi tomonidan xaridorning talablari qondirilishi muddatlari, shuningdek ushbu muddatlar buzilganligi uchun javobgarlik “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq belgilanadi.

32. Agar nuqsonlar kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati mobaynida aniqlangan boʻlsa, xaridor mazkur Qoidalarning 29-bandida koʻrsatilgan tovarning kamchiliklariga nisbatan talab qoʻyishga haqlidir.

Tovarning kafolat muddati tovar xaridorga sotilgan kundan boshlab hisoblanadi. Agar tovarning sotilgan kunini aniqlash mumkin boʻlmasa, ushbu muddat tovar tayyorlangan kundan boshlab hisoblanadi.

Tovarning yaroqlilik muddati u foydalanishga yaroqli boʻlgan muddat mobaynida yoki tovar foydalanishga yaroqli boʻlgan sanadan boshlab tovar tayyorlangan kundan hisoblab chiqiladigan davr bilan belgilanadi.

Agar tovar yigʻilishi va (yoki) maxsus oʻrnatilishi (ulanishi) kerak boʻlsa, kafolat muddati u yigʻilgan va (yoki) oʻrnatilgan (ulangan) kundan boshlab hisoblanadi. Agar yigʻish va (yoki) oʻrnatish (ulash) kunini aniqlash imkoni boʻlmasa, ushbu muddat oldi-sotdi shartnomasi tuzilgan kundan boshlab hisoblanadi.

Kafolat muddati olti oydan kam etib belgilangan va tovarning nuqsonlari xaridor tomonidan kafolat muddati tamom boʻlgach, biroq tovar xaridorga berilgan kundan boshlab olti oy doirasida aniqlangan taqdirda, agar xaridor tovarning nuqsonlari tovar xaridorga berilgunga qadar yoki shu paytgacha paydo boʻlgan sabablar tufayli paydo boʻlganligini isbotlasa, sotuvchi javob beradi.

33. Agar tovarga kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati belgilanmagan boʻlsa, tovarning nuqsonlari bilan bogʻliq boʻlgan talablar xaridor tomonidan nuqsonlar maqbul muddatda, biroq tovar xaridorga berilgan kundan boshlab olti oy mobaynida yoxud shartnomada belgilangan uzoqroq muddat davomida aniqlanishi sharti bilan berilishi mumkin.

Mavsumiy tovarlar uchun tovarning nuqsonlari bilan bogʻliq boʻlgan eʼtirozlar bildirish muddati tovar xarid qilingan sanadan keyin tegishli mavsum boshlangan paytdan boshlab hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasining iqlim sharoitlaridan kelib chiqib mavsumlar quyidagichadir:

qishki mavsum — 25-noyabr — 10-mart;

bahorgi mavsum — 11-mart — 14-may;

yozgi mavsum — 15-may — 15-sentabr;

kuzgi mavsum — 16-sentabr — 24-noyabr.

34. Davlat korxonasi chakana savdo obyektining ish rejimi (ish boshlanishi, tamom boʻlishi, tushlik tanaffus, dam olish kunlari) ijro etuvchi hokimiyat mahalliy organlarining qarorlariga koʻra, mulkchilikning boshqa shakllaridagi tashkilotlarda esa mulkdor tomonidan belgilanadi. 10 ish oʻrinli va undan koʻp ish oʻrinli savdo korxonalari, shuningdek majburiy roʻyxatda nazarda tutilgan tovarlarni sotish boʻyicha joylashtirishga kiritilgan korxonalar korxonaning yopilishi toʻgʻrisida xaridorlarni oldindan xabardor qilishlari kerak.

35. Yakka tartibdagi tadbirkorning (yuridik shaxs boʻlmagan dehqon xoʻjaligining) davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma, yakka tadbirkorning roʻyxatdan oʻtkazish guvohnomasi va boshqa hujjatlar savdo obyektida turishi hamda nazorat organlarining birinchi talabi bilan koʻrsatilishi kerak.

36. Barcha savdo obyektlari ularning mazkur Qoidalar talablariga muvofiqligi yuzasidan majburiy tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak. Tekshirish savdo obyekti ochilganda ijro etuvchi hokimiyat mahalliy organlari tomonidan bir marta oʻtkaziladi.

37. Oziq-ovqat tovarlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarda, mazkur Qoidalarning 15-bandida koʻrsatilgan talablardan tashqari texnik reglamentlar va standartlarning majburiy talablariga muvofiq, tovarlarning turiga bogʻliq ravishda:

oziq-ovqat mahsulotlari tarkibiga kiradigan ingredintlarning nomlari, shu jumladan oziq-ovqatga solinadigan qoʻshimcha masalliqlar;

oziqlik qiymati (mahsulotning kaloriyaliligi, oqsillar, yogʻ, uglevodlar, vitaminlar, mikroelementlar mavjudligi), ogʻirligi va metrik birliklardagi hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

qoʻllaniladigan sohasi (bolalar, davolash-profilaktika, oziq-ovqat mahsulotlari va parhez taomlar va boshqalar uchun);

tayyorlash usullari va shartlari (konsentratlar va yarim tayyor mahsulotlar uchun) va qoʻllanilishi (bolalar, davolash-profilaktika mahsulotlari va parhez taomlar uchun);

muvofiqlik sertifikati yoki mahsulotning tayyorlovchi korxonalarda sertifikatsiya qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “(majburiy tartibda sertifikatlanishi shart boʻlgan mahsulotlar uchun);

saqlash shartlari (ular uchun saqlash sharoitlariga nisbatan majburiy talablar belgilangan tovarlar uchun);

identifikatsiya vositasi bilan majburiy raqamli markirovkalash (identifikatsiya qilish orqali majburiy raqamli markirovkalash talab etiladigan mahsulotlar uchun);

tayyorlangan sanasi;

kasalliklarning ayrim turlarida isteʼmol qilish nojoizligi (ular toʻgʻrisidagi maʼlumotda kasalliklarning ayrim turlarida isteʼmol qilish nojoizligi toʻgʻrisida maʼlumot boʻlishi kerak boʻlgan tovarlar uchun);

tamaki mahsulotlarining isteʼmol oʻrovida (qutisida) uning old tomoni yuqori qismidagi asosiy yuzasining kamida oltmish besh foizini hamda orqa tomoni asosiy yuzasining kamida oltmish besh foizini egallaydigan, tamaki mahsulotini isteʼmol qilish tufayli yuzaga kelgan kasallik oqibatlarini koʻrsatuvchi tasvir va tegishli mazmundagi matn tarzida tibbiy ogohlantirish boʻlishi kerak;

tamaki mahsulotining blokida tamaki mahsuloti bloki gorizontal joylashtirilganda, chap qismida old va orqa tomonida hamda vertikal joylashtirilganda, yuqori qismida asosiy yuzaning kamida oltmish besh foizini egallaydigan tasvir va matn tarzida tibbiy ogohlantirish boʻlishi kerak;

tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamasining isteʼmol oʻrovida, oʻrov asosiy tomonlari yuzasining kamida oltmish besh foizini egallaydigan tasvir va matn tarzida tibbiy ogohlantirish (chilimning oʻrovi bundan mustasno) boʻlishi kerak;

chilim suvdonida uning yuzasining kamida oltmish besh foizini egallaydigan tasvir matn tarzida tibbiy ogohlantirish boʻlishi kerak;

alkogol mahsulotlarining (tabiiy va koʻpiklanadigan vinolar bundan mustasno) isteʼmol idishida yorliq asosiy yuzasining kamida qirq foizini egallaydigan matnli yozuv va (yoki) rasm tarzidagi tibbiy ogohlantirish boʻlishi kerak.

38. Tovarlar savdo zaliga yoki sotiladigan boshqa joyga qoʻyilgunga qadar idishdan, oʻrash va bogʻlash materiallaridan, metall klipsdan olinishi kerak. Tovarning iflos boʻlgan yuzasi yoki qismi tozalanishi kerak. Sotuvchi-xodim, shuningdek tovarlarning sifatini tekshirishi (tashqi belgilariga qarab), ularda zarur hujjatlar hamda maʼlumotlar mavjudligini tekshirishi, tovarlarni brak qilishi va sortlarga ajratishi kerak.

39. Tuz, shakar, un, yorma va boshqa sochiluvchan tovarlarni qadoqlash va sotishda alohida kurakchalardan foydalaniladi.

40. Oziq-ovqat tovarlarini vitrinada quyosh nurlari va yogʻingarchiliklarning toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsiriga uchraydigan holatda, shuningdek tovarlarni yonma-yon saqlash tartibi buzilgan holda saqlashga va joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

41. Tortib sotiladigan tovarlarni sotishda temir-tersak, chiqindilar, uvoqlar standartlarda belgilangan yoʻl qoʻyiladigan normalardan ortiq boʻlmasligi kerak.

42. Tortib sotiladigan tovarlar sotishdan oldin sotuvchi tomonidan qadoqlangan va oʻralgan taqdirda, yaroqlilik muddati qisqa boʻlgan tovarlarni qadoqlash hajmi savdoning bir kuni mobaynida ular sotiladigan hajmdan ortiq boʻlmasligi kerak.

Qadoqlangan tovar oʻramiga etiketka yopishtiriladi, unda uning nomi, tayyorlovchi korxonaning yoki tayyorlovchi mamlakatning nomi, bir birligining bahosi, tayyorlangan sanasi, yaroqlilik muddati, qadoqlangan sanasi, qadoqlovchining tartib raqami yoki familiyasi koʻrsatiladi.

Oʻramdagi ogʻirligi koʻrsatilgan, tayyorlovchi tomonidan qadoqlangan va oʻrab-joylangan oziq-ovqat tovarlarini sotishda ular qoʻshimcha ravishda tarozida tortilmaydi.

43. Tortib sotiladigan oziq-ovqat tovarlari xaridorga oʻralganligi uchun qoʻshimcha haq undirilmasdan oʻralgan holda beriladi.

Oʻrash uchun davlat standartining majburiy talablariga muvofiq boʻlgan va aniq tovarlarni oʻrashga ruxsat berilgan materiallardan foydalaniladi.

44. Tortib sotiladigan tortiladigan oziq-ovqat tovarlarining narxi netto ogʻirligi boʻyicha belgilanadi.

45. Xaridorning iltimosiga koʻra sotuvchi-xodim gastronomiya tovarlarini kesilgan holda sotishi mumkin.

46. Goʻsht-sut, baliq, qandolatchilik mahsulotlari (biskvit tortlar, pirojnoyelar va boshqalar), yarim tayyor mahsulotlar, tayyor masalliqlar va boshqa tez buziladigan mahsulotlarni sotishga faqat sovutiladigan peshtaxtalar, vitrinalar boʻlgan taqdirda ruxsat beriladi.

47. Tamaki mahsulotlarini aksiz markalari va raqamli identifikatsiya vositalarisiz, shuningdek, tamaki mahsulotlari hamda tamaki va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini yigirma bir yoshdan kichik shaxslarga sotishga ruxsat berilmaydi.

47¹. Oziq-ovqat mahsulotlariga qoʻshiladigan 10 foizdan ortiq konsentratsiyali sirka kislotasini chakana savdoda sotishga yoʻl qoʻyilmaydi.

48. Oziq-ovqat tovarlari chakanalab sotiladigan joylarda qoʻshimcha oziq-ovqat tovarlari sotilishi va umumiy ovqatlanish xizmatlari koʻrsatilishi mumkin. Qoʻshimcha tovarlar bilan savdo qilish va umumiy ovqatlanish xizmatlari koʻrsatish texnik reglamentlar va standartlarning majburiy talablari bilan belgilangan oziq-ovqat tovarlari sifati yomonlashishiga va xavfsizligiga va ularni sotish sharoitlari yomonlashishiga olib kelmasligi kerak.

49. Tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun tegishli hujjatlarga ega boʻlmagan jismoniy shaxslardan oziq-ovqat tovarlarini qabul qilib olish (qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan tashqari) taqiqlanadi.

50. Non va non-bulka mahsulotlari savdosini amalga oshiruvchi savdo korxonalarida belgilangan ish soatlarida assortiment roʻyxatida nazarda tutilgan assortimentdagi non va non-bulka mahsulotlari boʻlishi lozim.

Ixtisoslashtirilgan non doʻkonining savdo zalida yoki non mahsuloti savdosini amalga oshiruvchi boʻlimda koʻrinarli joyga mahsulotning tayyorlovchilari, olib kelish jadvallari, non mahsulotlarini sotish muddatlari, parhezbop non mahsulotlari va yangi turdagi mahsulotlarning xususiyatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻlishi lozim.

Non sotish va saqlash uchun moʻljallangan joy quruq va shamollatib turiladigan boʻlishi kerak.

Non va non-bulka mahsulotlari sotuvchi savdo obyektlari maxsus anjomlar (vilkalar, pichoqlar, ajratuvchi taxtalar, stellajlar, polkalarni non ushoqlaridan tozalash uchun choʻtka va boshqalar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak, non va non-bulka mahsulotlarini elektron tijorat shaklida sotish holatlari bundan mustasno.

Savdo obyektida dezinfeksiyalovchi vositalar boʻlishi shart.

51. Non va non-bulka mahsulotlarini qabul qilishda sotuvchi mahsulot sifatini organoleptik koʻrsatkichlar boʻyicha, har bir mahsulot vaznining mahsulotning aniq turi uchun amalda boʻlgan normativ hujjatlarga muvofiqligini tekshirishi lozim. Buzilishlar aniqlangan taqdirda mahsulot tayyorlovchiga qaytariladi.

Yetkazib beruvchining ilova hujjatida ushbu tovarlar toʻgʻrisida “Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 5 va 6-moddalarida nazarda tutilgan toʻliq maʼlumotlar boʻlishi lozim.

Non va non-bulka mahsulotlari faqat non mahsulotlari tashishga moʻljallangan ixtisoslashtirilgan avtomashinalarda tashiladi.

52. Ixtisoslashtirilgan va firma non-qandolat doʻkonlarida va boshqa doʻkonlarning non boʻlimlarida non, non-bulka mahsulotlari va qandolatchilik mahsulotlaridan tashqari shakar, choy, kofe, kakao, un, yorma, makaron mahsulotlari, bolalar ovqati uchun quruq mahsulotlar, oziq-ovqat konsentratlari, kafeteriyga ega boʻlgan doʻkonlarda esa, shuningdek issiq ichimliklar (choy, kofe, kakao, sut) shu jumladan oʻzlari ishlab chiqargan xamir va qandolatchilik mahsulotlari sotilishi mumkin.

53. Non, non-bulka mahsulotlarining tandirdan chiqqandan keyin sotuvda boʻlishi mumkin boʻlgan muddatlari faqat mahsulotning har bir turi uchun normativ-texnik hujjatlarga muvofiq belgilangan tartibda belgilanadi.

54. Xaridorlar xohishiga koʻra ogʻirligi 0,4 kg va undan ortiq boʻlgan non, non-bulka mahsulotlari (oʻralganlaridan tashqari) 2—4 ta teng boʻlaklarga kesilishi va tarozida tortilmasdan sotilishi mumkin.

55. Amaldagi texnik reglamentlar yoki standartlar talablariga muvofiq boʻlmagan, shuningdek notoʻgʻri saqlash tufayli buzilganlik belgilari boʻlgan non, non-bulka mahsulotlarini sotish taqiqlanadi.

Non mahsulotlari savdo obyektlarida notoʻgʻri saqlanganligi tufayli buzilgan taqdirda buning uchun savdo obyektlari javob beradi.

Non texnik reglamentlar yoki standartlarga muvofiq saqlanadi.

Xaridorlarga non va non-bulka mahsulotlari, maxsus anjom qoʻllanilmagan taqdirda, maxsus qoʻlqoplar (polietilen qoʻlqoplar yoki boshqa qoʻlqoplar) vositasida berilishi mumkin.

Sifatsiz (gʻarch-gʻurch qilgan, kuygan, ichi boʻsh, yaxshi qorilmagan, boshqa narsalar aralashgan) non yoki non mahsulotlari sotilgan taqdirda sotuvchi-xodimlar xaridor talabiga koʻra ularni sifatlisiga soʻzsiz almashtirib berishlari yoki pulini qaytarishlari kerak. Xaridorlar tomonidan qaytarib berilgan non va non-bulka mahsulotlari sanitariya jihatidan yaroqsiz hisoblanadi.

Non mahsulotlari zarur sifatga ega boʻlmagan taqdirda sotish muddatlari doirasida almashtiriladi.

56. Non, non-bulka mahsulotlarini saqlash va sotish jarayonida ularda kartoshka kasalligi belgilari aniqlangan taqdirda sotuvchi bu haqda mahsulot yetkazib beruvchiga darhol xabar berishi kerak. Zararlangan mahsulotlar sotuvdan chiqariladi va amaldagi qoidalarga muvofiq yoʻq qilinadi. Non mahsulotlarida kartoshka kasalligi mavjudligi va ularning yoʻq qilinganligi haqidagi dalolatnoma belgilangan tartibda tuziladi.

Kartoshka kasalligi mavjud boʻlgan mahsulot saqlangan tokchalar, shkaflar, lotoklar, idishlar kartoshka kasalligining oldini olish boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq belgilangan tartibda zararsizlantiriladi.

57. Alkogol mahsulotlarining chakana savdosiga doir faoliyat yuridik shaxslar tomonidan tuman (shahar) davlat soliq inspeksiyalariga mazkur faoliyat boshlanishi toʻgʻrisida xabarnoma yuborish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Alkogol mahsulotlarining chakana savdosiga doir faoliyat faqat alkogol mahsulotlarini saqlash va realizatsiya qilishning tegishli sanitariya normalari hamda qoidalariga mos keladigan omborxonalari va asbob-uskunalari boʻlgan, shaharlarda — kamida yigirma besh kvadrat metrli, qishloq joylarda — kamida oʻn besh kvadrat metrli (faqat alkogol mahsulotlari sotish uchun moʻljallangan va alohida kirish joyiga ega) savdo zali, uzoq togʻli joylarda — alohida savdo seksiyasi boʻlgan savdo obyektlarida amalga oshirilishi mumkin;

tamaki mahsulotlarining va tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining chakana savdosi yuridik shaxslar hamda yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan amalga oshiriladi;

tamaki mahsulotlarining chakana savdosiga doir faoliyat tuman (shahar) davlat soliq inspeksiyalariga mazkur faoliyat boshlanishi toʻgʻrisida xabarnoma yuborish yoʻli bilan amalga oshiriladi;

alkogol va tamaki mahsulotlarining, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining chakana savdosi boʻyicha faoliyat fiskal xotiraga ega onlayn nazorat-kassa mashinalaridan va (yoki) virtual kassa tizimlaridan, shuningdek, bank plastik kartochkalaridan toʻlovlarni qabul qilish boʻyicha hisob-kitob terminallaridan majburiy foydalanish sharti bilan amalga oshiriladi.

58. Sifatiga koʻra texnik reglamentlar yoki standartlarning majburiy talablariga muvofiq boʻlgan, belgilangan namunadagi aksiz markalari bilan markalangan (pivodan tashqari), shuningdek, identifikatsiya vositasi bilan majburiy raqamli markirovkalangan alkogol va tamaki mahsulotlari hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari sotilishi kerak.

58¹. Majburiy raqamli markirovkalanishi shart boʻlgan tovarlarning chakana savdosini amalga oshiruvchi tadbirkorlik subyektlari “Asl belgisi” raqamli markirovkalash va mahsulotlarni kuzatib borish milliy axborot tizimida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishlari shart.

58². Tamaki mahsulotlarining, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining chakana savdosi faqat tamaki mahsulotlarini va tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini saqlash hamda realizatsiya qilishning tegishli sanitariya normalari va qoidalariga mos keladigan omborxonalari hamda uskunalari boʻlgan koʻchmas savdo obyektlarida amalga oshiriladi.

58³.Chakana savdo subyekti alkogol va tamaki mahsulotlarini hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini yigirma bir yoshga yetmagan sotuvchi-xodimlar tomonidan sotishga yoʻl qoʻymasligi shart.

59. Savdo obyektlari tomonidan alkogol mahsulotlarining chakana savdosi vaqti Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan belgilanadi.

60. Alkogol va tamaki mahsulotlarining, shuningdek, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining:

yigirma bir yoshga toʻlmagan shaxslarga;

yigirma bir yoshga toʻlmagan shaxslar tomonidan;

sotuvchining bevosita ishtirokisiz, shu jumladan, savdo avtomatlari, boshqa elektron yoki mexanik qurilmalar vositasida;

oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatish tokchalaridan;

elektron tijorat shaklida, shu jumladan, har qanday yoʻl bilan oxirgi isteʼmolchilarga yetkazish yordamida (koʻpiklanadigan va tabiiy vinolar bundan mustasno);

sayyor (qoʻlda, lotoklarda, savatchalarda, qoʻl aravachalarida) savdo qilish yoʻli bilan;

koʻchmas savdo obyektlaridan tashqarida;

dorixonalarda;

bolalarga moʻljallangan tovarlar realizatsiya qilinadigan xonalarda;

bolalar oʻyinchoqlariga, konfetlarga yoki bolalar uchun moʻljallangan boshqa tovarlarga oʻxshatib ishlangan boʻlsa;

sogʻliqni saqlash tizimi tashkilotlari, taʼlim tashkilotlari, madaniyat muassasalari, jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport inshootlari, sanatoriy hamda tibbiy-ijtimoiy muassasalar hududlarida;

taʼlim, sport va diniy tashkilotlar hududidan toʻgʻri chiziq boʻylab yuz metrdan kam masofada joylashgan savdo obyektlarida, savdo obyekti umumiy savdo maydoni ming kvadrat metrdan ortiq boʻlgan savdo majmualarining (bozorlarning) hududida va yarmarka pavilyonlarida joylashgan hollar bundan mustasno;

yaroqlilik muddati oʻtganda;

mahsulot sifatini tasdiqlovchi tegishli hujjatlarsiz;

alkogol va tamaki mahsulotlarini, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini saqlash va realizatsiya qilishga doir sanitariya normalari hamda qoidalariga mos kelmaydigan xonalar va joylarda;

belgilangan tartibda aksiz markalari bilan tamgʻalanmaganda — aksiz markalari bilan tamgʻalanishi lozim boʻlgan alkogol va tamaki mahsulotlariga nisbatan;

qalbaki aksiz markalari bilan tamgʻalanganda;

ularning ishlab chiqaruvchisini aniqlash imkonini bermaydigan tarzda aniq tamgʻalanmaganda;

belgilangan tartibda raqamli identifikatsiya vositalari bilan tamgʻalanmaganda;

ularni ishlab chiqarish uchun litsenziyaga ega boʻlmagan shaxslar tomonidan ishlab chiqarilganda — litsenziyalanadigan alkogol va tamaki mahsulotlariga nisbatan;

alkogol va tamaki mahsulotlarini, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini realizatsiya qilish huquqiga ega boʻlmagan yoki ularni qonunchilikni buzgan holda sotgan yetkazib beruvchidan sotib olinganda;

alkogol mahsulotining idishi yorligʻida yoki tamaki mahsulotining hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining isteʼmol oʻrovida (qutisida) tibbiy ogohlantirish boʻlmaganda;

agar tamaki mahsulotining isteʼmol oʻrovida (qutisida) yigirma donadan kam sigareta boʻlsa — sigaretalarga nisbatan;

tamaki mahsuloti va tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalari boʻlmagan boshqa tovarlar bilan bir toʻplamda — tamaki mahsulotiga va tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalariga nisbatan;

isteʼmol oʻrovisiz (qutisiz, bloksiz) — tamaki mahsulotiga va tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalariga nisbatan;

donalab yoki ochilgan (yaxlitligi buzilgan) isteʼmol oʻrovida — (qutisida) sigaretalar va qizdiriladigan tamaki mahsulotiga nisbatan;

temir yoʻl vokzallarining, avtovokzallarning, aeroportlarning, daryo bandargohlarining, metropoliten stansiyalarining hududlarida va xonalarida (boj olinmaydigan savdo doʻkonlari bundan mustasno) — tamaki mahsulotlariga va tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalariga nisbatan;

eng kam ulgurji va chakana narxlardan past narxlarda — alkogol mahsulotlariga nisbatan (pivo bundan mustasno);

toʻliq polietilen, polistirol va boshqa polimer materialdan tayyorlangan isteʼmol idishida — alkogol mahsulotiga nisbatan (pivo bundan mustasno);

yorliqsiz, iflos (ichi yoki tashqarisi), yaqqol siniq belgilari boʻlgan (boʻgʻzi singan, yorilgan), tiqini buzilgan, umumiy koʻrinishi xiralashgan, yot qoʻshimchalari, choʻkmalari boʻlgan butilkalarda — alkogol mahsulotiga nisbatan (kolleksiya qilinadigan vino mahsulotlari bundan mustasno);

texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga mos kelmaganda realizatsiya qilinishi taqiqlanadi;

tamaki mahsulotlariga oʻxshatib ishlangan tovarlarni (tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalari bundan mustasno) realizatsiya qilish taqiqlanadi;

chekilmaydigan tamaki mahsulotlarini, shu jumladan, tarkibida nikotin mavjud boʻlgan chekilmaydigan mahsulotlarni realizatsiya qilish taqiqlanadi, nosvoy bundan mustasno.

60¹. Alkogol va tamaki mahsulotlarini, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini realizatsiya qilishni bevosita amalga oshirayotgan shaxs yigirma bir yoshdan kichik koʻringan xaridordan uning shaxsi va yoshini tasdiqlovchi hujjatini koʻrsatishni talab qilishi, hujjat mavjud boʻlmagan taqdirda esa alkogol va tamaki mahsulotlarining, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining realizatsiya qilinishini rad etishi shart.

60². Chakana savdo amalga oshirilayotganda tamaki mahsulotlarini, tamakini hamda nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini yoyib qoʻyish va ochiq namoyish etish taqiqlanadi.

60³. Chakana savdo obyektlari tomonidan alkogol mahsulotlarini sotish joylarida quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

alkogol mahsulotlarini bepul tarqatish;

alkogol mahsulotlarining nomidan, tovar belgisidan (xizmat koʻrsatish belgisidan) yoki tasviridan foydalanilgan tovarlarni (futbolkalar, bosh kiyimlar, oʻyinlar va boshqalarni) sotish;

har qanday turdagi ragʻbatlantiruvchi aksiyalarni oʻtkazish.

60⁴. Chakana savdo obyektlari tomonidan tamaki mahsulotlarini hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini sotish joylarida tamaki mahsulotlarini hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini sotishni quyidagi yoʻllar orqali ragʻbatlantirishga yoʻl qoʻyilmaydi:

tamaki mahsulotlarining hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining namunalarini bepul tarqatish, shuningdek, ularga nisbatan chegirmalar qoʻllash;

tamaki mahsulotlarining hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining nomidan, tovar belgisidan (xizmat koʻrsatish belgisidan) yoki tasviridan foydalanilgan tovarlarni (futbolkalar, bosh kiyimlar, oʻyinlar va boshqa shu kabilarni) sotish;

savdo obyektlarining old tomonida, kirish (chiqish) joylarida, rastalarida, tashqariga olib chiqiladigan predmetlarida hamda boshqa joylarida tamaki mahsulotlarining hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari tasvirlarini, nomlarini hamda ular haqidagi boshqa axborotni joylashtirish;

tamaki mahsulotlari, tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari boʻlmagan boshqa turdagi tovarlarni ishlab chiqarayotganda tamaki mahsulotlariga, tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarining tasvirlarini, nomlarini hamda ular haqidagi boshqa axborotni joylashtirish;

tamaki mahsulotlari, tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari boʻlmagan boshqa turdagi tovarlarni ishlab chiqarayotganda tamaki mahsulotlariga, tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalariga, mazkur moslamalarning ashyolariga yoki alohida qismlariga oʻxshatiladigan har qanday atamalar, taʼriflar, belgilar, ramzlar, tasvirlardan yoki boshqa alomatlardan foydalanish ragʻbatlantiruvchi aksiyalar yoki shunga oʻxshash boshqa tadbirlar oʻtkazish.

61. Alkogol va tamaki mahsulotlari hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari mahsulotning tegishli turi boʻyicha normativ hujjatlar talablariga muvofiq holda saqlanishi kerak.

Uzum, meva vinolari, konyaklar, shampan quyilgan, poʻstloq tiqinli butilkalar tiqinlarning qurib qolmasligi va havo kirmasligi uchun omborxonalarda yotiq holatda, boshqacha tiqinli butilkalar esa tik holatda saqlanadi.

62. Sotuvchi alkogol va tamaki mahsulotlarini savdo zaliga qoʻyishdan oldin tashqi belgilariga qarab ularning sifatini tekshirib koʻrishga majburdir.

63. Alkogolli mahsulotlarni sotish chogʻida sotuvchi sotuvdagi mavjud tovar namunalariga mahsulot nomi yozilgan, ularning idishi va qadoqlash qiymati qoʻshilgan narxlari koʻrsatilgan narxnomalarni birkitib qoʻyadi.

64. Sotuvchi-xodimlarning ish oʻrinlari (alkogolli mahsulotlarni quyib sotuvchi shaxslar uchun) tegishli savdo uskunasi, davlat tekshiruvidan oʻtgan oʻlchash menzurkalari va oʻlchash krujkalari bilan jihozlangan va alkogolli mahsulotlarni yigirma bir yoshga toʻlmagan shaxslarga realizatsiya qilish taqiqlanganligi haqidagi ogohlantiruvchi yozuv yoki belgi, shuningdek, tibbiy ogohlantirish joylashtirilgan boʻlishi, shuningdek, alkogolli mahsulotlarning inson sogʻligʻiga salbiy taʼsiri toʻgʻrisidagi tibbiy ogohlantirish joylashtirilgan boʻlishi kerak.

65. Xaridor kamchiliklari boʻlgan alkogol va tamaki mahsulotlari hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari sotib olgan taqdirda sotuvchi xaridor talabiga koʻra ularni sifatli tovarga almashtirib berishga yoki, agar mazkur kamchiliklar tovarning yaroqlilik muddati doirasida aniqlangan boʻlsa, xaridorga uning toʻlagan summasini qaytarib berishga majburdir.

Sotuvchi aybi bilan belgilangan yaroqlilik muddati doirasida kamchiliklari boʻlgan alkogol va tamaki mahsulotlarini hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalarini sotish oqibatida isteʼmolchi hayoti va salomatligiga yetkazilgan zarar amaldagi qonunchilikka muvofiq qoplanishi kerak.

66. Tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar, chakana savdo korxonalarining sotuvchi-xodimlari, rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari aholiga alkogol va tamaki mahsulotlari hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari sotish tartibini buzganlik yoki yomon sifatli alkogol va tamaki mahsulotlari hamda tamakini va nikotinni isteʼmol qilish moslamalari sotganlik, shuningdek, ularni saqlash tartibini buzganlik uchun amaldagi qonunchilikka muvofiq javob beradilar.

67. Pivo alkogolli mahsulot hisoblanadi (alkogolsizlari bundan mustasno). Pivoning (alkogolsizlari bundan mustasno) chakana savdosiga doir faoliyat yuridik shaxslar tomonidan tuman (shahar) davlat soliq inspeksiyalariga organiga mazkur faoliyat boshlanishi toʻgʻrisida xabarnoma yuborish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

68. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududida ixtisoslashtirilgan meva-sabzavot doʻkonlarida, oziq-ovqat doʻkonlarining boʻlimlari va seksiyalarida, shuningdek mulkchilikning barcha shakllaridagi pavilyonlarda yangi uzilgan sabzavot, hoʻl meva, uzum, rezavor meva, subtropik oʻsimliklar, yongʻoqmevalar, poliz mahsulotlari, qoʻziqorin, yovvoyi holda oʻsuvchi mevalar, kartoshka va ularni qayta ishlashdan olingan mahsulotlar (keyingi oʻrinlarda matnda “meva-sabzavot tovarlari” deb yuritiladi)ni chakana sotish sohasidagi asosiy talablarni belgilab beradi.

69. Chakana savdo korxonalari meva-sabzavot mahsulotlari va kartoshka koʻplab keltiriladigan davrda tumanlar, shaharlar hokimliklari va Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi organlarining ruxsati bilan lotoklar, telejkalarda sotishni, shuningdek dehqon bozorlari, guzarlar, yarmarkalar va ushbu maqsadlar uchun ajratilgan boshqa joylarda mayda ulgurji savdoning keng tarmogʻini tashkil etadilar.

Mayda chakana savdo tarmogʻi meva-sabzavot va boshqa qoʻshimcha tovarlar bilan oʻzlari tarkibiga kiradigan, ushbu mahsulotlar bilan savdo qiladigan korxonalar va tashkilotlar tomonidan taʼminlanadi.

70. Meva-sabzavot bilan savdo qiluvchi korxonalar va tashkilotlar qoʻshimcha ravishda qadoqlangan boshqa oziq-ovqat tovarlari: ziravor, ketchuplar, dorivorlar, asal, oʻsimlik moyi, tuz, oziq-ovqat mahsulotlariga qoʻshiladigan 10 foizdan ortiq boʻlmagan konsentratsiyali sirka kislotasi, meva-sabzavot sharbatlari va chanqovbosdi ichimliklar ham sotishi mumkin.

71. Ish sharoitlariga qarab meva-sabzavot tovarlari bilan savdo qiluvchi korxonalar va tashkilotlar xoʻjalik tovarlari: kartoshka-sabzavot tozalagich, sharbatsiqqich, qopqoqlash mashinalari, har xil idishlar, tiqin va oʻrash materiallari, kichik mexanizatsiya vositalari, bogʻ-poliz anjomlari, polietilen plyonka, meva-sabzavot ekinlari va boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlarining urugʻlari va koʻchatlarini sotishi mumkin.

72. Sotuvga qoʻyiladigan meva-sabzavot tovarlari sortlarga ajratilgan boʻlishi va sifatiga koʻra texnik reglamentlar yoki standartlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Saralash sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan olmaning ayrim dumbul navlari (“Oq olma”, “Astraxan oq olmasi”, “Rozmarin”), rezavor mevalar (qulupnay, malina (xoʻjagʻat), smorodina (qoragʻat), danakli mevalar (olcha, gilos, olxoʻri, oʻrik) va uzum uchun bundan istisno qilishga yoʻl qoʻyiladi. Agar yaroqsizlik va chiqit miqdori olmalar uchun 5 foizdan, danakli mevalar va uzum uchun 10 foizdan ortiq boʻlmasa, koʻrsatib oʻtilgan mahsulotlar sortlarga ajratilmasdan sotuvga qoʻyilishi mumkin.

73. Meva-sabzavot tovarlari tayyorlash (qabul qilish), saqlash, qayta ishlash, sotish (savdo) joylariga tovarni mexanik shikastlanishdan saqlashni taʼminlovchi idishda va oʻramda keltiriladi. Meva-sabzavot tovarlarining nosoz, iflos va oʻziga xos hid kelib turadigan idishda va transport vositalarida idishsiz tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

74. Meva-sabzavot tovarlari transportning ochiq turlari bilan tashilganda ularning ustiga brezent yoki oʻrash materiali yopilgan boʻlishi kerak.

75. Idish ehtiyotkorlik bilan, maxsus asboblar yordamida ochilishi kerak. Savdo korxonasi va tashkilotiga keltiriladigan barcha meva-sabzavot idishi uning saqlanishini taʼminlaydigan hamda ayniqsa zararli moddalar bilan ifloslanishiga yoʻl qoʻymaydigan sharoitlarda saqlanishi kerak. Idishni savdo zalida, tamburda va savdo korxonalarining old tomonida saqlash taqiqlanadi. Idishni saqlash uchun maxsus bino yoki atrofi oʻralgan bostirmali maydon ajratiladi.

76. Hoʻl, quritilgan, qayta ishlangan meva-sabzavot tovarlari buning uchun maxsus ajratilgan, tabiiy yorugʻlik tushmaydigan, yaxshi shamollatiladigan, sovutiladigan joylarda idishga solingan holda saqlanadi. Tovarning har bir turi saqlash joylarida alohida joylashtiriladi. Mahsulot solingan yashiklar, lotoklar, savatlar 1,5-2 metr balandlikdagi soʻrilarga qoʻyiladi. Tovarlar konteynerlarda saqlanganda ularning poldan balandligi bino shipining balandligiga va koʻtarish mexanizmlari jihozlanganligiga bogʻliq boʻladi.

77. Hoʻl meva, sabzavot va kartoshkani saqlash uchun quyidagi sharoitlar taʼminlanishi kerak:

78. Mevalar buzilishining oldini olish uchun fumigatsiya qilingan olma, nok va sitrus mevalarni savdo joylarida saqlash 24 soatdan oshmasligi kerak.

79. Tuzlangan karam, tuzlangan va sirkalangan bodring va pomidorlar yogʻoch bochkalarda, bidonlarda polda, shisha idishda — soʻkchaklarda yoki yashiklarda, polietilen qopchalarda-yashiklarda: karam — 0 dan — 2 °C gacha, bodring va pomidor — 1 dan +4 °C gacha haroratda, sovutiladigan xonalar boʻlmagan taqdirda omborlarda +12 °C dan oshmaydigan haroratda tungi vaqtda majburiy shamollatishni qoʻllagan holda koʻpi bilan ikki kecha-kunduz saqlanadi.

80. Quritilgan mevalar, sabzavot va qoʻziqorinlar 0 darajadan +10 darajagacha haroratda va havoning nisbiy namligi 75 foizdan yuqori boʻlmagan quruq, salqin xonalarda yashiklarda, soʻkchaklarga joylashtirilgan polietilen yoki kraft qopchalarda saqlanadi.

81. Havo kirmaydigan, sterilizatsiya qilingan metall, polimer, shisha idishdagi konservalar, sharbat va ichimliklar yogʻoch (yoki plastmassa) qutilarda +3 dan +10 °C darajagacha haroratda va havoning nisbiy namligi 85 foizdan oshmaydigan sharoitda saqlanadi.

82. Muzlatilgan meva va sabzavotlar harorati — 8 — 10 °C darajadan oshmaydigan past haroratli kameralarda va peshtaxtalarda saqlanadi.

83. Yangi rezavor mevalar solingan ochiq savatlar va gʻalvirlar usti yengil gazlama (masalan, doka va hokazolar) bilan yopiladi.

84. Kartoshka va meva-sabzavot tovarlari sotishga qoʻyishdan avval yaroqsiz va nostandartlarga ajratib saralanadi, shuningdek ularning ifloslangan ustki qismi tozalanadi. Qayta ishlash uchun saralash stollari, imkoniyatga qarab saralash — kalibrlash mashinalari bilan jihozlangan maxsus xona ajratiladi.

Rezavor mevalar, gilos, olcha va uzum dastlabki qayta ishlovlarsiz savdoga qoʻyilishi mumkin.

85. Doʻkonlarda yangi va quritilgan meva-sabzavot tovarlari va kartoshkani sotish tovarning narxi va sorti koʻrsatilgan, qadoqlangan holda amalga oshiriladi.

86. Doʻkonlarda kartoshka va meva-sabzavot tovarlari polkalarda, etajerkalarda va peshtaxtalarda, shu jumladan sovutish peshtaxtalarida, chakana savdo stollarida, savatlarda, yashiklarda va boshqa asbob-uskunalar va jihozlarda koʻrsatib qoʻyiladi, kartoshka va meva-sabzavot tovarlarini elektron tijorat shaklida sotish bundan mustasno.

87. Oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish usuli bilan savdoga tayyorlanadigan tovarlar doʻkonlarda bogʻlamlanadi, qadoqlanadi, ovqat tayyorlash uchun toʻplam qilib qoʻyiladi, ip va polietilen toʻrxaltalarga, qopchalarga va boshqa oʻrash-joylash materiallariga joylanadi hamda markalanadi.

88. Tortib sotiladigan kartoshka, meva-sabzavot tovarlarini ogʻirligi xaridorga koʻrinarli joyda koʻrsatilgan idishda tortishga yoʻl qoʻyiladi.

89. Tuzlangan karam, tuzlangan va sirkalangan qoʻziqorin amaldagi texnik reglamentlar yoki standartlarga muvofiq foiz nisbatlaridagi sharbat, tuzli va sirkali suv bilan birga sotiladi.

Boshqa tuzlangan va sirkalangan meva-sabzavot tovarlarini sotishda suyuqlik tovar tortib boʻlingandan soʻng xaridor iltimosiga koʻra qoʻshiladi.

Yuqorida koʻrsatilgan mahsulotlarni sotishda maxsus anjomlar (qoshiq, vilka, kurakchalar) qoʻllaniladi.

90. Sotuvchi xaridorga kartoshka, meva-sabzavot tovarlarini sotishda savdo jarayonida vujudga kelgan yaroqsiz va sifati past mahsulotlarni ajratib tashlashga majburdir.

91. Sifati past meva-sabzavot tovarlarini sotish taqiqlanadi.

92. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarning chakana savdosi ushbu faoliyatni boshlaganlik haqida Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasiga (keyingi oʻrinlarda — Davlat asillik darajasi inspeksiyasi) yuborilgan xabarnomaning qabul qilingani toʻgʻrisidagi tasdiqnoma asosida tadbirkorlik subyektlari — yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchilar hamda affinaj korxonalar:

oʻzlari ishlab chiqargan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik hamda boshqa buyumlarni chakana sotish;

ishlab chiqarish maqsadlarida aholidan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik hamda boshqa buyumlarni, qimmatbaho metallar parchalarini, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni xabarnomaning qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi tasdiqnomada koʻrsatilgan manzil boʻyicha sotib olish huquqiga ega.

Bunda qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchilar va affinaj korxonalar qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik hamda boshqa buyumlarni, qimmatbaho metallar parchalarini, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni sotib olish uchun zargarlik doʻkonlari, savdo markazlari va (yoki) komplekslarining boʻlimlari, seksiyalarida maxsus jihozlangan punktlarni (keyingi oʻrinlarda — sotib olish punktlari) tashkil qilishga ruxsat etiladi.

93. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlari hamda boshqa buyumlar, qayta ishlangan, tozalanmagan qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar faqat ixtisoslashtirilgan zargarlik doʻkonlari, savdo markazlari va/yoki komplekslarning boʻlimlari hamda seksiyalarida sotiladi.

94. Savdo zalida belgilangan tartibda metrologiya tekshiruvidan oʻtkazilgan, birinchi yoki ikkinchi toifa aniqlikdagi (elektron yoki tahliliy) tarozilar va toshlar, uzuk oʻlchagichlar, barmoq oʻlchagichlar majburiy tartibda boʻlishi shart.

95. Ixtisoslashtirilgan zargarlik doʻkonlari, savdo markazlari va/yoki komplekslarning boʻlimlari hamda seksiyalarida Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlarning probalari toʻgʻrisidagi axborot, shuningdek, qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik hamda boshqa buyumlarni tekshirish, tahlil qilish va tamgʻalash tartibini belgilaydigan normativ hujjatlardan koʻchirmalar, asillik darajasi tamgʻalarining izlari, belgilangan namunadagi asillik darajasi belgilari izlarining tasviri, Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasining chakana savdo huquqi uchun roʻyxatdan oʻtkazish guvohnomasi, mazkur Qoidalar va xaridor uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar koʻzga koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi zarur.

Oʻzlari ishlab chiqargan zargarlik buyumlarining chakana savdosini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar (litsenziyaga ega zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchilar) uchun Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlarning probalari toʻgʻrisidagi axborot, asillik darajasi tamgʻalarining izlari, belgilangan namunadagi asillik darajasi belgilari izlarining tasviri, zargarlik buyumlarini ishlab chiqarish uchun beriladigan litsenziya, ishlab chiqaruvchining shaxsiy tamgʻasining kodi va xaridorlar uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar koʻzga koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi zarur.

96. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlar faqat ularda ishlab chiqaruvchining shaxsiy tamgʻasi, Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasi qoʻygan asillik darajasi tamgʻasining belgisi yoki zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchi tomonidan mustaqil ravishda qoʻyiladigan belgilangan namunadagi asillik darajasi belgisi izlari mavjud boʻlsagina sotiladi (Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan zargarlik buyumlari uchun).

Zargarlik va boshqa buyumlarga qoʻyilgan asillik darajasining ishonchliligi uchun ularni ishlab chiqaruvchisi javobgar boʻladi.

Chet eldan sotish maqsadida keltirilgan xorijda ishlab chiqarilgan buyumlarda ham asillik darajasi belgisi va tamgʻa, Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasining Oʻzbekiston Respublikasi davlat asillik darajasi tamgʻamasining izi majburiy tartibda qoʻyilishi shart.

Bojxona toʻlovlari amalga oshirilganligini tasdiqlovchi hujjatlari boʻlmagan chet elda ishlab chiqarilgan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan zargarlik va boshqa buyumlarni sotuvga qoʻyish va chakana savdoda realizatsiya qilish man etiladi. Bunda ushbu tartib 2024-yil 1-sentabrga qadar buxgalteriya hisobi qonunchiligiga muvofiq rasmiylashtirilgan (kirim qilingan) zargarlik buyumlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Gardishga solinmagan qimmatbaho toshlar qirralangan shaklda, gardishga solinmagan yarim qimmatbaho toshlar esa qayta ishlangan shaklda sotiladi.

Qirralangan olmos, zumrad, yoqut, laʼl, aleksandritlar har bir shunday tosh yoki sotiladigan qimmatbaho toshlar toʻplami uchun import qiluvchining sertifikati boʻlgan taqdirdagina sotiladi.

Sotilishi lozim boʻlgan qirralangan qimmatbaho toshlar (0,3 karatdan ortiq) alohida oʻramga ega boʻlishi, shuningdek, gardishga solingan qimmatbaho tosh uchun import qiluvchining sertifikati boʻlishi shart.

97. Chakana savdoga qoʻyilgan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarda buyumning nomi, qimmatbaho metall turi, asillik darajasi, qoʻshimchalarning turlari va xususiyatlari, shu jumladan qimmatbaho toshning sifat hamda rangi va qiymati xususiyatlarini oʻzgartirgan ishlov berish usuli, buyumning chakana narxi koʻrsatilgan tamgʻalangan yorliqli boʻlishi kerak (qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlar ulgurji sotilganda, har bir buyum uchun alohida tamgʻalangan yorliqlar boʻlishi talab qilinmaydi).

Qimmatbaho toshlar xususiyatiga ega boʻlgan sunʼiy materiallardan qoʻshimchalar sifatida foydalanilganda, yorliqlarda ushbu tosh sunʼiy tayyorlangani haqidagi axborot koʻrsatilishi shart.

Qonun hujjatlariga muvofiq, tamgʻalanmaydigan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlari va boshqa buyumlarning ayrim turlarida sifat sertifikati boʻlishi zarur.

98. Qimmatbaho toshlar va qimmatbaho metallardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlar savdo zaliga qoʻyilishidan avval sotuvdan oldin tayyorgarlikdan oʻtishi zarur. Bu jarayon buyumlarni koʻzdan kechirish va saralash, davlat asillik darajasi tamgʻasining izi yoki ishlab chiqaruvchi mustaqil ravishda qoʻygan belgilangan namunadagi asillik darajasi belgisining (Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlab chiqarilgan buyumlar uchun) va ishlab chiqaruvchining shaxsiy tamgʻasinining izi, plomba va yorliqlarning saqlangani, oʻlchamlari boʻyicha saralanganligini tekshirishni oʻz ichiga oladi.

Ishlab chiqaruvchilarning rasmiy roʻyxatdan oʻtgan shaxsiy tamgʻalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasi tomonidan erkin foydalanish uchun Oʻzbekiston Respublikasining ochiq maʼlumotlar portaliga joylashtiriladi.

Sotuvchi xaridorga malakali yordam koʻrsatishi va qimmatbaho metallar hamda qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlarni tanlashda, yaxshi saqlashda zarur maslahat bilan taʼminlashi, xaridorni sotuvdagi mavjud namunalar bilan tanishtirishi kerak.

Xaridorning xohishiga koʻra, sotuvchi-xodim xaridor tanlagan qimmatbaho toshlar va metallardan yasalgan zargarlik buyumlarini doʻkon ish kunining oxirigacha boʻlgan muddatgacha saqlab turish huquqiga ega.

Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan bezaklar alohida oʻrab joylangan boʻlishi kerak.

Sotuvchi qoʻshimcha tovarlar sotishni tashkil etishi va xaridorga qoʻshimcha kompleks xizmatlar koʻrsatishi mumkin (oʻyma naqsh solish, oldindan buyurtma qabul qilish, sovgʻani yetkazib berish va topshirish, chiroyli qilib oʻrab joylash va boshqa turdagi xizmatlar).

Sotuvchi xaridorga sotib olgan tovarni berishda unda davlat asillik darajasi tamgʻasining izi yoki ishlab chiqaruvchi mustaqil ravishda qoʻygan belgilangan namunadagi asillik darajasi belgisining (Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlab chiqarilgan buyumlar uchun) va ishlab chiqaruvchining shaxsiy tamgʻasinining izi, shuningdek, qirrali qimmatbaho toshlar uchun sertifikatni tekshirishi hamda bular haqida xaridorni xabardor qiladi.

Sotuvchi xaridorning talabiga binoan sotib olingan qimmatbaho toshlar va qimmatbaho metallardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarni oʻlchashda xatoligi 0,01 grammdan oshmaydigan tarozilarda uning ishtirokida oʻlchaydi.

Sotuvchi xaridorning talabi boʻyicha ishlab chiqaruvchilarning rasmiy roʻyxatdan oʻtgan shaxsiy tamgʻalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim qilishi shart.

99. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik hamda boshqa buyumlar almashtirilmaydi va qaytarib olinmaydi, ularda sotib olungunga qadar sotuvchi tomonidan qayd qilinmagan nuqsonlar (zirakka toshlar, ilgaklarning, bilakuzukka sharnirli birikmalarning boʻsh mahkamlangani, yoriqlar, singan, tirnalgan joylar, gʻudurlar va boshqa nuqsonlar) aniqlangan, davlat asillik darajasi tamgʻasi yoki belgilangan namunadagi asillik darajasi belgisi izining zargarlik qotishmasining haqiqiy asillik darajasiga, buyum xususiyatining plombalangan yorliq maʼlumotlariga mos kelmagan holatlar bundan mustasno.

Sotilgan buyumlar, gardishga solinmagan qimmatbaho toshlar va qayta ishlov berilgan yarim qimmatbaho toshlar uchun xaridorga kassa cheki beriladi.

Qirrali qimmatbaho (0,3 karatdan ortiq) toshlar almashtirilishi va qaytarilishi mumkin emas.

100. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlarda sotuvchi tomonidan qayd qilinmagan nuqsonlar aniqlangan taqdirda, xaridor ularni xarid qilingan kundan boshlab 6 oy ichida xarid narxi tegishlicha qayta hisoblangan holda, shunday buyumlarga yoki boshqa buyumlarga almashtirish huquqiga ega yoki ulardagi nuqsonlar tekin bartaraf etilishi yoxud xarid narxi mutanosib ravishda kamaytirilishi kerak.

Xaridor, shuningdek, zarari qoplangan holda oldi-sotdi shartnomasini bekor qilishga ham haqli. Xaridorning koʻrsatib oʻtilgan talablari tovar cheki nusxasi taqdim etilgandan keyingina koʻrib chiqiladi.

101. Almashtirish yoki nuqsonlarni tekinga bartaraf etish muddati buzilgan taqdirda, sotuvchi “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq jarima toʻlashi shart.

102. Sifatga oid nuqsonlar paydo boʻlishi sabablari masalasida kelishmovchiliklar kelib chiqsa, sotuvchi qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumni xaridordan qabul qilib olishga va uni mustaqil ekspertiza oʻtkazish uchun Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasiga yuborishga majbur, ekspertizadan oʻtkazish ishlari uchun toʻlov sotuvchi tomonidan toʻlanadi.

Mahsulot sifati boʻyicha eʼtirozlar Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasining xulosasiga asosan asossiz boʻlgan taqdirda, xaridor qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sotuvchining xarajatlarini toʻliq qoplaydi.

103. Sotilgan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlar uchun xaridordan naqd pullar qonun hujjatlariga muvofiq axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda, nazorat-kassa mashinalari yoki toʻlov terminallari orqali qabul qilinadi hamda albatta chek beriladi.

104. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlari bilan vositachilik savdosi tovarlar bilan vositachilik savdosi qoidalariga muvofiq faqat mazkur Qoidalarning 92 va 93-bandlarida koʻrsatilgan va Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasiga faoliyatni boshlaganlik haqida xabarnoma yuborilgani toʻgʻrisidagi tasdiqnomaga ega boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan savdo obyektlarida amalga oshiriladi.

Chet elda ishlab chiqarilgan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlarini, agar ular boʻyicha bojxona toʻlovlari amalga oshirilganligini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlmasa, vositachilik savdosi qoidalariga muvofiq realizatsiya qilish man etiladi. Bunda ushbu tartib buxgalteriya hisobi qonunchiligiga muvofiq 2024-yil 1-sentabrga qadar rasmiylashtirilgan (kirim qilingan) zargarlik buyumlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

105. Sotuvchi qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan buyumlarni sotish qoidalarini buzganligi, zargarlik buyumlarini asillik darajasini belgilash va tamgʻalash, shuningdek, kirim qilinmagan kontrafakt mahsulotlarni sotganligi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

106. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarning chakana, vositachilik hamda ulgurji savdosi bilan shugʻullanadigan yuridik shaxslar axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda, olingan va sotilgan zargarlik buyumlarining elektron reyestrini yuritishi shart.

Mazkur bandning buzilishi Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka sabab boʻladi.

107. Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasi tomonidan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlar, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarning chakana savdosi bilan shugʻullanish huquqi uchun berilgan roʻyxatdan oʻtkazish guvohnomasiga ega boʻlgan yuridik shaxslar aholidan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlari parchalarini, ulardan tayyorlangan buyumlarni, shuningdek, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni zargarlik doʻkonlari, savdo markazlari va/yoki komplekslarining boʻlimlari, seksiyalaridagi maxsus jihozlangan punktlarda tashkil qilingan sotib olish punktlari orqali (keyingi oʻrinlarda sotib olish punktlarida deb ataladi) xarid qilish faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega.

Bunda Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasi tomonidan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarni, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarning chakana savdosi bilan shugʻullanish huquqini beruvchi roʻyxatdan oʻtkazish guvohnomasiga ega yuridik shaxslarga:

a) aholidan shartnoma asosida quyidagilarni sotib olishga ruxsat etiladi:

oltin, kumush, platina va platina guruhiga kiruvchi qimmatbaho toshlar (paladiy, iridiy, rodiy, ruteniy va osmiy) va ulardan yasalgan madaniy-maishiy buyumlar;

qimmatbaho metallardan standart, oʻlchovli yombilar;

qimmatbaho metallardan yasalgan tangalar;

qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar;

qimmatbaho metallardan yasalgan soatlar va ularning qismlari;

kumush gardishli chinni va billur buyumlar;

b) quyidagilarni sotib olish taqiqlanadi:

texnik olmoslar;

ishlov berilmagan qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar;

sof holdagi, shlix, plastinalardagi, sim va qum shaklidagi oltin, kumush platina va platina guruhiga kiruvchi metallar (palladiy, iridiy, rodiy, rutiniy va osmiy);

ishlab chiqarish uchun moʻljallangan oltin, platina, paladiy va kumushdan yasalgan buyumlar (perchinlar, platinali laboratoriya shisha idishlari va anjomlari — tigllar, kosachalar, tigl qopqoqlari, elektrodlar, shpatellar, sinov naychalari, termal konvertorlar, platina va platina rodiyli qotishmalaridan tayyorlangan termooʻzgartirgichlar va boshqalar);

davlat, nodavlat va notijorat tashkilotlarining qimmatbaho buyumlari.

107¹. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlarini ishlab chiqarish huquqiga ega yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar zargarlik buyumlarini ishlab chiqarish faoliyatini boshlash toʻgʻrisidagi xabarnomada koʻrsatilgan manzil boʻyicha boshqa jismoniy va yuridik shaxslardan quyidagilarni sotib olish huquqiga ega:

qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarni hamda ularning parchalarini;

oltin izlovchilar usulida qazib olingan qimmatbaho metallar, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni;

Markaziy bankning qimmatbaho metallardan yasalgan tangalari va pul belgilari, standart va oʻchovli quymalarini;

qimmatbaho metallardan yasalgan soatlar va ularning qismlarini;

sof holdagi, shlix, plastinalardagi, sim va qum shaklidagi oltin, kumush platina va platina guruhiga kiruvchi metallar (palladiy, iridiy, rodiy, rutiniy va osmiy);

ishlab chiqarish uchun moʻljallangan oltin, platina, palladiy va kumushdan yasalgan buyumlar (perchinlar, platinali laboratoriya shisha idishlari va anjomlari — tigllar, kosachalar, tigl qopqoqlari, elektrodlar shpatellar, sinov naychalari, termal konvertorlar, platina va platina rodiyli qotishmalaridan tayyorlangan termooʻzgartirgichlar va boshqalar);

stomatologik mahsulotlar uchun qimmatbaho metallardan tayyorlangan disklar, shuningdek, ularning parchalarini;

qimmatbaho toshlarni, ulardan yasalgan madaniy-maishiy buyumlarni va yarim qimmatbaho toshlarni;

texnik olmoslarni;

ishlov berilmagan qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni;

kumush gardishli chinni va billur buyumlarni.

107². Notariusning ijro xatiga ega boʻlgan lombardlar va mikromoliya tashkilotlari ixtiyorida qoladigan zargarlik buyumlari, shuningdek, ushbu buyumlarning parchalari qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchi huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar yoki affinaj korxonalarga shartnoma asosida sotilishi mumkin.

107^4. Affinaj faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga ega boʻlgan tadbirkorlik subyektlari:

a) zargarlik buyumlari savdosi faoliyatini boshlash toʻgʻrisida xabarnoma yubormasdan, affinaj faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyada koʻrsatilgan manzil boʻyicha boshqa jismoniy va yuridik shaxslardan quyidagilarni sotib olish huquqiga ega:

qimmatbaho metallardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlarni hamda ularning parchalarini;

oltin izlovchilar usulida qazib olingan qimmatbaho metallarni;

Markaziy bankning qimmatbaho metallardan yasalgan tangalari va pul belgilari, standart va oʻlchovli quymalarini;

qimmatbaho metallardan yasalgan soatlar va ularning qismlarini;

sof holdagi, shlix, plastinalardagi, sim va qum shaklidagi oltin, kumush platina va platina guruhiga kiruvchi metallar (palladiy, iridiy, rodiy, rutiniy va osmiy);

ishlab chiqarish uchun moʻljallangan oltin, platina, palladiy va kumushdan yasalgan buyumlar (perchinlar, platinali laboratoriya shisha idishlari va anjomlari — tigllar, kosachalar, tigl qopqoqlari, elektrodlar shpatellar, sinov naychalari, termal konvertorlar, platina va platina rodiyli qotishmalaridan tayyorlangan termooʻzgartirgichlar va boshqalar);

stomatologik mahsulotlar uchun qimmatbaho metallardan tayyorlangan disklar, shuningdek, ularning parchalarini.

b) qimmatbaho metallarni sotish;

v) oltin izlovchilar usulida qazib olish faoliyati bilan shugʻullanuvchi subyektlarga xizmat koʻrsatish uchun sotib olinadigan qimmatbaho metallning saqlanishini taʼminlaydigan, shuningdek, mazkur Qoidalarning 112-bandi talablariga muvofiq jihozlangan sayyor punktlar tashkil etish huquqiga egadir.

107⁵. “Oʻzbekzargarsanoati” uyushmasiga aʼzo boʻlgan affinaj korxonalari:

“Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” AJ va “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJdan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar asosida oldindan 100 foiz toʻlovni amalga oshirgan holda qimmatbaho metallarni sotib olish va keyinchalik ularni zargarlik buyumlari ishlab chiqaruvchilar uchun qulay shakl va miqdorlarga keltirgan holda sotish;

qimmatbaho metallardan suvenir tangalarni tayyorlash va realizatsiya qilish huquqiga egadir.

108. Sotib olish punktlari koʻrsatib oʻtilgan qimmatli boyliklar ishonchli saqlanishini taʼminlaydigan, shuningdek topshiruvchilarga xizmat koʻrsatish uchun zarur sharoitlarga ega boʻlgan maxsus jihozlangan binolarda joylashtirilishi kerak.

109. Sotib olish punktlari tomonidan toʻlov amalga oshirilgandan soʻng xarid qilingan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlar, ulardan tayyorlangan buyumlar, shuningdek, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar qimmatbaho sotuvchilarga qaytarilmaydi.

112. Qimmatbaho metallarning asillik darajasini aniqlash va ularning ogʻirligini oʻlchash uchun sotib olish punktlari:

belgilangan barcha asillik darajalarini aniqlash uchun tahlil uskunalari va/yoki kimyoviy moddalar;

qimmatbaho toshlarni oʻlchash uchun karat (elektron yoki tahliliy) tarozilar;

oltin, kumush, platina va platina guruhiga kiruvchi metallarni oʻlchash uchun I yoki II toifadagi tarozilarga (elektron yoki tahliliy) ega boʻlishi zarur.

113. Boyliklarni tosh-tarozida tortish:

oltin, platina, palladiy va ushbu metallardan yasalgan buyumlar uchun — 0,01 grammgacha;

kumush va kumushdan yasalgan buyumlar uchun — 0,1 grammgacha;

gardishsiz qimmatbaho toshlar uchun — 0,01 karatgacha;

yarim qimmatbaho toshlar uchun — 0,01 grammgacha;

ishlov berilgan toshlar uchun — 0,1 grammgacha aniqlikda boʻlishi kerak.

Xarid qilish paytida buyumdan olish mumkin boʻlmagan yoki buyumdan olish maqsadga muvofiq boʻlmagan barcha qimmatbaho toshlar karatomer boʻyicha 0,1 karatgacha aniqlikda aniqlanadi.

114. Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik va boshqa buyumlar, zargarlik buyumlari parchalari, shuningdek, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni sotib olish bilan bogʻliq barcha operatsiyalar qimmatbaho buyumlar sotuvchi ishtirokida amalga oshiriladi (asillik darajasini aniqlash, oʻlchash, shtiftlar, kanifolni olib tashlash va boshqalar).

117^1. Zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchilar ham affinaj faoliyatini amalga oshirish huquqi uchun litsenziyaga ega boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan tashkil etilgan sotib olish punktlari kabi sotib olingan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlarni hisobga olish, saqlash, sarflash va hisob-kitob qilish tartibini mustaqil belgilaydi.

118. Quyidagi masalalar boʻyicha sotib olish punktlari ishini nazorat qilish:

sotib olish punktlari ishining toʻgʻri tashkil etilganligi — tasarrufida ushbu punktlar boʻlgan tashkilotlar tomonidan;

zargarlik buyumlarini sotish faoliyatini boshlaganlik yoki tugatganlik haqida xabarnoma yuborgani toʻgʻrisida tasdiqnomaga ega boʻlish — Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasi tomonidan;

hisobga olish va pul operatsiyalarini yuritish, shuningdek, nazorat-kassa mashinalari va plastik kartalardan toʻlovlarni qabul qilish uchun hisob-kitob terminallari, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda onlayn nazorat-kassa mashinalari yoki virtual kassalar qoʻllanilishi boʻyicha qonunchilik hujjatlariga rioya qilinishi — Soliq qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi.

119. Sotuvga faqat belgilangan muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlgan (majburiy tartibda sertifikatlanishi shart boʻlsa) avtomototransport vositalari (avtomobillar, mototsikllar, tirkamalar, mamlakatimizda va chet elda ishlab chiqarilgan raqamli agregatlar) qoʻyiladi.

Avtomototransport vositalarini sotuvchi doʻkonlarning joylashishi avtomototransport vositalarini namoyish qilish uchun zarur savdo maydonlari va sotish uchun tegishli shart-sharoitlar mavjudligi hisobga olingan holda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan tasdiqlanadi.

119¹. Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasini tuzishda barcha isteʼmolchilarga teng imkoniyatlarni yaratadi.

Agar bozorda ustun mavqega ega sotuvchida oʻzi tomonidan ishlab chiqarilgan avtomototransport vositasini sotishda ichki bozordagi talabni qondirish imkoniyati mavjud boʻlmaganda, bir shaxs bilan 12 oy davomida avtomototransport uchun ikkitadan ortiq shartnoma tuzilganda, sotuvchi keyingi 12 oy mobaynida ushbu mahsulot uchun qayta shartnoma tuzishdan bosh tortish huquqiga ega.

120. Avtomototransport vositalari savdo zaliga qoʻyilguniga qadar ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan ishlar hajmiga muvofiq savdo oldi tayyorgarligidan oʻtishi kerak. Bunday tayyorgarlik sotuvchi yoki sotuvchi bilan tuzilgan shartnoma asosida bunday talabni bajaruvchi korxona tomonidan amalga oshiriladi. Servis daftarida yoki uning oʻrnini bosuvchi hujjatda tayyorgarlik oʻtkazilganligi toʻgʻrisida belgi qayd etiladi. Hujjatda bunday belgini qayd etmasdan avtomototransport vositalari sotilishi mumkin emas.

121. Sotuvchi rasmiylashtirishgacha xaridorga avtomototransport vositasini sotishdan oldin tayyorlashga doir bajarilgan ishlarning sifatini, uning butlanganligini tekshirish, shuningdek kafolat majburiyatlari shartlari bilan tanishish imkonini berishi kerak.

Chet elda ishlab chiqarilgan avtomototransport vositasidan foydalanishga doir amaliy qoʻllanma davlat tiliga qoʻshimcha haq undirilmasdan tarjima qilinishi kerak.

122. Sotuvchi avtomototransport vositasini tanlashda malakali yordam berilishini taʼminlashi, xaridorni ushbu vositalarning sotuvda mavjud boʻlgan rusumlari va modellari bilan tanishtirishi kerak.

Avtomototransport vositalari savdo zalida yoki sotish qulay boʻlgan boshqa joylarda xaridor uni erkin koʻrib chiqadigan qilib joylashtirilishi kerak.

Sotuvchi qoʻshimcha tovarlar sotilishini tashkil etishi va qoʻshimcha haq toʻlash evaziga xaridorga kompleks xizmatlar (avtomobilga qoʻshimcha aksessuarlar, qurilmalar va mexanizmlar oʻrnatish, avtomobillarni saqlash, yonilgʻi quyish va boshqalar) koʻrsatishi mumkin.

123. Sotilgan avtomototransport vositasi uchun sotuvchi xaridorga quyidagilarni berishi kerak: servis daftarchasi, foydalanish boʻyicha amaliy qoʻllanma, pul bank muassasasi orqali olinganligini tasdiqlovchi tovar (kassa) cheki yoki boshqa hujjat, avtomototransport vositasi kompleksiga kiruvchi anjomlar toʻplami, agar bunday toʻplam ishlab chiqaruvchi tomonidan nazarda tutilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati organlarida roʻyxatdan oʻtkazish uchun asos boʻlib xizmat qiluvchi elektron hisob-maʼlumot.

Nomerli agregat (dvigatel, shasse, kuzov, rama) sotilganda xaridorga quyidagilar beriladi:

ishlab chiqaruvchi tomonidan nazarda tutilgan texnik hujjatlar (bayoni), tovar (kassa) cheki yoki pul bank muassasasi orqali olinganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati organlarida roʻyxatdan oʻtkazish uchun asos boʻlib xizmat qiluvchi elektron hisob-maʼlumot.

124. Haqi toʻlangan avtomototransport vositasini olish xaridor tomonidan rad etilgan taqdirda toʻlangan summa unga qonunchilikda belgilangan tartibda qaytariladi.

125. Avtomototransport vositasiga ishlab chiqaruvchining kafolatnomasi normativ-texnik hujjatlarda belgilangan muddat davomida yoki muayyan kilometr yurilishi mobaynida amal qiladi.

Kafolat muddati avtomototransport vositasi xaridorga sotilgan kundan boshlanadi.

126. Foydalanishning kafolat muddati davrida sotilgan avtomototransport vositalarida sotuvchi tomonidan qayd etilmagan kamchiliklar va ishlab chiqarishdagi yashirin nuqsonlari aniqlangan taqdirda avtomototransport vositasi egasining tanlovi boʻyicha shunga oʻxshash rusumdagi yangi avtomototransport vositasi bilan yoki xarid narxi tegishli ravishda qayta hisob-kitob qilingan holda boshqa rusumdagi avtomototransport vositasi bilan almashtirilishi, yoxud ulardagi kamchiliklar tekin bartaraf etilishi yoki ularni bartaraf etish xarajatlari toʻlanishi, yoxud xarid narxi tegishlicha kamaytirilishi kerak (avtomobillar bundan mustasno).

Kafolat muddati mobaynida avtomobillarni almashtirish, kuzov yoki kamida ikkita agregatni almashtirish zarur boʻlgan taqdirda, ekspert komissiyasi qaroriga koʻra (ushbu Qoidalarning 130-bandiga muvofiq) amalga oshiriladi. Avtomototransport egasi, shuningdek zararlar toʻlangan holda oldi-sotdi shartnomasini bekor qilishga haqlidir (avtomobillar bundan mustasno). Koʻrsatib oʻtilgan talablar avtomototransport vositasini sotuvchiga qoʻyiladi.

Istisno hollarda (sotuvchi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tugatilganda) kamchiliklarni tekin bartaraf etish yoki bartaraf etish boʻyicha oʻz xarajatlarini qoplash, boshqa avtomototransport vositasiga almashtirish toʻgʻrisidagi talab avtomototransport vositasi egasi tomonidan tovarni ishlab chiqaruvchiga berilishi mumkin. Avtomototransport vositasi egasi ushbu talablarni qoʻyish oʻrniga nosoz avtomototransport vositasini ishlab chiqaruvchiga qaytarishga hamda uning uchun toʻlangan summa qaytarilishini talab qilishga haqlidir.

Sotuvchi, ishlab chiqaruvchi aniqlangan kamchiliklar boʻyicha avtomototransport vositasi egasining talablarini qondirish borasida ularning funksiyasini bajarishga vakil qilingan korxonalar tashkil etishlari, shuningdek ushbu maqsadlarda boshqa korxonalar bilan (keyingi oʻrinlarda matnda “ularning funksiyalarini bajaruvchi korxonalar” deb yuritiladi) shartnomalar tuzishlari mumkin.

Sotuvchi, tayyorlovchi (ularning funksiyalarini bajaruvchi korxona) tomonidan avtomototransport vositasi egasining shaxsiy arizasi roʻyxatdan oʻtkazilgan kun ushbu bandda sanab oʻtilgan talablar qoʻyiladigan muddat boshlanadigan kun hisoblanadi.

127. Avtomototransportda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish quyidagi (respublika tashqarisidan keltiriladigan zarur ehtiyot qismlar mavjud boʻlmagan taqdirda, ularni keltirish talab qilinadigan vaqtni hisobga olmasdan, biroq uch oydan ortiq boʻlmagan) muddatlarda amalga oshiriladi:

koʻpi bilan 10 kun — avtomototransport vositasi egasi tomonidan kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida tegishli talab berilgan paytdan boshlab ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) tomonidan;

koʻpi bilan 20 kun — kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida avtomototransport vositasi egasi tomonidan tegishli talab berilgan paytdan boshlab savdo korxonasi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) tomonidan.

128. Avtomototransport vositasidagi kamchiliklar bartaraf etilgan taqdirda ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan belgilangan kafolat muddati transport vositasidan foydalanilmagan vaqtga uzaytiriladi. Koʻrsatib oʻtilgan vaqt avtomototransport egasining kamchiliklarni bartaraf etish haqidagi talab bilan murojaat qilgan kundan boshlab hisoblanadi va avtomototransport vositasi tuzatilgandan keyin olingan paytdan boshlab tamom boʻladi.

129. Nuqsonlari boʻlgan avtomototransport vositasini sotuvchi, ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) tomonidan almashtirish yetti kun muddatda (agar almashtirish toʻgʻrisida talab berilgan paytda shunga oʻxshash avtomototransport vositasi bor boʻlsa), sifatni qoʻshimcha ravishda tekshirish zarur boʻlganda esa avtomototransport vositasi egasi tomonidan talab berilgan kundan boshlab 20 kun ichida amalga oshiriladi. Avtomobillarni almashtirish muddatlari mazkur Qoidalarning 127-bandiga muvofiq ekspert komissiyasi qarori qabul qilingan sanadan boshlab hisoblanadi.

Shunga oʻxshash avtomototransport vositasi mavjud boʻlmaganda avtomototransport vositasi egasining nuqsonli avtomototransport vositasini almashtirish toʻgʻrisidagi talabi eʼtiroz berilgan paytdan boshlab bir oy ichida qondirilishi kerak.

Avtomototransport vositasini almashtirishda kafolat muddati avtomototransport vositasi egasiga berilgan kundan boshlab hisoblanadi.

130. Kamchiliklar (nosozliklar) paydo boʻlishi masalasida kelishmovchiliklar kelib chiqqan taqdirda sotuvchi, ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) avtomototransport vositasi egasi murojaat qilgan joy boʻyicha ekspert komissiyasi tashkil etadi. Komissiya tarkibiga tayyorlovchining, sotuvchining (uning funksiyalarini bajaruvchi korxonaning) vakili va avtomototransport egasining xohishi boʻyicha isteʼmolchilar jamoatchilik tashkiloti vakili yoki boshqa shaxs kiradi. Avtomototransport vositasi egasi ekspertiza oʻtkazilishida qatnashish huquqiga egadir.

Komissiya kamchilik (nosozlik):

a) agar avtomototransport egasi tomonidan avtomototransport vositasidan foydalanish boʻyicha zavod yoʻriqnomasi talablariga rioya etmaslik, shu jumladan yoʻriqnomada koʻrsatilgan foydalanish materiallarini qoʻllash boʻyicha talablarga rioya etmaslik;

b) avtomototransport vositasi avariya natijasida shikastlanishi, agar avariya avtomototransport vositasining texnik nosozligi natijasida yuz bermasa;

v) agar uzellar va agregatlar avtomototransport vositasi egasi tomonidan avtomototransport vositasini kafolatli tuzatish punktiga yoki zavod vakiliga joyida koʻrsatmasdan qismlarga ajratilishi yoki tuzatilishi;

g) avtomototransport egasi tomonidan avtomototransport vositasi konstruksiyasiga oʻzgartirishlar kiritilishi, konstruksiyasi avtomototransport vositasini tayyorlovchi zavod bilan kelishilgan qoʻl bilan boshqarish detallari namunaviy komplektlarini mustaqil oʻrnatishdan tashqari;

d) agar avtomototransport vositasi egasi tomonidan oʻz tashabbusi bilan yoki oʻz kuchi bilan standart uzellar va detallar qismlarga ajratilishi va normativ-texnik hujjatlarda nazarda tutilmagan boshqa uzellar va detallar montaj qilinishi;

e) ishlab chiqaruvchi zavodning roziligisiz avtomototransport vositasidan poygalarda yoki musobaqalarda foydalanish natijasida;

j) nosozliklar avtomototransport vositasi egasining ehtiyotsizligi (sovuqqonligi), nuqsonlar kelib chiqishining oldini olish uchun zarur xatti-harakatlar koʻrmaganligi oqibatida kelib chiqqan deyish uchun yetarlicha asos boʻlgan boshqa hollarda avtomototransport vositasi egasining talabini koʻrib chiqmasligi mumkin.

Mazkur bandda sanab oʻtilgan sabablar tufayli paydo boʻlgan kamchiliklarni bartaraf etish umumiy asoslarda amalga oshiriladi.

131. Avtomototransport vositalarini tuzatish, narxini pasaytirish, almashtirish uchun keltirish va ularni xaridorga qaytarish sotuvchi, ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) tomonidan tekin amalga oshiriladi.

Ushbu majburiyatlar bajarilmagan taqdirda sotuvchi, ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) tovarni keltirish va qaytarish bilan bogʻliq zarur xarajatlarni avtomototransport vositasi egasiga toʻlashga majburdir.

132. Ekspertiza oʻtkazish, avtomototransport vositasini tuzatish, narxini pasaytirish, almashtirish uchun keltirish va qaytarish bilan bogʻliq xarajatlarni, agar kamchiliklar avtomototransport egasining aybi tufayli yoki yengib boʻlmaydigan kuch oqibatida kelib chiqqanligi isbot qilinmagan boʻlsa, sotuvchi, ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) toʻlaydi.

133. Mazkur Qoidalarning 127 va 129-bandlarida koʻrsatilgan muddatlar vaqti oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun sotuvchi, ishlab chiqaruvchi (uning funksiyalarini bajaruvchi korxona) avtomototransport vositasi egasiga avtomototransport vositasi qiymatining bir foizi miqdorida neustoyka toʻlaydi.

134. Nosoz avtomototransport vositasi ana shunday rusumdagi avtomototransport vositasiga, biroq oʻzgartirilgan narx bilan almashtirilganda qiymati qayta hisoblanmaydi, narx oshgan taqdirda boshqa modelga almashtirishda qiymatni qayta hisoblash almashtirish kunida amalda boʻlgan narxdan kelib chiqib amalga oshiriladi.

Nosoz avtomototransport vositasi qaytarilganda va shu munosabat bilan oldi-sotdi shartnomasi bekor qilinganda avtomototransport vositasi egasi bilan hisob-kitoblar narx oshgan taqdirda — tegishli talab qoʻyilgan kunda ushbu transport vositasining qiymatidan kelib chiqib, narx pasaygan taqdirda esa — xarid kunidagi qiymatdan kelib chiqib amalga oshiriladi.

135. Kafolat muddati tamom boʻlgan avtomototransport vositasining kamchiliklarini bartaraf etish “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 15-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

136. Vositachilik savdosi yakka tartibdagi tadbirkorlar sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan ham yuridik, ham jismoniy shaxslar boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan amalga oshirilishi mumkin.