Fuqarolik ishlarini birinchi instansiyada koʻrishda ajrimlar chiqarilishi masalalarini tartibga solishga doir qonunchilikni qoʻllash boʻyicha sud amaliyotida masalalar kelib chiqqanligi munosabati bilan “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

2. Tushuntirilsinki, birinchi instansiya sudi ajrimlari, ishni apellatsiya, kassatsiya tartibida koʻrish natijasi boʻyicha chiqariladigan ajrimlardan farqli ravishda, ishni mazmunan hal qilmaydigan sud akti hisoblanadi (FPK 237-moddasi birinchi qismi).

3. Fuqarolik protsessual kodeksi 237-moddasining uchinchi qismiga muvofiq, birinchi instansiya sudi murakkab boʻlmagan masalalarni hal qilish boʻyicha alohida xona (maslahatxona)ga kirmagan holda ajrim chiqarishi mumkin. Bunday ajrimlar, jumladan, uchinchi shaxslar, vakillar, davlat boshqaruv organlarini ishda ishtirok etishga jalb qilish yoki ishga kirishi, prokurorning ishda ishtiroki, guvohlarni chaqirish, boshqa dalillarni chaqirib olish yoki ishga qoʻshish, ishni koʻrishni keyinga qoldirish yoki davom ettirish, qarshi daʼvoni qabul qilish, dalillarni tekshirish tartibini belgilash, dalillarni joyida koʻzdan kechirish, ishni mazmunan koʻrish tamom boʻlganligini eʼlon qilish va sud muzokaralariga oʻtish, ishni mazmunan koʻrishni tiklash masalalari boʻyicha chiqarilishi mumkin.

arizani harakatsiz qoldirish (FPK 154-moddasi), arizani qabul qilishni rad etish (FPK 153-moddasi),arizani qabul qilish va ish qoʻzgʻatish (FPK 151-moddasi), daʼvoni taʼminlash (FPK 248-moddasi), ishni sudda koʻrishga tayyorlash (FPK 160-moddasi), dalillarni taʼminlash (FPK 64-moddasi), sud topshiriqlari (FPK 65-moddasi), ashyoviy dalillarni saqlash va qaytarib berish (FPK 83-moddasi), ekspertiza tayinlash (FPK 84-moddasi), javobgarni qidirish (FPK 140-moddasi), ishni sudda koʻrishga tayinlash (FPK 161-moddasi), rad qilish talabini qabul qilish yoki qabul qilmaslik (FPK 29-moddasi), ishni sudning yopiq majlisida koʻrish (FPK 10-moddasi), ishni sirtdan ish yuritish tartibida koʻrish (FPK 224-moddasi), ish yuritishni toʻxtatib turish yoki tiklash (FPK 95, 96-moddalari), jarima solish (FPK 122-moddasi), ishga daxldor boʻlmagan tarafni almashtirish (FPK 42-moddasi), taraflar, uchinchi shaxs yoki qonuniy vakilni protsessual huquqiy voris bilan almashtirish (FPK 43-moddasi), dalillar qabul qilishni yoki talab qilishni rad etish (FPK 58-moddasi), bir turdagi ishlarni birlashtirish (FPK 156-moddasi), bir necha talabni ajratish (FPK 157-moddasi), ishni sudda koʻrishni tiklash (FPK 205-moddasi), ishni bir suddan boshqa sudga oʻtkazish (FPK 147-moddasi), hal qiluv qarorining yozuvidagi xatolar va ochiq arifmetik xatolarni tuzatish (FPK 213-moddasi), hal qiluv qarorini tushuntirish (FPK 215-moddasi), hal qiluv qarorini darhol ijro etish (FPK 220-moddasi), hal qiluv qarori ijrosini kechiktirish va uni boʻlib — boʻlib ijro etish, uni ijro usuli va tartibini oʻzgartirish (FPK 216-moddasi), darhol ijro etishga qaratilmagan hal qiluv qarorining ijrosini taʼminlash (FPK 222-moddasi), sirtdan chiqarilgan hal qiluv qarorini qayta koʻrish (FPK 232-moddasi), arizani koʻrmasdan qondirish (FPK 98-moddasi), ish yuritishni tugatish (FPK 100, 101-moddala�i), sud buyrugʻi chiqarish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilishni rad etish (FPK 238^5-moddasi), sud buyrugʻini bekor qilish (FPK 238¹⁰-moddasi), protsessual muddatlarni uzaytirish va tiklash (FPK 130-moddasi).

Alohida protsessual hujjat koʻrinishida chiqarilishi shart boʻlgan ajrimlarga, shuningdek FPK 19-moddasiga muvofiq chiqariladigan xususiy ajrimlar kiradi.

5. Qonunda birinchi instansiya sudi ajrimi mazmuniga nisbatan, uning koʻrinishidan kelib chiqqan holda, muayyan talablar qoʻyilgan (FPK 238-moddasi).

Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonunda FPK 65, 84, 98, 101, 153, 180, 194, 238¹⁰, 309⁸, 309¹³-moddalarida nazarda tutilgan masalalar boʻyicha chiqariladigan ajrimlar mazmuniga nisbatan qoʻshimcha talablar belgilangan.

Sud majlisi bayonnomasiga kiritish yoʻli bilan chiqariladigan ajrimlar muhokama etilayotgan masalaning predmetini, sud xulosasiga olib kelgan asoslar va sud qoʻllagan qonun normalarini, sudning hal etilayotgan masala yuzasidan xulosasini oʻz ichiga olishi lozim (FPK 238-moddasi 4, 5, 6-bandlari).

Fuqarolik protsessual kodeksida nazarda tutilgan hollarda. birinchi instansiya sudining alohida protsessual hujjat koʻrinishida chiqarilgan ajrimlari ham taraflarning iltimosnomasiga koʻra, shu sud tomonidan bekor qilinishi mumkin (FPK 99-moddasi ikkinchi qismi).

9. Birinchi instansiya sudlari ajrimlar chiqarish chogʻida Oliy sud Plenumining muayyan toifadagi fuqarolik ishlari boʻyicha protsessual qonunchilikni qoʻllash toʻgʻrisidagi qarorlarida berilgan tushuntirishlarga ham rioya etishlari lozim (masalan, “Fuqarolik ishlarini sudda koʻrishga tayyorlash va ularni koʻrish muddatlari toʻgʻrisida”gi, “Fuqarolik protsessual qonun hujjatlari ayrim normalarining sudlar tomonidan qoʻllanilishi haqida”gi, “Fuqarolik ishlari boʻyicha ekspertiza tayinlash, oʻtkazish va ekspert xulosasiga baho berishda sud amaliyotida kelib chiqadigan ayrim masalalar haqida”gi, “Fuqarolik ishlarini koʻrishda sudlar tomonidan dalillarga oid qonun normalarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi, “Sudlar tomonidan nikohdan ajratishga oid ishlar boʻyicha qonunchilikni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida”gi va boshqalar).