Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни жойлаштириш шакллари бўйича айрим норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни тасдиқлаш тўғрисида
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 14 ноябрдаги ПФ-185-сон Фармони ижросини таъминлаш, шунингдек, етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни жойлаштиришнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш, уларга ижтимоий хизматлар ва ёрдамлар кўрсатилишини таъминлаш чораларини кучайтириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Қуйидагилар:
Ўзбекистон Республикасида вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик органи тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ;
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги низом 2-иловага мувофиқ;
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низом 3-иловага мувофиқ;
Вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик белгилаш тартиби тўғрисидаги низом 4-иловага мувофиқ;
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни фарзандликка олиш тартиби тўғрисидаги низом 5-иловага мувофиқ;
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тутинган (фостер) оила ғамхўрлигига бериш тартиби тўғрисидаги низом 6-иловага мувофиқ;
Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низом 7-иловага мувофиқ;
Болалар уйлари тўғрисидаги низом 8-иловага мувофиқ;
Меҳрибонлик уйлари тўғрисидаги низом 9-иловага мувофиқ;
Кичик ҳажмли болалар уйлари тўғрисидаги низом 10-иловага мувофиқ;
«Ёшларга ҳамроҳлик» дастурини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низом 11-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Белгилансинки, етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни оилага тарбияга (патронат) олган тутинган ота-оналарга ҳар ойлик тўловлар тўлаш ҳамда болаларни кийим-бош ва пойабзал билан таъминлаш харажатлари:
2024 йилда Қорақалпоғистон Республикаси республика бюджетининг, вилоятлар вилоят бюджетларининг ва Тошкент шаҳри шаҳар бюджетининг захира жамғармалари ҳисобидан;
2025 йилдан бошлаб Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)га республика бюджетидан ажратилган маблағлар ҳисобидан амалга оширилади.
3. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ 2025 йил 1 февралдан бошлаб:
а) ички ишлар органлари, соғлиқни сақлаш органлари, нотариуслар, суд органлари, фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари ҳамда таълим муассасалари етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар ҳақидаги маълумотларни Агентликка тақдим этади;
б) болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олишни хоҳловчи шахслар «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари (кейинги ўринларда — «Инсон» марказлари)га бевосита келган ҳолда ёки ижтимоий ходим ёхуд Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали (кейинги ўринларда — ЯИДХП) орқали қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:
ариза (ариза эр-хотиндан бири томонидан берилса, иккинчисининг розилиги аризага илова қилинади, ЯИДХП орқали мурожаат қилинган тақдирда, тегишли розилик уни бераётган шахс томонидан масофадан туриб биометрик идентификациялаш (электрон рақамли имзо, Mobile-ID, Face-ID ёки бошқа) технологиялари орқали тасдиқланади);
Олдинги таҳрирга қаранг.
соғлиғи тўғрисида давлат муассасаси (врачлик-маслаҳат комиссияси)нинг хулосаси, сил касаллигига қарши курашиш (Ўзбекистон Республикаси фуқаролари бундан мустасно) ва тери-таносил диспансеридан олинган маълумотномалар;
(1-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 30 декабрдаги 840-сон қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.01.2026 й., 09/26/840/0012-сон)
фарзандликка олиш ёки тутинган ота-она бўлиш истагидаги шахслар фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсидан ўтганлиги тўғрисидаги сертификат нусхаси (бундан номзод (лар)нинг Агентлик ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя тизими ходимларининг малакасини ошириш марказида фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсларидан ўтганлиги мустасно);
в) қуйидаги ҳужжатлар ва маълумотлар «Инсон» марказлари томонидан мустақил равишда «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформаси орқали олинади:
шахсни тасдиқловчи ҳужжат ҳақидаги маълумотлар;
никоҳ тўғрисидаги маълумотнома (агар никоҳда бўлса);
судланганлик (судланмаганлик) ҳолати ҳақида маълумотнома;
турар жойга бўлган мулк ҳуқуқини ёки турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат тўғрисидаги маълумотлар;
Олдинги таҳрирга қаранг.
сил касаллиги бўйича ҳисобда туриш ёки турмаслиги бўйича маълумотнома;
(3-банднинг «в» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 30 декабрдаги 840-сон қарорига асосан олтинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.01.2026 й., 09/26/840/0012-сон)
тарбияга олишни хоҳловчи шахс (оила)нинг тўлов қобилиятини баҳолаш натижалари бўйича маълумот. Шахс (оила)нинг тўлов қобилияти тўғрисидаги маълумот махсус тизим орқали белгиланган мезонлар асосидаги скоринг баҳолаш натижаларига кўра автоматлаштирилган ҳолда шакллантирилади.
4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 14 ноябрдаги ПФ-185-сон Фармонига мувофиқ 2025 йил 1 февралдан бошлаб:
болаларни муқобил жойлаштириш шакллари бўйича жойлаштириш (бундан фарзандликка ва тутинган (фостер) оилага олиш мустасно) «Инсон» марказларининг, оилавий болалар уйини ташкил этиш ва тугатиш эса Агентлик ҳудудий бошқармасининг қарори асосида амалга оширилиши;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тутинган (фостер) оилага «Инсон» марказлари ва болани тарбияга олган шахслар ўртасида тузиладиган шартнома асосида жойлаштирилиши белгиланганлиги маълумот учун қабул қилинсин.
Белгилаб қўйилсинки, 2025 йил 1 февралдан бошлаб туман (шаҳар) ҳокимликлари ҳузуридаги етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар масалалари бўйича васийлик ва ҳомийлик бўйича комиссиялар фаолияти тугатилади.
5. Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги, Агентлик, Адлия вазирлиги икки ой муддатда:
Ички ишлар вазирлиги, Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳамда Олий суд билан биргаликда ўзларининг ахборот тизимлари орқали етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритишда талаб қилинадиган маълумотларни «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига тақдим этиш имкониятини яратсин;
болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олишни хоҳловчи шахслардан ЯИДХП орқали аризалар қабул қилиш ҳамда хизматларни кўрсатишнинг ҳар бир босқичида аризалар кўриб чиқилишини кузатиб бориш тартибини жорий этсин.
6. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги икки ой муддатда суд томонидан муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб эътироф этилган фуқароларга нисбатан, шунингдек, соғлиғининг ҳолатига кўра ҳомий тайинлашга муҳтож бўлган вояга етган муомалага лаёқатли фуқароларга васийлик ва ҳомийликни белгилаш (тайинлаш) тартибини ишлаб чиқиб, Вазирлар Маҳкамасига киритсин.
7. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига 12-иловага мувофиқ ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин.
8. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 13-иловага мувофиқ баъзи қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
9. Белгилансинки:
10. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А. Қўчқоров зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2024 йил 27 декабрь,
893-сон
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикасида вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик органи тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик органи (кейинги ўринларда — васийлик ва ҳомийлик органи) — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
муқобил жойлаштириш шакллари — васийлик ва ҳомийликни белгилаш, болани фарзандликка олиш, тутинган (фостер) оила (оилага тарбияга (патронат) бериш ва оилавий болалар уйи (қисқа муддатли, узоқ муддатли ёки ихтисослаштирилган жойлаштириш хизмати), ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ҳамда қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа шакллар;
тутинган ота-оналар — етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тутинган (фостер) оилага олган фуқаролар.
3. Васийлик ва ҳомийлик органидан ташқари бошқа органлар, жисмоний ва юридик шахсларнинг муқобил жойлаштиришга муҳтож бўлган болаларни жойлаштириш бўйича фаолият юритишига йўл қўйилмайди.
2-боб. Васийлик ва ҳомийлик органининг ваколатлари ва функциялари
Олдинги таҳрирга қаранг.
4. Боланинг яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган жойидаги ёхуд бола ҳақиқатда яшаётган жойдаги васийлик ва ҳомийлик органи муқобил жойлаштириш шаклларига (бундан болаларни васийликка, ҳомийликка ва фарзандликка бериш мустасно) берилган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг қонуний вакили ҳисобланади.
(4-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
5. Васийлик ва ҳомийлик органи ўз ваколатлари доирасида:
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ болаларнинг ҳисобини юритади, уларнинг жойлаштирилганлиги ҳамда давлат рўйхатидан ўтказиладиган кўчар ва кўчмас мол-мулки ҳақидаги маълумотларнинг электрон шаклини «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими орқали юритади;
қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ аниқланган болаларнинг турмуш ва яшаш шароитларини баҳолайди ҳамда уларнинг ижтимоий мақомини белгилайди;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишини таъминлайди;
васий ва ҳомий бўлиш, болани фарзандликка, оилага тарбияга (патронат) олиш ёки оилавий болалар уйини ташкил этиш истагини билдирган ҳамда номзодларга қўйиладиган талабларга мос бўлган шахсларни танлашни, шунингдек, ҳисобга олишни амалга оширади;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига бериш ҳамда уларнинг давлат рўйхатидан ўтказиладиган кўчар ва кўчмас мол-мулкини бут сақлаш бўйича чоралар кўради;
боланинг индивидуал ривожланиш ва интеграция режаларини тузади ҳамда ўрнатилган тартибда ушбу режаларнинг ижроси юзасидан мониторингни амалга оширади;
тутинган (фостер) оилада, ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ва ташкилотларида тарбияланаётган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг қонуний вакили сифатида уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилади;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг моддий таъминот олиш ҳуқуқларини таъминлашда алимент тўловлари, боланинг соғлиғини тиклаш ва реабилитацияси учун қўшимча харажатларни ота-она ёки ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган шахслардан бола фойдасига ундириш бўйича судга ариза (даъво аризаси) киритади;
ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ва ташкилотларидаги етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни оиласига қайтариш, муқобил жойлаштириш чораларини кўради ва бу жараённи мувофиқлаштиради;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун қонунчилик ҳужжатларида белгиланган имтиёзлардан фойдаланишини таъминлаш бўйича чоралар кўради;
васийлар ва ҳомийлар ҳамда тутинган ота-оналарнинг ўз зиммасига юкланган мажбуриятларни бажариши устидан назоратни амалга оширади, уларга васийликдаги ва ҳомийликдаги ёки тарбияга олинган болаларни тарбиялашда, тиббий кузатувини ташкил этишда ёрдам кўрсатади;
васийликни ва ҳомийликни белгилаш, тугатиш, болаларни тутинган ота-оналарга тарбияга бериш, улар билан тузилган шартномаларни бекор қилиш, васийларни ва ҳомийлар ёки тутинган ота-оналарни ўз мажбуриятларини бажаришдан озод этиш ёхуд четлаштириш бўйича чоралар кўради;
боланинг тарбияси, ҳаёти ва соғлиғига бевосита таҳдид пайдо бўлган ҳолларда, ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан болага нисбатан ғамхўрлик кўрсатмаслик ҳаракатларининг мавжудлиги, боланинг зўравонликдан жабрланганлиги аниқланган ҳолларда, уни ота-онасидан ёхуд ота-онасининг ўрнини босувчи шахслардан олиб қўйиш чораларини кўради;
боланинг оиладан ажратилишини олдини олиш, етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни оилага яқин муҳитда тарбияланишини таъминлаш мақсадида оилани мустаҳкамлаш ва қўллаб-қувватлаш бўйича комплекс хизматларни ташкил этиш чораларини кўради;
ота-оналар ва болалар ўртасида келишмовчиликлар пайдо бўлган ҳолларда, болаларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун судда болаларнинг манфаатларини ифода этади;
белгиланган тартибда ота-оналарни ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш тўғрисида даъво тақдим этади, судларда ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки уларнинг ҳуқуқини чеклаш тўғрисида, шунингдек, ота-оналик ҳуқуқларини тиклаш тўғрисидаги ишлар кўриб чиқилаётганда иштирок этади;
васийликдаги ёки ҳомийликдаги ёхуд тутинган ота-оналар тарбиясидаги болаларга маслаҳат ёрдами, ҳуқуқий, ижтимоий, психологик-педагогик ва тиббий ёрдам кўрсатиш борасида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, таълим муассасалари, соғлиқни сақлаш муассасалари, бандликка кўмаклашиш бўлимлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, фуқаролик жамияти институтлари ҳамда нодавлат нотижорат ташкилотлари билан ҳамкорлик қилади.
Васийлик ва ҳомийлик органи қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
6. Васийлик ва ҳомийлик органининг болалар ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини таъминлашдаги алоҳида функциялари қуйидагилардан иборат:
а) судлар томонидан болалар тарбияси тўғрисидаги низоларни кўриб чиқиш йўналишида:
суд томонидан болалар тарбияси тўғрисидаги низолар кўриб чиқилаётганда иштирок этиш;
болани ўз тарбиясига беришни талаб қилаётган шахснинг (шахсларнинг) турмуш шароитларини ўрганиб далолатнома тузиш ҳамда судда асосланган фикр билдириш;
боланинг ҳаётига ёки унинг соғлиғига бевосита хавф туғилганда, болани ота-онадан (уларнинг биридан) ёки болани ўз қарамоғига олган бошқа шахслардан зудлик билан фуқароларни ўзини ўзи бошқариш органи ва ички ишлар органи иштирокида далолатнома асосида олиб қўйиш;
бола олиб қўйилганлиги ҳақида прокурорни хабардор қилиш;
болани олиш ва уни бошқа шахс (шахслар)га бериш билан боғлиқ суднинг ҳал қилув қарорларини мажбурий тартибда ижро этишда иштирок этиш;
вояга етмаган шахсларнинг манфаатларини кўзлаб уларнинг ота-оналарини бедарак йўқолган деб топиш ёки вафот этган деб эълон қилиш бўйича судга ариза (даъво аризаси) киритиш;
суд томонидан боладан алоҳида яшайдиган ота-оналарнинг ота-оналик ҳуқуқларини амалга ошириш тартибини белгилашда иштирок этиш;
б) оилаларни мустаҳкамлаш ва қўллаб-қувватлаш бўйича чораларни кўриш йўналишида:
ота-оналар томонидан болаларнинг манфаатларига зид хатти-ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) содир этилгани маълум қилинганида, оиладаги вазиятни комплекс баҳолаб, хатар омилларини аниқлаш;
боланинг оилада ҳаёти, соғлиғи ва тарбияси хавфсизлигини таъминлаш мақсадида масъул давлат органларини жалб қилиб, боланинг индивидуал ҳимоя режасини тузиш ва оиладаги бола хавфсизлигига таҳдид солувчи омилларни бартараф этиш бўйича тегишли чораларни белгилаш;
боланинг хавфсизлигига таҳдид солувчи ёки ота-онанинг ўз мажбуриятларини бажаришига тўсқинлик қилувчи хатар омилларини бартараф этиш учун психологик, тиббий, таълим, ҳуқуқий, ижтимоий хизматлар, иқтисодий барқарорлигини таъминлаш бўйича кўмак кўрсатилишини ташкил этиш ҳамда оилада хавф бартараф этилганлигини мониторинг қилиш;
ўз мажбуриятларини бажармаётган ота-оналарни масъул давлат органлари билан бирга қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда фарзанди олдидаги мажбуриятларини бажаришга жалб этиш;
ота-оналарнинг хулқ-атворида ижобий ўзгаришлар юз берганида, уларнинг ота-оналик ҳуқуқини тиклаш бўйича чоралар кўрилиши юзасидан судга асослантирилган хулоса ва тавсиялар бериш;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун муқобил жойлаштириш шаклларини танлаш жараёнида уларни қариндошларининг оиласи даврасида сақлаб қолиниши устуворлигини таъминлаш бўйича чоралар кўриш;
в) туғилишни қайд этиш йўналишида:
қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бола туғилганлиги ҳақидаги, шунингдек, ўн олти ёшгача бўлган боланинг туғилишини қайд этиш учун фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органига туғилишни қайд этиш муддатини ўтказиб юборганлик сабаблари кўрсатилган ариза бериш;
туғилишни қайд этишда боланинг отаси ва онаси ҳақидаги маълумотлар бўлмаган ҳолларда, ота ва она ҳақидаги ёзувларни белгилаш бўйича кўрсатма бериш;
ота-она ўртасида боланинг исми ва (ёки) фамилияси бўйича келишув бўлмаганда, келиб чиққан низони суд тартибида кўриб чиқишда иштирок этиш;
агар эр-хотин ажралганидан, никоҳ ҳақиқий эмас деб топилганидан кейин ёки ота-онадан бири оталик ёхуд оналик ҳуқуқидан маҳрум этилганидан сўнг, болани ўз тарбиясига олган ота ёки она унга ўз фамилиясини беришни хоҳласа, боланинг манфаатларини ҳисобга олинган ҳолда ҳал этиш;
г) болалар тарбияси ва улар билан кўришиб туриш йўналишида:
ота-она ўртасидаги боланинг тарбияси ва таълимига доир келишмовчиликларни қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ҳал этиш;
ота-оналар (улардан бири) боланинг яқин қариндошларига у билан кўришиб туришни рад этган ҳолларда, агар яқин қариндошлари билан кўришиш боланинг манфаатларига зид бўлмаса, ота-онани (улардан бирини) бундай кўришиб туришларга тўсқинлик қилмаслик мажбуриятини юклаш;
д) болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига бериш йўналишида:
болани васийликка, ҳомийликка, фарзандликка, оилага тарбияга (патронат) ҳамда оилавий болалар уйига олиш истагини билдирган шахсларни ҳар томонлама ўрганиш ва ўрганиш натижасида ушбу шахсларни номзод сифатида рўйхатга олиш, уларнинг ҳисобини юритиш;
судларга вояга етмаган шахсларни фарзандликка олиш асосли эканлиги ва фарзандликка олинаётган боланинг манфаатларига мувофиқлиги тўғрисида хулоса тақдим этиш ва суд жараёнида иштирок этиш;
фарзандликка олиш сирининг сақланишини таъминлаш;
фарзандликка олишни бекор қилиш учун судга белгиланган тартибда ҳужжатлар тайёрлаш;
болаларни тутинган (фостер) оилага бериш бўйича тутинган ота-оналар билан шартномалар тузиш;
болаларни оилага жойлаштириш имконияти бўлмаганида, якуний чора сифатида етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун мўлжалланган ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ва ташкилотларига жойлаштириш чораларини кўриш;
Олдинги таҳрирга қаранг.
тутинган (фостер) оила ҳамда етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун мўлжалланган ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ва ташкилотларига жойлаштирилган болаларни қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатга қўйиш чораларини кўриш;
(6-банд «д» кичик бандининг саккизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
тутинган ота-оналар ўз мажбуриятларини бажармаган, тарбиясидаги болага ғамхўрлик кўрсатмаган тақдирда, улар билан тузилган шартномани бекор қилиш;
васийликка, ҳомийликка берилган ёки муқобил жойлаштиришнинг бошқа шаклларида тарбияланаётган болани фарзандликка олиш учун ота-она розилиги талаб қилинмайдиган ҳолатларда розилик бериш;
болани фарзандликка, тутинган (фостер) оилага олиш истагини билдирган номзодларни қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тайёрлов курсларида таҳсил олиши учун йўллаш;
тутинган ота-оналар учун қонунчилик ҳужжатларида белгиланган миқдорда ва тартибда тўловларнинг ўз вақтида етказилишини таъминлаш;
муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларнинг турмуш шароитларини ва уларнинг тарбияланишини, васийлар ва ҳомийлар, фарзандликка олганлар, тутинган ота-оналар, ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ва ташкилотлари ходимлари томонидан ўз мажбуриятларини бажариши юзасидан ўрнатилган тартибда назорат ва мониторингни амалга ошириш;
е) вояга етмаган шахсларни тўла муомалага лаёқатли деб эълон қилиш (эмансипация) йўналишида — вояга етмаган, ўн олти ёшга тўлган шахс, агар у меҳнат шартномаси бўйича ишлаб турган ёки ота-онаси, фарзандликка олганлар ёхуд ҳомийнинг розилиги билан тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган бўлса тўла муомалага лаёқатли деб эълон қилиш бўйича қарор қабул қилиш;
ж) боланинг мулкий ҳуқуқларини таъминлаш йўналишида:
боланинг етим қолиши ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлганлиги сабабли нотариал идораларда унинг мулкий манфаатларини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда муҳофаза қилишда иштирок этиш;
етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болага қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган пенсия ва алиментлар белгиланиши юзасидан ваколатли давлат органларига мурожаатлар қилиш ҳамда уларга нафақа тайинлаш чораларини кўриш;
етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган бола тўлиқ давлат таъминотидаги муассасада ёки бошқа ташкилотларда, шунингдек, тутинган (фостер) оилада тарбияланаётган даврида пенсия, алиментлар, шунингдек, бола учун белгиланган бошқа маблағларнинг банкда боланинг номига очилган шахсий ҳисоб варағида сақлаш чораларини кўриш;
муқобил жойлаштириш шакллари (бундан фарзандликка олиш мустасно)га берилган етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг давлат рўйхатидан ўтказиладиган кўчар ва кўчмас мол-мулкининг бут сақланилишини таъминлаш ҳамда яшаб турган уй-жойини сақлаб қолиш бўйича чораларни кўриш;
қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда турар-жойга эга бўлмаган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг уй-жойга муҳтож сифатида навбатга қўйилишини таъминлаш;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга уй-жойнинг қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда берилишини, турар-жойнинг сақланилиши ҳамда қонунчилик ҳужжатларига зид равишда бегоналаштирилмаслигини назорат қилиш;
з) етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга (ёшларга) ҳамроҳлик дастурлари амалга оширилишини таъминлаш соҳасида:
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни мустақил ҳаёт кўникмаларига, жумладан маиший-хўжалик ва иқтисодий кўникмаларга ўргатиш, оилавий ҳаётга тайёрлаш, юриш-туриш қоидалари ва муомала маданиятини шакллантириш;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг истакларини ўрганган ҳолда уларни умумий ўрта, ўрта махсус, касбий ҳамда олий таълимга йўналтириш;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг қўшимча таълим олишлари, касб-ҳунар ўрганишлари, тадбиркорлик ва меҳнат фаолияти билан шуғулланишлари учун шарт-шароитлар яратиш;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг қизиқиш ва қобилиятларидан келиб чиқиб уларни турли спорт машғулотлари ва санъат турлари бўйича тўгаракларга жалб қилиш;
ўрта махсус, касбий ҳамда олий таълимни тамомлаган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар (ёшлар)нинг бандлигига кўмаклашиш;
уй-жойга муҳтож етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни турар жой билан таъминланишига кўмаклашиш;
психологик ва айрим турдаги ҳуқуқий хизматларни кўрсатиш.
3-боб. Васийлик ва ҳомийлик органининг қарори юзасидан шикоят қилиш
7. Васийлик ва ҳомийлик органининг васийликни ёки ҳомийликни белгилаш, тугатиш, васийларни ёки ҳомийларни ўз мажбуриятларини бажаришдан озод этиш ёхуд четлаштириш тўғрисидаги, дастлабки тарзда васий ёки ҳомий тайинлаш ҳақидаги қарорлари, шунингдек, тутинган ота-оналар билан болани тарбияга бериш бўйича шартнома тузиш, бекор қилиш бўйича хатти-ҳаракатлар юзасидан манфаатдор шахслар томонидан судга шикоят қилиниши мумкин.
8. Васийлик ва ҳомийлик органининг қарори юзасидан қилинган шикоятлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда кўриб чиқилади.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги ва «Судлар тўғрисида»ги қонунлари.
4-боб. Якунловчи қоидалар
9. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
10. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 472-моддаcи.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, уларни муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва ҳисобини юритиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
боланинг ижтимоий мақоми — қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда соғлиқни сақлаш, ички ишлар, суд ва фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари, нотариал идораларнинг ҳужжатлари ҳамда уларга тенглаштирилган ҳужжатлар асосида боланинг етим ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлганлиги фактини тасдиқлаш орқали аниқланадиган боланинг ижтимоий ва ҳуқуқий ҳолати;
ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
индивидуал ривожланиш режаси — 14 ёшгача бўлган етим болалар ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг қизиқишлари, эҳтиёжлари ва яшаш шароитларини комплекс баҳолаш орқали уларга кўрсатилиши талаб этиладиган ижтимоий хизмат ва ёрдамлар белгиланадиган режа;
индивидуал интеграция режаси — 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган етим ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ёшларнинг жамиятга ижтимоийлашуви ҳамда интеграциясини таъминлаш, уларнинг эркин касб танлашлари учун шарт-шароитлар яратиш, уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлашга қаратилган ижтимоий хизмат ва ёрдамлар белгиланадиган режа;
маълумот тақдим этувчи шахслар ва ташкилотлар — етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисида маълумот тақдим этувчи соғлиқни сақлаш, ички ишлар, суд ва фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари, нотариуслар, таълим муассасалари, ижтимоий ходимлар, маҳалла раислари ҳамда хабардор бўлган ҳар қандай шахс, шу жумладан ушбу тоифадаги болаларнинг қариндошлари;
муқобил жойлаштириш шакллари — васийлик ва ҳомийликни белгилаш, болани фарзандликка олиш, тутинган (фостер) оила, оилага тарбияга (патронат) бериш ҳамда оилавий болалар уйи (қисқа муддатли, узоқ муддатли ёки ихтисослаштирилган жойлаштириш хизмати), ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ҳамда қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа шакллар.
3. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисидаги маълумотлар тақдим этувчи шахслар ва ташкилотлар томонидан шакллантирилади ҳамда ўша ҳудуддаги ваколатли органга тақдим этилади.
Ваколатли орган тегишли давлат органлари ва ташкилотларининг ҳудудий бўлинмалари билан биргаликда етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг ижтимоий аҳволи ва оиладаги шароитини баҳолайди ҳамда болалар манфаатларига мақбул келадиган жойлаштириш шаклини белгилайди.
4. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштиришнинг шаклларига йўналтириш, шунингдек, уларни ҳисобга олиш ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ схема бўйича амалга оширилади.
2-боб. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш тартиби
5. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисидаги маълумотлар қуйидаги шахслар ва ташкилотлар томонидан 24 соат ичида асослантирувчи ҳужжатлар билан бирга (шу жумладан, электрон шаклда) бола аниқланган ҳудуддаги ваколатли органга йўналтирилади:
ижтимоий ходим, ҳоким ёрдамчиси, хотин-қизлар фаоли, ёшлар етакчиси — оилаларда ўрганиш (кузатиш) ва профилактика тадбирларини амалга ошириш жараёнида етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган, соғлиғи ва ҳаёти хавф остида бўлган, шу жумладан, ота-онаси уч ойдан ортиқ муддатга чет элга кетган ҳамда уларнинг тарбияси ва таъминотида қатнашмаётган, ота-онанинг эътибори ва ғамхўрлиги намоён бўлмаётган, ижтимоий жиҳатдан хавфли аҳволдаги оилаларда яшаётган болалар тўғрисидаги;
ички ишлар органлари — профилактика инспектори назоратида бўлган, ташлаб кетилган (топиб олинган), тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган, одам савдоси қурбони бўлган ҳамда хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган, шунингдек, ижтимоий жиҳатдан хавфли аҳволда бўлган оилалардаги болалар тўғрисидаги;
нотариуслар — болани фарзандликка бериш (олиш), болани васийликка ёки ҳомийликка бериш ҳақида аризадаги имзонинг ҳақиқийлигини шаҳодатлаш бўйича мурожаат қилганлиги тўғрисидаги;
соғлиқни сақлаш органлари — қолдириб кетилган (туғруқ муассасасидаги ёки стационардаги ҳамда текшириш ва даволашнинг тўлиқ курсидан ўтган, бироқ узрли сабабларсиз уч кун муддатда ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан олиб кетилмаган), ота-оналари тиббиёт муассасаларидан олишни рад этган болалар, шунингдек, вояга етмаган шахслар орасида ҳомиладорлик ва туғруқ тўғрисидаги;
судлар — шахсларнинг ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилингани, ота-оналик ҳуқуқи чеклангани, муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган ёхуд бедарак йўқолган деб топилган ёки вафот этган деб эълон қилингани, шунингдек, қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш, озодликдан маҳрум этиш тўғрисида ҳукм ва қарорлар қабул қилинганда ҳамда кўриб чиқиладиган бошқа ҳолатларда ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисидаги;
таълим муассасалари — таълим муассасаси психологи, маънавий-маърифий ишлар бўйича директор ўринбосари назоратидаги ижтимоий жиҳатдан хавфли аҳволда бўлган, зўравонликдан жабрланганлар, етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган вояга етмаган шахслар тўғрисидаги;
фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари — ўлимни рўйхатдан ўтказишда ёки вафот этган деб эълон қилишда ота-онасининг (шу жумладан бошқа қонуний вакили) қарамоғидан маҳрум бўлган болалар, шунингдек, оталик (оналик) белгиланганлиги тўғрисидаги (боланинг туғилганлик ҳақидаги далолатнома ёзувидан кўчирма билан бирга) маълумотлар.
Ваколатли органга тақдим этиладиган маълумотларнинг асосланганлиги, ишончлилиги ва белгиланган муддатда тақдим этилиши учун маълумотни киритаётган идораларнинг раҳбарларига шахсий жавобгарлик юкланади.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар ҳақидаги маълумотлар бошқа ташкилотлар ва муассасаларга, шунингдек, фуқароларга қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳоллардан ташқари берилишига йўл қўйилмайди.
6. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисида уларнинг қариндошлари ёки бошқа шахслар яшаш жойидаги ваколатли органга хабар қилишлари мумкин.
3-боб. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга ижтимоий ёрдам ва хизматларни кўрсатиш тартиби
7. Ваколатли орган мазкур Низомнинг 5-бандида келтирилган маълумот тақдим этувчи шахслар ва ташкилотлар томонидан юборилган маълумотлар асосида «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими (кейинги ўринларда — «Ижтимоий ҳимоя» АТ) орқали ҳар бир ҳолат бўйича ижтимоий иш шакллантиради.
8. Ваколатли орган ижтимоий иш бўйича уч иш куни ичида қуйидагиларни амалга оширади:
а) боланинг ҳолатини бирламчи баҳолаб, унинг асосий эҳтиёжларини қондириш чораларини кўради. Бунда боланинг асосий эҳтиёжларини қондириш билан боғлиқ харажатлар Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармаси, «Саховат ва кўмак» жамғармаси маблағлари ва қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа маблағлар ҳисобидан қопланади;
б) муқобил жойлаштирилишига муҳтож етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар бўйича:
боланинг қариндошлари (бобо, буви, ака-ука, опа-сингил ва бошқа қариндошлар) ва у яшаётган оила аъзолари ёки қўшнилар орасидан болани васийликка ёки ҳомийликка олишни истаган шахсларни аниқлайди;
талабгорлар мавжуд бўлмаганда, бола (болалар)нинг манфаати учун мос келадиган жойлаштириш шакли белгилангунга қадар вақтинча унинг қариндошлари ёки қўшниларига, улардан тилхат олган ҳолда ёхуд жойлаштиришнинг муқобил шаклига бериш чораларини кўради;
в) оғир ҳаётий вазиятда бўлган, жумладан зўравонликдан жабрланган вояга етмаган шахслар бўйича:
бола таҳсил олаётган таълим муассасаси психологи ва инспектор-психологлар билан биргаликда унинг ижтимоий ҳолатини ва эҳтиёжларини ўрганади;
боланинг ота-онаси билан суҳбат ўтказади ҳамда оиланинг эҳтиёжларини ўрганади. Бунда зарур ҳолларда маҳалла раиси, профилактика инспектори, хотин-қизлар фаоли ва ҳоким ёрдамчиси жалб этилади;
боланинг тарбияси, ривожланиши, ҳаёти ва соғлиғи учун мавжуд бўлган хавф омилларини таҳлил қилади ҳамда болани оиладан ажратилишини олдини олиш мақсадида болага ва ота-онага ижтимоий, психологик, ҳуқуқий ҳамда зарур ҳолларда тиббий ва иқтисодий ҳолатини яхшилаш бўйича хизматлар кўрсатилишини ташкиллаштиради;
Олдинги таҳрирга қаранг.
болани оилада қолдириш унинг манфаатига зид келадиган ҳолларда, болани вақтинча жойлаштиришнинг муқобил шаклига, шунингдек, профессионал тутинган оилага ёки кичик ҳажмли ижтимоий кўмак марказларига бериш чораларини кўради;
(8-банд «в» кичик бандининг бешинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 1 июнь)
г) ташлаб кетилган (топиб олинган), ота-оналари тиббиёт муассасаларидан олишни рад этган болалар бўйича:
болаларни вақтинча жойлаштиришнинг муқобил шаклига бериш чораларини кўради;
болада даволаниш зарурияти аниқланган ҳолларда, уни даволаш учун тегишли соғлиқни сақлаш муассасасига жойлаштиради.
9. Ваколатли орган мазкур Низомнинг 8-бандида назарда тутилган тадбирларни амалга оширганидан сўнг ҳар бир ҳолат бўйича далолатнома тузади ва тегишлилиги бўйича очилган ижтимоий ишга бириктиради.
10. Болаларни вақтинча жойлаштиришнинг муқобил шаклига бериш қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
11. Ваколатли орган хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тегишли тартибда Ўзбекистон Республикасига келтирилганидан сўнг, шу куннинг ўзида ички ишлар органлари билан биргаликда уларни мақбул келадиган жойлаштириш шаклига йўналтириш чораларини кўради.
12. Ваколатли орган томонидан етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар аниқлангандан сўнг, бир ой ичида ҳар бир ҳолат комплекс тарзда баҳолашдан ўтказилади.
Ваколатли орган комплекс тарзда баҳолашдан ўтказиш жараёнига тегишли давлат органлари ва ташкилотларининг ҳудудий бўлинмаларини жалб этиши мумкин.
13. Комплекс тарзда баҳолашдан ўтказишда:
бола тўғрисида шакллантирилган маълумотлар асосида унинг ижтимоий мақомини белгилаш билан боғлиқ чоралар кўрилади;
етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар «Ижтимоий ҳимоя» АТда рўйхатга киритилади;
боланинг йўқотилган шахсини тасдиқловчи ҳужжатларини тиклаш ёки мавжуд бўлмаган шахсини тасдиқловчи ҳужжатларини дастлабки тарзда олиш чоралари кўрилади;
соғлиқни сақлаш органлари билан биргаликда бола чуқурлаштирилган тиббий кўрикдан ўтказилади;
боланинг оилавий шароитлари ўрганилади;
бола ва унинг оиласига уларнинг эҳтиёжлари асосида ижтимоий ёрдам ва хизматлар кўрсатилади;
боланинг давлат рўйхатидан ўтказиладиган кўчар ва кўчмас мол-мулкини далолатнома асосида ҳисобга олиш (агар мавжуд бўлса) чоралари кўрилади;
боланинг манфаатига мақбул келадиган жойлаштириш шакли танланади.
14. Ваколатли орган мазкур Низомнинг 5-бандида келтирилган маълумот тақдим этувчи шахслар ва ташкилотлар томонидан юборилган маълумотлар асосида боланинг ижтимоий мақомини белгилаш чораларини кўради.
Боланинг ижтимоий мақомининг белгиланиши унга муқобил жойлаштириш шаклини танлаш, ижтимоий хизмат ва ёрдамларнинг кўрсатилиши учун асос ҳисобланади.
15. Агар етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномаси (идентификацияловчи ID-карта) мавжуд бўлмаса (йўқотилган ёки олинмаган), ваколатли орган ушбу ҳужжатларни тақдим этувчи давлат органларидан дастлабки тарзда ёки қайта олиш чораларини кўради.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг шахсга доир маълумотлар ёки ҳужжатлар уларни тақдим этувчи давлат органлари томонидан тақдим этилади.
16. Ваколатли орган сўровига асосан соғлиқни сақлаш муассасаси мутахассислари болани белгиланган тартибда тиббий текширувдан ўтказади.
Тиббий текширув хулосасига кўра етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг даволанишга муҳтожлиги (ақлий ва руҳий ривожланишда ёшига нисбатан ортда қолган, тан жароҳати, ҳомиладорлиги, наркологик ва тери-таносил ва бошқа касалликлари) аниқланган ҳолларда, у даволаниш учун тегишли соғлиқни сақлаш муассасасига жойлаштирилади.
17. Ваколатли орган томонидан боланинг оилавий шароитларини ўрганиш натижалари ва эҳтиёжларига қараб комплекс ёндашув асосида профессионал ижтимоий хизмат ва ёрдамлари кўрсатилади.
18. Ваколатли орган етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг ижтимоий ва соғлиғи ҳолатини баҳолаганидан сўнг, ҳар бир бола учун индивидуал ривожланиш ёки интеграция режасини тузади ҳамда боланинг манфаатига мақбул келадиган муқобил жойлаштириш шаклларидан бирини кўриб чиқади.
Индивидуал ривожланиш режаси ҳамда индивидуал интеграция режасининг шакли Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги томонидан тасдиқланади.
4-боб. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг ҳисобини юритиш тартиби
19. Ваколатли орган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ҳар бир бола тўғрисида ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ ҳужжатларни электрон шаклда «Ижтимоий ҳимоя» АТда шакллантиради.
20. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга тааллуқли бўлган янги маълумотлар аниқланганда, ваколатли орган уларни «Ижтимоий ҳимоя» АТда шакллантирилган болалар ҳақидаги маълумотларга киритади.
21. «Ижтимоий ҳимоя» АТда етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган бола тўғрисидаги қуйидаги маълумотлар ваколатли орган томонидан киритилади:
боланинг фамилияси, исми, отасининг исми;
туғилган вақти ва жойи, фуқаролиги, миллати, жинси;
шахсий белгилари (бўйи, вазни, кўзининг ва сочининг ранги ва бошқалар);
саломатлиги, жисмоний ва ақлий ривожланиш ҳолати;
феъл-атвори хусусиятлари (киришувчан, тортинчоқ ва бошқалар);
етим бола ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар;
Олдинги таҳрирга қаранг.
ота-онаси (ёлғиз отаси ёки онаси)нинг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, фуқаролиги, миллати, соғлиғининг ҳолати (маълумотни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлган тақдирда), яшаш ва (ёки) турар жойи;
(21-банднинг саккизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
вояга етмаган ака-ука, опа-сингилларининг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган вақти, соғлиғининг ҳолати (маълумотни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлган тақдирда), турар жойи;
Олдинги таҳрирга қаранг.
ваколатли органга маълум бўлган вояга етган қариндошларининг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, яшаш ва (ёки) турар жойи тўғрисида маълумотлар. Бунда ушбу қариндошлар томонидан болани ўз оиласига тарбияга олиш рад этилган бўлса, бу тўғрисида маълумот ҳам киритилади;
(21-банднинг ўнинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
бола учун мақбул бўлган муқобил жойлаштириш шакли;
етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг мерос бўлиб ўтадиган мол-мулки ҳақидаги маълумотлар (агар мавжуд бўлса):
ота-онаси эгалигидаги ер майдони, турар жой ёки бошқа мол-мулк (манзили, ҳажми мулк ёки эгалик ҳуқуқининг давлат рўйхатидан ўтказилганлиги) ҳақидаги маълумот;
боланинг фотосурати;
қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа маълумотлар.
22. «Ижтимоий ҳимоя» АТда етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар ва уларнинг мол-мулкини ҳисобини юритиш қуйидаги ҳолларда тўхтатилади:
бола фарзандликка берилганида;
бола ота-онасига қайтарилганида;
бола вафот этганида.
23. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисидаги маълумотлар шахсга доир маълумотлар ҳисобланади ҳамда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ҳимоя қилинади.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисидаги шахсга доир маълумотлардан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда фойдаланилади.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги Қонуни.
5-боб. Якунловчи қоидалар
24. Ваколатли орган ходимлари ушбу Низомда белгиланган тартиб-таомилларни амалга ошириш натижасида уларга маълум бўлган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисидаги маълумотларнинг сир сақланишини таъминлайди.
25. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 472-моддаcи.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш
СХЕМАСИ
Босқичлар | Масъуллар | Тадбирлар | Муддат | |||
1-босқич | Маълумот тақдим этувчи шахслар ва ташкилотлар | Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисида маълумотларни шакллантиради ва уларни аниқланган ҳудуддаги «Инсон» ижтимоий хизматлар марказига тақдим этади. | Бола аниқлангандан сўнг 24 соат ичида | |||
2-босқич | «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари | Маълумот тақдим этувчи шахслар ва ташкилотлар томонидан тақдим этилган маълумотлар асосида ҳар бир ҳолат бўйича ижтимоий иш очади. | Маълумот тақдим этилган куни | |||
3-босқич | «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари | Боланинг ҳолатини бирламчи баҳолаб, унинг асосий эҳтиёжларини қондириш ҳамда хавфсизлигини таъминлаш чораларини кўради. | Уч иш куни ичида | |||
4-босқич | «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари | 1. Ҳар бир ҳолатни комплекс тарзда баҳолашдан ўтказади. Бунда: бола тўғрисида шакллантирилган маълумотлар асосида унинг ижтимоий мақомини белгилаш билан боғлиқ чоралар кўрилади; етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар «Ижтимоий ҳимоя» АТда рўйхатга киритилади; боланинг йўқотилган шахсини тасдиқловчи ҳужжатларини тиклаш ёки мавжуд бўлмаган шахсини тасдиқловчи ҳужжатларини дастлабки тарзда олиш чоралари кўрилади; соғлиқни сақлаш органлари билан биргаликда бола чуқурлаштирилган тиббий кўрикдан ўтказилади; боланинг оилавий шароитлари ўрганилади; бола ва унинг оиласига уларнинг эҳтиёжлари асосида ижтимоий ёрдам ва хизматлар кўрсатилади; боланинг давлат рўйхатидан ўтказилган кўчар ва кўчмас мол-мулкини далолатнома асосида ҳисобга олиш (агар мавжуд бўлса) чоралари кўрилади; боланинг манфаатига мақбул келадиган жойлаштириш шакли танланади. 2. «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига болалар тўғрисидаги маълумотларни киритади. 3. Етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган боланинг ижтимоий ва соғлиғи ҳолатини баҳолагандан сўнг, ҳар бир бола учун индивидуал ривожланиш ёки интеграция режасини тузади. 4. Етим бола ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болани муқобил жойлаштириш шаклига бериш чораларини кўради. | Бир ой ичида | |||
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ҳар бир бола тўғрисида шакллантириладиган ҳужжатлар
РЎЙХАТИ
1. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ҳар бир бола тўғрисида шакллантириладиган ҳужжатлар рўйхати:
а) туғилганлик ҳақида гувоҳнома (идентификацияловчи ID-карта) тўғрисидаги маълумотлар (шу жумладан, туғилганлик ҳақида далолатнома ёзувларидан кўчирма);
б) ота-она (ота ёки она)нинг биометрик паспортлари (идентификацияловчи ID-карталари) маълумотлари (агар ота-она тўғрисида маълумотлар бўлса);
в) боланинг ота-она қарамоғидан маҳрум бўлиб қолганлигини ёки ота-онанинг бола тарбиясида иштирок этиш имкони йўқлигини тасдиқловчи қуйидаги ҳужжатларнинг бири:
ота-онани ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки ота-оналик ҳуқуқини чеклаш, муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топиш, бедарак йўқолган ёки вафот этган деб эълон қилиш тўғрисидаги суд қароридан нусха*;
ота-онанинг, ёлғиз ота ёки онанинг ўлими ҳақидаги гувоҳнома маълумотлари;
ота-онанинг (ёлғиз ота ёки онанинг) боланинг фарзандликка олинишига розилиги тўғрисида белгиланган тартибда расмийлаштирилган аризаси*;
ота-онанинг (ёлғиз ота ёки онанинг) болани васийликка, ҳомийликка беришга розилиги тўғрисидаги аризаси*;
ота-онанинг жиноят содир этилганлиги бўйича гумон қилинувчи ёки айбланувчи шахс сифатида тергов ҳибсхонасида ёхуд озодликдан маҳрум этиш шаклидаги жазони ижро этиш муассасаларида эканлиги ҳақидаги суд қароридан нусха*;
Олдинги таҳрирга қаранг.
г) тиббий кўрикдан ўтганлиги ҳақидаги ҳужжатлар (врачлик-маслаҳат комиссияси, руҳий-асаб, сил касаллигига қарши кураш ва наркология муассасалари, тери-таносил касалликлари маълумотномалари)*;
(1-банднинг «г» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
д) ташлаб кетилган (топиб олинган) ва қолдириб кетилган болалар бўйича ички ишлар органлари томонидан тузилган далолатнома ҳамда тегишли ҳудудий даволаш-профилактика муассасаларида қолдириб кетилган боланинг соғлиғи ҳолати тўғрисида тиббий далолатнома*;
е) боланинг яшаш жойи бўйича ваколатли орган, профилактика инспектори ва маҳалла раиси томонидан имзоланадиган ва боланинг оиладан олиш сабаби ва асослари, турмуш ва таъминот шароитлари кўрсатилган далолатнома*;
ж) ваколатли органнинг болага васийлик ёки ҳомийлик белгиланганлиги, унинг Болалар уйига, Меҳрибонлик уйига ва бошқа муқобил жойлаштириш шаклларига жойлаштирилганлиги ҳақидаги қарори, оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйига бериш бўйича шартнома, уларни фарзандликка олиш асосли эканлиги ва фарзандликка олинаётган боланинг манфаатларига ҳамда тутинган ота-оналарга бериш мақсадга мувофиқлиги ҳақидаги хулосаси*;
з) ўн ёшга тўлган боланинг уни муқобил жойлаштиришнинг шаклларига беришга розилиги (аризаси)*;
и) болани аввалги муқобил жойлаштириш шаклларига берилганлиги тўғрисидаги ҳужжат (агар бола аввал муқобил жойлаштириш шаклларига берилган бўлса)*.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Изоҳ:
*мазкур ҳужжатлар тегишли органлардан ва фуқаролардан қабул қилиб олингач, «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари ҳужжатларнинг сканер қилинган «PDF» шаклидаги нусхаларини «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига киритади.
мазкур банднинг «г» кичик бандидаги ҳужжатлар бола васийлик ёки ҳомийликка олинаётганда талаб этилмайди, оилага тарбия (патронат)га олинаётганда фақат врачлик-маслаҳат комиссияси хулосаси талаб этилади
(изоҳ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
2. «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тўғрисида қўшимча равишда киритиладиган маълумотлар рўйхати (агар мавжуд бўлса)*:
а) турар жой ва бошқа кўчмас мулкка эгалик ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар (эгалик ҳуқуқи давлат рўйхатидан ўтказилганлиги ҳақида гувоҳнома, турар жойни ижарага бериш шартномаси, ордери);
б) боланинг номига банкда ҳисоб рақамини очиш тўғрисидаги шартнома;
в) ака-ука, опа-сингил ва бошқа яқин қариндошлари ва уларнинг яшаш (турар) жойлари ҳақидаги маълумотлар;
г) суднинг алиментлар ундириш тўғрисидаги қарори, нафақа олувчи ижтимоий ҳимояга муҳтож боланинг пенсия гувоҳномаси;
д) тиббий-ижтимоий эксперт комиссиясининг ногиронликни белгилаш тўғрисидаги қарори, ногиронлиги бўлган боланинг реабилитация дастури;
е) муқобил жойлаштиришнинг шаклларига берилган (фарзандликка олиш бундан мустасно) боланинг мол-мулкини бошқариш ҳақидаги тегишли «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг рухсатномаси;
ж) муқобил жойлаштиришнинг шаклларига берилган (фарзандликка олиш бундан мустасно) боланинг манфаати учун тузилган шартномалар;
з) меросга эга бўлиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат;
и) иш (ўқиш) жойидан маълумотнома;
Олдинги таҳрирга қаранг.
к) болани фарзандликка ёки оилавий болалар уйига олиш истагини билдирган шахсларнинг оилага олинаётган боланинг тиббий ташхисидан хабардорлиги тўғрисида маълумотлар.
(2-банднинг «к» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 16 сентябрдаги 587-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 17.09.2025 й., 09/25/587/0836-сон)
*Изоҳ. Мазкур ҳужжатлар тегишли органлардан ва фуқаролардан қабул қилиб олингач, «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари ҳужжатларнинг сканер қилинган «PDF» шаклидаги нусхаларини «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига киритади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар (кейинги ўринларда — болалар)ни муқобил жойлаштириш шаклларига (васийликка, ҳомийликка, фарзандликка, тутинган (фостер) оилага (оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйи) олиш истагини билдирган фуқароларни ҳисобга олиш, муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
муқобил жойлаштириш шакллари — васийлик ва ҳомийликни белгилаш, болани фарзандликка олиш, тутинган (фостер) оила (оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйи (қисқа муддатли, узоқ муддатли ёки ихтисослашган хизмат), жойлаштириш хизмати), ихтисослаштирилган тарбия ҳамда қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа шакллар;
номзодлар — болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган шахслар;
тутинган ота-оналар — болаларни тутинган (фостер) оила (оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйи (қисқа муддатли, узоқ муддатли ёки ихтисослашган хизмат), жойлаштириш хизмати)га олган фуқаролар.
3. Муомалага лаёқатли Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш бўйича номзод бўлиши мумкин, мазкур Низомнинг 1-иловасидаги шахслар бундан мустасно.
4. Номзодларни танлаш, кузатиб бориш ҳамда мониторинг қилиш ваколатли орган томонидан амалга оширилади.
Ваколатли орган аҳоли ўртасида болаларни оилага жойлаштиришнинг устуворлиги, улар учун номзодларни топиш бўйича оммавий тарғибот-ташвиқот ишларини амалга оширади, болаларни оилага олишнинг шакллари, тартиби ҳақида фуқароларни хабардор қилади.
5. Ваколатли орган номзодлардан ариза қабул қилгунига қадар уларга болани тарбияга олиш учун талаб этиладиган ҳужжатлар, шунингдек, уларга муқобил жойлаштириш шакллари, уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари, болани оилага олишнинг ҳуқуқий оқибатлари тўғрисида ахборот беради.
2-боб. Номзодларни танлаш ва хулоса тайёрлаш
1-§. Номзодларни танлаш
6. Болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган номзодлар ушбу Низомга 2-иловадаги схемага мувофиқ ваколатли орган томонидан танланади.
7. Номзод ўзининг яшаш жойи бўйича ваколатли органга бевосита келган ҳолда ёки Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали (кейинги ўринларда — ЯИДХП) орқали ариза ва мазкур Низомга 3-иловага мувофиқ талаб этиладиган ҳужжатларни тақдим этади.
Аризада номзоднинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, оилавий ҳолати, агар болалари (шу жумладан, фарзандликка олинган болалари) мавжуд бўлган тақдирда, уларнинг сони ва ёши, шунингдек, болани тарбияга олиш шакли кўрсатилади.
Зарур ҳужжатлар ва маълумотлар ваколатли орган томонидан мустақил равишда «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформаси орқали олинади.
8. Болаларни оилага тарбияга (патронат), фарзандликка олаётган ёки оилавий болалар уйларини ташкил қилаётган фуқаролар белгиланган ҳужжатлардан ташқари фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсларида (кейинги ўринларда — тайёрлов курслари) ўқиганлиги ҳақидаги сертификатни ҳам тақдим этадилар.
Бунда эр-хотинлар ўртасида бири иккинчисининг олдинги турмушидаги фарзандини фарзандликка олаётганида тайёрлов курсларида ўқиши ихтиёрий ҳисобланади.
9. Оилага тарбия (патронат)га олиш истагини билдирган шахсларга болани тайёрлов курслари сертификатисиз олишга рухсат берилади. Бунда тутинган ота ёки она 6 ой ичида тайёрлов курсларида ўқиб, сертификат олиши ва ваколатли органга тақдим этиши лозим.
Тайёрлов курсларидан Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя тизими ходимларининг малакасини ошириш марказида ўтилган бўлса сертификат ваколатли орган томонидан мустақил равишда олинади.
10. Ваколатли орган номзодлардан ариза ҳамда тегишли ҳужжатларни қабул қилган кундан бошлаб 10 иш куни ичида уларнинг турмуш ва таъминот шароитларини ўрганиб чиқади ҳамда бу ҳақида мазкур Низомга 4-иловада келтирилган намунага мувофиқ далолатнома тузади.
Номзодларнинг турмуш ва таъминот шароитлари ўрганилаётганда, ваколатли орган турар жойнинг маиший-хўжалик шароитларини, бола учун яратилган шарт-шароитни, ариза берувчининг соғлиғини, шахсий фазилатлари ва болани оилага олишга ундаган сабабларни, уларнинг болани тарбиялаш бўйича қобилиятларини, оилада яшовчиларнинг болани тарбиялаш учун оилага қабул қилинишига нисбатан муносабатини ўрганади.
Ногиронлиги бўлган болалар оилага тарбиялаш учун қабул қилинаётганда далолатномада боланинг яшаши учун зарур шарт-шароитлар мавжудлиги акс эттирилиши лозим.
Олдинги таҳрирга қаранг.
11. Ваколатли орган томонидан ўрганиш якунлари бўйича 3 иш куни ичида номзодларнинг номзод бўла олиши мумкинлиги (мумкин эмаслиги) тўғрисида Агентлик томонидан тасдиқланган намунадаги хулоса берилади.
(11-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
Номзодларни номзод бўла олиши мумкинлиги тўғрисида хулоса беришга қуйидагилар асос ҳисобланади:
(11-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
тақдим қилинган ҳужжатларнинг қонунчилик талабларига мувофиқлиги;
тайёрлов курсларида ўқиганлигини тасдиқловчи сертификатнинг мавжудлиги (болаларни оилага тарбияга (патронат), фарзандликка олаётган ёки оилавий болалар уйларини ташкил қилаётган фуқаролар учун);
болаларни тарбиялаш учун оилага олиш истагини билдирган номзодларнинг болаларни тарбиялашда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган мажбуриятларини бажара олиш имкониятлари;
номзодларнинг психологик ҳолати ва бола тарбиялашда етарлича кўникмалари мавжудлиги;
болаларни тарбиялаш учун оилага олиш истагини билдирган номзодларнинг болага ҳуқуқий, ижтимоий, психологик-педагогик ёрдам кўрсатиш борасида билим ва кўникмага эгалиги;
чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болаларни васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка олинишида Халқаро тарбияга бериш комиссиясининг хулосаси (санаси ва рақами).
Олдинги таҳрирга қаранг.
Ижобий хулоса берилган фарзандликка олишга номзодлар яшаш жойидаги ваколатли органнинг қарори билан қарор қабул қилинган кунда номзод сифатида ҳисобга (навбатга) қўйилади.
(11-банднинг тўққизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
12. Қуйидаги ҳолатлар ваколатли органнинг салбий хулосасига асос бўлади:
турар жой санитария нормалари, қоидалари ва гигиена норматив талабларига жавоб бермаслиги;
тақдим этилган ҳужжатларда нотўғри маълумотлар кўрсатилганлиги ёки ҳужжатлар тўлиқ шакллантирилмаганлиги;
ушбу Низомга 1-иловада назарда тутилган ҳолатларнинг мавжудлиги;
болаларни тарбияга олишга оила аъзоларидан бирининг қарши эканлиги.
13. Ваколатли орган салбий хулоса асосида болани муқобил жойлаштириш шаклларидан бирига олиш истагини билдирган шахсни номзод сифатида ҳисобга (навбатга) қўйишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади ҳамда 2 иш куни ичида қабул қилинган қарорни унга тақдим этади.
Номзод қарордан норози бўлган тақдирда, белгиланган тартибда ёки суд тартибида шикоят қилиши мумкин.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги ва «Судлар тўғрисида»ги қонунлари.
14. Ваколатли орган болаларни тарбиялаш учун оилага олиш истагини билдирган номзодларни, фарзандликка олиш ҳолатлари бундан мустасно, танлаш жараёнида, заруратга кўра, қуйидаги манфаатдор ва ишга алоқадор шахсларни жалб этиши мумкин:
маҳалла раислари, профилактика инспекторлари ва хотин-қизлар фаоллари;
боланинг қариндошлари.
2-§. Ўзбекистон Республикаси фуқаролари томонидан чет эл фуқароси бўлган ёки фуқаролиги бўлмаган болани васийлик, ҳомийликка ёки фарзандликка олишнинг ўзига хос хусусиятлари
15. Чет эл фуқароси бўлган ёки фуқаролиги бўлмаган болани фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш истагини билдирган шахс ўз турар жойидаги ваколатли органга мазкур Низомнинг 3-иловасида келтирилган ҳужжатларни илова қилган ҳолда ариза билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.
Олдинги таҳрирга қаранг.
16. Чет эл фуқароси бўлган фарзандликка, васийлик ёки ҳомийликка олинаётган боланинг Ўзбекистон Республикасига кириши ва яшашига рухсатнома Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги томонидан берилади.
(16-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
Рухсатномани олиш учун фуқаролар яшаш жойидаги ички ишлар органларига тегишли шаклдаги анкета-аризани тўлдириб, қуйидаги ҳужжатларни илова қилган ҳолда мурожаат қиладилар:
(16-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
бола билан қариндошлигини тасдиқловчи ҳужжат ёки турли сабабларга кўра ўз ватанида болани олишнинг имкони йўқлигини тасдиқловчи ҳужжат;
боланинг ота-онаси вафот этганлиги тўғрисидаги гувоҳнома нусхаси ёки боланинг ота-онаси бедарак йўқолганлиги, вафот этган деб эълон қилинганлиги тўғрисидаги суд қарори;
фарзандликка олинаётган бола ота-онасининг ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинганлиги тўғрисидаги суд қарори;
васийликка ёки ҳомийликка олинаётган боланинг ота-онаси шахсини тасдиқловчи ҳужжатлари нусхалари;
боланинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномаси.
Агар ота-онаси мавжуд бўлса уларнинг фарзандини васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка берилишига розилиги талаб этилади.
Текширув натижаларига кўра ички ишлар органлари сўровнома ва бошқа ҳужжатларни олган кундан бошлаб 30 иш куни ичида васийлик, ҳомийлик ёки фарзандликка олинаётган болага Ўзбекистон Республикасига киришига ва доимий яшашига рухсат беради ёки рад этади.
17. Фарзандликка олувчи, васий ёки ҳомий бўлиш имконияти тўғрисида хулоса тайёрлаш учун ваколатли орган тегишли ҳужжатларни қабул қилинган кундан бошлаб 10 иш куни ичида фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш истагини билдирган шахснинг яшаш шароитини ўрганиб чиқади ва далолатнома тузади.
Ариза ва унга илова қилинган ҳужжатлар, шунингдек, болани фарзандликка, васийлик ёки ҳомийликка олиш истагини билдирган шахсларнинг турмуш шароитларини ўрганиб чиқиш далолатномаси асосида ваколатли орган ариза берилган кундан бошлаб 30 иш куни ичида уларнинг фарзандликка олувчи, васий ёки ҳомийлар бўлиши имконияти тўғрисидаги хулосани тайёрлайди. Фарзандликка олувчи, васий ёки ҳомийлар бўлиши имконияти тўғрисидаги хулоса билан бирга ариза берувчига у фарзандликка олишга, васий ёки ҳомий бўлишга номзод сифатида ҳисобга қўйилганлиги ҳақидаги ҳужжат берилади.
Ваколатли органнинг фуқарони фарзандликка олишга, васий ёки ҳомий бўлишга номзод сифатида ҳисобга қўйишнинг рад этилиши ҳақидаги қарори 5 иш куни ичида ариза берувчига етказилади. Айни бир вақтда ариза берувчига қарор юзасидан шикоят қилиш тартиби тушунтирилади.
18. Болани фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш учун рухсат олмоқчи бўлган чет элда доимий яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари Оила кодексининг 1611-моддасида назарда тутилган ҳолатларда Ўзбекистон Республикасининг дипломатик ваколатхоналари ва консуллик муассасаларига мазкур Низомнинг 3-иловасида келтирилган ҳужжатларни илова қилган ҳолда ариза билан мурожаат қилишлари мумкин.
Аризада болани васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка олиш истагини билдирган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, никоҳда қачондан бери турганлиги, эр-хотиннинг бирга ёки алоҳида яшаши, агар фарзандлари бўлса, уларнинг сони ва ёши, фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олинаётган боланинг ёши ва жинси кўрсатилади.
19. Ўзбекистон Республикасининг чет элдаги дипломатик ваколатхоналари ёки консуллик муассасалари 10 иш куни ичида фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олувчиларнинг яшаш шароитларини ўрганиб чиқиб, ариза ва мазкур Низомнинг 3-иловасида ҳужжатларнинг нусхаларини кейинчалик Агентликка тақдим этиш учун Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига юборади.
Агентлик фарзандликка, васийлик ёки ҳомийликка олинаётган болага Ўзбекистон Республикаси ҳудудига кириш ва доимий яшаш учун рухсатнома олиш учун ариза берувчининг ҳужжатлари нусхаларини Ички ишлар вазирлигига юборади.
Чет элда доимий яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари томонидан фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олишга тегишли қарор (рухсат ёки рад этиш тўғрисида) Агентлик директорининг буйруғи асосида ташкил этиладиган Халқаро тарбияга бериш Комиссияси томонидан мазкур Низомнинг 3-иловасида назарда тутилган ҳужжатлар келиб тушган кундан бошлаб 10 иш куни ичида шакллантирилади.
Фуқаро болани фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олувчи бўла олиши (бўла олмаслиги) ҳақидаги қарор 3 иш куни ичида Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигига ариза берувчига тақдим этиш учун юборилади.
3-§. Чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болаларни васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка олишнинг ўзига хос хусусиятлари
20. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болани фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олишда Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 151 — 167, 237-моддалари, Фуқаролик процессуал кодекси, «Васийлик ва ҳомийлик тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни, ушбу Низом, Ўзбекистон Республикасида вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик тўғрисидаги низом ҳамда Болаларни фарзандликка олиш тўғрисидаги низом талабларига риоя қилиниши лозим.
Бундай ҳолатда болага нисбатан васийлик ёки ҳомийлик Халқаро тарбияга бериш Комиссиясининг хулосаси асосида ваколатли орган қарори билан белгиланади.
21. Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болаларни фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш Ўзбекистон Республикасида ўз дипломатик ваколатхонаси мавжуд бўлган давлатларнинг фуқаролари томонидан амалга оширилиши мумкин.
22. Болани фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш истагини билдирган шахсларни рўйхатга олиш «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими (кейинги ўринларда — «Ижтимоий ҳимоя» АТ) орқали Агентлик томонидан амалга оширилади.
Бунда фарзандликка, васийлик ёки ҳомийликка олишнинг асосий шарти васийлик, ҳомийлик ёки фарзандликка олиш масаласини кўриб чиқишда номзодларнинг шахсан иштирок этиши ҳамда дипломатик ваколатхонанинг бола васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка олиш истагини билдирган фуқароларнинг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган вақти, турар жойи, моддий аҳволи ҳақидаги маълумотлар, тиббий хулоса, оиланинг ахлоқий-руҳий шарт-шароити, шунингдек, болани васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка олувчининг ҳар бирига тавсифномаларни ўз ичига олган илтимосномаси ҳисобланади.
Болаларни фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олган чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар болалар балоғатга етгунига қадар ҳар йили хорижий давлатларнинг тегишли дипломатик ваколатхоналари орқали Агентликка боланинг психик ва жисмоний ҳолати, унинг яшаш ва тарбияланиш шароитлари тўғрисида ахборот тақдим этадилар. Ушбу маълумотлар хорижий давлатнинг махсус ваколатли органи томонидан тасдиқланиши лозим.
23. Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида яшаётган болани васийликка, ҳомийликка ёки фарзандликка олиш номзод қайси давлатнинг фуқароси бўлса, ўша давлатнинг ваколатли органи томонидан амалга оширилади. Бунда болани фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш Агентлик томонидан рухсат берилган тақдирда, Ўзбекистон Республикасида ҳақиқий деб эътироф этилади.
24. Агар фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олиш натижасида боланинг Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари ва халқаро шартномалар билан белгиланган ҳуқуқлари бузилса, болани тарбияга олган шахс қайси давлат фуқароси бўлишидан қатъи назар, болани олишни амалга оширишга йўл қўйилмайди, агар фарзандликка, васийликка ёки ҳомийликка олинган бўлса, суд тартибида бекор қилиниши ёхуд ваколатли органнинг қарори билан тугатилиши лозим.
3-боб. Номзодларнинг ҳисобини юритиш тартиби
25. Болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган шахслар юзасидан уларнинг номзод бўла олиши мумкинлиги тўғрисида қарор берилган тақдирда, уларга тегишли маълумотлар кўрсатилган ҳолда «Ижтимоий ҳимоя» АТга киритилади.
26. Номзод ҳақидаги маълумотлар, агар унинг фарзандликка олувчи, васий ёки ҳомий ёхуд тутинган ота-она бўлиши учун асослари бўлса, мазкур шахснинг ёзма аризасига мувофиқ «Ижтимоий ҳимоя» АТга киритилади.
Номзод ҳақидаги маълумотларни «Ижтимоий ҳимоя» АТга киритишдан аввал, мазкур шахс ўзи ҳақидаги маълумотлар рўйхати, маълумотларни расмийлаштириш асослари ва улардан фойдаланиш тартиби билан таништирилади.
27. Номзод ҳақидаги маълумотлар қуйидагиларни ўзи ичига олади:
фамилияси, исми, отасининг исми, идентификацияловчи ID-карта маълумотлари, фуқаролиги, миллати, яшаш ёки турар жой манзили, телефон рақами, электрон почта манзили (мавжуд бўлган тақдирда);
шахснинг яшаш жойидаги ваколатли орган томонидан берилган унинг яшаш шароити, фарзандликка олувчи, васий (ҳомий) ёки тутинган ота-она бўлиши асослилиги тўғрисидаги хулосаси (санаси ва рақами);
чет эл фуқаросининг ва чет элда яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқаросининг яшаш шароити, унинг васий, ҳомий ёки фарзандликка олувчи бўлиши асослилиги тўғрисидаги у яшайдиган давлатнинг қонунчилик ҳужжатларига асосан берилган хулосаси (санаси ва рақами), фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг улар доимий яшаётган давлатнинг қонунчилигига мувофиқ берилган хулосаси (санаси ва рақами);
етим, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болани ўз оиласига тарбияга олиш истагини билдирган шахс томонидан танланган бола тарбияланаётган муассаса ёки тутинган (фостер) оилага берилган йўлланма (санаси, боланинг фамилияси, исми, отасининг исми);
етим, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болани ўз оиласига тарбияга олиши;
болани ўз оиласига тарбияга олиш истагини билдирган шахс тўғрисидаги маълумотларни «Ижтимоий ҳимоя» АТда ҳисобини юритиш тўхтатилганлиги тўғрисидаги маълумот.
28. Номзодлар ҳақидаги маълумотлардан шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ фойдаланилади.
Номзодлар ҳақидаги маълумотлар фақат қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ суд, прокуратура ва тергов органларининг расмий сўровларига асосан тақдим этилиши мумкин.
29. Номзодлар рўйхатга олинганидан сўнг, бир йил давомида тарбияга бола олмаган тақдирда, тегишли ваколатли органга навбат асосида болани номзодга тарбияга бериш жараёни бошланишидан аввал соғлиғи ҳолати ҳақидаги тиббий хулосани янгидан тақдим этади.
Агар номзод яшаш жойини ўзгартирган тақдирда, бу ҳақида 7 кун ичида дастлабки ҳисобга олган ваколатли органни хабардор қилиши шарт.
4-боб. Болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш тартиби
30. Номзодлар (бундан қисқа муддатли тутинган (фостер) оилани ташкил этган фуқаролар мустасно) муқобил жойлаштиришнинг шаклларига берилиши мумкин бўлган болалар ҳақидаги маълумотларни олиш учун болалар яшаётган ҳудудидаги ваколатли органга мурожаат этади.
31. Муқобил жойлаштириш шаклларига берилиши мумкин бўлган болалар ҳақидаги очиқ маълумотлар мазкур Низомга мувофиқ «Ижтимоий ҳимоя» АТга киритилган номзодларга ваколатли орган томонидан уларнинг мурожаатига кўра ушбу мурожаат келиб тушган кундан бошлаб 1 иш куни ичида тақдим этади.
Агар болани бир неча шахс ўз оиласига тарбияга олиш истагини билдирса, бола ҳақидаги тегишли маълумотни олишда устуворлик ҳуқуқига бола яшаб турган маҳалла, овул, қишлоқ ёки шаҳар (шаҳарча)даги номзод, агар номзодлар бир ҳудуддан бўлса «Ижтимоий ҳимоя» АТда олдинроқ муддатда рўйхатдан ўтган номзод эга бўлади.
32. Ваколатли орган номзоднинг сўровига асосан муқобил жойлаштириш шаклларига олинаётган бола билан кўришиш учун унга болалар учун мўлжалланган муассасаларга ёки бошқа муқобил жойлаштириш шаклига (фарзандликка олинган болалар бундан мустасно) йўлланма беради, «Ижтимоий ҳимоя» АТда йўлланма берилганлиги ҳақида тегишли маълумотлар қайд этади.
33. Болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига бериш қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
5-боб. Муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиб бориш ҳамда мониторинг қилиш
34. Муқобил жойлаштириш шаклларига тарбиялаш учун берилган боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, унинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини, боланинг индивидуал ривожланиш ёки интеграция режасининг амалга оширилишини ҳамда унинг оилага ёки муассасага мослашганлигини кузатиш ва мониторинг қилиш боланинг ҳақиқатда яшаётган жойидаги ваколатли орган томонидан режали ва режадан ташқари шаклда олиб борилади.
35. Муқобил жойлаштириш шаклларига тарбиялаш учун берилган болаларнинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини ўрганиш ҳамда мониторинг қилиш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
а) фарзандликка олинган боланинг турмуш шароитлари ва тарбияланишининг мониторинги фақат ваколатли орган томонидан, фарзандликка олиш белгилангандан дастлабки 3 йил мобайнида ҳар олти ойда камида бир маротаба амалга оширилади, 3 йил ўтгандан кейин мониторинг қилиш зарурлиги ваколатли орган томонидан фарзандликка олувчи(лар) оиласида шаклланаётган аниқ вазиятга мувофиқ якка тартибда белгиланади.
Фарзандликка олинган боланинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини мониторинг қилиш фарзандликка олиш сир сақланган ҳолда ўтказилади;
б) болани васийлик ва ҳомийликка олган оилаларни кузатиш ва мониторинг қилиш ҳар уч ойда камида бир маротаба жойига чиққан ҳолда амалга оширилади;
в) тутинган (фостер) оилаларда тарбияланаётган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш ҳар ойда камида бир маротаба тутинган ота-оналарнинг хонадонига ташриф буюрган ҳолда амалга оширилади;
г) Болалар уйлари, Меҳрибонлик уйлари ҳамда етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш хизматини кўрсатувчи бошқа ташкилотларни режали кузатиш ва мониторинг қилиш ихтисослаштирилган тарбия муассасаси (ташкилоти)га ташриф буюрган ҳолда Агентлик директори томонидан белгиланган муддатларда амалга оширилади.
Болалар уйлари, Меҳрибонлик уйлари ҳамда етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш хизматини кўрсатувчи бошқа ташкилотларни режадан ташқари кузатиш ва мониторинг қилиш ваколатли орган томонидан, зарурат бўлганда, исталган вақтда амалга оширилиши мумкин.
36. Ваколатли орган болани васийликка ва ҳомийликка олган оилаларни ҳамда тутинган (фостер) оилаларни режали ва режадан ташқари кузатиш ва мониторинг қилишда маҳалла раислари, профилактика инспекторлари ва хотин-қизлар фаоллари, шунингдек, боланинг қариндошлари ва бошқаларни жалб қилиши мумкин.
37. Режали ва режадан ташқари кузатиш ва мониторинг қилишда қуйидаги ҳолатларга алоҳида эътибор қаратилади:
боланинг индивидуал ривожланиш режаси ёки индивидуал интеграция режасининг амалга оширилиши ҳолати;
боланинг яшаши ва ривожланиши учун шароитлар мавжудлиги;
хонадоннинг маиший-хўжалик шароитлари;
боланинг оила ёки муассаса муҳитига ҳамда оила аъзолари ёки муассаса ходимларининг бола хулқи ва характерига мослашганлиги;
боланинг тарбияси, таълими, ақлий ривожланиши, соғлиғи, ташқи кўриниши, гигиенага риоя қилиниши, хулқи, эмоционал ҳамда жисмоний ривожланиши;
боланинг алоҳида қизиқиш ва қобилиятларининг қўллаб-қувватланиши;
оила аъзоларининг ўзаро муносабатлари;
боланинг ҳар томонлама ривожланишини таъминлаш учун таълим, спорт, маиший ва санъат соҳаларига оид қўшимча машғулотларга жалб этилганлиги ва бошқалар.
38. Юридик ёки жисмоний шахслар томонидан муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болани парваришлаш ва тарбиялаш билан боғлиқ мажбуриятлар лозим даражада бажармаётганлиги ёхуд бола ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг бузилиши ҳақидаги мурожаатлар келиб тушган тақдирда, ваколатли орган режадан ташқари мониторингни амалга оширади.
39. Кузатиш ва мониторинг қилиш давомида боланинг тарбияси, ривожланиши, ҳуқуқлари таъминланиши билан боғлиқ муаммо ёки камчиликлар аниқланган тақдирда, ваколатли орган тегишли давлат ва нодавлат ташкилотларини жалб қилган ҳолда, муаммони бартараф этишга қаратилган маслаҳат, психологик-педагогик, ижтимоий, ҳуқуқий, тиббий ва бошқа ижтимоий хизматлар ташкил этилишини таъминлайди. Бунда зарур ҳолларда, ваколатли орган томонидан боланинг индивидуал ривожланиш ёки интеграция режасига тегишли ўзгартиришлар киритилиши мумкин.
40. Муқобил жойлаштириш шаклларига олган шахслар томонидан ўзларига юклатилган мажбуриятлар бажарилмаганлиги ёки боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари таъминланмаганлиги билан боғлиқ далиллар аниқланган тақдирда, ваколатли орган ўрганиш далолатномасида боланинг яшаши ва ривожланиши учун зарур бўлган шароитни яхшилаш ҳамда мажбуриятларни бажариш юзасидан кўрсатма ва тавсияларни акс эттиради.
Мониторинг давомида муқобил жойлаштириш шаклларига олган шахсларга юклатилган мажбуриятларни лозим даражада бажарилмаганлиги ёки бажарилмаганлиги аниқланганда, уларнинг жавобгарлик масаласини ҳал қилиш юзасидан тегишли давлат органларига таклифлар киритади.
41. Муқобил жойлаштириш шаклларига олган шахслар томонидан ҳаракатлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган талаблар, улар билан тузилган шартнома шартларига зид равишда амалга оширилаётган тақдирда ёхуд уларнинг ҳаракатлари боланинг соғлиғи, ҳаёти, жисмоний, психологик, ахлоқий ривожланишига жиддий зарар етказаётган бўлса, шунингдек, мониторинг мобайнида аниқланган камчиликларни болани оиладан, шу жумладан муассаса ёки бошқа ташкилотдан ажратиб олмай ҳал қилиб бўлмаслиги маълум бўлганда, ваколатли орган мониторинг ўтказилгандан сўнг 3 кун ичида:
васий, ҳомий ёки тутинган ота-оналарни белгиланган мажбуриятларини бажаришдан четлаштириш ва болани оиладан олиш ҳақида қарор қабул қилади;
фарзандликни бекор қилиш бўйича асослантирувчи ҳужжатлар билан судга мурожаат қилади;
Болалар уйлари, Меҳрибонлик уйлари ҳамда етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш хизматини кўрсатувчи бошқа ташкилотлар раҳбари, шу жумладан боланинг ҳуқуқ ва манфаатларига зид хатти-ҳаракатни амалга оширган ходимни қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгарлик масаласини ҳал қилиш учун ваколатли давлат органларига маълумот тақдим этади;
тутинган ота-оналар билан тузилган шартномани бекор қилади;
боланинг хавфсизлигини таъминлайди;
болани бошқа васий, ҳомий ёки тутинган ота-оналарга бериш ёхуд етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш хизматини кўрсатувчи бошқа муассаса ва ташкилотларга жойлаштириш чораларини кўради.
42. Боланинг яшаш манзили ўзгарганда, янги манзилда жойлашган ҳудуддаги ваколатли орган болага тегишли шахсий ҳужжатлар йиғмажилдини қабул қилган кунидан бошлаб 10 кун ичида режадан ташқари мониторингни амалга ошириши шарт.
43. Мониторинг натижалари «Ижтимоий ҳимоя» АТга киритилади.
6-боб. Якунловчи қоидалар
44. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
45. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Болаларни васийликка, ҳомийликка, фарзандликка, оилага тарбияга олиш (патронат) ҳамда оилавий болалар уйини ташкил этиш тақиқланган шахслар
РЎЙХАТИ
1. Тарбияга жойлаштиришнинг барча шаклларига болаларни олиши тақиқланган шахсларнинг умумий рўйхати:
а) ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган ёки ота-оналик ҳуқуқи чекланганлар, шунингдек, фарзандини тарбия, даволаш (соғломлаштириш) ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш муассаса ёхуд ташкилотлардан олмасдан ўзининг ота-оналик мажбуриятларини бажармаган ота-оналар;
б) қонун билан белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилганлар;
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 31-боби.
в) руҳий-асаб касалликлари ёки наркология муассасаларида рўйхатда турувчилар;
г) собиқ фарзандликка олувчилар ёки оилага жойлаштиришнинг бошқа муқобил шаклларида бола тарбияси билан шуғулланган шахслар, агар улар фарзандликка олиш ёхуд бола тарбиялаш бўйича зиммаларига юкланган мажбуриятларни бажаришдан бўйин товлаганликлари ёки уларни лозим даражада бажармаганликлари, ота-оналик ҳуқуқини суиистеъмол қилганликлари, болаларга нисбатан шафқатсизлик билан муомалада бўлганликлари, шунингдек, сурункали ичкиликбозлик ёки гиёҳвандликка мубтало бўлганликлари муносабати билан васийлик ва ҳомийликдан четлаштирилган, фарзандликка олиш ёки улар билан тузилган шартнома бекор қилинган бўлса;
д) ҳаётга, соғлиққа қарши жиноятлар, ҳаёт ёки соғлиқ учун хавфли бўлган жиноятлар, жинсий эркинликка, оилага, ёшларга ва ахлоққа қарши, шахснинг озодлигига, шаъни ва қадр-қимматига қарши (бундан туҳмат, ҳақорат қилиш мустасно), фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларига қарши (бундан жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисидаги қонунчиликни бузиш, муаллифлик ёки ихтирочилик ҳуқуқларини бузиш мустасно), тинчликка ва инсониятнинг хавфсизлигига қарши, Ўзбекистон Республикасига қарши жиноятлар, ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш билан боғлиқ бўлган жиноятлар, жиноий йўл билан топилган мол-мулкни олиш ёки ўтказиш, тижоратда пора эвазига оғдириб олиш ёхуд нодавлат тижорат ташкилотининг ёки бошқа нодавлат ташкилотининг хизматчисини пора эвазига оғдириб олиш, бошқарув тартибига, шунингдек одил судловга қарши жиноятлар, қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллаш, жамоат хавфсизлигига қарши жиноятлар (бундан учувчисиз учадиган аппаратларни қонунга хилоф равишда олиб кириш, ўтказиш, олиш, сақлаш ёки улардан фойдаланиш, карантинли ва инсон учун хавфли бўлган бошқа юқумли касалликлар тарқалиши ҳақида ҳақиқатга тўғри келмайдиган маълумотларни тарқатиш, учувчисиз учадиган аппаратларни сақлаш ва улардан фойдаланиш тартибини бузиш, тадқиқот фаолиятини амалга оширишда хавфсизлик қоидаларини бузиш, меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузиш, санитарияга оид қонунчиликни ёки эпидемияларга қарши кураш қоидаларини бузиш, тоғ-кон, қурилиш ёки портлатиш ишлари хавфсизлиги қоидаларини бузиш, ёнғин хавфсизлиги қоидаларини бузиш мустасно), гиёҳвандлик воситаларининг ёки психотроп моддаларнинг қонунга хилоф муомаласидан иборат жиноятлар, жамоат тартибига қарши жиноятлар ва ҳарбий мансабдорлик жиноятлари содир этганлик учун илгари ҳукм қилинган ёки жиноят иши айблилик тўғрисидаги масала ҳал қилинмай туриб тугатилганлар;
е) мазкур рўйхатнинг 1-банди «д» кичик бандида кўрсатилган жиноятлар жумласига кирмайдиган оғир ва ўта оғир жиноятларни содир этганлик учун илгари ҳукм қилинган ёки жиноят иши айблилик тўғрисидаги масала ҳал қилинмай туриб тугатилганлар;
ж) қуйидаги касалликлардан бирига чалинган шахслар:
I, II, V гуруҳ диспансер ҳисобидаги барча жойлашинув шаклидаги сил касалликлари (фаол ва сурункали);
барча жойлашинувли ёмон сифатли онкологик касалликлар;
наркологик касалликлар (алкоголизм, наркомания, токсикомания);
ақли заифликнинг барча турлари;
таносил касалликларининг маиший йўл билан юқувчи турлари (захм, сўзак);
Олдинги таҳрирга қаранг.
организм функциялари барқарор бузилишининг IV даражаси.
(1-банд «ж» кичик бандининг еттинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
2. Оилавий болалар уйини ташкил этиши тақиқланган шахсларнинг қўшимча рўйхати:
а) оилавий болалар уйига қабул қилинаётган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар билан қариндошлиги (бобо, буви, туғишган ёки ўгай ака, опа) бўлганлар;
Олдинги таҳрирга қаранг.
б) «Темир дафтар», «Аёллар дафтари»га киритилган, Ижтимоий реестрда рўйхатга олинган оилаларнинг аъзолари.
(2-банднинг «б» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига қабул қилаётган номзодларни (фуқароларни) танлаш
СХЕМАСИ
Босқичлар | Субъектлар | Тадбирлар | Муддатлар | |||
1-босқич | «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари | Аҳоли ўртасида болани оилага жойлаштиришнинг устуворлиги, улар учун номзод васий ва ҳомийларни излаш бўйича оммавий тарғибот-ташвиқот ишларини амалга оширади. Мурожаат қилган шахсларга болаларни оилага қабул қилишнинг шакллари, тартиби ҳақида хабардор қилади. | Мунтазам | |||
2-босқич | Болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган шахслар | Ўзининг яшаш жойи бўйича «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларига бевосита келган ҳолда ёки Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали болани оилага тарбияга олиш учун номзод сифатида ҳисобга олиш тўғрисидаги ариза (унга талаб этиладиган ҳужжатларни илова қилган ҳолда) билан мурожаат қилади ҳамда талаб этиладиган ҳужжатларни тақдим этади. | Ўз хоҳишига кўра | |||
3-босқич | «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари | 1. Номзодларнинг мурожаатларини ҳамда тақдим этган ҳужжатларини ўрганиб чиқади. 2. Зарур ҳужжатларни «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформаси орқали олади. 3. Болани тарбиялаш учун оиласига қабул қилиш истагини билдирган шахсларнинг турмуш ва таъминот шароитларини ўрганиб чиқади ҳамда бу ҳақда тегишли далолатнома тузади. | Ариза қабул қилинган кундан бошлаб 10 иш куни ичида | |||
4. Ўрганиш якунлари бўйича болани тарбиялаш учун оиласига қабул қилиш истагини билдирган шахснинг номзод бўла олиши мумкинлиги тўғрисида қарор қабул қилади ва мазкур шахс тўғрисидаги маълумотларни «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига киритади ёхуд шахсларни номзод бўла олиши мумкин эмаслиги тўғрисида қарор қабул қилади. | 3 иш куни ичида | |||||
5. Номзод сифатида ҳисобга (навбатга) қўйишни рад этиш тўғрисида қарорни болани муқобил жойлаштириш шаклларидан бирига олиш истагини билдирган шахсга тақдим этади. | 2 иш куни ичида |
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомга
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига қабул қилиш истагини билдирган номзодларнинг ҳисобини юритиш учун зарур бўлган ҳужжатлар
РЎЙХАТИ
1. Номзодлар томонидан тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхати:
а) ариза*;
Олдинги таҳрирга қаранг.
б) тиббиёт муассасасининг врачлик-маслаҳат комиссиясининг номзодлар соғлиғи тўғрисидаги хулосаси (болани васийлик ёки ҳомийликка олишга номзодлар учун талаб этилмайди);
(1-банднинг «б» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
в) сил касаллигига қарши курашиш (Ўзбекистон Республикаси фуқаролари бундан мустасно) ва тери-таносил диспансеридан олинган маълумотномалар;
(1-банднинг «в» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 30 декабрдаги 840-сон қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.01.2026 й., 09/26/840/0012-сон)
г) фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсидан ўтганлиги тўғрисидаги сертификат нусхаси (тутинган ота-оналар ва фарзандликка олувчилар учун);
Олдинги таҳрирга қаранг.
д) шахснинг ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинганлиги (қилинмаганлиги), муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилганлиги (топилмаганлиги), фарзандлик бекор қилинганлиги (қилинмаганлиги) ҳақидаги суд қарори (маълумот);
(1-банднинг «д» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
е) чет эл фуқароси бўлган ёки фуқаролиги бўлмаган болани фарзандликка ёки васийликка ва ҳомийликка олишни хоҳловчи шахс қуйидаги ҳужжатларни қўшимча равишда тақдим этади:
фарзандликка олинаётган бола билан қариндошлигини тасдиқловчи ҳужжат ёки турли сабабларга кўра ўз ватанида фарзандликка олишнинг имкони йўқлигини тасдиқловчи ҳужжат;
фарзандликка олинаётган боланинг ота-онаси вафот этганлиги тўғрисидаги гувоҳнома нусхаси ёки боланинг ота-онаси бедарак йўқолганлиги, вафот этган деб эълон қилинганлиги тўғрисидаги суд қарори**;
фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномаси, далолатнома ёзувидан кўчирма**;
фарзандликка олинаётган боланинг соғлиғи ҳолати, жисмоний ва ақлий ривожланиши ҳақидаги тиббий хулоса**;
ички ишлар органининг васийлик, ҳомийликка ёки фарзандликка олинаётган боланинг (бошқа мамлакатда доимо яшаб келаётган бола учун) Ўзбекистон Республикасига кириши ва доимий яшаши учун рухсатнома;
ўн ёшга тўлган васийлик, ҳомийликка ва фарзандликка олинувчининг оилага олинишига розилиги, жумладан, фарзандликка олинаётган боланинг фамилияси, исми, отасининг исми ўзгаришига ва фарзандликка олувчиларни унинг ота-онаси сифатида ёзилишига розилиги, Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 156-моддасида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно**;
Ўзбекистон Республикаси фуқаросининг чет эл фуқароси бўлган ёки Ўзбекистон Республикаси ҳудудида яшаётган (турган) фуқаролиги бўлмаган болани фарзандликка олиш ҳақидаги аризасига мазкур бандда кўрсатилган ҳужжатлардан ташқари бола қонуний вакилининг ва бола қайси давлат фуқароси бўлса, ўша давлат ваколатли органининг розилиги (фуқаролиги бор бўлса) ҳам илова қилинади**.
Изоҳ.
*Агар ариза эр-хотиндан бири томонидан берилса, иккинчисининг розилиги аризага илова қилинади, ЯИДХП орқали мурожаат қилинган тақдирда, тегишли розилик уни бераётган шахс томонидан масофадан туриб биометрик идентификациялаш (электрон рақамли имзо, Mobile-ID, Face-ID ёки бошқа) технологиялари орқали тасдиқланади.
**Мазкур ҳужжатлар белгиланган тартибда легализация қилиниши ёхуд уларга белгиланган тартибда апостиль қўйилган бўлиши керак. Тақдим этиладиган ҳужжатлар Ўзбекистон Республикасининг давлат тилига таржима қилинган ва нотариал тасдиқланган бўлиши керак.
Чет эл фуқароси бўлган ёки фуқаролиги бўлмаган болани Ўзбекистон Республикаси фуқаролари томонидан фарзандликка олишда номзодлар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳужжатлар ҳам тақдим этишлари мумкин.
Олдинги таҳрирга қаранг.
2. «Рақамли ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформаси орқали олинадиган маълумотлар рўйхати:
(2-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 30 декабрдаги 840-сон қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.01.2026 й., 09/26/840/0012-сон)
а) шахсни тасдиқловчи ҳужжат тўғрисидаги маълумотлар;
б) никоҳ қайд этилганлиги (агар никоҳда бўлса) тўғрисидаги маълумот;
в) судланганлик (судланмаганлик) ҳолати ҳақида маълумот;
г) иш жойи, эгаллаб турган лавозими ва иш ҳақи кўрсатилган (агар мавжуд бўлса) ёки бошқа даромад манбалари тўғрисидаги маълумот*;
д) турар жойга бўлган мулк ҳуқуқини ёки турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи маълумотлар;
Олдинги таҳрирга қаранг.
е) наркология диспансери ҳисобида туриши ёки турмаслиги тўғрисидаги маълумот;
(2-банднинг «е» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
ж) руҳий касалликлар бўйича диспансер ҳисобида туриши ёки турмаслиги тўғрисидаги маълумот.
(2-банднинг «ж» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
з) сил касаллиги бўйича ҳисобда туриш ёки турмаслиги бўйича маълумотнома.
(2-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 30 декабрдаги 840-сон қарорига асосан «з» кичик банд билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.01.2026 й., 09/26/840/0012-сон)
Изоҳ.
* Ушбу маълумот махсус тизим орқали белгиланган мезонлар асосидаги скоринг баҳолаш натижаларига кўра автоматлаштирилган ҳолда шакллантирилади.
3. Чет элда доимий яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан тақдим этиладиган ҳужжатлар рўйхати:
а) фарзандликка олишни хоҳловчи шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, никоҳда қачондан бери турганлиги, эр-хотиннинг бирга ёки алоҳида яшаши, агар фарзандлари бўлса, уларнинг сони ва ёши, фарзандликка олинаётган боланинг ёши ва жинси кўрсатилган ариза;
б) шахсни тасдиқловчи ҳужжат ва унинг нусхаси*;
в) никоҳ тўғрисидаги гувоҳноманинг нусхаси (агар никоҳда бўлса) ёки никоҳда турмаслиги ҳақидаги маълумотнома;
г) тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсидан ўтганлиги тўғрисидаги сертификат нусхаси (фарзандликка олувчилар учун);
д) эр-хотиндан бири томонидан фарзандликка олинаётган бўлса, бошқасининг розилиги (агар эр-хотин оилавий муносабатларни тугатган, бир йилдан ортиқ бирга яшамаётган бўлса ва эрнинг (хотиннинг) яшаш (турган) жойи номаълум бўлса, шунингдек, бу ҳолатларни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлса, фарзандликка олишда унинг розилиги талаб қилинмайди);
е) васийлик, ҳомийликка ёки фарзандликка олишни хоҳловчи шахсларнинг (шахснинг) иш жойидан эгаллаб турган лавозими ва иш ҳақи кўрсатилган ёки бошқа даромад манбалари тўғрисидаги маълумотнома;
ж) тиббиёт муассасасининг врачлик-маслаҳат комиссиясининг номзодлар соғлиғи тўғрисидаги хулосаси;
з) руҳий-асаб касалликлари муассасаси хулосаси, тери-таносил касалликлари, наркологик ва силга қарши курашиш диспансерларининг маълумотномалари;
и) судланганлик (судланмаганлик) ҳолати ҳақида маълумотнома;
к) шахснинг ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинганлиги (қилинмаганлиги), муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилганлиги (топилмаганлиги), фарзандлик бекор қилинганлиги (қилинмаганлиги) ҳақидаги суд қарори;
л) турар жойга бўлган мулк ҳуқуқини ёки турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат;
м) фарзандликка олинаётган бола билан қариндошлигини тасдиқловчи ҳужжат ёки турли сабабларга кўра ўз ватанида фарзандликка олишнинг имкони йўқлигини тасдиқловчи ҳужжат;
н) васийлик, ҳомийлик ёки фарзандликка олинаётган боланинг ота-онаси вафот этганлиги тўғрисидаги гувоҳнома нусхаси ёки боланинг ота-онаси бедарак йўқолганлиги, вафот этган деб эълон қилинганлиги тўғрисидаги суд қарори;
о) боланинг ота-онаси мавжуд бўлса уларнинг фарзандини васийлик ва ҳомийликка ёки фарзандликка берилишига нотариал тартибда тасдиқланган розилиги;
п) Ўзбекистон Республикасининг ваколатли органи томонидан фарзандликка олувчининг оилавий шароити ва фарзандликка олувчи бўлиши имконияти тўғрисидаги хулоса;
р) боланинг фуқаролиги (фуқаролиги мавжуд бўлса) бўлган давлат ваколатли органининг розилиги;
с) олинаётган боланинг туғилганлик тўғрисидаги далолатнома ёзувидан кўчирма;
т) олинаётган боланинг соғлиги, руҳий ва жисмоний ривожланишини тасдиқловчи тиббий хулоса;
у) Ўзбекистон Республикасининг хориждаги дипломатик ваколатхонаси вакилларига васийлик, ҳомийликка ва фарзандликка олинган бола ҳақида ахборот бериш ва бола билан мулоқот қилиш имкониятини бериш тўғрисидаги нотариал тасдиқланган мажбурият;
ф) номзоднинг яшаш жойи бўйича ваколатли органнинг унга болани васийлик, ҳомийлик ёки фарзандликка бериш мумкинлиги юзасидан хулосаси*.
Изоҳ.
* Чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган болани васийлик, ҳомийлик ёки фарзандликка олишда талаб этилади.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомга
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Болаларни муқобил жойлаштиришнинг шаклларига олишни хоҳловчи фуқаролар (эр-хотин, эркак ёки аёл)нинг турмуш ва яшаш шароитларини ўрганиш бўйича ____-сон | ||||||||||||||||||
ДАЛОЛАТНОМА | ||||||||||||||||||
20___ йил «___» _____________________ | ___________________________________ | |||||||||||||||||
(далолатнома тузилган жой) | ||||||||||||||||||
Номзоднинг Ф.И.О. ______________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Телефон рақами: _________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Туғилган санаси (кун/ой/йил) ______________________ Маълумоти: _____________________________ | ||||||||||||||||||
Паспорт маълумотлари: _________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
(серияси, рақами, ким томонидан ва қачон берилган, туғилган санаси, рўйхатдан ўтган манзил) | ||||||||||||||||||
Касбий фаолият тури/иш жойи____________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Яшаш манзили:__________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Яшаш хонадони ва унинг ҳолати ___________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
(кўп қаватли уй, ҳовли, яшаш хоналари сони, ер майдони, хонадоннинг ҳолати, қўшимча қурилма, шароитлар ва бошқалар) | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Турар жой мақоми:_______________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
(миқдор, ижара ва бошқалар) | ||||||||||||||||||
Уй хўжалигида мавжуд уй ҳайвонлари (тури ва сони):_________________________________________ | ||||||||||||||||||
Ўрганиш сабаби (кераклигини белгилаб тагига чизинг): болани | ||||||||||||||||||
• васийлик/ҳомийликка | • фарзандликка олиш | |||||||||||||||||
• оилага тарбия (патронат)га олиш | • оилавий болалар уйини ташкил этиш | |||||||||||||||||
Биз куйида имзо чекувчилар, _______________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
(«Инсон» ижтимоий хизматлар маркази ходимлари) | ||||||||||||||||||
ва_____________________________________________________________________________________, | ||||||||||||||||||
(маҳалла раиси* Ф.И.О., Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг туман (шаҳар) бўлими вакили** Ф.И.О. лавозими) | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Номзод иштирокида унинг яшаш хонадонида турмуш ва яшаш шароитлари ўрганиш вақтидаги ҳолат қуйидагилардан иборат: | ||||||||||||||||||
1. Фуқаролиги ___________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
2. Оилавий аҳволи________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
3. Турмуш ўртоғининг Ф.И.О. (оилали бўлса) _________________________________________________ | ||||||||||||||||||
4. Қачондан буён никоҳда туради __________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
5. Фарзандларининг мавжудлиги, сони ______________________________________________________ | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
6. Нафақа олиши ҳақида маълумот _________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
7. Даромади миқдори ____________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
8. Хонадондаги хоналар сони, ҳолати ва жиҳозланганлиги _____________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
9. Болалар учун ажратилган хоналар сони___________________________________________________ | ||||||||||||||||||
10. Ҳар бир хонада яратилган шароитлар ҳолати ____________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Номзод билан бирга яшаётган ҳар бир оила аъзосининг Ф.И.О., ёши ва уларнинг розилиги. | ||||||||||||||||||
1. ______________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
2. ______________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Номзоднинг шахсий фазилати (жумладан, характери, темпераменти, муносабатларга киришиши, фарзандликка олувчи ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсида ўқиганлиги, ўзлаштириш даражаси, олинадиган бола маълум бўлса — бу болага нисбатан муносабати ва бошқалар): | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Номзод оиласи аъзоларининг ўзаро муносабатлари характери (оила аъзолари ўртасидаги ўзаро муносабат): | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Болани оиласига олиши сабаби (мотиви): ____________________________________________________ | ||||||||||||||||||
Юқоридагилардан келиб чиқиб _______________ «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш шуъбаси, ижтимоий ходим, маҳалла раиси, Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг туман (шаҳар) бўлими** номзод ________________________________ ___________________________нинг турмуш ва яшаш шароитларининг ҳолати ва оила аъзоларининг розилигидан келиб чиқиб ушбу хонадонда болани васийлик/ҳомийликка, оилага тарбия (патронат)га, фарзандликка олиш, оилавий болалар уйини (кераклигини белгиланг) ташкил этиш ҳамда унда болаларни тарбиялаш учун барча зарур шароитлар етарли/етарли эмас деб ҳисоблайди. | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
________________________________________________________________________________________ | ||||||||||||||||||
«Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш шуъбаси ходими: | _______ | _____________________________________ | ||||||||||||||||
(имзо) | (Ф.И.О.) | |||||||||||||||||
«Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг ижтимоий ходими: | _______ | _____________________________________ | ||||||||||||||||
(имзо) | (Ф.И.О.) | |||||||||||||||||
______________МФЙ раиси*: | _______ | _____________________________________ | ||||||||||||||||
(имзо) | (Ф.И.О.) | |||||||||||||||||
Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг туман (шаҳар) бўлими ходими*: | _______ | _____________________________________ | ||||||||||||||||
(имзо) | (Ф.И.О.) | |||||||||||||||||
Номзодга амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ болаларни муқобил жойлаштириш шаклларини ташкил этиш ҳамда болаларни тарбиялашга олиш тартиблари, уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тушунтирилди. | ||||||||||||||||||
Номзод: | _______ | ________________________________________ | ||||||||||||||||
(имзо) | (Ф.И.О.) | |||||||||||||||||
Изоҳ.
* Маҳалла раиси ҳамда Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг туман (шаҳар) бўлими вакили Оилавий болалар уйини ташкил этиш истагидаги фуқароларнинг турмуш ва яшаш шароитини ўрганиш учунгина жалб этилади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик белгилаш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
2. Мазкур Низом қоидалари суд томонидан муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб эътироф этилган фуқароларга нисбатан, шунингдек, соғлиғининг ҳолатига кўра ҳомий тайинлашга муҳтож бўлган вояга етган муомалага лаёқатли фуқароларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик белгилаш билан боғлиқ муносабатларга нисбатан татбиқ этилмайди.
3. Вояга етмаган шахсларга нисбатан васийлик ва ҳомийликни белгилаш Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари (кейинги ўринларда — ваколатли орган) томонидан амалга оширилади.
4. Ўзбекистон Республикасидан ташқарида яшайдиган, етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган вояга етмаган шахсларга нисбатан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда васийлик ёки ҳомийлик белгилаш Ўзбекистон Республикасининг консуллик муассасалари зиммасига юкланади.
5. Васийлик ўн тўрт ёшга тўлмаган етим болаларга ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга таъминот, тарбия ва таълим бериш, уларнинг мулкий, шахсий номулкий ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида белгиланади.
Ҳомийлик ўн тўрт ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган етим болалар ва ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга таъминот, тарбия ва таълим бериш, уларнинг мулкий шахсий номулкий ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида белгиланади.
6. Васийлик ёки ҳомийлик етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга қуйидаги ҳолларда белгиланади:
ота-онаси вафот этганда ёки суд томонидан вафот этган деб эълон қилинганда;
ота-онаси суд қарори билан ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилганда ёки уларнинг ота-оналик ҳуқуқи чекланганда;
ота-онаси икки ойдан ортиқ касал бўлиши оқибатида ўзларининг ота-оналик мажбуриятларини бажара олмаганда;
ота-онаси суд қарори билан муомалага лаёқатсиз деб топилганда;
ота-онаси бедарак йўқолганда;
ота-онаси болаларни тарбиялаш ёки уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишдан бўйин товлаганда, шу жумладан, ота-она тарбия, даволаш муассасалари, тиббий-ижтимоий муассасалар ва шунга ўхшаш муассасалардан боласини олишдан бош тортганда, шунингдек, бошқа зарур ҳолларда.
Ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинмаган ота-онанинг вояга етмаган фарзандига, агар ота-онаси билан яшаши ушбу боланинг қонуний манфаатларига зид эканлиги ҳамда унинг ҳаёти ёки соғлиғи учун бевосита таҳдид мавжудлиги ваколатли орган томонидан аниқланганда, васий ёки ҳомий тайинланиши мумкин.
2-боб. Васийлик ёки ҳомийликни белгилаш
1-§. Умумий қоидалар
7. Васийлик ёки ҳомийлик белгиланишига муҳтож бўлган вояга етмаган шахслар Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ аниқланади, уларнинг турмуш ва таъминот шароитларини текширувдан ўтказилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
8. Ваколатли орган Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низом талабларига мувофиқ ваколатли орган васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахсларнинг турмуш шароитларини текширувдан ўтказади ва бу ҳақда далолатнома тузади ҳамда васий ёки ҳомий этиб тайинланиши мумкинлиги тўғрисида хулоса тайёрлайди.
(8-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 16 сентябрдаги 587-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 17.09.2025 й., 09/25/587/0836-сон)
9. Васийлик ва ҳомийликка оид ишларни кўриб чиқишда ваколатли орган васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахсларни, васийлар ва ҳомийларни, ариза берувчиларни, манфаатдор ва ишга алоқадор шахслар (қариндошлар, нодавлат нотижорат ташкилотлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, экспертлар, гувоҳлар ҳамда айрим ҳолларда — васийликка ёки ҳомийликка муҳтож болалар)ни таклиф қилиши мумкин.
Олдинги таҳрирга қаранг.
10. Васийлик ва ҳомийлик васийлик ёки ҳомийлик белгиланишига муҳтож бўлган вояга етмаган шахснинг яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган жойига кўра, агар бола муайян яшаш жойига эга бўлмаса, васийнинг ёки ҳомийнинг яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган жойига кўра белгиланади.
(10-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
11. Васийлик ёки ҳомийликни белгилашда васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахсларнинг ахлоқий ва бошқа шахсий фазилатлари, мажбуриятларни бажариш қобилияти, васий, ҳомий ва васийликдаги ёки ҳомийликдаги бола ўртасидаги муносабатлар, васий ёки ҳомий оиласининг васийликдаги ёки ҳомийликдаги болага муносабати, шунингдек, 10 ёшга тўлган боланинг истаги инобатга олиниши лозим.
12. Васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахсларни васий ёки ҳомий тайинлаш мумкинлиги тўғрисида хулоса васийлик ва ҳомийликни белгилаш тўғрисида қарор қабул қилиш учун асос ҳисобланади.
Васий ёки ҳомий этиб вояга етган фуқаролар уларнинг розилиги билангина тайинланади.
13. Ваколатли орган васийлик ёки ҳомийлик белгиланиши учун тақдим этилган ҳужжатларни уч иш куни ичида кўриб чиқади ҳамда васийлик ёки ҳомийликни белгилаш бўйича қарор қабул қилади.
14. Ваколатли органнинг васийлик ва ҳомийликни белгилаш тўғрисидаги қарори қабул қилинганидан сўнг бир иш куни ичида васий ёки ҳомийларга юборилади.
Ваколатли орган қуйидаги ҳужжатларни уч иш куни ичида васий ёки ҳомийга имзо қўйдирган ҳолда топширади:
вояга етмаган шахснинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномаси (маълумотнома) ёки идентификацияловчи ID-картаси;
вояга етмаган шахснинг ота-она қарамоғидан маҳрум этилганлигини ёки вояга етмаган шахснинг тарбиясида иштирок этиш имкони йўқлигини тасдиқловчи ҳужжат;
вояга етмаган шахснинг турар жой ва бошқа кўчмас мулкка эгалик ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар (эгалик ҳуқуқи давлат рўйхатидан ўтказилганлиги ҳақида гувоҳнома, турар жойни ижарага бериш шартномаси, ордер);
васийлик ёки ҳомийликдаги шахсга тегишли мол-мулкининг рўйхати ва мол-мулкнинг сақланиши учун жавобгар шахслар тўғрисидаги маълумотлар.
15. Васийликдаги ёки ҳомийликдаги болаларнинг мол-мулкини бошқариш мол-мулкнинг жойлашган жойи бўйича белгиланади.
Васийлар ва ҳомийлар васийлик ёки ҳомийликдаги болаларнинг мол-мулкини бошқариш, васийлик ва ҳомийликдаги болаларга тегишли пул ва бошқа қимматли буюмларни сақлаш, мол-мулкни бошқариш ва сақлаш бўйича ҳисоботни белгиланган тартибда ваколатли органга тақдим этадилар.
2-§. Алоҳида ҳолатларда васийлик ва ҳомийликни белгилаш хусусиятлари
Олдинги таҳрирга қаранг.
16. Ота-она уч ойдан ортиқ муддатга яшаш жойидан, шу жумладан, чет давлатга вақтинча чиқиб кетаётганида Ўзбекистон Республикасининг «Васийлик ва ҳомийлик тўғрисида»ги Қонунининг 26-моддасига мувофиқ ўз боласига васий ёки ҳомий тайинлаш чораларини кўриши шарт.
Ота-она уч ойдан ортиқ бўлмаган муддатга яшаш жойидан, шу жумладан, чет давлатга вақтинча чиқиб кетаётганида ўз боласини қариндошларининг ёки бошқа яқин кишиларининг васийлигида ёки ҳомийлигида ва назорати остида қолдириши шарт. Бу ҳолда васийлик ёки ҳомийлик агар боланинг манфаатлари учун зарур бўлса, белгиланади.
Ота-она уч ойдан ортиқ муддатга яшаш жойидан, шу жумладан, чет давлатга вақтинча чиқиб кетишидан камида бир ой олдин ўз боласига васий ёки ҳомий тайинлаш тўғрисидаги аризани ўзи вақтинча ёки доимий яшаётган ҳудуддаги ваколатли органга бериши керак.
Агар ота-она ўз боласига васий ёки ҳомий тайинламасдан уч ойдан ортиқ муддатга чет давлатга вақтинча чиқиб кетган тақдирда, заруратга кўра, қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ «маҳалла еттилиги»нинг болага нисбатан васий ёки ҳомий тайинлашнинг мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги далолатномаси асосида васийлик ёки ҳомийлик белгиланиши мумкин.
Ота-она чет давлатдан қайтиб келганидан сўнг, боласи (болалари)га нисбатан белгиланган васийлик ёки ҳомийликни тугатиш учун ваколатли органга мурожаат қилиши лозим.
(16-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 16 сентябрдаги 587-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 17.09.2025 й., 09/25/587/0836-сон)
17. Агар васийлик ёки ҳомийлик белгиланишига муҳтож бўлган боланинг манфаатини кўзлаб унга дарҳол васий ёки ҳомий тайинланиши зарур бўлса, шу жумладан бола ота-онасидан ёхуд уларнинг ўрнини босувчи шахслардан олиб қўйилса, ваколатли орган бир ой муддатга дастлабки тарзда васий ёки ҳомий тайинлаш тўғрисида қарор қабул қилишга ҳақли.
Дастлабки тарзда васий ёки ҳомий тайинлаш васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахснинг аризасига кўра ваколатли орган томонидан унинг турмуш шароитлари ўрганган ҳолда амалга оширилади.
Дастлабки тарзда тайинланган васийлар ёки ҳомийлар васийнинг ёки ҳомийнинг барча ҳуқуқлари ва мажбуриятларига эга бўлади, васийликдаги ёки ҳомийликдаги боланинг мол-мулкини унинг номидан тасарруф этиш ҳуқуқи бундан мустасно.
Агар васийлик ёки ҳомийлик белгиланишига муҳтож бўлган болага дастлабки тарзда васий ёки ҳомий тайинлаш тўғрисида қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ўтгунга қадар жойлаштиришнинг у ёки бу шакли танланган бўлса ёхуд вақтинча тайинланган васий ёки ҳомий унга васий ёки ҳомий этиб тайинланмаса, дастлабки тарздаги васийлик ёки ҳомийлик тугайди.
18. Васийлик ёки ҳомийлик белгиланишига муҳтож бўлган шахснинг қонуний манфаатларидан келиб чиққан ҳолда, унга ваколатли орган қарори билан бир нечта васий ёки ҳомий тайинланиши мумкин.
Бир нечта васий ёки ҳомий тайинланганда, васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бир вақтнинг ўзида барча васийлар ёки ҳомийлар томонидан амалга оширилади. Агар васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг ишларини юритиш васийларнинг ёки ҳомийларнинг бирига топширилса, бу шахс қолган васийлардан ёки ҳомийлардан ишончномалар олган бўлиши лозим.
Бир нечта васий ёки ҳомий тайинланганда, васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг парвариш қилинишини, унинг тиббий ёрдамни ўз вақтида олишини таъминлаш, таъминот, тарбия ва таълим беришга доир мажбуриятлар васийлик ва ҳомийлик органларининг уларни тайинлаш ҳақидаги хулосасига мувофиқ васийлар ёки ҳомийлар ўртасида тақсимланади.
Васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг ва бир вақтнинг ўзида барча васийларнинг ёки ҳомийларнинг манфаатлари ўртасида, шунингдек, васийлар ёки ҳомийлар ўз мажбуриятларини бажараётганда васийлар ёки ҳомийлар ўртасида қарама-қаршиликлар юзага келган тақдирда, ваколатли орган юзага келган қарама-қаршиликлар ҳал этилгунга қадар васийнинг ёки ҳомийнинг мажбуриятларини бажаради.
19. Зарурат бўлганда, васийликка ёки ҳомийликка олинувчиларнинг қонуний манфаатларидан келиб чиққан ҳолда, ваколатли орган қарори билан бир шахс бир нечта васийликдаги ёки ҳомийликдаги шахсга васий ёки ҳомий этиб тайинланиши мумкин.
Шахсни иккинчи ва ундан кейинги васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаганларга васий ёки ҳомий этиб тайинлаш тўғрисидаги ваколатли орган қарорида бошқа шахс васий ёки ҳомий этиб тайинланиши мумкин эмаслигининг сабаблари кўрсатилган бўлиши шарт.
Айнан бир васий ёки ҳомий ўз мажбуриятларини бажараётганда унинг васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг манфаатлари ўртасида қарама-қаршиликлар юзага келган тақдирда, ваколатли орган юзага келган қарама-қаршиликлар ҳал этилгунга қадар васийнинг ёки ҳомийнинг мажбуриятларини бажаради.
20. Ваколатли органнинг қарори билан ота-онанинг узрли сабабларга кўра ўзларининг ота-оналик мажбуриятларини бажара олмайдиган давр учун ўзининг вояга етмаган болаларига васий ёки ҳомий тайинлаш тўғрисидаги аниқ шахс ҳамда васий ёки ҳомийликнинг амал қилиш муддати кўрсатилган аризаси асосида васий ёки ҳомий тайинланиши мумкин.
Вояга етмаган шахснинг ота-онаси соғлиғи ҳолатига кўра ўз розилиги билан болаларига васийни ёки ҳомийни белгилаши мумкин. Ота-онанинг ўз вояга етмаган болаларига васий ёки ҳомий тайинлаш ҳақидаги аризаси болаларнинг яшаш жойидаги ваколатли органга берилади.
Ота-онанинг вояга етмаган болаларига васий ёки ҳомий тайинлаш ҳақидаги аризаси ушбу ариза ёзилган сана кўрсатилган ҳолда уларнинг ўз қўли билан имзоланган ва нотариал тартибда тасдиқланган бўлиши керак.
Ота-она ўз вояга етмаган болаларига васий ёки ҳомий тайинлаш ҳақидаги аризасини болаларнинг яшаш жойидаги ваколатли органга янги ариза бериш йўли билан бекор қилишга ёки ўзгартиришга ҳақли.
Ўн тўрт ёшга тўлган вояга етмаган шахсга ҳомий вояга етмаган шахснинг аниқ шахс кўрсатилган аризасига кўра ваколатли орган қарори билан тайинланиши мумкин.
Ваколатли орган вояга етмаган шахснинг отаси (онаси) ёки ота-онаси ёхуд ўн тўрт ёшга тўлган вояга етмаган шахснинг ўзи кўрсатган шахсни васий ёки ҳомий этиб тайинлашни рад этиш тўғрисидаги қарорни фақат бундай тайинлаш қонунчилик ёхуд вояга етмаган шахснинг қонуний манфаатларига зид бўлган тақдирда қабул қилади.
21. Академик лицей ва техникумларда таълим олаётган вақтда етим бўлиб қолган, ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга нисбатан мазкур Низомга мувофиқ ҳомий тайинланади. Ҳомий тайинлашнинг имкони мавжуд бўлмаган ҳолларда, муассаса жойлашган ҳудуддаги ваколатли органнинг қарори билан ушбу болаларга нисбатан улар таълим олаётган муассаса бола муассасани тамомлагунга қадар масъул этиб тайинланади.
Бунда ваколатли орган боланинг масъули билан келишган ҳолда вояга етмаган шахсни ёшларга ҳамроҳлик хизматларига қамраб олиш, унинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари ҳимояланишини таъминлаш, мустақил ҳаётга тайёрлаш ишларини амалга оширади.
3-боб. Васийлик ёки ҳомийликни расмийлаштириш учун зарур ҳужжатлар
22. Ваколатли орган васийлик ёки ҳомийлик белгиланаётган бола тўғрисидаги Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тўғрисидаги низомда назарда тутилган ҳужжатларни электрон шаклда «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимида шакллантиради.
23. Васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахслар васий ёки ҳомий этиб тайинланиши учун Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига қабул қилиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низом талабларига мувофиқ тегишли ҳужжатларни тақдим этиши керак.
24. Вояга етмаган шахсларга ота-онасининг ёки вояга етмаган шахсларнинг ўз аризасига кўра васий ёки ҳомий тайинлашда, шунингдек, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинмаган ота-онаси бўлган вояга етмаганга васий ёки ҳомий тайинлашда васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахслар қуйидаги ҳужжатларни Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низом талабларига мувофиқ тақдим этадилар.
Бунда вояга етмаган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, уни васийлик ёки ҳомийликка қолдириш муддатлари ва асослари кўрсатилган ота-она аризаси илова қилинади.
25. Дастлабки тарзда васий ёки ҳомий тайинлаш учун васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахслар фақат қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:
васий ёки ҳомий бўлиш истагини билдирган шахсларнинг исми, фамилияси, отасининг исми, яшаш жойи, никоҳда турган шахс томонидан никоҳда қачондан бери турганлиги ва уларнинг бирга ёки алоҳида яшаши, оилада фарзандлар бўлса — уларнинг сони, ёши ҳамда васийлик ёки ҳомийликка олинувчининг фамилияси, исми, отасининг исми, ёши, шунингдек васийлик ёки ҳомийликка олиш асослари кўрсатилган аризаси;
шахсни тасдиқловчи ҳужжат тўғрисидаги маълумотлар.
4-боб. Васий ва ҳомийнинг ҳуқуқ ҳамда мажбуриятлари
26. Васийлар ўз васийлигидаги вояга етмаган шахснинг қонуний вакили ҳисобланиб, уларнинг номидан ва уларнинг манфаатларини кўзлаб зарур битимларни тузади.
Ҳомийлар ўз ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг қонуний вакили бўлиб, уларнинг ўз ҳуқуқларини амалга оширишида ва мажбуриятларини бажаришида кўмаклашади, шунингдек, уларни учинчи шахсларнинг суиистеъмолликларидан муҳофаза қилади.
Васийлар ва ҳомийлар васийлик ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини барча муассасаларда, шу жумладан, судда ҳам алоҳида ишончномасиз ҳимоя қилади.
27. Васийлар ва ҳомийлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахсни унинг фикрини ҳамда васийлик ва ҳомийлик органларининг тавсияларини ҳисобга олган ҳолда тарбиялаш усулларини мустақил белгилаш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахсни қонуний асосларсиз ўзида ушлаб турган ҳар қандай шахсдан, шу жумладан ота-онасидан ҳамда бошқа яқин қариндошларидан уни қайтариб беришни суд тартибида талаб қилиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг таъминоти, унга тарбия, таълим бериш ва унинг соғлиғини сақлаш бўйича ҳуқуқий, услубий, диагностика ва маслаҳат ёрдами олиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахс мустақил равишда амалга оширишга ҳақли бўлмаган битимларни қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга ошириш;
зарур ижтимоий ёрдам олиш учун ваколатли органга, таълим муассасаларига, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига, нодавлат нотижорат ташкилотларига мурожаат қилиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг даволаниши ва соғлиғини тиклаши мақсадида даволаш, санаторий-курорт муассасаларига йўлланмалар олиш учун соғлиқни сақлаш муассасаларига мурожаат қилиш.
Васийлар ва ҳомийлар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
28. Васий ёки ҳомий ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг ота-онаси ва бошқа яқин қариндошлари билан мулоқотда бўлишига тўсқинлик қилишга ҳақли эмас, бундай мулоқот васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг қонуний манфаатларига мос келмайдиган ҳолатлар бундан мустасно.
29. Васийлар ва ҳомийлар қуйидагиларга мажбур:
ўзининг яшаш жойи ўзгарганлиги ҳақида ваколатли органни хабардор қилиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахсни тарбиялаши, унинг таъминоти, соғлиғи, жисмоний, руҳий, маънавий ва ахлоқий камолоти ҳақида ғамхўрлик қилиш, шунингдек, унинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг мактабгача таълим ва тарбия, умумий ўрта ва ўрта махсус таълим, профессионал таълим олиши учун шароитларни таъминлаш;
алиментлар, пенсиялар, нафақалар ҳамда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ижтимоий тўловлар тўлашни талаб қилиш юзасидан зарур чоралар кўриш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг ўзларига топширилган мол-мулкини асраб-авайлаши, мол-мулкнинг қиймати пасайишига йўл қўймаслиги ҳамда ундан фойда чиқаришга имкон туғдирмаслик;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг мулкий ҳуқуқларига дахл қиладиган ҳаракатларни амалга оширишда васийлик ва ҳомийлик органларининг рухсатларини олиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахснинг мол-мулкини бошқаришдан тушган даромадлардан ва бошқа мавжуд маблағларидан унинг таъминоти учун фойдаланиш;
васийлик ва ҳомийлик органларига ўз мажбуриятларининг бажарилиши ҳақида ҳисоботлар тақдим этиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахс стационарда даволаниш учун жойлаштирилганлиги ҳақида васийлик ва ҳомийлик органларини хабардор қилиш;
ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахс билан бирга яшаш.
Ҳомийнинг ўз ҳомийлигидаги ўн олти ёшга тўлган шахсдан алоҳида яшашига, башарти бу ҳомийликдаги шахснинг тарбиясига, таъминотига ва таълим олишига, ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишига салбий таъсир кўрсатмаса, васийлик ва ҳомийлик органининг ёзма рухсати билан йўл қўйилади. Ҳомий ўз ҳомийлигидаги шахсдан алоҳида яшаган тақдирда, унинг яшаш, таълим олиш шароитларини назорат қилиши, уни атрофдагиларнинг салбий таъсиридан ҳимоя қилиши шарт.
Ўз ҳомийлигидаги вояга етмаган шахс билан бирга яшаётган ҳомийнинг яшаш жойини ўзгартириши ваколатли органнинг ёзма рухсати ва ўн тўрт ёшга тўлган вояга етмаганнинг розилиги билан амалга оширилади.
Васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг турар жойи мавжуд бўлмаган тақдирда, васий ёки ҳомий уй-жой тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ уни олиш бўйича чоралар кўриши шарт.
Васийлар ва ҳомийларнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
30. Васий ваколатли органнинг рухсати билан:
васийликдаги бола номидан нотариал тартибда тасдиқланиши лозим бўлган битим (шартнома)лар тузишга;
васийликдаги болага қарашли бўлган мол-мулкни тақсимлаш, бир йилдан ортиқ бўлмаган муддатга гаровга қўйиш ёки ижарага беришга;
васийликдаги болага қарашли турар жойни тенг қийматлигини йўқотмаган ҳолда айирбошлашга ҳақлидир.
31. Васий ёки ҳомий, унинг эри (хотини) ва яқин қариндошлари васийликдаги ёки ҳомийликдаги бола билан битимлар тузишга, шунингдек, васийликдаги ёки ҳомийликдаги бола билан васийнинг ёки ҳомийнинг эри (хотини), унинг яқин қариндошлари ўртасидаги суд ишларини юритишда васийликдаги ёки ҳомийликдаги боланинг вакили бўлишга ҳақли эмас.
32. Васийлик ва ҳомийлик бўйича мажбуриятлар бепул бажарилади.
Васий ёки ҳомий ўз васийлигидаги ёки ҳомийлигидаги вояга етмаган шахсларнинг таъминотига доир харажатларида уларга қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бериладиган алиментлар, пенсиялар, нафақалар ҳамда бошқа ижтимоий тўловлардан бола манфаатида фойдаланиши мумкин.
33. Васий ёки ҳомий ўзининг аризасига кўра ўз мажбуриятларини бажаришдан озод қилиниши мумкин.
Ҳомий ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг талабига кўра ўз мажбуриятларини бажаришдан озод қилиниши мумкин.
Васийни ёки ҳомийни ўз мажбуриятларини бажаришдан озод қилиш тўғрисидаги қарор ваколатли орган томонидан қабул қилинади.
Вояга етмаган шахснинг васийси ёки ҳомийси ўз мажбуриятларини бажаришдан озод қилинган тақдирда, васийликдаги ёки ҳомийликдаги вояга етмаган шахснинг истаги инобатга олинган ҳолда унга қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқа васий ёки ҳомий тайинланади ёхуд жойлаштиришнинг бошқа шакли белгиланади.
Васий ёки ҳомий мажбуриятларини бажарган шахс ўз мажбуриятларини бажаришдан озод қилинганлиги тўғрисида унга маълум бўлган кундан эътиборан уч иш кунидан кечиктирмай ваколатли органга қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳисобот тақдим этиши шарт.
5-боб. Васийлик ва ҳомийлик тугатилиши
34. Васийлик қуйидаги ҳолларда тугатилади:
васийликдаги вояга етмаган шахс ёки васий вафот этганда;
васийликдаги вояга етмаган шахс ўн тўрт ёшга тўлганда;
васийликдаги вояга етмаган шахс ота-онасига қайтарилаётганида;
васийликдаги шахс фарзандликка олинаётганида ёки бошқа муқобил жойлаштирилаётганида.
35. Васийликдаги вояга етмаган шахс ўн тўрт ёшга тўлганлиги сабабли васийлик тугатилгач, васийнинг мажбуриятларини бажарувчи шахс белгиланган тартибда қайта тайинланмаган ҳолда мазкур вояга етмаган шахснинг ҳомийси бўлиб қолади.
36. Ҳомийлик қуйидаги ҳолларда тугатилади:
ҳомийликдаги вояга етмаган шахс ёки ҳомий вафот этганда;
ҳомийликдаги вояга етмаган шахс вояга етганда;
ҳомийликдаги вояга етмаган шахс ота-онасига қайтарилаётганида;
ҳомийликдаги вояга етмаган шахс фарзандликка олинаётганида ёки бошқа муқобил жойлаштирилаётганида;
ҳомийликдаги вояга етмаган шахс тўла муомалага лаёқатли деб эълон қилинганда (эмансипация);
ҳомийликдаги бола никоҳга кирганда.
6-боб. Якунловчи қоидалар
37. Васийлар ва ҳомийлар Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомда белгиланган тартибда ваколатли органга ҳисобот тақдим этадилар, шунингдек, ваколатли орган васийликка ва ҳомийликка берилган вояга етмаган шахсларнинг турмуш шароитларини ва уларнинг тарбияланишини назорат ва мониторинг қилади.
38. Васий ва ҳомийнинг ғайриқонуний ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан васийликдаги ёки ҳомийликдаги бола, давлат органлари ва ташкилотлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамда васийликдаги ёки ҳомийликдаги боланинг яшаш жойидаги фуқаролар томонидан тегишли ваколатли органга ёки судга шикоят қилиниши мумкин.
39. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
40. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 472-моддаcи.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
5-ИЛОВА
5-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни фарзандликка олиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низом Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни фарзандликка олиш тартибини белгилайди
3. Фарзандликка олишга фақат етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга нисбатан ва фақат уларнинг манфаатларини кўзлаб йўл қўйилади.
Ака-укалар ва опа-сингилларни турли шахслар томонидан фарзандликка олишга йўл қўйилмайди, фарзандликка олиш болаларнинг манфаатларига мувофиқ келган ҳоллар бундан мустасно.
4. Фарзандликка олиш болани фарзандликка олишни хоҳлаган, фарзандликка бола олишга номзод сифатида рўйхатда турган шахсларнинг аризасига ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари (кейинги ўринларда — ваколатли орган)нинг фарзандликка олиш асосли ва фарзандликка олинаётган боланинг манфаатларига мувофиқлиги ҳақидаги хулосасига кўра суд томонидан амалга оширилади.
Фарзандликка олиш истагини билдирган шахсларни фарзандликка олишга номзод сифатида ҳисобга қўйиш уларнинг турар жойидаги ваколатли орган томонидан амалга оширилади.
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар ота-оналарининг яқин қариндошларига ушбу болаларни навбатсиз, ваколатли орган томонидан номзод сифатида ҳисобга қўйилмаган ҳолда, фарзандликка олиш ҳуқуқи берилади.
5. Фарзандликка олувчилар — болаларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича ота-она мажбуриятларини ихтиёрий равишда ўз зиммасига олган шахслардир.
2-боб. Фарзандликка олишни хоҳлаган шахсларни ҳисобга олиш
6. Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштиришнинг шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тартибига мувофиқ ҳисобга олинган қуйидагилар фарзандликка олинади:
ота-онаси вафот этган;
ота-онаси ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилган;
ота-онаси суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган;
ота-онаси болаларни тарбиялаш ёки уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишдан бўйин товлаган;
ота-онаси бир йилдан ортиқ муддат давомида болалар муассасалари ёки тиббий муассасалардаги боласидан узрли сабабларсиз хабар олмаган;
ота-онаси тарбиялаш, даволаш муассасаларидан, аҳолини ижтимоий ҳимоялаш муассасасидан ва бошқа муассасалардан боласини олишдан бош тортган;
ота-онаси бедарак йўқолган ёки вафот этган деб эълон қилинган болалар.
7. Вояга етган эркак ёки аёл фуқаролар фарзандликка олувчилар бўлиши мумкин, Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомда белгиланган ҳолатлар бундан мустасно.
8. Фарзандликка олишни хоҳловчи шахс тўғрисидаги ҳужжатлар ваколатли орган томонидан Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низом талабларига мувофиқ шакллантирилади, унинг турмуш шароитларини ўрганиб чиқиш далолатномаси ва фарзандликка олувчи бўлиш имконияти тўғрисидаги хулоса тайёрланади ҳамда фарзандликка олиш бўйича номзод сифатида ҳисобга қўйилади.
Ваколатли орган фарзандликка олиш бўйича номзодга унинг фарзандликка олувчи бўлиши имконияти тўғрисидаги хулоса беради.
Агар фарзандликка олинаётган бола фарзандликка олишни хоҳловчи шахсга қариндош (невара, ўгай ўғил ёки ўгай қиз ва ҳоказо) бўлса ёки унинг оиласида яшаётган бўлса, фарзандликка олувчи бўлиш имконияти тўғрисидаги хулоса 10 иш куни ичида тузилади ва ариза берувчига берилади.
9. Фарзандликка олувчилар ва фарзандликка олинувчилар ёшидаги фарқ ўн беш ёшдан кам бўлмаслиги шарт, бундан ўгай ота ва ўгай она ёхуд фарзандликка олинувчининг яқин қариндошлари томонидан фарзандликка олиш ҳоллари мустасно.
10. Фарзандликка олишда қуйидагилар устунлик ҳуқуқига эга бўладилар:
фарзандликка олинувчининг қариндошлари;
фарзандликка олинувчи бола оиласида яшаётган шахс;
ака-ука, опа-сингилларни улар орасидаги қариндошлик алоқаларини бузмасдан фарзандликка олаётган шахслар;
ўгай ота ва ўгай она;
касаллик, бахтсиз ҳодиса оқибатида фарзандларидан ажралган шахслар;
Ўзбекистон Республикаси фуқаролари.
3-боб. Фарзандликка олиш учун болаларни танлаш
11. Ваколатли орган фуқаролар фарзандликка олувчи номзодлар сифатида ҳисобга қўйилгандан кейин уларга фарзандликка олиш мумкин бўлган бола тўғрисидаги ахборотни тақдим этади ва бола яшайдиган (турган) жойда болани кўриш учун йўлланма беради.
Агар фарзандликка олишга номзодлар ўз яшаш жойида фарзандликка олиш учун болани танлай олмаса, улар фарзандликка олинадиган бола тўғрисида маълумот олиш учун ўз хоҳишларига кўра бошқа ҳудуддаги ваколатли органга мурожаат қилишлари мумкин. Бунда номзодларга бола танлаб олиш учун кўпи билан икки мартагача имконият берилади.
12. Фарзандликка олишга номзодлар:
бола тўғрисидаги батафсил маълумотни ва унинг қариндошлари борлиги ҳақидаги маълумотларни олиш;
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланадиган тартибда бола турган муассасанинг вакили ёки жойлаштиришнинг муқобил шаклига берилган боланинг тутинган ота-онаси иштирокида болани фарзандликка олишни мустақил тиббий текширувдан ўтказиш учун тиббиёт муассасасига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.
13. Фарзандликка олишга номзодлар шахсан:
бола билан танишишга ва у билан алоқа ўрнатишга;
фарзандликка олинадиган боланинг ҳужжатлари билан танишишга;
боланинг соғлиғи тўғрисидаги тиббий хулоса билан танишганликни ёзма шаклда тасдиқлашга мажбур.
14. Васийлик ва ҳомийликдаги, ихтисослаштирилган тарбия муассасалари ёки ташкилотлари тарбиясидаги ёки муқобил жойлаштиришнинг бошқа шаклларидаги болаларни фарзандликка беришда, ота-онасининг розилиги талаб қилинмайдиган ҳолларда, васий ва ҳомий ёхуд ваколатли органнинг розилиги олинади.
4-боб. Фарзандликка олиш асосли ва фарзандликка олинаётган боланинг манфаатларига мувофиқлиги тўғрисидаги хулосани тузиш
15. Фарзандликка олиш учун бола танлангандан кейин фарзандликка олувчи бўлиш имконияти тўғрисидаги хулоса асосида фарзандликка олувчи номзод Фуқаролик процессуал кодексида белгиланган тартибда судга ариза билан мурожаат қилади.
Суднинг сўровига кўра ваколатли орган фарзандликка олиш асосли эканлиги ва фарзандликка олинаётган боланинг манфаатларига мувофиқлиги ҳақидаги хулосани Фуқаролик процессуал кодексининг 301-моддасига мувофиқ қуйидаги ҳужжатларни илова қилган ҳолда судга тақдим этадилар:
фарзандликка олинаётган боланинг яшаш (турган) жойи ёки фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) яшаш жойи бўйича ваколатли орган томонидан тузилган фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) яшаш шароитларини текшириш далолатномаси;
фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлик ҳақидаги далолатнома ёзувидан кўчирма (маълумотнома);
фарзандликка олинаётган боланинг соғлиғи ҳолати, жисмоний ва ақлий ривожланиши ҳақидаги тиббий хулоса;
ўн ёшга тўлган фарзандликка олинаётган боланинг фарзандликка олишга, шунингдек, фамилияси, исми, отасининг исми ўзгартирилиши мумкинлигига ва фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) унинг ота-онаси (отаси ёки онаси) сифатида қайд этилишига розилиги, Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 156-моддасида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно;
бола ота-онасининг (отасининг ёки онасининг) унинг фарзандликка олинишига розилиги, ўн олти ёшга тўлмаган ота-онанинг боласи фарзандликка олинаётганда эса ота-она қонуний вакилларининг ҳам розилиги, қонуний вакиллар мавжуд бўлмаган тақдирда эса ваколатли органнинг розилиги, Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 160-моддасида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно;
бола унинг қариндошлари бўлмаган Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида доимий яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ёки фуқаролиги бўлмаган шахслар томонидан фарзандликка олинганда ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ва фарзандликка олишга номзодларни ҳисобга олиш бўйича маълумотлар базасида фарзандликка олинаётган бола ҳақидаги маълумотлар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжат, шунингдек, болани Ўзбекистон Республикаси фуқаролари оиласига тарбияга олиш ёки боланинг қариндошлари томонидан ушбу қариндошларнинг фуқаролиги ва яшаш жойидан қатъи назар фарзандликка олиниши имконияти мавжуд эмаслигини тасдиқловчи ҳужжатлар.
Зарур бўлганда, суд бошқа ҳужжатларни (маълумотларни) ҳам талаб қилиб олиши мумкин.
5-боб. Фарзандликка олишни расмийлаштириш ва уни сир сақлаш
16. Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан уч кун ичида ушбу ҳал қилув қароридан кўчирма нусхасини тегишли ваколатли органга ҳамда фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлиги рўйхатга олинган жойдаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органига юбориши шарт. Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органлари фарзандликка олинаётганларнинг туғилиши қайд этилган дафтарга зарур ўзгартиришлар киритиши лозим.
Агар суд қарорида қайд этилган бўлса, фарзандликка олувчилар боланинг туғилганлиги тўғрисидаги ёзувлар дафтарига унинг ота-онаси деб ёзилиши керак. Зарур ҳолларда боланинг фамилияси, исми, отасининг исмигина эмас, балки туғилган санаси ҳам бир йилдан ортиқ бўлмаган фарқ билан ўзгартирилади.
17. Фарзандликка олинган боланинг туғилганлиги тўғрисидаги ёзувлар дафтарига зарур ўзгартиришлар киритилган кун фарзандликка олишнинг юзага келган вақти ҳисобланади.
18. Фарзандликка олишни сир сақлаш қонун билан ҳимоя қилинади.
Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш дафтаридаги ва бошқа ҳужжатлардаги фарзандликка олувчилар фарзандликка олинганнинг отаси эмаслигини билдирадиган мазмундаги ёзувлар билан таништириш, бу ёзувлардан кўчирмалар ва бошқа маълумотларни фарзандликка олувчиларнинг розилигисиз, улар вафот этган ҳолда, ваколатли органнинг розилигисиз бериш тақиқланади.
Фарзандликка олувчининг ёки ваколатли органнинг эркига хилоф равишда фарзандликка олиш сирини ошкор қилган шахслар қонун билан белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 462-моддаcи.
6-боб. Фарзандликка олишнинг ҳуқуқий оқибатлари
19. Фарзандликка олинган болалар барча шахсий ва мулкий ҳуқуқларда фарзандликка олувчининг ўз болаларига тенглаштирилади.
Фарзандликка олинганлар ва уларнинг ота-онаси (ота-онасининг қариндошлари) бир-бирларига нисбатан шахсий ва мулкий ҳуқуқларини ҳамда мажбуриятларини йўқотадилар.
Агар фарзандликка олаётган эркак киши бўлса онасининг, агар аёл киши бўлса отасининг илтимосига кўра боланинг манфаатларидан келиб чиқиб уни фарзандликка бир шахс томонидан олинаётгандаги мулкий ва номулкий ҳуқуқ ва мажбуриятлари сақланиб қолиниши мумкин.
Агар фарзандликка олинаётган боланинг отаси ёки онаси вафот этган бўлса, вафот этган ота ёки онанинг ота-онасининг (бобо ёки буви) илтимосига кўра вафот этган ота ёки онаси қариндошларига нисбатан шахсий мулкий ёки номулкий ҳуқуқ ва мажбуриятлари сақланиб қолиши мумкин.
20. Фарзандликка олиниш вақтида боқувчисини йўқотганлик учун пенсия ёки нафақа олиш ҳуқуқига эга бўлган вояга етмаганлар фарзандликка олинган тақдирда ҳам ана шу ҳуқуқни сақлаб қоладилар.
7-боб. Фарзандликка олишни бекор қилиш учун асослар ва унинг оқибатлари
21. Фарзандликка олиш агар фарзандликка олувчилар:
ўз зиммаларига юкланган мажбуриятларни бажаришдан бўйин товлаётган ёки уларни лозим даражада бажармаётган бўлсалар;
ота-оналик ҳуқуқини суиистеъмол қилаётган бўлсалар;
фарзандликка олинганларга нисбатан шафқатсизлик билан муомалада бўлсалар;
муттасил ичкиликбозликка ёки гиёҳвандликка мубтало бўлган бўлсалар бекор қилиниши лозим.
Фарзандликка олинувчи ўн саккиз ёшга тўлгандан кейин унинг хулқ-атвори фарзандликка олувчиларнинг шаъни ва қадр-қимматига путур етказаётган, уларнинг ҳаёти ёки соғлиғига хавф солаётган бўлса, фарзандликка олиш суд тартибида бекор қилинишига йўл қўйилади.
Суд бошқа асосларга кўра ҳам боланинг манфаатларидан келиб чиқиб унинг фикрини ҳисобга олган ҳолда фарзандликка олишни бекор қилишга ҳақлидир.
22. Фарзандликка олишни суд тартибида бекор қилишни унинг ота-онаси, прокурор, ваколатли орган, Болалар масалалари бўйича комиссиялар, шунингдек, ўн олти ёшга тўлган фарзандликка олинган бола талаб қилиш ҳуқуқига эга.
23. Фарзандликка олишни бекор қилишга фақат суд тартибида йўл қўйилади. Бу тоифадаги ишларни ҳал қилишда ўн ёшга тўлган боланинг фикри ҳисобга олинади.
Фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги суднинг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин уч кундан кечиктирмай суд шу қарордан кўчирмани тегишли ваколатли органга ҳамда ҳал қилув қарорида кўрсатилган жойдаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органига юбориши шарт.
24. Суд томонидан фарзандликка олиш бекор қилинганда фарзандликка олинган бола билан фарзандликка олувчиларнинг (фарзандликка олувчилар қариндошларининг) ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятлари тугатилади ҳамда бола билан унинг ота-онаси (ота-онанинг қариндошлари) ўртасидаги ҳуқуқ ва мажбуриятлар тикланади, бундан ота-онаси ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган ҳолатлар мустасно.
Фарзандликка олиш бекор қилинганда, бола суднинг ҳал қилув қарори билан ота-онасига олиб берилади.
Боланинг ота-онаси йўқ бўлса, шунингдек, агар болани ота-онасига бериш унинг манфаатларига зид бўлса, бола ваколатли орган қарамоғига берилади.
Суднинг ҳал қилув қарорида фарзандликка олинган боланинг фамилияси, исми, отасининг исми сақланиш-сақланмаслиги кўрсатилиши керак.
Ўн ёшга тўлган боланинг фамилияси, исми ва отасининг исми фақат унинг розилиги билан ўзгартирилиши мумкин.
25. Фарзандликка олинган болаларнинг шахсий ҳужжатларининг нусхалари фарзандликка олиш асосли эканлиги ва фарзандликка олинаётган боланинг манфаатларига мувофиқлиги ҳақидаги хулосани берган ваколатли органда етмиш беш йил мобайнида сақланади.
8-боб. Якунловчи қоидалар
26. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
27. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
6-ИЛОВА
6-ИЛОВА
Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тутинган (фостер) оила ғамхўрлигига бериш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
Олдинги таҳрирга қаранг.
1. Мазкур Низом етим болалар, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган, жумладан хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни (кейинги ўринларда — болалар) оилага тарбияга олиш (патронат) ва оилавий болалар уйларини ташкил этиш, шунингдек, уларга болаларни тарбияга бериш тартибини белгилайди.
(1-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
ижтимоий ходим — ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга маҳаллада комплекс ижтимоий хизмат ва ёрдам кўрсатишни ташкиллаштириш ёки бевосита ижтимоий хизматларни кўрсатувчи «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларининг ходими;
Олдинги таҳрирга қаранг.
тутинган болалар — тутинган (фостер) оилага берилган етим, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган, шу жумладан, хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болалар;
(2-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
тутинган (фостер) оила — болаларни шартнома асосида оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйига олган оила;
номзодлар — болаларни оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйига олиш истагини билдирган фуқаролар;
тутинган ота-оналар — болаларни тарбиялаш ва уларга ғамхўрлик кўрсатиш бўйича ота-она мажбуриятларини ихтиёрий равишда ўз зиммасига олган шахслар;
ҳудудий бошқармалар — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)нинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари.
3. Оилавий болалар уйи болаларни оила муҳитида тарбиялашга мўлжалланган юридик шахс мақомига эга бўлмаган тузилма ҳисобланади ҳамда уни ташкил этган фуқаролар ўзини ўзи банд қилган шахслар сифатида эътироф этилади.
4. Болаларни тутинган (фостер) оилага тарбияга бериш уларнинг хоҳишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади. Ўн ёшга тўлган болаларни фақат уларнинг розилиги билан оилага тарбияга бериш мумкин.
Ўзаро қариндош бўлган болалар, қоидага кўра, битта оилага берилади, тиббий кўрсаткичлар бўйича ёки бошқа сабабларга кўра улар бирга тарбияланиши мумкин бўлмаган ҳоллар бундан мустасно.
5. Тутинган (фостер) оила жойлашган ҳудуддаги ваколатли орган боланинг қонуний вакили ҳисобланади ҳамда унинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилади.
6. Қуйидагилар тутинган ота-оналарнинг асосий вазифалари ҳисобланади:
тутинган болаларни ўқитиш, соғломлаштириш, ақлий, психологик, жисмоний ривожлантириш ва уларни оила муҳитида тарбиялаш;
тутинган болаларни жамиятга ижтимоий мослаштириш;
тутинган болаларда меҳнат қилиш, оилавий муносабатлар, маиший-хўжалик, рўзғор юритиш билан боғлиқ иқтисодий кўникмаларни шакллантириш, уларни касб танлаши учун шарт-шароитлар яратиш орқали мустақил ҳаётга тайёрлаш.
Олдинги таҳрирга қаранг.
7. Етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган, шунингдек, хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болалар ижтимоий мақомидан келиб чиққан ҳолда тутинган (фостер) оилага тарбияга берилади.
(7-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
Тутинган (фостер) оилада болалар 18 ёшга тўлиши ёки умумий ўрта, ўрта махсус ва бошланғич профессионал таълим ташкилотларини битиргунига қадар тарбияланиши мумкин.
8. Тутинган (фостер) оилага тарбиялаш учун кўпи билан 5 нафар бола берилади. Бунда оиладаги болаларнинг умумий сони, ўз болалари ва фарзандликка олинган ёки тутинган болалар билан биргаликда, қоидага кўра, 8 нафардан ошмаслиги керак.
9. Болалар тутинган (фостер) оилаларга ваколатли орган билан болани олиш истагини билдирган шахслар ўртасида тузиладиган шартнома асосида берилади.
Болаларни тутинган (фостер) оилага тарбиялаш учун бериш тўғрисидаги шартнома намунаси Агентлик томонидан тасдиқланади.
10. Тутинган (фостер) оилаларда бола тарбияси ва парвариши боланинг индивидуал ривожланиш ёки интеграция режасига мувофиқ амалга оширилади.
11. Миллий гвардия органлари оилавий болалар уйларини ташкил этиш, болаларнинг турмуши ва тарбияланиши шароитларини кузатиш, тутинган ота-оналарга зарур ташкилий ёрдамлар кўрсатишда ваколатли органга кўмаклашади.
2-боб. Тутинган (фостер) оила шакллари ва уларни ташкил этиш
1-§. Болани оилага тарбияга олиш (патронат)
12. Муомалага лаёқатли вояга етган ҳар икки жинсдаги шахслар тутинган ота-она бўлишлари мумкин, Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига қабул қилиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомда белгиланган ҳолатлар бундан мустасно.
13. Тутинган (фостер) оиланинг оилага тарбияга олиш (патронат) шаклига болалар фақат тўғри ва ён шажара бўйича қариндошларига берилади. Болани қариндошларига беришда вояга етган меҳнатга лаёқатли ака ва опаларига устунлик берилади.
2-§. Оилавий болалар уйлари
14. Ўзбекистон Республикасининг 30 ёшдан 65 ёшгача бўлган фуқаролари, оилавий ҳолатидан қатъи назар, тутинган ота-оналар бўлиши мумкин, Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига қабул қилиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомда белгиланган ҳолатлар бундан мустасно.
15. Оилавий болалар уйи Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомда белгиланган тартибда оилавий болалар уйини ташкил этишга номзод сифатида танланган ва ҳисобга қўйилган шахсларнинг аризаси асосида ҳудудий бошқарманинг қарори билан ташкил этилади ва тугатилади.
LexUZ шарҳиҚаранг: мазкур Қарорнинг 3-иловаси.
16. Оилавий болалар уйини ташкил этиш тўғрисидаги қарор қабул қилинган кундан бошлаб бир иш кунида ваколатли орган томонидан номзодларга етказилади.
17. Ҳудудий бошқарманинг оилавий болалар уйини ташкил этиш тўғрисидаги қарорида оилавий болалар уйининг номи (агар мавжуд бўлса), манзили, оилавий болалар уйини молиялаштириш масалаларини ҳал этувчи кўрсатмалар бўлиши керак.
18. Оилавий болалар уйига болалар шартнома асосида қуйидаги шаклларда жойлаштирилади:
Олдинги таҳрирга қаранг.
қисқа муддатли жойлаштириш — хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлганлиги сабабли Ўзбекистон Республикасига олиб келинган болалар, етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ижтимоий мақоми ва кейинги жойлаштириш шакли белгилангунига қадар кўпи билан олти ойгача бўлган муддатда тарбиялаш. Бунда тутинган болаларни оилавий болалар уйининг мазкур шаклига жойлаштиришда болаларнинг ижтимоий мақомини белгилаш талаб этилмайди;
(18-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
узоқ муддатли жойлаштириш — етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни улар 18 ёшга тўлиши ёки умумий ўрта, ўрта махсус ва бошланғич профессионал таълим ташкилотларини битиргунига қадар тарбиялаш;
ихтисослаштирилган жойлаштириш — ногиронлиги бўлган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш.
19. Оилавий болалар уйидан тутинган болаларнинг қисқа муддатли жойлаштириш даврининг тугаши, 18 ёшга тўлиши ёки умумий ўрта, ўрта махсус таълим ташкилотларини тамомлаши ёхуд бошқа сабаблар билан чиқиб кетишига қараб унга янги болалар олиниши мумкин.
20. Агар тутинган ота-оналар ёхуд улардан бири 65 ёшга тўлса, шунингдек, бу тутинган бола манфаатига зид бўлса, у ҳолда оилага янги болалар олишга йўл қўйилмайди.
21. Тутинган ота-оналар ёхуд улардан бири 65 ёшга тўлса, оилавий болалар уйи ўз фаолиятини тутинган болалар 18 ёшга тўлгунгача ёхуд улар бошқа сабабларга кўра кетгунгача амалга оширади.
22. Болаларни тарбиялашда педагогик ва психологик маълумотга, ногиронлиги бўлган болаларни қабул қилишда эса тиббий маълумотга эга бўлган номзодларга устунлик ҳуқуқи берилади.
3-боб. Болаларни тутинган (фостер) оилага тарбиялаш учун бериш тартиби
23. Болаларни тутинган (фостер) оилага тарбиялаш учун бериш Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги низомда белгиланган тартибда ваколатли орган томонидан амалга оширилади.
24. Вояга етмаган (18 ёшгача бўлган) ёлғиз оналар фарзандлари билан биргаликда оилавий болалар уйига берилиши мумкин, бундан ёлғиз она қонунчиликка мувофиқ эмансипация қилинганлиги мустасно.
25. Болаларни оилавий болалар уйига олиш учун танлаб олиш номзодлар томонидан ваколатли орган билан биргаликда амалга оширилади, бундан қисқа муддатли жойлаштириш мустасно.
Болаларни оилавий болалар уйининг қисқа муддатли жойлаштириш шаклига беришда боланинг яшаш жойи бўйича ваколатли орган, профилактика инспектори ва маҳалла раиси томонидан имзоланадиган ва боланинг оиладан олиш сабаби ва асослари кўрсатилган далолатнома тақдим этилади.
26. Ваколатли орган ва тутинган ота-она ўртасида шартнома имзоланганидан ҳамда болалар тутинган (фостер) оилага жойлаштирилганидан сўнг, ваколатли орган уч иш куни ичида тутинган ота-оналарга қуйидагилардан иборат ҳужжатлар йиғма жилдини тақдим этади:
тутинган боланинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳнома (маълумотнома);
тутинган боланинг ривожланиши тарихидан соғлиғи тўғрисида кўчирма ва тиббий муассасалар хулосалари;
тутинган боланинг маълумоти тўғрисидаги тегишли ҳужжат (мактаб ёшидаги болалар учун);
тутинган боланинг ота-оналари тўғрисидаги маълумотлар (ўлим тўғрисидаги гувоҳнома, суднинг ҳукми ёки қарори, касаллик, ота-оналар қидируви тўғрисида маълумотнома ва ота-оналарнинг йўқлигини ёки улар ўз болаларини тарбиялай олмаслигини тасдиқлайдиган бошқа ҳужжатлардан кўчирма);
тутинган боланинг ака-укалари ва опа-сингиллари, бошқа яқин қариндошлари борлиги ва уларнинг яшаш жойлари тўғрисида маълумотнома;
тутинган боланинг индивидуал ривожланиш ёки интеграция режаси.
Болалар оилавий болалар уйининг қисқа муддатли жойлаштириш шаклига берилганда, тутинган ота-онага фақат тутинган боланинг туғилганлиги тўғрисида гувоҳнома (маълумотнома) тақдим этилади.
Боланинг шахси аниқлангунига қадар унинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномасиз қисқа муддатли жойлаштирилишига йўл қўйилади.
27. Бола қисқа муддатга жойлаштирилганда, зарур ҳужжатларни тайёрлаш, шу жумладан тутинган боланинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномасини тиклаш, унинг ижтимоий мақомини белгилаш бўйича чоралар кўриш тутинган ота-она билан шартнома тузган ваколатли орган томонидан амалга оширилади. Бунда, болани тиббий кўрикдан ўтказишда тутинган ота-она жойлашган ҳудуддаги ваколатли орган кўмаклашади.
28. Қисқа муддатга жойлаштирилган бола кейинчалик ушбу оилада узоқ муддатли жойлаштириш шаклига ўтказилиши мумкин. Бунда ваколатли орган ва тутинган ота-она ўртасида тутинган болани узоқ муддатли жойлаштириш шаклига бериш бўйича шартнома тузилади.
29. Тутинган (фостер) оилага берилган тутинган болаларни бошқа муқобил жойлаштириш шаклларига жойлаштириш ёки ўз ота-онасига қайтариш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
LexUZ шарҳиҚаранг: мазкур Қарорнинг 5, 8-иловалари.
Тутинган бола тутинган (фостер) оиладан чиқарилганда, уни жойлаштириш бўйича тутинган ота-оналар билан тузилган шартнома бекор қилинади.
4-боб. Тутинган ота-оналар ва тутинган болаларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
30. Тутинган ота-оналар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
тутинган болаларнинг руҳий ва жисмоний ривожланиши ҳамда соғлиғи тўғрисида батафсил маълумотларни олиш;
тутинган боланинг яқин қариндошлари тўғрисидаги маълумотларни олиш ва тегишли ҳужжатлар билан танишиш;
тутинган болани оилага қабул қилишда мазкур Низомнинг 25-бандида кўрсатилган ҳужжатларнинг тўлиқ тақдим этилишини талаб қилиш, қисқа муддатли жойлаштириш бундан мустасно;
тутинган болаларнинг эҳтиёжларини қондириш (соғлиғи, таълим олиши ва жисмоний ривожланиши ва моддий таъминоти), унга ғамхўрлик қилиш ва реабилитация масалаларида ваколатли давлат органлари ва нодавлат ташкилотлар билан ҳамкорлик ўрнатиш;
йилига бир маротаба Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси томонидан бепул тақдим этиладиган йўлланмалар асосида республика санаторийларида даволаниш;
оилани қўллаб-қувватлашга доир давлат ижтимоий дастурлари имтиёзларидан фойдаланиш.
Тутинган ота-оналар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Тутинган ота-оналарнинг ҳуқуқларини тутинган болаларнинг ҳуқуқларига зид равишда амалга оширилишига йўл қўйилмайди.
31. Тутинган ота-оналар қуйидаги мажбуриятларга эга:
тутинган болаларнинг индивидуал ривожланиш режасида ва (ёки) интеграция режасида тутинган ота-оналар учун белгиланган вазифаларни бажариш;
тутинган болаларнинг ёши, тили, жинси ва эътиқодидан қатъий назар, уларга меҳрибон ва эътиборли бўлиш, ҳис-туйғуларини ҳурмат қилиш;
тутинган болаларни оилавий, миллий ва умуминсоний қадриятлар асосида тарбиялаш;
тутинган болаларнинг саломатлигини таъминлаш, соғлом турмуш тарзи қоидаларига ўргатиш, зарур ҳолларда уларни реабилитация қилиш чораларини кўриш;
тутинган болаларнинг фикри, эътирози ва таклифини эшитиш ҳамда муносабат билдириш;
ҳар бир тутинган болага инсонпарварлик туйғуларини сингдириш;
жамиятда юриш-туришни, одоб-ахлоқ қоидаларини, рўзғор тутиш шунингдек, атрофдагилар билан самимий муносабатларни ўрнатиши учун муомала маданиятини ўргатиб бориш;
тутинган болаларнинг орзуси, иқтидори, ижодий қобилияти ва қизиқишларини рўёбга чиқаришга кўмаклашиш;
тутинган болаларнинг таълим олиши, шу жумладан, касб-ҳунар эгаллаши учун зарур шарт-шароитлар яратиш, уни мустақил ҳаётга тайёрлаш;
тутинган болаларни санитария ва гигиена қоидаларига риоя қилинган оилавий муҳитда яшашини таъминлаш, белгиланган меъёрлар бўйича ўз вақтида овқатлантириш, кийим-кечак ва бошқа зарур жиҳозлар билан таъминлаш чораларини кўриш;
Олдинги таҳрирга қаранг.
тутинган болаларни қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ўзининг яшаш ва (ёки) турган жойи бўйича рўйхатдан ўтказишни таъминлаш;
(31-банднинг ўн иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
LexUZ шарҳиҚаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 22 октябрдаги 845-сонли қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси фуқароларини доимий яшаш жойи ва вақтинча турган жойи бўйича рўйхатга олиш тартиби тўғрисида низом.
тутинган болаларнинг маданий ҳордиқ олиши ва спорт билан шуғулланишини ташкиллаштириш;
тутинган болалар учун ажратилган маблағлар, шу жумладан, ҳадя сифатида олинган пул маблағлари, ҳомийлик хайриялари ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ берилган бошқа мол-мулкни тутинган болаларнинг манфаатлари учун сарфлаш;
тутинган болага тегишли алимент, боқувчисини йўқотганлик бўйича пенсия ёки ҳомийлик пул маблағларини банкда тутинган боланинг номига очилган ҳисоб рақамида жамғариб бориш;
қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тутинган болани турар жойга муҳтож сифатида ҳисобга қўйилиши бўйича чоралар кўриш;
тутинган болаларни тарбиялашда қонунчилик ҳужжатларига ва халқаро нормаларга қатъий амал қилиш.
Тутинган ота-оналар зиммасига қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам юкланиши мумкин.
32. Тутинган болалар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
оилада яшаш ва тарбияланиш, тутинган ота-оналар билан бирга яшаш ва уларнинг ғамхўрлигидан фойдаланиш;
оилада фикрлаш, сўз, виждон ва эътиқод эркинлигидан фойдаланиш;
таълим олиш;
тиббий ёрдам олиш;
қизиқиш ва қобилиятлари доирасида қўшимча таълим олиш;
ёши, соғлиғининг ҳолати ва касбий тайёргарлигига мувофиқ қонунчиликда белгиланган тартибда меҳнат қилиш, фаолият турини ва касбни эркин танлаш, адолатли меҳнат шароитларида ишлаш;
турар жойдан фойдаланиш ва турар жойга эга бўлиш;
соғломлаштириш оромгоҳларига бепул йўлланмалар олиш;
ўзига берилиши керак бўлган алимент, ижтимоий нафақа, пенсия (боқувчисини йўқотганлик бўйича) олиш, етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа имтиёз ва кафолатларга бўлган ҳуқуқлардан фойдаланиш.
Тутинган (фостер) оилага берилган тутинган болаларга қонунчилик ҳужжатларида етим ва ота-оналар қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун назарда тутилган барча имтиёзлар татбиқ этилади.
Тутинган (фостер) оилага ногиронлиги бўлган тутинган болалар берилганида, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган барча тўловлари тўланиши таъминланади.
33. Тутинган болалар тутинган (фостер) оилада ўз манфаатларига дахлдор ҳар қандай масала ҳал қилинаётганида ўз фикрларини билдиришга ҳақлидирлар.
5-боб. Тутинган болаларнинг таълим олиши ва уларнинг соғломлаштирилишини ташкил этиш
34. Тутинган болалар таълим муассасаларида умумий асосда ўқийдилар.
Тутинган болалар давлат мактабгача таълим ташкилотлари ва умумтаълим муассасаларига жойлаштиришда, ўрта махсус, профессионал ҳамда олий таълим муассасаларига ўқишга киришда ва ўқиш даврида етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун қонунчилик ҳужжатларида белгиланган имтиёзлардан фойдаланади.
35. Жисмоний ёки психологик ривожланишида бузилишлари бўлган тутинган болаларнинг таълим-тарбияси ваколатли орган томонидан боланинг ривожланишидаги ўзига хос хусусиятларига мувофиқ таълим ва тарбиянинг махсус дастурлари асосида қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ташкил этилади.
36. Тутинган болалар ҳудудда жойлашган турли шаклдаги спорт мажмуалари, маънавий-маърифий масканлар, касбий кўникмалар марказлари, тўгараклар, от спорти секциялари ва бошқа шу каби ўқув марказларига жалб этилади.
Тутинган болалар нодавлат таълим ташкилотларининг хорижий тиллар, олий таълим муассасасига ўқишга кириш учун имтиҳон топшириладиган фанлар бўйича ўқув курсларига қатнашишлари мумкин.
Мазкур бандда назарда тутилган спорт ва бошқа тўгараклар харажатлари тутинган боланинг таъминоти учун тўланадиган маблағлар доирасида қопланади.
37. Тутинган болаларга тиббий хизмат кўрсатиш тутинган (фостер) оила жойлашган ҳудуддаги даволаш-профилактика муассасалари томонидан амалга оширилади.
Тутинган болалар бир йилда икки маротаба даволаш-профилактика муассасаси томонидан тўлиқ тиббий текширувдан ўтказилади.
38. Тутинган болаларга кўрсатиладиган барча тиббий ва психологик хизматлар, тутинган ота-онага маслаҳат ёрдами ва бошқа ёрдам кўрсатиш ҳамда уларни қўллаб-қувватлаш давлат томонидан бепул амалга оширилади.
39. Тутинган (фостер) оилага берилган болалар ҳамда тутинган ота-оналарнинг ўз фарзандларига қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ:
соғломлаштириш оромгоҳларида соғломлаштириш ҳамда дам олишлари учун йилига бир маротаба Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси томонидан бепул йўлланмалар ажратилади;
бир йилда икки маротаба туман (шаҳар) ҳокимликлари томонидан республиканинг тарихий шаҳарларига бепул саёҳатлар ҳамда театр томошалари ва концерт дастурлари ташкил этиб борилади.
Ваколатли орган тутинган (фостер) оилани кузатиш ва мониторинг қилиш натижалари асосида тутинган боланинг эҳтиёжидан келиб чиқиб, тутинган ота-онанинг сўровига биноан мазкур бобда назарда тутилган хизматлардан фойдаланиш учун буюртма қабул қилади.
40. Ваколатли орган:
тутинган (фостер) оилага берилган тутинган болалар ҳамда тутинган ота-оналарнинг ўз фарзандларини соғломлаштириш оромгоҳида дам олишини таъминлаш мақсадида январь ойининг 20 санасига қадар 14 ёшгача бўлган тутинган болаларнинг рўйхатини шакллантириб ҳудудий касаба уюшмасига;
ҳар йили якунлари бўйича ҳудудидаги тутинган (фостер) оилага қабул қилинган тутинган болалар рўйхатини шакллантириб, республиканинг тарихий шаҳарларига бепул саёҳатлар ҳамда театр томошалари ва концерт дастурларини ташкил этиш учун декабрь ойининг 20 санасига қадар туман (шаҳар) ҳокимлигига тақдим этиб боради.
6-боб. Тутинган (фостер) оила фаолиятига доир алоҳида ҳолатлар
41. Тутинган ота-оналар узоқ вақт касал бўлганда ёки улар вафот этганда, ваколатли орган фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи билан биргаликда тутинган болаларга бошқа тутинган ота-оналарни тайинлаш ёхуд болаларни жойлаштиришнинг бошқа шаклларига бериш ҳуқуқига эгадир.
Бунда тутинган болаларга тааллуқли ҳужжатларнинг тўлиқ йиғма жилди, уларни кейинги қабул қилган тутинган ота-онага тақдим этилади.
42. Тутинган оилага берилган тутинган болалар уларнинг манфаатига зид бўлмаса, ваколатли орган рухсати билан ота-онаси ва қариндошлари билан кўришиш ҳуқуқига ҳам эгадирлар.
43. Тутинган ота-оналар тутинган болаларнинг тутинган (фостер) оилада тарбияланиши муддати тугаганидан ёки бошқа жойлаштириш шаклига берилгани ёхуд биологик ота-оналарига қайтарилгандан сўнг ҳам улар билан ўзаро муносабатларини сақлаб қолишлари ва давом эттиришлари мумкин.
44. Оилавий болалар уйини ташкил этган тутинган ота-оналарнинг малакасини ошириш ҳар уч йилда бир маротаба Агентлик ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя тизими ходимларининг малакасини ошириш маркази томонидан ташкил этилади.
7-боб. Тарбияга берилган тутинган болаларнинг моддий таъминоти
45. Тарбияга берилган тутинган болаларнинг моддий таъминоти қуйидагича амалга оширилади:
а) болаларни оилага тарбияга олган (патронат) тутинган ота-оналарга:
ҳар бир тутинган боланинг парвариши ва таъминоти харажатлари учун ҳар ойда меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 1,5 баравари миқдорида;
тутинган болаларга кийим-бош ва пойабзал харид қилиш учун йилда бир маротаба меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 3 баравари миқдорида маблағлар тўланади;
б) Оилавий болалар уйи ташкил этган тутинган ота-оналарга:
ҳар бир тутинган боланинг яшаш харажатлари учун ҳар ойда 7 ёшгача бўлган тутинган болаларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 5 баравари миқдорида, 7 ёшдан катта бўлган тутинган болаларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 7 баравари миқдорида;
ҳар бир тутинган болани тарбиялагани (парваришлаш) учун тутинган ота-онага меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 1 баравари (ногиронлиги бўлган тутинган болалар учун 1,5 баравари) миқдорида маблағлар тўланади.
Тарбияга олинган ҳар бир ногиронлиги бўлган тутинган боланинг даволаш-соғломлаштириш харажатларига ҳар ойда базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 баравари миқдорида компенсация ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ногиронлиги бўлган тутинган бола учун белгиланган тўловлар тўланади.
Оилавий болалар уйига берилган тутинган болаларнинг яшаш харажатлари учун ажратилган маблағлар тутинган болаларга озиқ-овқат, кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ жиҳозлар, шахсий гигиена буюмлари сотиб олишга, уларни ўқув курсларида ўқиш, шунингдек, бошқа яшаш билан боғлиқ ва оиланинг коммунал харажатларини қоплашга сарфланади.
46. Тутинган болаларнинг барча яшаш харажатлари ва тутинган ота-оналарга тўланадиган тўловлар Ўзбекистон Республикасининг республика бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.
47. Ҳар бир тутинган бола ва тутинган ота-она учун белгиланган маблағлар тутинган боланинг ёши ва сонига мутаносиб равишда ҳудудий бошқармалар томонидан тутинган ота-оналарнинг номига очилган банк пластик карталарига ҳар ойнинг 5 санасига қадар тўғридан-тўғри ўтказиб берилади.
48. Тутинган (фостер) оилалар жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳомийлик хайриялари ва қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилиши мумкин.
49. Тутинган (фостер) оилага пул маблағларини ажратиш унга болалар қабул қилингандан сўнг амалга оширилади.
Янги қабул қилинган болалар учун улар қабул қилинган ойда ажратиладиган маблағлар миқдори бир нафар тутинган болага белгиланган суммани бола қабул қилинган ой кунларига пропорционал бўлиш орқали ҳисобланади.
50. Тутинган бола ой давомида тутинган (фостер) оиладан чиқарилганда, у учун ажратилган маблағлар ҳисобига қолган тутинган болалар учун келгуси ойда ажратиладиган маблағлар қайта ҳисоб-китоб қилинади.
51. Ажратилган маблағлардан мақсадли ва самарали фойдаланиш бўйича жавобгарлик тутинган ота-она зиммасига юклатилади.
8-боб. Тутинган болаларни тарбияга олиш тўғрисидаги шартноманинг бекор қилиниши
52. Қуйидаги ҳолатларда тутинган ота-оналар билан тузилган шартнома ваколатли органнинг ташаббуси билан бекор қилиниши мумкин:
тутинган ота-оналар томонидан тутинган болага ғамхўрлик кўрсатилмаганда, мазкур Низомда ва шартномада назарда тутилган мажбуриятлар бажарилмаганда;
тутинган боланинг парвариши ва таъминоти, кийим-бош ва пойабзал харажатлари учун бериладиган маблағларни тутинган боланинг манфаатлари йўлида сарфланмаганда;
ваколатли орган томонидан олиб бориладиган мониторинг натижасида тутинган ота-оналар билан тузилган шартномани бекор қилишга сабаб бўладиган ҳолатлар мавжуд бўлганда;
тутинган ота-оналар ёки тутинган бола вафот этганда.
53. Тутинган болаларни тарбияга олиш тўғрисидаги шартнома муддатидан олдин қуйидаги сабаблар бўлганда тутинган ота-онанинг ташаббуси билан бекор қилиниши мумкин:
узоқ вақт (бир ойдан ортиқ бўлган муддатда) касал бўлганда;
тутинган болалар билан ўзаро бир-бирини тушунмаслик ва бошқалар.
Тутинган болаларни тарбияга олиш тўғрисидаги шартнома тутинган болалар ота-оналарга қайтарилганда, улар фарзандликка олинганда ёки жойлаштиришнинг бошқа муқобил шаклига берилганида муддатидан олдин бекор қилиниши мумкин.
9-боб. Якунловчи қоидалар
54. Болаларни тутинган (фостер) оилага бериш тутинган ота-оналар билан тутинган болалар ўртасида алимент билан боғлиқ ва оила тўғрисидаги қонунларда назарда тутилган мерос билан боғлиқ ҳуқуқий муносабатлар келиб чиқишига олиб келмайди.
55. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
56. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
7-ИЛОВА
7-ИЛОВА
Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсини ташкил этиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
Олдинги таҳрирга қаранг.
1. Ушбу Низом болаларни фарзандликка, оилага тарбияга (патронат) олаётган, профессионал тутинган оила ва оилавий болалар уйини ташкил этаётган фуқаролар (кейинги ўринларда — номзодлар)ни тайёрлаш курсини ташкил этиш тартибини белгилайди.
(1-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
2. Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курси (кейинги ўринларда — тайёрлов курси) Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя тизими ходимларини малакасини ошириш маркази (кейинги ўринларда — Марказ) томонидан ташкил этилади ва мувофиқлаштирилади.
Тайёрлов курси оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оилалар ва болалар билан ишлаш бўйича тажриба ва салоҳиятга эга бўлган нодавлат нотижорат ташкилотлар томонидан Марказ билан келишган ҳолда ташкил этилиши мумкин. Бунда нодавлат нотижорат ташкилотлар томонидан Марказ билан келишилган ҳолда ташкил этиладиган тайёрлов курси натижалари бўйича бериладиган сертификат Марказда бериладиган сертификат билан тенг юридик кучга эга ҳисобланади.
3. Тайёрлов курсида ўқиш жараёни Марказ томонидан тасдиқланган ўқув режа ва дастурга мувофиқ ташкил этилади.
Нодавлат нотижорат ташкилотлар томонидан ташкил этиладиган ўқув режа ва дастурлар Марказ билан келишилган ҳолда тасдиқланади.
Тайёрлов курсларини ташкил этиш жараёнига оила ва болаларга хизматлар кўрсатувчи бошқа ташкилотлар ҳамда уларнинг мутахассислари, махсус курсларда тайёргарликдан ўтган ходимлар, шунингдек, соҳа экспертлари ва тажрибали тутинган ота-оналар жалб этилиши мумкин.
4. Тайёрлов курсларига жалб этилган мутахассислар номзодлар тўғрисидаги маълумотларнинг махфийлигини таъминлаши керак.
Олдинги таҳрирга қаранг.
5. Номзодлар 72 академик соатгача, бироқ 48 академик соатдан кам бўлмаган ўқув дастурига мувофиқ ишдан ажралмаган ҳолда ўқитилади ва ўқув юкламасининг энг кўп ҳажми ҳафтасига 36 академик соат этиб белгиланади. Бунда профессионал тутинган оила ва оилавий болалар уйини ташкил этаётган номзодлар қўшимча 12 академик соатлик ўқув дастури асосида ўқитилади.
(5-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
6. Номзодлар тайёрлов курсларида Марказ билан тузиладиган шартнома асосида ўқитилади. Бунда тайёрлов курсларида ўқиш:
болани оилага тарбияга (патронат) олаётган номзодлар ёки олган тутинган ота-оналар учун бепул асосда;
болани фарзандликка олаётган номзодлар тайёрлов курсида базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баравари миқдорида;
Олдинги таҳрирга қаранг.
профессионал тутинган оила ва оилавий болалар уйини ташкил этаётган номзодлар базавий ҳисоблаш миқдорининг икки баравари миқдоридаги тўлов асосида амалга оширилади.
(6-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
7. Тайёрлов курсини ташкил этиш ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ схема бўйича амалга оширилади.
2-боб. Тайёрлов курсининг мақсади ва вазифалари
8. Тайёрлов курсининг асосий мақсади номзодларнинг болани оилага қабул қилиш ва унинг ижтимоийлашувини таъминлаш бўйича англанилган ота-оналик билимлари ва кўникмаларини ошириш орқали оила институтини мустаҳкамлаш ҳамда ижтимоий етимликнинг олдини олишга кўмаклашишдан иборат.
9. Қуйидагилар тайёрлов курсларининг асосий вазифалари ҳисобланади:
номзодларнинг болалар психологияси ва педагогикаси, саломатлигини таъминлаш соҳасидаги билим ва амалий кўникмаларини ривожлантириш;
номзодларни болаларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш соҳасидаги қонунчилик асослари билан таништириш;
номзодларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари билан таништириш;
номзодларни болаларни тарбиялаш, парвариш қилиш, соғлиғини муҳофаза қилиш, унинг ижтимоий мослашуви, таълими ва ҳар томонлама ривожланиши учун қулай шароитларни яратиш билан боғлиқ ота-оналик салоҳиятларини ривожлантириш;
номзодларнинг болаларни оилага қабул қилишга тайёрлик даражасини аниқлаш, болани оилага қабул қилиш шаклини танлашга ёрдам бериш, шунингдек, болани тарбиялаш ва ривожланиши билан шуғулланиш жараёнида дуч келиши мумкин бўлган муаммо ва қийинчиликларни англашга кўмаклашиш;
бола оилага олингандан сўнг оилада содир бўлиши мумкин бўлган ўзгаришлар, болаларнинг мослашувини таъминлашнинг самарали йўллари билан таништириш.
3-боб. Тайёрлов курсини ташкил этиш тартиби
Олдинги таҳрирга қаранг.
10. Тайёрлов курсининг ўқув жараёни гуруҳда номзодлар сони камида 7 нафар ва кўпи билан 20 нафарни ташкил этганида бошланади.
(10-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
Тайёрлов курси гуруҳда номзодлар сони 7 нафардан кам бўлган ҳолатларда, ўқув жараёнини ташкил этиш муддати уч ойдан ошиб кетмаслиги лозим.
11. Тайёрлов курси давлат тилида олиб борилади.
Тайёрлов курсида номзодлар танловидан келиб чиққан ҳолда рус ва қорақалпоқ тилларида машғулотлар ўтказиладиган алоҳида гуруҳ ташкил этилиши мумкин.
12. Тайёрлов курсида ўқиш истагини билдирган номзодлар ариза билан Агентликнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари (кейинги ўринларда — ҳудудий бошқармалар) ёки «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларига мурожаат қилади.
«Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари келиб тушган номзодларнинг мурожаатларини 1 иш куни ичида тегишли ҳудудий бошқармаларга тақдим этади.
13. Ҳудудий бошқармалар тайёрлов курсида ўқитиладиган номзодлар ҳақидаги маълумотларни умумлаштиради ва уларни мурожаатлари юзасидан 3 иш куни ичида хабардор қилган ҳолда ушбу Низомнинг 10-бандига мувофиқ тайёрлов курси гуруҳларини шакллантиради.
14. Тайёрлов курси гуруҳлари ва унда иштирок этадиган номзодлар ҳақидаги маълумотлар тегишли ҳудудий бошқарма томонидан 1 иш куни ичида Марказга тақдим этилади.
15. Ҳудудий бошқармалар тайёрлов курсининг ўқув жараёни бошланишидан 3 кун олдин номзодларни хабардор қилади.
16. Тайёрлов курсининг ўқув жараёнида номзодлар иштирок этишини таъминлашга тегишли ҳудудий бошқарма масъул ҳисобланади.
4-боб. Тайёрлов курсининг ўқув жараёнини ташкил этиш ҳамда номзодларни ўзлаштириш даражасини баҳолаш
17. Тайёрлов курси ўқув жараёни Марказ томонидан онлайн, офлайн ва аралаш машғулотлар шаклида ташкил этилиши мумкин.
18. Тайёрлов курсида ўқув машғулотлари интерфаол тарзда маъруза, семинар, амалий машғулот, мустақил таълим, кўчма машғулот, тажриба алмашиш шаклларида олиб борилади.
19. Ўқув машғулотларининг бир академик соати офлайн ўтказилганда 80 дақиқа, онлайн (синхрон) ўтказилганда эса 60 дақиқа давом этади.
20. Тайёрлов курсининг ўқув режаси ва дастурига мувофиқ машғулотлар асинхрон тарзда ташкил этилиши мумкин. Бунда номзодлар асинхрон ўқув машғулотларини тайёрлов курсининг ўқув режаси ва дастурида белгиланган муддат ичида мустақил ўзлаштирилиши талаб этилади.
21. Узрли (касаллиги, давлат ёки жамоат вазифаларини бажарганлиги, яқин қариндошининг вафоти) сабаблар билан ўқишни давом эттира олмайдиган номзодлар ўз аризасига кўра тайёрлов курсидан чиқарилади.
Бунда ушбу номзодларга тайёрлов курсининг навбатдаги гуруҳида иштирок этиш имконияти бир маротаба берилади.
Узрли сабабсиз ўқув юкламасининг 20 фоизидан кўп ҳажмда ўқув машғулотларида қатнашмаган номзодлар якуний тест синовларига киритилмайди.
22. Тайёрлов курси гуруҳларида номзодларнинг давоматини қайд этиш тегишли ҳудудий бошқарма томонидан гуруҳларнинг электрон журналини юритиш орқали таъминланади.
23. Марказ томонидан тайёрлов курсининг сифати ва жалб этилган мутахассисларнинг номзодларга маълумотларни етказиб бериш маҳоратини доимий мониторинг қилиш мақсадида номзодлардан ўқув машғулотлари бошланишидан олдин ва кейин мониторинг тест синовлари ўтказилади ва таҳлил қилиб борилади.
24. Тайёрлов курсининг сўнгида номзодларни ўзлаштириш даражасини баҳолаш мақсадида ўтказиладиган якуний тест синовларида 60 ва ундан юқори балл тўплаган номзод тайёрлов курсидан муваффақиятли ўтган ҳисобланади ва ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ намунадаги сертификат берилади.
25. Якуний тест синовларига киритилмаган ёки 60 баллдан кам балл тўплаган номзодлар ушбу Низомда белгиланган тартибга мувофиқ тайёрлов курсига қайта қабул қилиниши мумкин.
26. Номзод тайёрлов курсидан муваффақиятли ўтганлиги тўғрисидаги сертификат олганидан сўнг уч йил давомида тарбиялаш учун бола олмаган бўлса, ушбу Низомда белгиланган тартибга мувофиқ тайёрлов курсидан қайта ўтиши талаб этилади.
5-боб. Якунловчи қоидалар
Олдинги таҳрирга қаранг.
27. Оилавий болалар уйини ташкил этган тутинган ота-оналарнинг ва профессионал тутинган оилани ташкил этган фуқароларнинг малакасини ошириш ушбу Низомда белгиланган тартибга мувофиқ амалга оширилади.
(27-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
28. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
29. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсини ташкил этиш
СХЕМАСИ
Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Фарзандликка олувчилар ва тутинган ота-оналарни тайёрлаш курсидан ўтганлиги тўғрисидаги сертификатнинг
ТАВСИФИ
Тайёрлов курсидан ўтганлиги тўғрисидаги сертификат А4 форматли оқ қоғоздаги варақда офсет усулида беш хил рангдан фойдаланган ҳолда: матн учун — қора рангда, расмлар тасвири учун — яшил, кўк, қизил рангларда, фон учун — оч кул рангда босиб чиқарилади.
Варақнинг чап қисмида четидан 10 мм чекинган ҳолда эни 32 мм бўлган Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи тасвирланган тасма жойлаштирилади. Тасманинг юқори қисмида диаметри 30 мм бўлган Ўзбекистон Республикаси Давлат герби тасвири, паст қисмида эса — 35 мм ўлчамли иккита квадрат қўшилишидан ҳосил бўлган саккиз қиррали юлдуз, юлдузнинг ўртасида муҳр учун 25 мм диаметрли оқ айлана жойлашган.
Сертификат:
босиб чиқаришнинг икки усули — офсет ва юқори усули;
ёруғлик воситасида нусха кўчиришни қийинлаштириш учун очиқ ранглар;
нақшли растр;
ҳар хил рангли растрлардан фойдаланиш йўли билан турли рангларни ташкил этиш;
махсус қоғозлар;
ўзгарадиган рақамлардан иборат тартиб рақами қўлланган ҳолда олтита ҳимояга эга.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
8-ИЛОВА
8-ИЛОВА
Болалар уйлари тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) тизимидаги Болалар уйларини ташкил этиш ва уларнинг фаолияти, шунингдек, уларда етим болалар, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар ҳамда психофизик ривожланиши бузилган болаларга ижтимоий-тиббий, психологик-педагогик ёрдам бериш ва таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Агентликнинг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
тарбияланувчилар — Болалар уйига тарбияга жойлаштирилган етим, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ҳамда психофизик ривожланишида бузилишлар бўлган болалар;
ҳудудий бошқармалар — Агентликнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари.
3. Болалар уйи тарбияланувчилар учун таълим-тарбия, ижтимоий реабилитация ва соғломлаштириш давлат муассасаси ҳисобланади. Муассаса, шунингдек, ижтимоий етимликни олдини олиш, оилани қўллаб-қувватлаш хизматларини амалга оширади.
4. Болалар уйи Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан келишган ҳолда, белгиланган тартибда Агентлик томонидан ташкил этилиши, қайта ташкил этилиши ёки тугатилиши мумкин.
5. Болалар уйи қуйидаги типларга бўлинади:
болалар 3 ёшгача бўладиган умумий типдаги Болалар уйи. Зарурат бўлганда ушбу муассасаларда 4 ёшгача қабул қилинадиган, психофизик ривожланиши бузилган болалар учун ихтисослаштирилган гуруҳлар ташкил этилади;
4 ёшгача психофизик ривожланиши бузилган болалар учун ихтисослаштирилган типдаги Болалар уйи.
6. Болалар уйида оилаларни қўллаб-қувватлаш ва ижтимоий етимликни олдини олиш мақсадида мазкур Низомга 1-иловага мувофиқ Оилани қўллаб-қувватлаш хизмати ҳамда унинг доирасида «Оналар маскани» фаолияти ташкил этилади.
Болалар уйининг типи ва ўринлари сони Агентлик томонидан белгиланади. Болалар уйи кеча-кундуз фаолият кўрсатади.
7. Болалар уйида психофизик ривожланишида бузилишларга эга болалар учун Агентлик томонидан белгиланган тартибда кундузги ижтимоий реабилитация хизматлари кўрсатилади.
8. Болалар уйи жойлашган ҳудуддаги ваколатли орган тарбияланувчининг қонуний вакили ҳисобланади.
2-боб. Болалар уйларининг асосий вазифалари
9. Қуйидагилар Болалар уйларининг асосий вазифалари ҳисобланади:
тарбияланувчиларни тарбиялаш, уларга таълим бериш, тиббий ёрдам кўрсатиш;
тарбияланувчиларни тўлақонли психологик-педагогик реабилитация қилишга, ижтимоий мослашишга ва жамиятга интеграциялашга кўмаклашадиган оила муҳитига яқинлаштирилган шарт-шароитлар яратиш;
тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоя қилинишида кўмаклашиш;
тарбияланувчиларни психологик, ақлий ва жисмоний камол топишини таъминлаш;
тарбияланувчиларни диспансеризациялаш, профилактика, психофизик ривожланиши бузилган тарбияланувчиларни комплекс ижтимоий реабилитация қилишни ўз ичига оладиган соғломлаштириш ишларини ташкил этиш;
тарбияланувчиларнинг ўз оилаларига қайтарилиши ёки муқобил жойлаштириш шаклларига берилишини ташкил этиш;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оилаларни, жумладан оналарни қўллаб-қувватлаш орқали боладан воз кечилишини олдини олишга қаратилган комплекс хизматлар кўрсатилишини ташкил этиш;
соғломлаштириш, таълим-тарбия ва зарур бўлганда, комплекс ижтимоий реабилитация жараёни сифатини оширишга йўналтирилган иш шакллари ва усулларини такомиллаштириш.
3-боб. Болаларни Болалар уйига қабул қилиш
10. Қуйидагилар Болалар уйига қабул қилинади:
а) етим болалар;
б) ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган қуйидаги болалар:
ота-оналари вафот этган, ота-оналар ота-оналик ҳуқуқларидан маҳрум этилган ёхуд ота-оналик ҳуқуқлари чекланган, ота-оналар муомалага лаёқатсиз деб топилган, ота-оналарда оғир касалликлар аниқланган, ота-оналар узоқ вақт (6 ойдан ортиқ) бўлмаган, шу жумладан ота-оналар ўз болаларини тиббиёт муассасаларидан олишни рад этган ҳолларда, шунингдек, ота-она қарови мавжуд бўлмаган бошқа ҳолларда;
топиб олинган болалар;
қолдириб кетилган болалар (туғруқ муассасасидаги ёки стационардаги ҳамда текшириш ва даволашнинг тўлиқ курсидан ўтган, бироқ узрли сабабларсиз уч кун муддатда ота-оналар ёки тарбияси билан шуғулланаётган шахслар томонидан олинмаган болалар);
в) ота-оналар розилиги билан ва ота-оналари бор ёки йўқлигидан қатъи назар ўзига ўзи хизмат кўрсатиш имкони йўқлиги туфайли доимий равишда якка тартибда парвариш қилишга муҳтож психофизик ривожланиши бузилган болалар.
11. Қуйидаги касалликлар болани Болалар уйига қабул қилишга монелик қилувчи касалликлар ҳисобланади:
жараённинг фаол босқичидаги сил касаллиги;
тери ва сочнинг юқумли касалликлари;
ўткир, шу жумладан вирусли юқумли касалликлар;
марказий асаб тизимининг ўткир касалликлари;
тери-таносил касалликлари.
Кўрсатиб ўтилган касалликларга чалинган болалар стационар даволаниш учун ҳудудий даволаш-профилактика муассасаларига юборилиши зарур ва даволаниш тугаллангандан кейин Болалар уйига юборилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
12. Болани Болалар уйига жойлаштириш унинг яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган жойига кўра, агар бола муайян яшаш жойига эга бўлмаса, бола аниқланган жойдаги ваколатли орган қарори асосида амалга оширилади.
(12-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
13. Ваколатли орган томонидан болаларни жойлаштириш бўйича қарор чиқарилганидан сўнг 1 иш куни ичида ҳар бир бола тўғрисидаги маълумотлар «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими орқали тегишли Болалар уйининг шахсий кабинетига йўналтирилади.
14. Болалар уйи томонидан «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимида ҳар бир тарбияланувчи учун боланинг ривожланиши тарихи тузилади ва унга маълумотлар доимий киритиб борилади.
15. Даволаш-профилактика муассасаларидан Болалар уйига қайтарилган тарбияланувчилар янги қабул қилинган деб ҳисобланмайди.
Тарбияланувчи ҳудудий даволаш-профилактика муассасасига даволаниш учун юборилганда Болалар уйи маъмурияти бу ҳақида ота-оналарга (агар мавжуд бўлса) хабар бериши, боланинг соғлиғи ҳолатини кузатиб бориши, унинг ривожланиши тарихига даволашнинг бориши, у бошқа ҳудудий даволаш-профилактика муассасасига ўтказилганлиги тўғрисидаги маълумотларни киритиб бориши, шунингдек, Болалар уйининг унга қарайдиган ходимлари томонидан кеча-кундуз навбатчилик қилинишини ташкил этиши ва болани бир ёшгача сут аралашмаси билан таъминлаши шарт.
16. Болалар уйига берилган боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, унинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини, боланинг индивидуал ривожланиш режасининг амалга оширилишини ҳамда унинг муассасага мослашганлигини мониторинг қилиш қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ Болалар уйи жойлашган жойдаги ҳудудий бошқарма ва ваколатли орган томонидан олиб борилади.
4-боб. Болаларни Болалар уйи ҳисобидан чиқариш
Олдинги таҳрирга қаранг.
17. Тарбияланувчилар ўз оиласига қайтарилганда ёки тарбияга жойлаштиришнинг бошқа шаклларига берилганда, ногиронлиги бўлган болалар учун «Ғамхўрлик» марказига ўтказилганида Болалар уйи ҳисобидан болани муассасага жойлаштирган ваколатли орган қарори асосида чиқарилади.
(17-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
18. Тарбияланувчининг Болалар уйида бўлиш муддати тугаганидан кейин ота-оналар узрли сабабларсиз ўз боласини қабул қилишни рад этган тақдирда, болаларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида муассаса маъмурияти уларни ота-оналик ҳуқуқларидан маҳрум этиш бўйича чораларни кўриш юзасидан ваколатли органга таклиф киритади.
19. Оиласига қайтариш имконияти бўлмаган тарбияланувчилар муассасада 3 ёшга тўлганида мажбурий равишда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқа муқобил жойлаштириш шаклларига ўтказилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Бунда психофизик ривожланишида бузилишлар бўлган тарбияланувчилар 4 ёшга тўлганида қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда сўнгги чора сифатида ногиронлиги бўлган болалар учун «Ғамхўрлик» марказларига ўтказилади.
(19-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
Мазкур банднинг биринчи ва иккинчи хатбошиларда белгиланган ёшга тўлиши муносабати билан муассасадан бошқа жойлаштириш шаклларига ўтказиладиган тарбияланувчилар тўғрисидаги маълумотлар ўтказиш муддатидан 6 ой олдин Болалар уйи жойлашган ҳудуддаги ваколатли органга маълум қилинади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Психофизик ривожланишида бузилишлар бўлган тарбияланувчиларни ногиронлиги бўлган болалар учун «Ғамхўрлик» марказларига ўтказиш психологик-тиббий-педагогик комиссиянинг хулосасига мувофиқ амалга оширилади.
(19-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
20. Ака-укалар ва опа-сингилларни жойлаштиришнинг муқобил шаклларига беришда уларни айиришга истисно тариқасида фақатгина тиббий кўрсаткичлар бўйича ёки бошқа сабабларга кўра улар алоҳида тарбияланиши ва сақланиши керак бўлган алоҳида ҳолатлар мавжуд бўлган тақдирда йўл қўйилиши мумкин.
5-боб. Болалар уйи тарбияланувчилари
21. Тарбияланувчиларга психологик, ижтимоий хизматларни кўрсатиш, таълим бериш, тарбиялаш, моддий таъминлаш тўлиқ давлат таъминоти асосида амалга оширилади.
22. Болалар уйига тарбияга олинган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга муассаса жойлашган жой бўйича ҳудудий бошқарма вакили ҳамда Миллий гвардиянинг ходимлари бириктирилади.
Бириктирилган ҳудудий бошқарма вакили Миллий гвардиянинг ходимлари билан ҳамкорликда тарбияланувчи болаларни кузатиш ва улар билан суҳбатлар ўтказиш асосида уларнинг таълим-тарбия олиши, ижтимоий реабилитацияси аҳволини ва маиший шарт-шароитларини ўрганади, шунингдек, мавжуд муаммоларни бартараф этишда Болалар уйига кўмаклашади.
23. Тарбияланувчилар:
уларга нисбатан инсон шаъни ва қадр-қимматини камситмайдиган инсонпарварлик муносабатида бўлиш;
оиласи (агар мавжуд бўлса) билан алоқада бўлиш, миқдорлари чекланмаган ҳолда жўнатмалар, бандероллар олиш;
бепул овқатланиш, кийим-кечак, пойабзал ва ашёвий таъминлашнинг бошқа буюмлари ҳамда тасдиқланган нормалар бўйича юмшоқ анжомлар билан таъминланиш ҳуқуқига эга.
Зарур бўлганда тарбияланувчилар протез-ортопедия мосламалари ва реабилитация қилишнинг техник воситалари билан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ таъминланади.
24. Тарбияланувчиларга тиббий ёрдам, ижтимоий реабилитация хизматлари штатдаги тиббиёт ходимлари томонидан, зарур бўлганда эса белгиланган тартибда тегишли ҳудудий даволаш-профилактика муассасалари томонидан таъминланади.
Тарбияланувчининг соғлиғи ҳолати ёмонлашган ёки у вафот этган тақдирда, Болалар уйи маъмурияти бу ҳақда дарҳол ваколатли органни, ҳудудий бошқармани ва ота-оналарни (мавжуд бўлса), ота-онаси яшаш жойида вақтинча бўлмаганида тарбияланувчи доимий яшайдиган жой бўйича фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларини хабардор қилади.
25. Вафот этган тарбияланувчиларни дафн этиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
Вафот этган тарбияланувчи дафн этилганда Болалар уйи маъмурияти томонидан дафн харажатлари бюджет маблағлари, шунингдек, қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа маблағлар ҳисобидан амалга оширилади.
26. Тарбияланувчининг Болалар уйи ҳудудидан ташқарига чиқиши фақат Болалар уйи ходимлари ёхуд ота-оналар ҳамроҳлигида, Болалар уйи маъмуриятининг ёзма рухсати билан, ота-оналар яшаш жойи бўйича ваколатли органнинг хулосаси олингандан кейин амалга оширилади.
Тарбияланувчи ҳудуддан ташқарига ўзбошимчалик билан чиққан тақдирда Болалар уйи маъмурияти бу ҳақда унинг ота-оналарини, ваколатли органни, ички ишлар органларини ва тарбияланувчининг яшаш ёки бўлиш жойи бўйича фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларини хабардор қилади ҳамда биргаликда уни топиш ва қайтариш чораларини кўради.
27. Тарбияланувчилар озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмол қилишнинг тасдиқланган ўртача суткалик оқилона нормаларига биноан озиқ-овқат, шунингдек мазкур Низомга 2-3-иловаларга мувофиқ нормалар бўйича кийим-кечак, пойабзал, юмшоқ анжомлар билан таъминланади.
28. Ота-оналар ёки унинг қариндошлари тарбияланувчиларни келиб кўриш, Болалар уйининг психологик, ижтимоий, тиббий ва тарбиявий фаолияти, агар бу боланинг манфаатларига зид бўлмаса, ўз болаларининг комплекс реабилитациясининг бориши билан танишиш ва унда иштирок этиш ҳуқуқига эгадир.
29. Тарбияланувчилар жойлаштиришнинг бошқа муқобил шаклларига ўтказилганда уларга ички кийим, кийим-бош ва мавсумий пойабзал берилади.
6-боб. Болалар уйларида тиббий, тарбиявий, ижтимоий реабилитация жараёнини ташкил этиш
30. Тарбияланувчиларни тиббий таъминлаш, ижтимоий реабилитация, тарбиялаш ва моддий таъминлаш тартиби уларнинг индивидуал хусусиятлари, ёши, жинси, психологик ва жисмоний ҳолати ҳисобга олинган ҳолда белгиланади.
Маиший шарт-шароитлар реабилитация жараёнига кўмаклашиши, тарбияланувчилардаги ҳиссий зўриқишни юмшатиш учун шарт-шароитлар яратиши керак. Болалар уйининг биноси, қаттиқ ва юмшоқ анжомлар, тиббий ва хўжалик, реабилитация жиҳозлари, ўйинчоқлар санитария-гигиена талабларига жавоб бериши, болаларнинг ёши, соғлиғининг ҳолати ва психологик ривожланишига мувофиқ бўлиши зарур.
31. Болалар уйидаги соғломлаштириш ишлари касалликка чалиниш хавфи омилларини барвақт аниқлашга, улар ривожланишининг олдини олишга, психофизик ривожланишини таъминлаш, болаларни комплекс реабилитация қилишга, шунингдек, асоратларнинг, ногиронликнинг олдини олишга йўналтирилган бўлиши керак.
32. Тарбияланувчилар штатдаги тиббиёт ходимлари, педиатр ва тор ихтисосли мутахассислар томонидан кузатиб борилади. Тарбияланувчилар ҳудудий даволаш-профилактика муассасасининг мутахассислари томонидан бир йилда 2 марта чуқурлаштирилган тиббий текширувдан ўтказилади ва зарур бўлганда, улар учун профилактик ва соғломлаштириш тадбирлари амалга оширилади, изолятордаги бемор болаларни даволаш таъминланади, психофизик ривожланиши бузилган болалар даволанади ва улар билан реабилитация тадбирлари ўтказилади.
33. Болалар уйида янгидан қабул қилинган болалар учун карантин гуруҳи ва стационар даволашни талаб этмайдиган касалликларга чалинган болалар учун изолятор ташкил этилади.
34. Тарбияланувчилар ёши, жисмоний ҳолати, ақлий ривожланиш даражаси ҳисобга олинган ҳолда гуруҳларга ажратилади. Гуруҳлардаги болалар сони 1 ёшгача бўлган болалар учун — 6 нафар болани ва 1 ёшдан катта ёшдаги болалар учун — 8 нафар болани, ихтисослаштирилган гуруҳларда, ёшидан қатъи назар — 6 нафар болани ташкил этиши керак.
35. Болалар уйларидаги таълим ва тарбия дастурлари белгиланган тартибда Агентлик ва Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг эрта ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган талаблар ҳамда улар асосида ишлаб чиқилган таълим-тарбия дастурларига мувофиқ олиб борилади. Таълим-тарбия жараёнини ташкил этишда тарбияланувчиларнинг психологик-педагогик хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда мақбул технологиялар, дифференциялашган ёндашув асосида таълим-тарбия шакллари ва усуллари танланади.
36. Психофизик ривожланишида бузилишлар бўлган тарбияланувчиларнинг таълим-тарбия жараёни уларнинг ривожланишидаги бузилишларга мувофиқ, таълим ва тарбиянинг индивидуал йўналтирилган дастурлари бўйича ташкил этилади.
37. Тарбия, дам олиш ва турли тадбирларнинг психологик, ижтимоий ва педагогик асосланган ҳолда бирга қўшиб олиб борилишини таъминлайдиган кун тартиби тарбияланувчиларнинг Болалар уйида кеча-кундуз бўлиши ҳисобга олинган ҳолда тузилади.
7-боб. Болалар уйини бошқариш
38. Болалар уйини бошқариш Агентлик директори томонидан лавозимга тайинланадиган ва лавозимдан озод қилинадиган директор томонидан амалга оширилади.
Директор лавозимига малака талаблари Агентлик томонидан белгиланади.
39. Директор
Болалар уйи номидан иш олиб боради, унинг манфаатларини ифодалайди, Болалар уйининг мол-мулкини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқаради ва шартномалар тузади;
Болалар уйи ваколатига кирадиган масалалар бўйича қарор қабул қилади ҳамда Болалар уйига юкланган вазифа ва функцияларнинг бажарилиши учун шахсан жавоб беради;
ўз ваколатлари доирасида Болалар уйининг барча ходимлари учун мажбурий бўлган буйруқлар чиқаради ва кўрсатмалар беради;
ходимлар билан меҳнат шартномалари тузади;
тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига риоя этилишини таъминлайди;
Оилани қўллаб-қувватлаш хизмати фаолиятини амалга оширишда тегишли ваколатли органлар билан ҳамкорлик қилади.
40. Болалар уйида Оилани қўллаб-қувватлаш хизмати фаолиятини ташкил этиш ва мувофиқлаштириш Болалар уйининг ижтимоий ходими томонидан амалга оширилади.
Ижтимоий ходимга «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг оператори учун белгиланган меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари татбиқ этилади.
8-боб. Молия-хўжалик фаолияти
41. Болалар уйининг моддий-техник базаси зарур бинолар, коммуникациялар, асбоб-ускуналар, транспорт воситалари ҳамда тиббий таъминлаш ва тарбиялаш учун фойдаланиладиган бошқа мол-мулкдан иборат бўлади.
Болалар уйи биноси техника хавфсизлиги қоидаларига, санитария нормалари ва қоидаларига мувофиқ жиҳозланади ва ундан фойдаланилади.
Болалар уйини жиҳозлаш ва моддий-техник базаси бўйича минимал талаблар Агентлик томонидан белгиланади.
42. Болалар уйи, шу жумладан Оилани қўллаб-қувватлаш хизмати фаолиятини молиялаштириш Ўзбекистон Республикасининг республика бюджетидан ажратиладиган маблағлар, жисмоний ва юридик шахсларнинг хайрия маблағлари ҳамда мақсадли бадаллари, қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобига белгиланган тартибда амалга оширилади.
«Оналар маскани»даги болалар учун таъминот Болалар уйи тарбияланувчилари учун ажратиладиган маблағ ва меъёрлар доирасида амалга оширилади.
«Оналар маскани»га қабул қилинган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар Болалар уйи учун ажратиладиган маблағ доирасида озиқ-овқат, шахсий гигиена буюмлари ва бошқа зарур буюмлар билан таъминланади.
43. Болалар уйини молиялаштириш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тасдиқланган харажатлар сметаси асосида амалга оширилади.
44. Жисмоний ва юридик шахсларнинг хайрия эҳсонлари ҳамда мақсадли бадаллари ўрнатилган тартибда Далолатнома билан кирим қилинади.
45. Бюджет маблағларини ва бюджетдан ташқари маблағларни сарфлаш муассаса директори томонидан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
46. Штат жадвали намунавий штат нормативларига мувофиқ ишлаб чиқилади ва қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тасдиқланади.
47. Болалар уйи ваколатли давлат органлари томонидан белгиланган молия ва статистика ҳисоботларини юритади.
48. Болалар уйи молия-хўжалик фаолиятини назорат қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тегишли ҳудудий бошқармалар томонидан амалга оширилади.
9-боб. Якунловчи қоидалар
49. Болалар уйини қайта ташкил этиш ва тугатиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
50. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
51. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Болалар уйлари тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Болалар уйида Оилаларни қўллаб-қувватлаш хизматини ташкил этиш
ТАРТИБИ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Тартиб Болалар уйида Оилаларни қўллаб-қувватлаш хизмати (кейинги ўринларда — Хизмат) фаолиятини ташкил этиш ҳамда унда ижтимоий етимликни олдини олиш мақсадида тарбияланувчиларни муқобил жойлаштиришнинг бошқа шаклларига бериш, оғир ҳаётий вазиятда ва яқин қариндошлари кўмагисиз қолганлиги натижасида фарзандини тарбиялашдан воз кечмоқчи бўлган оналар, шу жумладан ҳомиладор аёлларни қўллаб-қувватлашга қаратилган ижтимоий, психологик ва ҳуқуқий хизматларни кўрсатиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Тартибда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)нинг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар — оғир ҳаётий вазиятда ва яқин қариндошлари кўмагисиз қолганлиги натижасида фарзандини тарбиялашдан воз кечмоқчи бўлган оналар, шу жумладан ҳомиладор аёллар;
тарбияланувчилар — Болалар уйига қабул қилинган болалар;
ҳудудий бошқармалар — Агентликнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари.
3. Хизмат фаолияти мазкур Тартиб, Болалар уйлари устави ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари билан тартибга солинади.
4. Ҳудудий бошқарма Хизмат фаолиятини мувофиқлаштиради.
2-боб. Хизматнинг мақсади ва вазифалари
5. Хизмат тарбияланувчиларни ўз оилаларига ёки бошқа муқобил жойлаштириш шаклларига беришда ваколатли органга кўмаклашиш, оғир ҳаётий вазиятдаги оилаларга ижтимоий, психологик ва ҳуқуқий хизматлар кўрсатиш орқали ижтимоий етимликни олдини олиш мақсадида ташкил этилади.
6. Хизмат қуйидаги йўналишларда ваколатли органга кўмаклашади:
тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, уларнинг ижтимоийлашуви ва реабилитацияси учун шароитлар яратиш;
тарбияланувчиларни ўз оиласига қайтариш;
етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни бошқа муқобил жойлаштириш шаклларига бериш;
«Оналар маскани» — оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга комплекс ижтимоий хизматлар кўрсатиш.
7. Хизмат:
тарбияланувчиларнинг шахсий ҳужжатларини ўрганади ва уларнинг ижтимоий мақомини белгилашда ваколатли органга кўмаклашади;
тарбияланувчиларнинг мулкий ва номулкий ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини таъминлашга кўмаклашади;
тарбияланувчиларга ва уларнинг мол-мулкига нисбатан қонун бузилишига йўл қўйган шахсларни қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарликка тортишга кўмаклашади;
тарбияланувчиларнинг қариндошларини аниқлайди ва улар билан алоқа ўрнатиш чораларини кўради;
ривожланишнинг ижтимоий, психологик, педагогик ва тиббий муаммоларини комплекс таҳлил қилади ва аниқланган муаммоларни бартараф этиш бўйича хизматларни ташкил қилади;
болаларнинг индивидуал-психологик ва физиологик хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда индивидуал ривожланиш дастурларини амалга оширади;
тарбияланувчиларнинг ота-оналарини излаш, уларни фарзанди олдидаги ота-оналик мажбуриятларини бажаришга жалб қилишга иштирок этади;
тарбияланувчиларнинг қариндошлари орасидан уларни ўз тарбиясига олиш истагини билдирганларини аниқлашга кўмаклашади;
ваколатли орган билан биргаликда ота-оналар ёки қариндошларни болани ўз оиласига қабул қилишга тайёрлайди;
тарбияланувчини ўз оиласига қайтаришга тайёрлайди;
етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ўз оиласига олиш истагини билдирган шахсларни танлашда иштирок этади;
васийликка, фарзандликка олувчиларни ва тутинган ота-оналарни болани қабул қилишга тайёрлашга кўмаклашади;
тарбияланувчини қабул қиладиган оила ҳаётига тайёрлайди;
фарзандини дунёга келтираётган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга уларнинг муаммоларини бартараф этишда ижтимоий, психологик ва маънавий кўмак кўрсатади;
оналарда оналик, фарзанд парвариши, унга ғамхўрлик кўрсатиш кўникмаларини шакллантиради;
она ва фарзанд ўртасида муносабатларни сақлаб қолиш, ҳиссий боғланганликни шакллантириш учун қулай шароитлар яратади;
боланинг отасини аниқлаш, уни оталик мажбуриятини бажаришга жалб қилиш, шу жумладан оталикни белгилашда масъул давлат органларига кўмаклашади;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга яқин қариндошлари билан муносабатларини тиклаш, уларни ўз оиласига қайтариш чораларини кўради;
ваколатли орган, масъул давлат органлари ва нодавлат нотижорат ташкилотлари билан биргаликда ёлғиз оналарга касб-ҳунар ўрганишга, турар-жойга эга бўлишга ва иқтисодий мустақил бўлишга кўмаклашади;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг қариндошларига ва боласининг отасига фарзанди билан кўришиш, боланинг тарбияси ва парвариши билан шуғулланиши учун шароит яратади.
Хизматга қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифалар ҳам юклатилиши мумкин.
3-боб. Хизмат фаолиятини ташкил этиш тартиби
8. Хизмат фаолияти Болалар уйининг ижтимоий ходими томонидан ҳудудий бошқарма билан келишилган ҳолда мувофиқлаштирилади.
9. Хизмат таркиби Болалар уйининг ижтимоий ходими, психолог, дефектолог, юрист, бириктирилган тарбиячилардан иборат бўлади.
10. Хизмат фаолиятига масъул давлат органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, фуқаролик жамияти институтлари, жисмоний ва юридик шахслар ҳудудий бошқармалар билан келишилган ҳолда жалб этилиши мумкин.
4-боб. Кундузги ташриф хизматини ташкил этиш тартиби
11. Хизматнинг мақсади ва вазифалари доирасида тарбияланувчилар ва уларнинг ота-онаси, қариндошлари ҳамда уларни оилага олиш истагини билдирган номзодлар ўртасида ҳиссий боғланганликни шакллантириш, уларга бола парвариши ва тарбиясида иштирок этиш учун кундузги ташриф хизматлари ташкил этилади.
12. Тарбияланувчиларнинг ота-онаси ва қариндошлари кундузги ташриф хизматидан фойдаланиш учун Болалар уйи жойлашган ҳудуддаги ваколатли органга ариза билан мурожаат қилади.
Аризага шахснинг тери-таносил касалликлари ва силга қарши курашиш диспансерларининг ҳисобида турмаслиги ҳақидаги хулосалари илова қилинади.
13. Ваколатли орган томонидан ариза 3 иш куни ичида кўриб чиқилади ҳамда натижаси бўйича йўлланма расмийлаштиради. Бунда мазкур Тартибнинг 15-бандида назарда тутилган ҳолатлар аниқланганда, йўлланма бериш рад этилади.
14. Кундузги ташриф асосида муассасага ташриф буюрувчиларни қабул қилиш ваколатли органнинг йўлланмаси билан амалга оширилади.
15. Қуйидаги касалликлари мавжуд бўлган тарбияланувчиларнинг ота-онаси ва қариндошлари Болалар уйига қабул қилинмайди:
наркологик касалликлар (алкоголизм, наркомания, токсикомания);
ақли заифликнинг барча турлари;
таносил касалликларининг маиший йўл билан юқувчи турлари (захм, сўзак).
16. Болалар уйи ижтимоий ходими ҳар бир ташриф буюрувчи шахс учун унинг ҳақиқатда яшаш жойи бўйича ваколатли орган билан келишган ҳолда оилани қўллаб-қувватлаш режасини ишлаб чиқади.
17. Ташриф буюрувчилар Болалар уйи директори томонидан тасдиқланадиган режа-график (ҳар куни соат 0700 дан 2000 гача) асосида қабул қилинади. Ташриф буюрувчилар бир кунда узоғи билан 2 соат давомида бола билан мулоқотда бўладилар.
5-боб. «Оналар маскани»да оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга комплекс ижтимоий хизматлар кўрсатиш
1-§. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарни «Оналар маскани»га қабул қилиш тартиби
18. Хизматга оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар 4 ёшга тўлмаган ва кўпи билан 2 нафар фарзанди (эгизак фарзандлар бундан мустасно) билан бирга улар ҳамда ваколатли орган (Болалар уйи жойлашган ҳудуд бўйича) ўртасида тузилган ижтимоий шартнома асосида, вояга етмаган ёш она (фарзанди билан биргаликда) эса ваколатли органнинг (яшаш жойидаги ёки ҳолат аниқланган жойдаги) қарори билан қабул қилинади. Ижтимоий шартнома намунаси Агентлик томонидан тасдиқланади.
Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг ваколатли органга Хизматдан фойдаланиш тўғрисидаги аризаси шартнома тузиш учун асос ҳисобланади.
19. Ички ишлар органлари, соғлиқни сақлаш органлари ҳамда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан фарзандидан воз кечиш истагидаги аёл, шу жумладан ҳомиладор аёл аниқланганида, бу тўғрисида Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлаш, муқобил жойлаштириш шаклларига йўналтириш ва уларнинг ҳисобини юритиш тўғрисидаги низомга мувофиқ ваколатли органни хабардор қилади.
20. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган онанинг ҳолати яшаш жойидаги ваколатли орган томонидан, агар у тиббиёт муассасаси (оилавий поликлиника, туғруқ комплекси)да бўлиб турган бўлса, ушбу тиббиёт муассасаси жойлашган ҳудуддаги ваколатли орган томонидан саволнома асосида баҳоланади.
Ижтимоий хизмат ва ёрдам кўрсатиш юзасидан ижтимоий иш очган ҳолда оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган онанинг ҳамда фарзанди (ҳомиласи)нинг ҳаёти, соғлиғига хавф солувчи хатар омиллари аниқланади, зарур ҳолларда унинг хавфсизлигини таъминлаш чоралари кўрилади.
21. Ваколатли орган Хизматдан фойдаланишга розилик билдирган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган онани «Оналар маскани»га жойлаштириш учун тегишлилиги бўйича оилани қўллаб-қувватлаш режасини ишлаб чиқади.
Болалар уйида бўш ўринлар бўлган тақдирда, ваколатли орган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган она билан «Оналар маскани»га қабул қилиш бўйича шартнома тузади ҳамда уни (шу жумладан фарзандини) жойлаштириш чораларини кўради.
22. Ваколатли орган қуйидагиларни «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимига киритади:
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномаси ёки идентификацияловчи ID-картаси маълумотлари;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга тиббиёт муассасаси томонидан берилган тиббий картаси маълумотлари;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган она фарзандининг туғилганлик ҳақида гувоҳномаси маълумотлари;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг аризалари;
оилани қўллаб-қувватлаш режаси;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар билан тузилган шартнома.
23. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар Хизмат ташкил этилган Болалар уйида кўпи билан бир йилгача бўлган муддат давомида яшашлари мумкин. Уларга оилани қўллаб-қувватлаш режасига мувофиқ ижтимоий хизматлар кўрсатилади.
24. Оилани қўллаб-қувватлаш режаси муассаса ижтимоий ходими томонидан ваколатли орган билан келишилган ҳолда қайта кўриб чиқилиши ва унга қўшимча ҳамда ўзгартиришлар киритилиши мумкин.
25. «Оналар маскани»га кўпи билан 5 нафаргача оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар қабул қилинади.
26. «Оналар маскани»даги хизматларни амалга оширишда муассаса ижтимоий ходими оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган онанинг яшаш ҳудуди (доимий ёки вақтинча) бўйича ваколатли орган билан ҳамкорлик қилади.
2-§. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга комплекс ижтимоий хизматларни кўрсатиш тартиби
27. «Оналар маскани»га оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар 6 ойлик ҳомиладорлик давридан бошлаб қабул қилинади.
28. «Оналар маскани»да оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарга оилани қўллаб-қувватлаш режасига мувофиқ қуйидаги ижтимоий хизматлар кўрсатилади:
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар ва уларнинг фарзанди учун вақтинча бошпана (шелтер) ажратилади;
оналарга оналик кўникмалари ўргатилади;
оилани қўллаб-қувватлаш режаси асосида аёлни оғир ҳаётий вазиятдан чиқариш бўйича хизматлар ташкил этилади;
қариндошлари, боланинг отаси билан муносабатларни ўрнатиш ёки тиклашга ёрдам берилади;
ижтимоий ходим, юрист, психолог ва бошқа мутахассислар томонидан ижтимоий, ҳуқуқий, психологик ва бошқа хизматлар кўрсатилади;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарни касб-ҳунарга ўргатиш, уларни ҳудудлардаги касбий кўникмалар марказларига жалб этиш чоралари кўрилади;
оналарни касбга ўқитиш, иш билан таъминлаш даврида уларнинг фарзандларига тарбиячи бириктирилади;
маданий-маърифий тадбирлар ташкил этилади;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг фарзандлари Болалар уйи учун ажратиладиган маблағ ва меъёрлар доирасида озиқ-овқат, кийим-бош ва бошқа зарур буюмлар билан таъминланади;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар Болалар уйи учун ажратиладиган маблағ доирасида мазкур Тартибга иловада келтирилган озиқ-овқат, шахсий гигиена буюмлари ва бошқа зарур буюмлар билан таъминланади. Бунда «Оналар маскани»да яшаётганига бир ойдан ошган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарни зарур кийим-бош билан таъминлаш учун базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваригача маблағ ажратилади.
29. Оғир ҳаётий вазиятдаги ҳомиладор аёл, она ва унинг фарзандига Болалар уйи жойлашган ҳудудий даволаш профилактика муассасаси томонидан ўрнатилган тартибда тиббий хизматлар кўрсатилади.
3-§. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарни «Оналар маскани»дан чиқариш тартиби
30. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар «Оналар маскани»дан қуйидаги ҳолатларда чиқарилади:
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг шартномани бекор қилиш бўйича аризаси;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар томонидан шартнома шартларини бажармаслик ҳолатлари;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг «Оналар маскани»да бўлиш муддатининг тугаши;
оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган она ёки фарзандининг вафоти.
31. Вояга етмаган ёш она «Оналар маскани»дан фойдаланиш муддати тугашидан 3 ой олдин қонунчилик билан ўрнатилган тартибда унга жойлаштиришнинг муқобил шакли белгиланган ҳолда чиқарилади.
32. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар «Оналар маскани»дан чиқарилганида улар билан тузилган шартнома бекор қилинади.
6-боб. Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
33. «Оналар маскани»га қабул қилинган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
Болалар уйида фарзанди билан бир йилгача бўлган муддатда яшаш ва комплекс ижтимоий хизматлардан фойдаланиш;
қариндошлари билан исталган вақтда кўришиш ҳамда Болалар уйидан шартномада назарда тутилган вақтда ўз фарзанди билан биргаликда чиқиш;
касб ўрганиш ёки таълим олиш.
Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар қонунчилик ҳужжатларига ҳамда улар билан тузиладиган шартномага мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
34. «Оналар маскани»га қабул қилинган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар қуйидагиларга мажбур:
ўзининг ва фарзандининг соғлиғига ғамхўрлик қилиш;
ўзи ва фарзанди учун овқатини тайёрлаш, санитария ва гигиена талабларига риоя қилиш, маиший-хўжалик ишларини бажариш, яшаб турган ҳудудни ва бинони, жиҳозларни озода ва тартибли сақлаш;
Болалар уйи директори томонидан рухсат этилган шахслардан ташқари бегона шахсларни муассасага олиб кирмаслик;
оилани қўллаб-қувватлаш режасида назарда тутилган хизматларни амалга оширишда фаол иштирок этиш;
Болалар уйининг ички тартиб-қоидаларига қатъий риоя қилиш;
Болалар уйи ҳудудидан чиқишда ижтимоий ходимни хабардор қилиш.
Оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналар қонунчилик ҳужжатларига ҳамда улар билан тузиладиган шартномага мувофиқ бошқа мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин.
7-боб. Якунловчи қоидалар
35. Низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
36. Мазкур Тартиб талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.
Болалар уйида Оилаларни қўллаб-қувватлаш хизматини ташкил этиш тартибига
ИЛОВА
ИЛОВА
I. «Оналар маскани» хизматларидан фойдаланаётган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган оналарни озиқ-овқат билан таъминлаш меъёрлари (бир киши ҳисобига кунига граммда (брутто)
Т/р | Озиқ-овқат маҳсулотининг номи | Норма |
1. | 1-нав буғдой нон | 600 |
2. | 1-нав буғдой уни | 45 |
3. | Картошка уни (крахмал) | 3 |
4. | Ёрма, макарон маҳсулотлари | 90 |
5. | Қанд-шакар | 90 |
6. | Қандолат маҳсулотлари | 25 |
7. | Сариёғ | 35 |
8. | Ўсимлик ёғи | 20 |
9. | Сут-қатиқ маҳсулотлари | 500 |
10. | Сметана | 20 |
11. | Творог | 50 |
12. | Пишлоқ | 15 |
13. | Гўшт, парранда гўшти | 150 |
14. | Колбаса маҳсулотлари | 25 |
15. | Балиқ | 90 |
16. | Тухум (дона) | 1 |
17. | Картошка | 400 |
18. | Сабзавотлар, шу жумладан, томат пастаси | 455 |
19. | Ҳўл мевалар, резаворлар, шарбатлар | 250 |
20. | Қуруқ мевалар, шу жумладан, наъматак 5 гр. | 15 |
21. | Чой | 0,5 |
22. | Какао | 1 |
23. | Йодланган туз | 12 |
24. | Хамиртуруш | 1 |
Изоҳ. Мазкур озиқ-овқат маҳсулотлари улар учун ажратиладиган маблағлар доирасида асосий моддалари бир-бирига тўғри келадиган озиқ-овқат маҳсулотлари билан алмаштирилиши мумкин.
II. Оналарни шахсий гигиена буюмлари билан таъминлаш
МЕЪЁРЛАРИ
Т/р | Шахсий гигиена буюмлари | Ўлчов бирлиги | Сони | Фойдаланиш муддати (йил) |
1. | Тиш пастаси | дона | 6 | 1 |
2. | Тиш чўткаси | дона | 2 | 1 |
3. | Кир совун | дона | 12 | 1 |
4. | Атир совун | дона | 12 | 1 |
5. | Кир ювиш кукунлари | пакет (400 г.) | 6 | 1 |
III. Оналарни юмшоқ буюмлар билан таъминлаш
МЕЪЁРЛАРИ
Т/р | Юмшоқ буюмлар | Ўлчов бирлиги | Сони |
Чойшаблар | дона | 3 | |
Кўрпа чойшаблари | дона | 2 | |
Ёстиқ жилди | дона | 3 | |
Сочиқ | дона | 2 | |
Пахмоқ сочиқ | дона | 2 | |
Жун ёки момиқлик адёл | дона | 1 | |
Пахмоқ адёл | дона | 1 | |
Тўшак | дона | 1 | |
Пар ёстиқ | дона | 1 | |
Ўринга ёпиладиган чойшаб | дона | 1 | |
Каравот олдига тўшаладиган гиламча | дона | 1 |
Болалар уйлари тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Болалар уйлари тарбияланувчиларининг озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмол қилишининг ўртача суткалик оқилона
НОРМАЛАРИ
граммда | |||||
Т/р | Маҳсулотлар номи | 0 — 6 ойлик | 6 — 12 ойлик | 1 — 3 ёш | 4 ёш |
1-навли буғдой нон | - | 30 | 175 | 250 | |
Буғдой уни | - | 10 | 35 | 35 | |
Болалар овқати учун ун (гуручли, гречихали, сули ёрмали ва бошқалар) | 10 | 10 | - | - | |
Картошка уни | 8 | 8 | 8 | 8 | |
Ёрма, дуккакли, макарон маҳсулотлари | 20 | 40 | 85 | 85 | |
Картошка | 50 | 100 | 350 | 350 | |
Ҳар хил сабзавотлар, шу жумладан кўкатлар — 10 гр | 100 | 200 | 400 | 400 | |
Ҳўл мевалар | 50 | 100 | 150 | 200 | |
Мева, сабзавот шарбатлари | 30 | 100 | 100 | 200 | |
Қуруқ мевалар, шу жумладан наъматак — 10 гр | - | 20 | 30 | 30 | |
Қандолатчилик маҳсулотлари | - | 20 | 50 | 70 | |
Табиий асал | - | - | - | 10 | |
Қанд-шакар | 20 | 30 | 50 | 50 | |
Сариёғ | 10 | 20 | 45 | 55 | |
Ўсимлик мойи | 5 | 10 | 20 | 20 | |
Помидор пастаси, помидор пюреси | - | - | - | 3 | |
Тухум (дона) | 0,5 сариғи | 0,5 сариғи | 1 | 1 | |
Сут | 100 | 250 | 600 | 600 | |
Творог | - | 20 | 40 | 40 | |
Гўшт, парранда гўшти, жигар | - | 120 | 150 | 175 | |
Балиқ | - | - | 75 | 75 | |
Колбаса маҳсулотлари | - | - | 40 | 40 | |
Сметана | - | - | - | 25 | |
Қаймоқ | 10 | 20 | 50 | 50 | |
Қатиқ маҳсулотлари (болалар кефири, биолакт, ацидофил пастаси) | 150 | 200 | 200 | 200 | |
Пишлоқ | - | 20 | 20 | 25 | |
Чой | - | - | 2 | 2 | |
Какао | - | - | 3 | 3 | |
Йодланган туз | - | - | 6 | 6 | |
Хамиртуруш | - | - | 1 | 1 | |
Сутли аралашма | 150 | 150 | - | - | |
Изоҳ. Болалар уйларининг директорига алмаштириладиган озиқ-овқат маҳсулотларининг тенг қийматлилигини ҳамда уларнинг мавжудлигини ва тегишли мавсумда фойдаланишни ҳисобга олган ҳолда, болалар рационига айрим ўзгартиришлар киритиш ҳуқуқи берилади.
Болалар уйлари тўғрисидаги низомга
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Болалар уйлари тарбияланувчиларини кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ анжомлар билан таъминлаш
НОРМАЛАРИ
Т/р | Кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ анжомнинг номи | Қуйидаги ёшдаги болалар учун: | |||||
1 ёшгача | 1 ёшдан 2 ёшгача | 2 ёшдан 4 ёшгача | |||||
1 ўринга сони | Эскириш муддати (йил) | 1 ўринга сони | Эскириш муддати (йил) | 1 ўринга сони | Эскириш муддати (йил) | ||
Ички кийим, чойшаб, ёстиқ жилди ва шу кабилар | |||||||
1. | Ички кўйлак, чақалоқлар яктакчаси, майкалар | 12 | 1 | 6 | 1 | 6 | 1 |
2. | Ички кофтачалар, пижамалар, тунги кўйлаклар | 4 | 1 | 4 | 1 | 3 | 1 |
3. | Ползункалар, калта иштонлар, трико (қалин) | 40 | 1 | 40 | 1 | 6 | 1 |
4. | Ползункалар, калта иштонлар, трико (ёзги) | 30 | 1 | 30 | 1 | 10 | 1 |
5. | Болалар чойшаблари | 7 | 1 | 7 | 1 | 6 | 1 |
6. | Ёзги йўргаклар | 130 | 1 | 50 | 1 | 10 | 1 |
7. | Қалин йўргаклар | 10 | 1 | 10 | 1 | - | - |
8. | Болалар кўрпажилдлари (конвертлар) | 7 | 2 | 7 | 2 | 5 | 2 |
9. | Ёстиқ учун устки ёстиқжилдлар | 7 | 2 | 7 | 3 | 5 | 3 |
10. | Ёстиқ учун ички ёстиқжилдлар | 1,5 | 2 | 1,5 | 2 | 1,5 | 2 |
11. | Болалар сочиқлари | 4 | 1 | 4 | 2 | 4 | 2 |
12. | Учбурчак рўмоллар, чепчиклар (иссиқ бош кийимлар) | 5 | 1 | 5 | 1 | 5 | 2 |
Формали кийимлар | |||||||
13. | Қалин кийимлар (кўйлаклар) | - | - | 4 | 2 | 4 | 2 |
14. | Ёзги кийимлар (кўйлаклар) | - | - | 2 | 1 | 4 | 2 |
15. | Трикотажли машқ қилиш кийимлари | - | - | - | - | 2 | 2 |
16. | Фартуклар (ошхўраклар) | 6 | 0,5 | 3 | 1 | 3 | 2 |
17. | Пайпоқлар, гольфлар | 5 | 1 | 5 | 1 | 7 | 1 |
18. | Колготкалар | 6 | 1 | 10 | 1 | 10 | 1 |
19. | Жундан (ип аралаш жундан) тўқилган свитерлар, нимчалар, кофталар | 1,5 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
20. | Сув ўтмайдиган курткалар, комбинезонлар | 1 | 2 | 1 | 2 | 1 | 2 |
21. | Енгил пальтолар | - | - | 1 | 2 | 1 | 2 |
22. | Қишки пальтолар | - | - | 1 | 2 | 1 | 2 |
23. | Ёзги бош кийимлар (панамкалар, пилоткалар) | 2 | 1 | 3 | 3 | 3 | 2 |
24. | Жундан тўқилган шапкалар | 1,5 | 2 | 1,5 | 2 | 2 | 2 |
25. | Шарфлар, кашне | 1 | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 |
26. | Бошмалдоқли қўлқоплар | - | - | 2 | 2 | 3 | 3 |
27. | Жунли пайпоқлар | 4 | 2 | 3 | 1,5 | 3 | 1,5 |
28. | Туфлилар, кроссовкалар | - | - | 2 | 1 | 2 | 1 |
29. | Ботинкалар | - | - | 1 | 1 | 1 | 1 |
30. | Совуқ ўтмайдиган ботинкалар, этиклар | - | - | 1 | 2 | 1 | 1 |
31. | Қалин этиклар | - | - | 1 | 1 | 1 | 1 |
32. | Тагликлар* | 730 | - | 730 | - | 730 | - |
Тўшак, адёл, ёстиқ жилди ва шу кабилар | |||||||
33. | Тўшак | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 | 3 |
34. | Иссиқ ёки момиқлик адёл | 2 | 3 | 2 | 3 | 1 | 3 |
35. | Жунли, ип аралаш жунли адёллар | 1,25 | 5 | 1,25 | 5 | 1,1 | 5 |
36. | Пахмоқ адёл | 2,5 | 3 | 2,5 | 3 | 2 | 3 |
37. | Чойшаблар | 1 | 5 | 1 | 5 | 1 | 5 |
38. | Ёстиқлар | 2 | 4 | 1,5 | 4 | 1,5 | 4 |
*Бир бола учун бир йилга ҳисобидан.
Изоҳ. Болалар уйининг директорларига Болалар уйида кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ анжомлар билан таъминлаш табелида бир бола учун уларнинг тўлиқ тўплами қиймати доирасида айрим ўзгартиришлар киритиш ҳуқуқи берилади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
9-ИЛОВА
9-ИЛОВА
Меҳрибонлик уйлари тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом Меҳрибонлик уйларининг мақомини, уларнинг фаолиятини ташкил этиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)нинг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
тарбияланувчилар — Меҳрибонлик уйига тарбияга жойлаштирилган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар;
ҳудудий бошқармалар — Агентликнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари.
3. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилар учун давлат тарбия муассасаси ҳисобланади.
4. Қуйидагилар Меҳрибонлик уйининг асосий вазифалари ҳисобланади:
тарбияланувчиларни тарбиялаш, психологик, ақлий ва жисмоний камол топишини таъминлаш ва қўллаб-қувватлаш;
тарбияланувчиларни тўлиқ руҳий соғломлаштиришга, ижтимоий мослаштиришга ва жамиятга уйғунлаштиришга кўмаклашадиган, уларнинг сифатли таълим ва тарбия олиши, шунингдек, ижодий ва интеллектуал қобилиятларини ривожлантириш учун уй шароитига энг кўп даражада яқинлаштирилган муҳитни яратиш;
тарбияланувчиларнинг ҳаёти ва соғлиғи, психологик ва жисмоний ривожланиши ҳимоя қилинишини таъминлаш;
тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоя қилинишида кўмаклашиш.
2-боб. Меҳрибонлик уйини ташкил этиш тартиби
Олдинги таҳрирга қаранг.
5. Меҳрибонлик уйи Агентлик томонидан Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан келишган ҳолда ташкил этилади.
(5-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
6. Меҳрибонлик уйи белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилади.
LexUZ шарҳиҚаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 28 сентябрдаги 542-сонли «Тадбиркорлик субъектлари бўлмаган айрим юридик шахсларни ташкил этиш ва тугатишга доир норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори.
7. Меҳрибонлик уйининг устави Агентлик томонидан тасдиқланади.
8. Меҳрибонлик уйлари фаолиятини мувофиқлаштириш улар ташкил этилган ҳудуддаги ҳудудий бошқармалар томонидан амалга оширилади.
9. Меҳрибонлик уйи юридик шахс ҳисобланади, Ўзбекистон Республикаси давлат герби тасвири туширилган ва ўз номи давлат тилида ёзилган муҳрга ва бланкаларга, мустақил балансга ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Ғазначилик хизмати қўмитасида шахсий ғазна ҳисобварағига эга бўлади.
10. Меҳрибонлик уйи жойлашган ҳудуддаги ваколатли орган тарбияланувчининг қонуний вакили ҳисобланади.
3-боб. Меҳрибонлик уйига болаларни қабул қилиш
11. Меҳрибонлик уйига етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар 3 ёшдан бошлаб қабул қилинади ҳамда улар 18 ёшга тўлгунча ёки умумий ўрта, ўрта махсус ва бошланғич профессионал таълим ташкилотларини битиргунига ёхуд муқобил жойлаштиришнинг бошқа шаклларига жойлаштирилгунига қадар муассасада бўладилар.
Жисмоний ёки психик ривожланишида бузилишлари бўлган етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар Меҳрибонлик уйига қабул қилинганидан сўнг ихтисослаштирилган давлат таълим муассасаларига (мактаблар, мактаб-интернатлар) юборилади.
12. Меҳрибонлик уйидаги тарбияланувчилар сони Агентлик томонидан, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига риоя қилган ҳолда белгиланади. Бунда тарбияланувчиларнинг сони 140 нафардан ошмаслиги керак.
Тарбияланувчилар сони 140 нафардан ошишига санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига мувофиқ, муассасанинг тарбияланувчилар билан тўлдирилиш сиғимидан келиб чиқиб Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан келишган ҳолда йўл қўйилади.
13. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари:
7 ёшгача бўлган турли ёшдаги болалар гуруҳларида тарбияланувчилар сони 10 нафар;
бир хил ёшдаги тарбияланувчилар гуруҳларида — 4 ёшгача бўлган болалар — 8 нафар, 4 ёшдан 7 ёшгача бўлган болалар гуруҳида эса — 12 нафар;
тарбияланувчилар гуруҳларидаги ўқувчилар сони I — XI синфларда — 15 нафар бўлиши лозим.
Меҳрибонлик уйида ижтимоий-педагогик, тиббий-психологик қўллаб-қувватлашга муҳтож болалар учун ихтисослаштирилган коррекцион-ривожлантирувчи гуруҳлар, шу жумладан, спорт ва ҳарбий соҳага қизиқиши бўлган VII — XI синфларда ўқийдиган болалар учун ватанпарварлик-спорт йўналишидаги гуруҳлар ташкил этилиши мумкин.
Тарбияланувчиларни ихтисослаштирилган коррекцион-ривожлантирувчи гуруҳларга йўллаш фақат психологик-тиббий-педагогик комиссиянинг хулосаси асосида амалга оширилади.
Ихтисослаштирилган коррекцион-ривожлантирувчи гуруҳлардаги болалар сони жисмоний ёки психик ривожланишида бузилишлари бўлган болалар учун ихтисослаштирилган давлат таълим муассасаларининг (мактаблар, мактаб-интернатларнинг) тарбия гуруҳларидаги болалар сони меъёрларига мувофиқ равишда белгиланади.
Ватанпарварлик-спорт йўналишидаги гуруҳлар Агентликнинг буйруғига асосан ташкил этилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
14. Болани Меҳрибонлик уйига жойлаштириш унинг яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган жойига кўра, агар бола муайян яшаш жойига эга бўлмаса, бола аниқланган жойдаги ваколатли орган қарори асосида амалга оширилади.
(14-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 5 майдаги 224-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон)
15. Ваколатли орган томонидан болаларни жойлаштириш бўйича қарор чиқарилганидан сўнг 1 иш куни ичида Меҳрибонлик уйига қабул қилинадиган ҳар бир бола тўғрисидаги маълумотлар «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими орқали тегишли Меҳрибонлик уйига юборилади.
16. Бир оиланинг аъзолари бўлган болалар ёки қариндошлар бир муассасага юборилади. Тиббий ёки бошқа сабабларга кўра ушбу болаларни алоҳида тарбиялаш ва жойлаштириш керак бўлган ҳоллар бундан мустасно.
17. Тарбияланувчиларни Болалар уйларидан Меҳрибонлик уйига қабул қилиш мажбурий тартибда, бола 3 ёшга тўлгандан сўнг ушбу Низомнинг 14-бандига мувофиқ амалга оширилади.
18. Меҳрибонлик уйига берилган боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, унинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини, боланинг индивидуал ривожланиш ва интеграция режасининг амалга оширилишини ҳамда унинг муассасага мослашганлигини мониторинг қилиш Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига қабул қилиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ муассаса жойлашган жойидаги ваколатли орган томонидан олиб борилади.
4-боб. Меҳрибонлик уйининг тарбияланувчилари
19. Меҳрибонлик уйлари тарбияланувчиларининг таълими, тарбияси ва таъминоти тўлиқ давлат таъминоти асосида амалга оширилади.
20. Меҳрибонлик уйларига тарбияга олинган тарбияланувчиларга муассаса жойлашган жой бўйича ҳудудий бошқарма вакили ҳамда Миллий гвардиянинг ҳарбий хизматчи ва ходимлари бириктирилади.
Бириктирилган ҳудудий бошқарма вакили Миллий гвардиянинг ҳарбий хизматчи ва ходимлари билан ҳамкорликда мунтазам равишда тарбияланувчи болалар билан суҳбатлар ўтказиш асосида уларнинг таълим-тарбия олиш аҳволини ва маиший шарт-шароитларини ўрганади, шунингдек, мавжуд муаммоларни бартараф этиш, уларни ота-онасига қайтариш ёхуд жойлаштиришнинг бошқа муқобил шаклларига бериш чораларини кўриб боради.
21. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган Меҳрибонлик уйлари тарбияланувчиларининг озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмол қилишининг ўртача суткалик мақбул меъёрларига мувофиқ озиқ-овқат, шунингдек, ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ норма бўйича кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ жиҳозлар ҳамда 2-иловага мувофиқ норма бўйича шахсий гигиена буюмлари билан таъминланадилар.
22. Меҳрибонлик уйи маъмурияти тарбияланувчиларнинг ушбу Меҳрибонлик уйида бўлиши муддати тугашидан бир йил аввал уй-жойга муҳтож сифатида махсус ахборот тизимига киритади.
23. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари академик лицей, касб-ҳунар мактаблари, коллежлар, техникумлар ва олий таълим муассасаларига ўқишга кирган тақдирда, Меҳрибонлик уйи маъмурияти бу тўғрисида мазкур таълим муассасаси жойлашган ҳудуддаги ваколатли органни хабардор қилади.
24. Академик лицейлар, касб-ҳунар мактаблари, коллежлар ва техникумларда ўқиётган тарбияланувчилар мазкур муассасаларда ётоқхона мавжуд бўлмаган тақдирда, Меҳрибонлик уйи маъмурияти билан келишган ҳолда, улар ўқишни тамомлагунига қадар Меҳрибонлик уйида яшаши мумкин.
Ушбу битирувчиларнинг яшаши ҳамда овқатланиши билан боғлиқ харажатлар Меҳрибонлик уйи маблағлари ҳисобидан қопланади.
25. Меҳрибонлик уйининг академик лицей, касб-ҳунар мактаблари, коллежлар, техникумлар ва олий таълим муассасаларида таълим олаётган собиқ тарбияланувчилари ўзлари таълим олаётган таълим муассасалари маъмурияти билан келишган ҳолда таътил даврида, дам олиш ва байрам кунларида, шунингдек, касаллик даврида яшаганлик учун ҳақ тўламасдан Меҳрибонлик уйида туришлари мумкин.
Уларнинг яшаши ҳамда овқатланиши билан боғлиқ харажатлар Меҳрибонлик уйи маблағлари ҳисобидан қопланади.
26. Меҳрибонлик уйидан чиқаришда тарбияланувчиларга қуйидаги ҳужжатлар берилади:
туғилганлик ҳақидаги гувоҳнома (маълумотнома), 16 ёшга тўлганларга эса идентификацияловчи ID-карта;
Меҳрибонлик уйида бўлганлик ҳақида маълумотнома;
соғлиғи ҳақида маълумотнома (тиббий ҳужжатлар);
маълумоти тўғрисида ҳужжат (мактаб ёшидаги болалар учун);
ота-онаси ва бошқа яқин қариндошлари ҳақидаги маълумотлар.
Боланинг мол-мулкка, пул маблағларига, турар жойга (ўзи ёки ота-онасига қарашли бўлган) эгалик қилиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар, пенсия ва омонат дафтарчалари, алиментлар ундириш тўғрисидаги ижро варақаси ҳамда унга доир бошқа ҳужжатлар ҳам берилади.
27. Тарбияланувчиларни ота-оналар томонидан қайтариб олиш ёки муқобил жойлаштириш шаклларига бериш, уларни тарбияланиш муддати тугаши муносабати билан муассасадан чиқариш ушбу Низомнинг 26-бандига мувофиқ муассасага жойлаштирган ваколатли органнинг қарори билан амалга оширилади.
28. Меҳрибонлик уйи директори тарбияланувчиларни қабул қилиш ва уларни Меҳрибонлик уйидан чиқариш учун ушбу Низом талабларига мувофиқ шахсан жавоб беради.
5-боб. Меҳрибонлик уйида таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш
29. Тарбияланувчиларни ўқитиш Меҳрибонлик уйига яқин атрофда жойлашган мактабгача таълим, умумий ўрта таълим ва ихтисослаштирилган таълим ташкилотларида амалга оширилади.
30. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларнинг давлат таълим стандартларига ва давлат таълим талабларига мувофиқ фанларнинг асослари бўйича мунтазам билим, малака ва кўникмаларни эгаллаб олишига, муносиб касб танлашга кўмаклашади, шунингдек, миллий ва умуминсоний қадриятлар асосида маънавий-ахлоқий фазилатлар шаклланиши, ижодий қобилиятлари ва меҳнат кўникмалари ривожланиши учун шарт-шароитлар яратади.
Меҳрибонлик уйларида тарбияланувчиларнинг ижтимоий мослашуви ва касб-ҳунарни танлаши, уларда ижтимоий ва ҳаётий кўникмаларни шакллантиришга йўналтирилган ўқув курслари ташкил этилади.
Ўқув курслари фаолиятини ташкил этиш ва уларни зарур моддий-техник воситалар билан таъминлаш муассаса маблағлари ҳамда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа маблағлар ҳисобидан амалга оширилади.
31. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларнинг интеллектуал, ахлоқий ва жисмоний ривожланиши, уларни мустақил ҳаётга тайёрлаш учун шарт-шароитлар яратади.
32. Меҳрибонлик уйининг мактабгача ёшдаги болалар гуруҳлари ўз фаолиятини Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан Агентлик билан келишилган тартибда тасдиқланган мактабгача таълим ташкилотлари учун давлат таълим талаблари бўйича ишлаб чиқилган таълим-тарбия дастурига мувофиқ амалга оширади.
Жисмоний ёки психик ривожланишида бузилишлари бўлган тарбияланувчиларнинг таълим-тарбия жараёни уларнинг ривожланишидаги бузилишларга мувофиқ таълим ва тарбиянинг махсус дастурлари бўйича ташкил этилади.
33. Тарбияланувчиларнинг истеъдод ва қобилиятларини ривожлантириш, шунингдек, кейинчалик касбга йўналтириш учун уларнинг қизиқишлари асосида Меҳрибонлик уйида унинг маблағлари ва қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа маблағлар ҳисобига турли клублар, секциялар, тўгараклар, студиялар ташкил этилиши мумкин.
34. Таътил вақтида тарбияланувчиларнинг дам олиши Меҳрибонлик уйининг шаҳар ташқарисидаги оромгоҳларда, дала ҳовлиларида, Агентлик тизимидаги Меҳрибонлик уйлари соғломлаштириш оромгоҳида ҳамда бошқа соғломлаштириш оромгоҳларида ташкил этилади.
35. Таълим, меҳнат, дам олиш ва турли тадбирларни ўз ичига олган ҳамда тиббий-педагогик жиҳатдан ўзаро боғлиқ бўлган кун тартиби тарбияланувчиларнинг Меҳрибонлик уйида кеча-кундуз бўлишларини ҳисобга олган ҳолда тузилади.
6-боб. Ижтимоий-психологик педагогик кўмаклашишни ташкил этиш
36. Меҳрибонлик уйида тарбияланувчиларга ижтимоий, психологик-педагогик ёрдам бериш ҳамда тарбияланувчиларни жойлаштиришнинг муқобил шаклларини танлаш мақсадида Ижтимоий хизмат (кейинги ўринларда — Хизмат) ташкил этилади.
Хизмат фаолияти ҳудудий бошқарма томонидан мувофиқлаштирилади.
Хизмат таркиби Меҳрибонлик уйининг ижтимоий ҳимоя бўйича директор ўринбосари (кейинги ўринларда — ижтимоий ходим), психолог, врач, дефектолог, ёшлар етакчиси раҳбари, гуруҳ раҳбаридан иборат бўлади. Хизматга ижтимоий ходим бошчилик қилади.
37. Хизмат ходимлари:
тарбияланувчиларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишида кўмаклашадилар;
тарбияланувчилар билан диагностик, психологик-профилактик, коррекцион-ривожлантирувчи, маслаҳат бериш ва реабилитация ишларини олиб борадилар;
Меҳрибонлик уйининг тарбияланувчилари, педагоглари, маъмурияти ва бошқа ходимлари билан психологик-профилактик маслаҳат бериш, таълим (семинарлар, тренинглар) ишларини олиб борадилар;
тарбияланувчиларнинг ота-оналари билан маслаҳат бериш ва реабилитация ишларини олиб борадилар.
38. Хизматнинг ходимлари қуйидаги йўналишлар бўйича иш олиб борадилар:
а) тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш соҳасида:
тарбияланувчининг шахсий ҳужжатлар йиғма жилдини ўрганиш ва унинг ижтимоий мақоми барқарорлигини аниқлаш;
қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган тарбияланувчилар ва уларнинг мол-мулкига нисбатан қонун бузилишига йўл қўяётган шахслар жавобгарликка тортилишига ваколатли органга кўмаклашиш;
тарбияланувчиларнинг ота-оналарни аниқлаш ва улар билан мустаҳкам алоқалар ўрнатиш;
ижтимоий билимлар, ўз ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш кўникмаларини шакллантириш бўйича тарбияланувчилар орасида таълим-тарбия ишларини ташкил этиш;
тарбияланувчиларни ўрта-махсус, профессионал ёки олий таълим муассасаларига ўқишга тайёрланишини таъминлаш;
ваколатли орган билан ҳамкорликда Меҳрибонлик уйи битирувчиларининг ўрта-махсус, профессионал, олий таълим муассасаларини битирганидан сўнг ишга жойлашишида кўмаклашиш;
б) тарбияланувчининг Меҳрибонлик уйида яшашга мослашиш учун зарур бўлган имкониятларини аниқлаш ва ривожлантириш, тарбияланувчиларнинг хулқ-атворидаги чекинишлар профилактикаси соҳасида:
ижтимоий ривожланиш ва (ёки) реабилитация қилишга эҳтиёжманд бўлган тарбияланувчилар тоифасини аниқлаш;
камол топишнинг тиббий-ижтимоий ва психологик-педагогик муаммолари ташхиси;
тарбияланувчининг индивидуал ва интеграция ривожланиш режаларини амалга ошириш;
шахснинг камол топиши ва унинг жамиятга реабилитациясининг ижтимоий-педагогик шарт-шароитлари яратилишига кўмаклашиш (педагог ходимлар, тенгдошлар гуруҳлари, дўстлар билан иш олиб бориш);
тарбияланувчиларни касбга йўллаш;
тарбияланувчиларда соғлом турмуш тарзини шакллантириш;
тарбияланувчиларда ўз тақдири учун масъулият туйғусини шакллантириш;
в) тарбияланувчиларни оилага бериш соҳасида:
тарбияланувчини мустақил ҳаётга тайёрлаш;
ота-оналарни ёки тарбияланувчини оиласига тарбияга олиш истагидаги шахсларни тарбияланувчини оилага қабул қилишга тайёрлаш;
тарбияланувчини ўз оиласига қайтаришга тайёрлаш ва қайтаришга кўмаклашиш;
тарбияланувчини муқобил оилага жойлаштиришга ва яшашга тайёрлаш.
7-боб. Меҳрибонлик уйи ходимлари
39. Педагог ходимлар Меҳрибонлик уйига қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда меҳнат шартномаси асосида ишга қабул қилинади.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 12-боби.
40. Меҳрибонлик уйининг тиббиёт ходимлари тарбияланувчиларнинг чуқурлаштирилган тиббий кўриклардан ўтказилиши, уларнинг ўз вақтида ихтисослаштирилган даволаш-профилактика муассасаларига йўналтирилиши, тарбияланувчиларнинг реабилитация тадбирларига жалб этилиши, Меҳрибонлик уйида санитария-гигиена тадбирлари ва эпидемияга қарши тадбирлар ташкил қилиниши, тарбияланувчиларнинг сифатли овқатлантирилиши амалдаги санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига мувофиқ бўлиши учун жавоб беради.
Меҳрибонлик уйида даволаш-маслаҳат ёрдами ва ўтказилган даволаш-соғломлаштириш тадбирлари таҳлили тегишли соғлиқни сақлаш органлари томонидан амалга оширилади.
41. Меҳрибонлик уйида таълим-тарбия жараёнини психологик таъминлашни психолог амалга оширади.
42. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларини ижтимоий ҳимоя қилиш ва кузатиб бориш ижтимоий ходим томонидан амалга оширилади.
43. Меҳрибонлик уйи маъмурияти педагог, тиббиёт ходими ва ижтимоий ходимнинг педагогик, касбий ва психологик маҳорати доимий равишда такомиллаштириб борилиши, уларнинг малакасини ошириш ва уларни қайта тайёрлаш учун жавоб беради.
44. Меҳрибонлик уйининг педагог, тиббиёт ва бошқа ходимлари малакасини ошириш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
45. Меҳрибонлик уйининг педагог, тиббиёт ва бошқа ходимлари Меҳрибонлик уйининг уставига, ички тартиб-қоидаларига ва касбий ахлоқ-одобга қатъий риоя этиши, таълим-тарбия жараёнининг юқори самарадорлигини таъминлаши, тарбияланувчиларни ижтимоий-психологик ва тиббий жиҳатдан кузатиб бориши, ўз касбий малакасини мунтазам ошириши шарт.
46. Меҳрибонлик уйи ходимларининг лавозим бўйича ҳуқуқлари ва мажбуриятлари, раҳбарларининг лаёқати ва функциялари қонунчилик ҳужжатларида, шунингдек, Меҳрибонлик уйи уставида белгиланади.
8-боб. Меҳрибонлик уйини бошқариш
47. Меҳрибонлик уйига бевосита раҳбарлик қилиш мазкур Низомга ва Меҳрибонлик уйи уставига мувофиқ фаолият кўрсатадиган директор томонидан амалга оширилади.
Директор лавозимига малака талаблари Агентлик томонидан белгиланади.
48. Директор:
Меҳрибонлик уйи номидан иш олиб боради, унинг манфаатларини ифодалайди, Меҳрибонлик уйининг мол-мулкини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқаради ва шартномалар тузади;
Меҳрибонлик уйи ваколатига кирадиган масалалар бўйича қарор қабул қилади ҳамда Меҳрибонлик уйига юкланган вазифа ва функцияларнинг бажарилиши учун шахсан жавоб беради;
ўз ваколатлари доирасида Меҳрибонлик уйининг барча ходимлари учун мажбурий бўлган буйруқлар чиқаради ва кўрсатмалар беради;
педагог ходимлар ва бошқа ходимлар билан меҳнат шартномалари тузади;
қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ваколатларни амалга оширади.
49. Меҳрибонлик уйининг Педагогик кенгаши таълим-тарбия жараёнини ташкил этишга кўмаклашади. Педагогик кенгашнинг функциялари Меҳрибонлик уйининг уставида белгиланади.
Меҳрибонлик уйи Педагогик кенгаши фаолият йўналиши бўйича методик бирлашмаларга бирлашади.
50. Меҳрибонлик уйида жамоатчилик асосида фаолият юритувчи Ҳомийлик кенгаши тузилади. Меҳрибонлик уйи фаолиятини самарали бошқаришни таъминлаш, уни моддий-техник жиҳозлашга, хўжалик фаолиятига, таълим-тарбия жараёнини методик ва кадрлар билан таъминлашга, кадрлар тайёрлаш сифатини оширишга тааллуқли муҳим вазифаларга кўмаклашиш ва уларни ҳал этиш Ҳомийлик кенгашининг мақсади ҳисобланади.
Ҳомийлик кенгаши ўз фаолиятини Агентлик томонидан тасдиқланадиган Намунавий низом асосида амалга оширади.
9-боб. Молия-хўжалик фаолияти
51. Меҳрибонлик уйининг моддий-техник базаси зарур бино, спорт иншоотлари, коммуникациялар, асбоб-анжомлар, транспорт воситалари ва ўқитишда, тарбиялашда ҳамда таълим-тарбия соҳасидаги бошқа вазифаларни амалга оширишда фойдаланиладиган бошқа мол-мулкдан иборат бўлади.
Меҳрибонлик уйи бинолари техника хавфсизлиги қоидаларига ҳамда санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига мувофиқ жиҳозланади ва улардан фойдаланилади.
Меҳрибонлик уйини жиҳозлаш ва моддий-техник базаси бўйича минимал талаблар Агентлик томонидан белгиланади.
52. Меҳрибонлик уйини маблағ билан таъминлаш белгиланган тартибда:
Ўзбекистон Республикаси республика бюджети маблағлари;
жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳомийлик хайриялари;
қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобига амалга оширилади.
53. Бюджет маблағларини сарфлаш тасдиқланган харажатлар сметасига қатъий риоя қилган ҳолда амалга оширилади.
Меҳрибонлик уйи ҳомийлик орқали олинган маблағларни ўрнатилган тартибда кирим қилади ва ундан Педагогик кенгаш қарорига асосан мустақил равишда фойдаланиш ҳуқуқига эга.
54. Йил давомида фойдаланилмаган бюджетдан ташқари маблағлар олиб қўйилмайди, ушбу маблағлар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ Меҳрибонлик уйининг эҳтиёжларига сарфланади.
55. Штатлар жадвали қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда намунавий штатларга мувофиқ тузилади.
56. Меҳрибонлик уйи ходимларининг иш ҳақи қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.
57. Меҳрибонлик уйи ваколатли давлат органлари томонидан белгиланган молия ва статистика ҳисоботларини юритади.
58. Меҳрибонлик уйининг молия-хўжалик фаолиятини назорат қилиш тегишли ҳудудий бошқармалар томонидан амалга оширилади.
10-боб. Якунловчи қоидалар
59. Меҳрибонлик уйини қайта ташкил этиш ва тугатиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
60. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
61. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Меҳрибонлик уйлари тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларини кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ жиҳозлар билан таъминлаш
НОРМАЛАРИ
Т/р | Кийим-бош, пойабзал ва юмшоқ жиҳозлар номи | Ўлчов бирлиги | Мактаб ёшидаги бир нафар тарбияланувчи учун | Мактабгача ёшдаги бир нафар тарбияланувчи учун | |||
сони | Фойдаланиш муддати (йил) | сони | Фойдаланиш муддати (йил) | ||||
Ўғил болалар учун | Қиз болалар учун | ||||||
Кийим-бошлар | |||||||
1. | Қишки пальто/куртка | дона | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 |
2. | Мавсумий пальто, куртка | дона | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 |
3. | Мактаб формаси | тўплам | 1 | 1 | 1 | - | - |
4. | Ўғил болалар учун костюмлар (галстук билан) | тўплам | 2 | - | 2 | 2 | 2 |
5. | Жун костюм (байрам учун) | тўплам | 1 | - | 2 | 1 | 2 |
6. | Ўғил болалар учун ип газламадан мактаб кўйлаклари | дона | 3 | - | 1 | - | - |
7. | Ўғил болалар учун ип газламадан устки кўйлак | дона | 3 | - | 1 | 3 | 1 |
8. | Қизлар учун кўйлак (юбка, блузка) | дона | - | 3 | 1 | 3 | 1 |
9. | Қизлар учун уй халатлари/кўйлаклари | дона | - | 2 | 1 | 2 | 1 |
10. | Қишки кўйлак (байрам учун) | дона | - | 1 | 1 | 1 | 1 |
11. | Жун свитерлар (жемперлар) | дона | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
12. | Ёзги кўйлаклар (байрам учун) | дона | - | 3 | 1 | 3 | 1 |
13. | Ёзги бош кийим | дона | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
14. | Қишки бош кийим | дона | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 |
15. | Қизлар учун трико ва шим | дона | - | 4 | 1 | 4 | 1 |
16. | Дастрўмоллар | дона | 6 | 6 | 1 | 6 | 1 |
17. | Ўғил болалар учун шим камари | дона | 1 | - | 1 | - | - |
18. | Шарф | дона | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 |
19. | Қўлқоплар | жуфт | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 |
20. | Ички кўйлак (пижама) | тўплам | 4 | 4 | 2 | 5 | 2 |
21. | Спорт формаси, кроссовка | тўплам | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
22. | Сийнабанд | дона | - | 3 | 1 | - | - |
23. | Калта спорт иштони | дона | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 |
24. | Майкалар | дона | 4 | 4 | 1 | 4 | 1 |
25. | Ип пайпоқлар, гольфлар | жуфт | 5 | 5 | 1 | 6 | 1 |
26. | Жун пайпоқлар, гольфлар | жуфт | 5 | 5 | 1 | 6 | 1 |
27. | Ботинкалар, туфлилар | жуфт | 3 | 3 | 1 | 3 | 1 |
28. | Шиппаклар | жуфт | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 |
29. | Қишки этиклар, ботинкалар | жуфт | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
30. | Калишлар | жуфт | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
31. | Ярим жун спорт костюми | дона | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
32. | Тунги пижамалар | дона | 2 | 1 | 1 | 2 | 1 |
33. | Колготкалар | дона | - | 5 | 1 | 6 | 1 |
34. | Чўмилиш кийимлари | дона | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
35. | Резина шапка | дона | 1 | 1 | 2 | 1 | 1 |
36. | Иш кийими | тўплам | 1 | 1 | 2 | 1 | 1 |
37. | Портфеллар, сумкалар | дона | 1 | 1 | 1 | - | - |
38. | Шахсий буюмларни сақлаш учун рюкзак/сумка | дона | 1 | 1 | 3 | 1 | 5 |
Юмшоқ жиҳозлар | |||||||
39. | Чойшаб | дона | 3 | 1 | 5 | 1 | |
40. | Кўрпа чойшаби | дона | 2 | 1 | 2 | 1 | |
41. | Ёстиқ жилди | дона | 3 | 1 | 4 | 1 | |
42. | Сочиқ | дона | 2 | 1 | 2 | 1 | |
43. | Пахмоқ сочиқ | дона | 2 | 1 | 2 | 1 | |
44. | Жун ёки пахтали адёл | дона | 1 | 6 | 1 | 6 | |
45. | Пахмоқ адёл | дона | 1 | 3 | 2 | 3 | |
46. | Тўшак | дона | 1 | 4 | 2 | 3 | |
47. | Момиқлик ва патли ёстиқ | дона | 1 | 6 | 2 | 4 | |
48. | Катта чойшаб | дона | 1 | 3 | 1 | 3 | |
49. | Каравот ёнига тўшаладиган гиламча | дона | 1 | 4 | 1 | 4 | |
Меҳрибонлик уйлари тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларини шахсий гигиена буюмлари билан йиллик таъминлаш
НОРМАЛАРИ
Т/р | Буюмларнинг номи | Ўлчов бирлиги | 3 — 7 ёшли болалар учун (сони) | 8 — 13 ёшли болалар учун (сони) | 14 — 18 ёшли болалар учун (сони) | |||
ўғил болалар | қиз болалар | ўғил болалар | қиз болалар | ўғил болалар | қиз болалар | |||
Атир совун (100 гр) | дона | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | |
Хўжалик (кир) совуни (100 гр) | дона | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 | |
Шампунь (200 гр) | дона | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 | |
Тиш пастаси (30 гр) | тюбик | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 | 12 | |
Тиш чўткаси | дона | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | |
Тароқ | дона | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |
Баданни ювиш учун губка | дона | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |
Пойабзал мойи | тюбик | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |
Ҳожатхона қоғози | ўрам | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | |
Қиз болалар учун шахсий гигиена воситаси (қистирма) | тўплам (10 дона) | - | - | - | 12 | - | 12 | |
Кир ювиш кукуни (400 гр) | упаковка | 8 | 8 | 8 | 8 | 12 | 12 | |
Тоғора (пластмасса) (сиғими 10 л) | дона | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | |
Соқол олиш буюми (устара), бир марталик | дона | - | - | - | - | 12 | 5 | |
Соқол олиш воситаси (соқол олиш кўпиги, лосьон) (100 — 150 гр) | флакон | - | - | - | - | 6 | - | |
Дезодорант (аэрозоль) | дона | - | - | - | - | 6 | 6 | |
Момиқ (пахта) (200 гр) | тўплам | - | 4 | - | 4 | - | 4 | |
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
10-ИЛОВА
10-ИЛОВА
Кичик ҳажмли болалар уйлари тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
Олдинги таҳрирга қаранг.
1. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)нинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари ҳузурида ташкил этиладиган кичик ҳажмли болалар уйларининг мақоми, фаолиятини ташкил этиш, ғамхўрлик кўрсатиш ҳамда тарбиялаш хизматини кўрсатиш тартиб-таомилларини белгилайди.
(1-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Агентликнинг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари;
нодавлат ташкилотлар — нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамда якка тартибдаги тадбиркор ёки юридик шахс мақомидаги тадбиркорлик субъектлари;
Олдинги таҳрирга қаранг.
тарбияланувчилар — 18 ёшгача бўлган етим, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган, шу жумладан, топиб олинган ёки қолдириб кетилган болалар, шунингдек, психик ва жисмоний ривожланишида бузилишлари ҳамда ногиронлиги бўлган болалар;
(2-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 1 июнь)
Олдинги таҳрирга қаранг.
муассис — Агентликнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари.
(2-банднинг бешинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
3. Кичик ҳажмли болалар уйлари ижтимоий етимликнинг олдини олиш ва тарбияланувчиларга индивидуал ёндашув асосида оилага яқин муҳитда ғамхўрлик кўрсатиш ҳамда тарбиялаш хизматини кўрсатиш мақсадида ташкил этилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
(Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарорига асосан 3-банднинг иккинчи хатбошсининг чиқарилиш санаси 2026 йил 1 июнь — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
4. Кичик ҳажмли болалар уйлари ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишларига, бошқа қонунчилик ҳужжатларига, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига, Агентлик директорининг буйруқларига, шунингдек, ушбу Низомга амал қилади.
5. Қуйидагилар кичик ҳажмли болалар уйларининг асосий вазифалари ҳисобланади:
тарбияланувчиларнинг ақлий, эмоционал ва жисмоний ривожланишига кўмаклашувчи оилавий муҳитни яратиш;
тарбияланувчиларнинг ҳаётини муҳофаза қилиш ва соғлиғини мустаҳкамлашни таъминлаш, шу жумладан ушбу йўналишларда профилактика тадбирларини амалга ошириш;
тарбияланувчиларни ижтимоий ҳимоялаш, психологик ва тиббий-ижтимоий, педагогик реабилитация қилиш ва уларни жамиятга мослаштиришни таъминлаш;
тарбияланувчиларни оилавий, миллий анъаналар ва умуминсоний қадриятлар асосида тарбиялаш;
Олдинги таҳрирга қаранг.
(Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарорига асосан 5-банднинг олтинчи ва еттинчи хатбошиларининг чиқарилиш санаси 2026 йил 1 июнь — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
тарбияланувчиларда оилавий-маиший ҳаёт кўникмаларини шакллантириш, меҳнат ва касб танлаши учун шарт-шароитлар яратиш, мустақил ҳаётга тайёрлаш.
Олдинги таҳрирга қаранг.
6. Кичик ҳажмли болалар уйлари юридик шахс мақомисиз муассиснинг буйруғи билан ташкил этилади.
Кичик ҳажмли болалар уйлари ташкил этиладиган бино-иншоотлар, уларни жиҳозлаш ва моддий-техника базаси бўйича минимал талаблар Агентлик томонидан белгиланади.
(6-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
7. Кичик ҳажмли болалар уйлари, қоида тариқасида, маҳаллаларда ташкил этилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
(8-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарорига асосан ўз кучини йўқотган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
9. Кичик ҳажмли болалар уйларида тарбияланувчиларга ғамхўрлик кўрсатиш ҳамда тарбиялаш хизматини кўрсатиш тўлиқ давлат таъминоти асосида амалга оширилади.
10. Кичик ҳажмли болалар уйлари фаолияти Агентликнинг Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармаси (кейинги ўринларда — Жамғарма) маблағлари ва қонунчиликда таъқиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади.
11. Кичик ҳажмли болалар уйлари ташкил этилганидан сўнг қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳисобга олинади.
2-боб. Кичик ҳажмли болалар уйларига тарбияланувчиларни қабул қилиш ва уларга ғамхўрлик кўрсатиш ҳамда тарбиялаш хизматини кўрсатиш
1-§. Кичик ҳажмли болалар уйларига тарбияланувчиларни қабул қилиш
12. Тарбияланувчиларни кичик ҳажмли болалар уйларига жойлаштириш уларни муқобил жойлаштириш шаклларига бериш имконияти бўлмаган тақдирдагина сўнгги чора сифатида амалга оширилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
13. Кичик ҳажмли болалар уйларига 8 нафардан 10 нафаргача тарбияланувчилар Меҳрибонлик уйига болаларни қабул қилиш учун белгиланган тартибларга асосан қабул қилинади ва чиқарилади.
(13-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
Психик ва жисмоний ривожланишида бузилишлари ва ногиронлиги бўлган болалар Психологик-тиббий-педагогик комиссияларнинг хулосаси билан уч ойгача бўлган муддатга жойлаштирилиши мумкин.
(13-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 1 июнь)
14. Тарбияланувчиларни кичик ҳажмли болалар уйларига жойлаштиришда уларнинг этник жиҳатдан келиб чиқиши, муайян динга ва маданиятга мансублиги ҳисобга олиниши лозим.
Ака-ука ва опа-сингиллар бўлган тарбияланувчилар битта кичик ҳажмли болалар уйига жойлаштирилиши керак, тиббий ёхуд бошқа сабабларга кўра уларнинг биргаликда тарбияланиши мумкин бўлмаган ҳолатлар бундан мустасно.
15. Тарбияланувчиларни кичик ҳажмли болалар уйларига жойлаштириш бўйича мазкур Низомнинг 12-бандига мувофиқ хулосага келинган тақдирда, қабул қилинган қарор (буйруқ, йиғилиш баёни ва бошқа) «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими орқали тегишли кичик ҳажмли болалар уйига юборилади.
Мазкур банднинг биринчи хатбошисида назарда тутилган қарорга мувофиқ тарбияланувчиларни кичик ҳажмли болалар уйларига қабул қилиш кичик ҳажмли болалар уйининг менежери томонидан тарбиячи иштирокида амалга оширилади.
2-§. Кичик ҳажмли болалар уйларида тарбияланувчиларга ғамхўрлик ва тарбия хизматини кўрсатиш
16. Кичик ҳажмли болалар уйларида тарбияланувчиларга ғамхўрлик кўрсатиш ва тарбиялаш хизмати ҳар бир тарбияланувчи учун қонунчиликка мувофиқ тузилган индивидуал ривожланиш ва интеграция режалари асосида кўрсатилади.
17. Индивидуал ривожланиш ва интеграция режаларида тарбияланувчига кўрсатиладиган парваришлаш, психологик, тиббий-ижтимоий, таълим, касб танлаш ва меҳнат қилиш ҳуқуқларини рўёбга чиқариш, ҳаётга мослаштириш ва жамиятга интеграция қилишга қаратилган хизматлар назарда тутилади.
18. Индивидуал ривожланиш ва интеграция режаларига мувофиқ тарбияланувчиларни таълим билан қамраб олишда ҳар бир тарбияланувчининг қизиқишлари, салоҳияти ҳамда соғлиғининг ҳолати ҳисобга олинади. Бунда:
мактабгача ёшдаги тарбияланувчиларни мактабгача таълим билан таъминлаш тарбияланувчининг соғлиғи ҳолатига кўра давлат мактабгача таълим ташкилотлари ёки ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотлари орқали амалга оширилади. Бунда тарбияланувчилар давлат мактабгача таълим ташкилотларига навбатсиз қабул қилинади ҳамда улар учун тўлов ундирилмайди;
тарбияланувчиларнинг таълими уларнинг соғлиғи ҳолати, салоҳиятидан келиб чиққан ҳолда умумтаълим муассасаларида умумий асосларда ёки ихтисослаштирилган мактаб, мактаб-интернатларида алоҳида таълим эҳтиёжларига мос тарзда қонунчиликда белгиланган тартибда ташкил этилади.
Кичик ҳажмли болалар уйи менежери ва тарбиячилари томонидан тарбияланувчиларга таълим олиши учун ўрта-махсус, профессионал, олий таълим ташкилотларини танлаш ва уларга кириш учун тайёрланишда кўмаклашиб борилади ҳамда ушбу тадбирларни самарали амалга оширилиши учун зарур шарт-шароитлар яратилади.
19. Кичик ҳажмли болалар уйларида тарбияланувчилар она тилида ёки улар тушунадиган тилда муомала қилиши учун зарур шарт-шароитлар яратилади ҳамда қўшимча таълим (тўгараклар, студиялар, спорт секциялари ва ҳоказолар) олиши қонунчилик билан ўрнатилган тартибда бепул ташкил этилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
20. Ногиронлиги бўлган болаларнинг ижтимоий реабилитацияси учун зарур хизматлардан фойдаланишига шароит яратилади.
(20-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
21. Кичик ҳажмли болалар уйларига жойлаштирилган тарбияланувчилар озиқ-овқат, кийим-кечак ва шахсий гигиена воситалари билан бепул таъминланади.
22. Тарбияланувчилар учун озиқ-овқат маҳсулотларини сотиб олиш ҳафтасига камида бир марта (тез айнийдиган озиқ-овқат маҳсулотларини ҳафтасига камида икки марта) кичик ҳажмли болалар уйларининг тарбиячилари томонидан амалга оширилади.
Тарбиячи тарбияланувчиларни уларнинг ёшига мувофиқ равишда балансланган овқатланишини таъминлайди.
23. Тарбиячи овқат пишириш учун зарур бўлган маҳсулотлардан сарфланган маҳсулотларни кейинчалик таомнома бўйича ҳисобдан чиқармасдан фойдаланади.
24. Маҳсулотлар чакана савдо ташкилотларидан харид қилганда тўлов чеклари сақлаб қўйилади, озиқ-овқат бозоридан нақд пулга харид қилинган маҳсулотлар учун эса далолатнома тузилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
25. Озиқ-овқат маҳсулотларини ва бошқа товарларни ҳисобдан чиқариш тарбиячилар томонидан тақдим этилган чеклар ва далолатномалар асосида, кичик ҳажмли болалар уйи муассисининг доимий ишлайдиган комиссияси томонидан амалга оширилади.
(25-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
26. Доимий ишлайдиган комиссия таркиби кичик ҳажмли болалар уйининг муассиси томонидан бир йилга белгиланади ва унинг буйруғи билан тасдиқланади.
(26-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
27. Кичик ҳажмли болалар уйларининг умумий ўрта таълим ёки ихтисослашган таълим муассасаларида ўқиётган тарбияланувчиларнинг енгил тамадди ва йўл кира ҳақи, шунингдек, мактабгача таълим ташкилотларида тарбияланаётган тарбияланувчиларнинг йўл кира ҳақи учун бир ойга БҲМнинг 50 фоизи миқдорида нақд пул шаклида пул берилади.
(27-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
28. Кичик ҳажмли болалар уйлари тарбиячилари тарбияланувчилар билан ишлашда:
тарбияланувчиларнинг жисмоний ва руҳий ҳолатига, уларнинг ахлоқий ривожланишига зарар етказишга ҳақли эмас;
тарбиялаш усуллари тарбияланувчиларнинг қадр-қимматини таҳқирловчи менсимаслик, шафқатсизлик, қўполлик муносабатларидан ҳоли бўлиши керак;
тарбияланувчиларнинг ака-укалари ва опа-сингилларини, бошқа қариндошларини қидириб топишга ҳамда уларнинг муносабатларини қўллаб-қувватлашга кўмаклашишлари шарт, бундан ушбу болаларнинг манфаатларига зид бўлган ҳолатлар мустасно;
тарбияланувчиларнинг ўз оилаларига қайтарилиши ёки муқобил жойлаштириш шаклларига берилишини ташкил этишда кўмаклашиши лозим;
тарбияланувчиларнинг ота-оналари билан учрашувига ва уларнинг ота-оналик ҳуқуқлари тикланган тақдирда, уларни оилага қайтаришга қаршилик кўрсатмаслиги керак, бундан боланинг манфаатларига зид бўлган ҳолатлар мустасно).
3-боб. Кичик ҳажмли болалар уйи ходимлари
Олдинги таҳрирга қаранг.
29. Кичик ҳажмли болалар уйига бевосита раҳбарлик мазкур Низомга мувофиқ фаолият юритадиган менежер томонидан амалга оширилади.
Менежер кичик ҳажмли болалар уйининг муассиси томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.
(29-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
30. Менежер:
муассис томонидан берилган ваколатлар доирасида кичик ҳажмли болалар уйи номидан иш кўради ҳамда унинг мол-мулкини тасарруф этади;
тарбияланувчиларнинг тарбияси ва парваришида ҳамда ҳар олти ойда тиббий диспансер кўригидан ўтказилишида иштирок этади;
тарбияланувчига тегишли ҳужжатларнинг сақланишини таъминлайди;
тарбияланувчига тегишли алимент, боқувчисини йўқотганлик бўйича пенсия (нафақа) ёки ҳомийлик пул маблағларини тегишли тижорат банкларида тарбияланувчиларнинг номига очилган ҳисоб рақамларида жамғариб борилишини таъминлашда ваколатли органга кўмаклашади;
тарбияланувчиларнинг индивидуал ривожланиш ва интеграция режаларининг амалга оширилиши, ҳаёти муҳофаза қилиниши ва соғлиғи мустаҳкамланиши, ўқув-тарбия, реабилитация жараёнининг ҳолати, молия-хўжалик фаолияти, моддий-техник базанинг мустаҳкамланиши ва моддий бойликларнинг сақланиши учун жавоб беради.
Олдинги таҳрирга қаранг.
31. Кичик ҳажмли болалар уйи ходимларининг сони ушбу Низомга иловада келтирилган намунавий штат бирликларига мувофиқ белгиланади.
(31-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
32. Кичик ҳажмли болалар уйи ходимлари қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда меҳнат шартномаси асосида ишга жалб қилинади.
(32-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
33. Кичик ҳажмли болалар уйи тарбиячилари муассис томонидан олий ёки ўрта махсус педагогик, шунингдек психологик ёки тиббий маълумотли, ижтимоий иш кўникмасига эга бўлган шахслар орасидан қонунчиликда белгиланган тартибда танлаб олинади.
Тарбиячилар Агентлик билан келишилган ҳолда муассис томонидан тасдиқланган лавозим йўриқномаларига мувофиқ фаолият олиб боради.
(33-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
34. Кичик ҳажмли болалар уйлари тарбияланувчиларига овқат пишириш ушбу уйларнинг тарбиячилари томонидан тарбияланувчилар билан биргаликда амалга оширилади, бундан руҳиятида сезиларли ёки анча сезиларли нуқсони мавжуд ногиронлиги бўлган тарбияланувчилар мустасно.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Тарбиячилар ва тарбиячи ёрдамчилари ўзлари тайёрлаган овқатдан бепул овқатланади.
(34-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 27 февралдаги 126-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон)
4-боб. Кичик ҳажмли болалар уйлари таъминоти. Молия-хўжалик фаолияти
Олдинги таҳрирга қаранг.
35. Кичик ҳажмли болалар уйларига:
ҳар бир тарбияланувчининг озиқ-овқат харажатлари учун бир кунга 7 ёшгача бўлган болаларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 6 фоизи миқдорида, 7 ёшдан катта бўлган болаларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 фоизи миқдорида;
ҳар бир тарбияланувчига кийим-бош ва пойабзал харид қилиш учун йилда бир маротаба меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 3 баравари миқдорида;
ҳар бир тарбияланувчининг дори воситалари ва тиббиёт буюмлари, шахсий гигиена воситалари, канцелярия моллари ва бошқалар билан таъминлаш учун бир ойда базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баравари миқдорида;
болаларни тиббий муассасалар, дам олиш ва кўнгилочар ҳамда савдо маиший хизмат кўрсатиш масканлари, шунингдек, дарсдан ташқари машғулотларга олиб бориб келиш билан боғлиқ транспорт харажатларини қоплаш учун ҳар ойда базавий ҳисоблаш миқдорининг икки баравари миқдорида қўшимча маблағ ажратилади.
(35-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
36. Кичик ҳажмли болалар уйи Агентлик ва унинг тизимидаги ташкилотлар балансида бўлган уй-жойларда, янгидан харид қилинган уй-жойларда ҳамда ижара асосида олинган уй-жойларда ташкил этилиши мумкин.
Уй-жой учун ижара (шу жумладан коммунал тўловлар) тўловлари муассис ҳамда ижарага берувчи ўртасида тузилган ижара шартномасига асосан Жамғарма маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.
37. Кичик ҳажмли болалар уйига жойлаштирилган болаларнинг овқатланишини ташкил этиш тарбиячи томонидан амалга оширилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
38. Мазкур Низомнинг 35-бандида назарда тутилган товарлар (ишлар, хизматлар) хариди болаларнинг овқатланишини ташкил этиш учун масъул бўлган тарбиячи номига очилган банк картаси орқали амалга оширилади.
(38-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
39. Тарбияланувчиларнинг сифатли ва тўлақонли овқатланишининг ташкил этилганлиги, болаларни мунтазам равишда тиббий кўрикдан ўтказилиши, умумий ривожланиши, ўсиши, вазнини мониторинг қилиш муассис, шунингдек, Ижтимоий инспекция томонидан ўтказилган ўрганиш натижаларига кўра аниқланади.
(39-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
40. Кичик ҳажмли болалар уйининг моддий-техник базаси зарур жиҳозлар ва болаларни ўқитишда, тарбиялашда ҳамда таълим-тарбия соҳасидаги бошқа вазифаларни ҳал этишда фойдаланиладиган бошқа мол-мулкдан иборат бўлади.
Кичик ҳажмли болалар уйи жойлашган бино техника хавфсизлиги қоидаларига ҳамда санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига мувофиқ жиҳозланади ва улардан фойдаланилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
41. Кичик ҳажмли болалар уйлари:
(41-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
зарур бўлган асосий воситалар Жамғарма маблағлари ҳисобидан қонунчиликда белгиланган тартибда харид қилинади ҳамда беғараз асосда муассис балансига ўтказиб берилади. Зарур бўлган асосий воситалар рўйхати Агентлик томонидан белгиланади;
фаолияти билан боғлиқ харажатлар, шу жумладан, штат бирликларини сақлаш, уй-жой ижараси, коммунал, санитария-гигиена, озиқ-овқат, жиҳозлар ва бошқа товар-моддий бойликларни харид қилиш ҳамда бошқа зарур харажатлар муассис томонидан амалга оширилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
42. Ушбу Низомнинг 35-бандида назарда тутилган маблағларни ҳисоблашда муассис тарбияланувчиларга олдинги ой мобайнида амалга оширилган ҳақиқий харажатни инобатга олган ҳолда кичик ҳажмли болалар уйнинг талабидан келиб чиқиб тўлаб берилади.
(42-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Маблағ ажратишда болаларнинг овқатланишини ташкил этиш учун масъул бўлган тарбиячининг банк картасидаги аввалги ойдан қолган қолдиқ маблағ миқдори инобатга олинади.
43. Кичик ҳажмли болалар уйлари таъминоти, шу жумладан моддий-техник базасини мустаҳкамлаш учун харажатлари мазкур Низомнинг 10-бандида назарда тутилган манбалар ҳисобидан амалга оширилади.
44. Кичик ҳажмли болалар уйлари фаолиятини молиялаштириш учун ажратилган маблағлардан фойдаланиш қонунчиликка мувофиқ тузиладиган ва тасдиқланадиган харажатлар сметасига мувофиқ амалга оширилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
45. Кичик ҳажмли болалар уйларининг бухгалтерия ҳисобини юритиш ва ҳисоботини тузиш, шу жумладан уларга ажратилган маблағлардан фойдаланиш, ушбу жараёнда бюджет ва смета интизомига риоя қилиниши муассиснинг бухгалтерия ҳисоби хизмати томонидан амалга оширилади.
(45-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
46. Кичик ҳажмли болалар уйлари томонидан озиқ-овқат, кийим-кечак ва шахсий гигиена воситалари ва бошқаларни харид қилиш, бухгалтерия ҳисобида кирим ва чиқим қилиш тартиби қонунчиликка асосан амалга оширилади.
47. Менежер кичик ҳажмли болалар уйини сақлаш учун ажратилган маблағлардан фойдаланганлик тўғрисидаги ойлик, чораклик ва йиллик ҳисоботларни белгиланган тартиб ва муддатларда муассисга тақдим этиб боради.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Кичик ҳажмли болалар уйининг молия-хўжалик фаолиятини назорат қилиш Жамғарма маблағларидан тўғри ва мақсадли фойдаланилиши муассис томонидан назорат қилинади.
(47-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
48. Кичик ҳажмли болалар уйини сақлаш учун ажратилган маблағлар муассис томонидан тасарруф этилади.
5-боб. Нодавлат ташкилотлар томонидан кичик ҳажмли болалар уйини ташкил этиш
49. Кичик ҳажмли болалар уйлари нодавлат ташкилотлар томонидан ҳам ташкил этилиши мумкин.
Олдинги таҳрирга қаранг.
50. Нодавлат ташкилотлар томонидан ташкил этилган кичик ҳажмли болалар уйлари томонидан ижтимоий етимликнинг олдини олиш ва тарбияланувчиларга узоқ ёки қисқа муддатли ғамхўрлик кўрсатиш, тарбиялаш ҳамда бошқа йўналишда кўрсатиладиган хизматлар ҳудудий бошқармалар ва нодавлат ташкилотлар ўртасида тузиладиган давлат ижтимоий буюртмаси, аутсорсинг ва бошқа турдаги шартномалар асосида қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ амалга оширилади.
(50-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон)
51. Нодавлат ташкилотлар томонидан ташкил этилган кичик ҳажмли болалар уйларига болаларни жойлаштириш ва улардан чиқариш ваколатли органнинг қарори асосида амалга оширилади.
52. Нодавлат ташкилотлар томонидан ташкил этилган кичик ҳажмли болалар уйларига жойлаштирилган болаларнинг таъминоти Жамғарма маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.
6-боб. Якунловчи қоидалар
Олдинги таҳрирга қаранг.
53. Кичик ҳажмли болалар уйлари уларни моддий қўллаб-қувватлаш, тарбияланувчиларни мустақил ҳаёт ва меҳнатга тайёрлаш мақсадида муассис билан келишган ҳолда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган тадбиркорлик ёки бошқа фаолиятни ташкил этиш ҳуқуқига эга.
(53-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
54. Кичик ҳажмли болалар уйига жойлаштирилган тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, уларнинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини, боланинг индивидуал парвариш ва интеграция режасининг амалга оширилишини ҳамда унинг оилага мослашганлигини мониторинг қилиш Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни муқобил жойлаштириш шаклларига олиш истагини билдирган фуқароларни танлаш, ҳисобини юритиш ҳамда муқобил жойлаштириш шаклларига берилган болаларни кузатиш ва мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ муассис томонидан олиб борилади.
(54-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 июндаги 377-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон)
55. Кичик ҳажмли болалар уйи қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда қайта ташкил этилиши ёки тугатилиши мумкин.
LexUZ шарҳиҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 57-боби.
56. Кичик ҳажмли болалар уйи тугатилганда унинг фаолиятини молиялаштириш учун ажратилган маблағлар ва мол-мулк муассис мулкига айланади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Кичик ҳажмли болалар уйлари тўғрисидаги низомга
ИЛОВА
ИЛОВА
Кичик ҳажмли болалар уйининг
намунавий штат БИРЛИКЛАРИ
Олдинги таҳрирга қаранг.
Т/р | Лавозим номи | Штат бирлиги сони | Меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари |
Менежер | 0.5 | «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг бош мутахассиси учун белгиланган меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари татбиқ этилади | |
Тарбиячи | 3 | Меҳрибонлик уйи тарбиячиси учун белгиланган меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари татбиқ этилади | |
Тарбиячи ёрдамчиси | 3* | Ногиронлиги бўлган болалар учун «Ғамхўрлик» марказларининг санитарка энагалари учун белгиланган меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари татбиқ этилади |
Изоҳ. Кичик ҳажмли болалар уйи ходимларини моддий рағбатлантириш махсус жамғармаси Меҳрибонлик уйи учун белгиланган шартлар асосида шакллантирилади.
* Кичик ҳажмли болалар уйида тарбияланувчилар сони 6 нафаргача бўлганда 3 та штат бирлиги, тарбияланувчилар сони 7 ва ундан ортиқ бўлганда қўшимча равишда 1 та штат бирлиги ажратилади.
(илова Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 майдаги 271-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
11-ИЛОВА
11-ИЛОВА
«Ёшларга ҳамроҳлик» дастурини амалга ошириш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом «Ёшларга ҳамроҳлик» дастури (кейинги ўринларда — Дастур) доирасида 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган ихтисослаштирилган тарбия муассасалари (ташкилотлари)да, ҳомийликда, тутинган (фостер) оилада тарбияланаётган етим, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ёшларга комплекс ёндашув асосида ижтимоий хизмат ва ёрдамларни кўрсатиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар)лардаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
ёшлар — 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган ҳомийликда, тутинган (фостер) оилада ва ихтисослаштирилган тарбия муассасалари (ташкилотлари)да, тарбияланаётган етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган шахслар;
индивидуал интеграция режаси — 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган етим ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ёшларнинг жамиятга ижтимоийлашуви ҳамда интеграциясини таъминлаш, уларнинг эркин касб танлашлари учун шарт-шароитлар яратиш, уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлашга қаратилган ижтимоий хизмат ва ёрдамлар белгиланадиган режа;
тутинган (фостер) оила — болалар (ёшлар)ни оилага тарбияга (патронат) ва оилавий болалар уйига олган оила.
3. Дастур ҳомийликда, тутинган (фостер) оилаларда ва ихтисослаштирилган тарбия муассасалари (ташкилотлари)да тарбияланаётган ҳамда 14 ёшга тўлган болалар учун ваколатли орган томонидан ишлаб чиқиладиган индивидуал интеграция режасига мувофиқ амалга оширилади.
Индивидуал интеграция режаси «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими (кейинги ўринларда — «Ижтимоий ҳимоя» АТ)га киритилади.
4. Дастурни амалга оширишда қуйидаги давлат органлари ва ташкилотлари иштирок этади:
миллий гвардия органлари — ёшларни моддий, ҳуқуқий ва психологик-педагогик қўллаб-қувватлашга ҳамда уларнинг маиший шарт-шароитлари яхшиланишига, бўш вақтини мазмунли ташкил этиш, шунингдек, интеллектуал, жисмоний ва ижодий қобилиятларини ривожлантиришга кўмаклашади;
соғлиқни сақлаш органлари — ёшларнинг соғлиғини муҳофаза қилишга кўмаклашади, уларга зарур тиббий ёрдам кўрсатади, белгиланган муддатларда тиббий текширувларни амалга оширади;
Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳамда унинг ҳудудий бўлинмалари — ёшларнинг умумий ўрта таълим билан қамраб олинишини ташкил этади;
Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳамда унинг ҳудудий бўлинмалари — умумий ўрта таълимни тамомлаган ёшларнинг ўрта махсус, профессионал ҳамда олий таълим билан қамраб олинишини ташкил этади;
Ёшлар ишлари агентлиги ҳамда унинг ҳудудий бўлинмалари — ўз ваколатлари доирасида ёшларнинг таълим, илм-фан, спорт, маданият ва бошқа соҳалардаги фаолияти ва ташаббусларини қўллаб-қувватлашга кўмаклашади;
Олдинги таҳрирга қаранг.
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Бошқарув самарадорлиги агентлиги ҳамда унинг филиаллари — олий таълим муассасаларини тамомлаган ёшларни давлат фуқаролик хизматига танловсиз қабул қилинишини ташкил этади;
(4-банднинг еттинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 18 ноябрдаги 732-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.11.2025 й., 09/25/732/1062-сон)
бандлик органлари — ўрта махсус ва профессионал таълимни тамомлаган ёшларнинг бандлигини таъминлашни, уларни касбга ўқитиш ва қайта тайёрлашни ташкил этади;
маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари — ёшларни турмуш шароитларини яхшилашга, уй-жойларини таъмирлаш ва жиҳозлашга, турар жой билан таъминлашга кўмаклашади.
Дастурни амалга оширишда нодавлат нотижорат ташкилотлари жалб этилиши мумкин.
5. Ваколатли орган ёшларнинг индивидуал интеграция режасининг амалга оширилишини таъминлайди ва мониторинг қилиб боради.
2-боб. Дастурнинг мақсади ва асосий вазифалари
6. Дастурнинг мақсади ёшларнинг жамиятга ижтимоийлашуви ҳамда интеграциясини таъминлаш, уларнинг эркин касб танлашлари учун шарт-шароитлар яратиш, уларга ижтимоий, ҳуқуқий, психологик-педагогик ёрдам кўрсатиш ҳамда уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлашдан иборат.
7. Қуйидагилар Дастурни амалга оширишнинг асосий вазифалари ҳисобланади:
ёшларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлаш;
ёшларнинг ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш, соғлом турмуш тарзи, шахсий, оилавий ва турар жой гигиенасига риоя қилиш кўникмаларига ўргатиш;
ёшларнинг сифатли таълим олишларини ташкил этиш, шунингдек, қўшимча таълим олишга имкониятлар яратиш;
ёшларга психологик-педагогик ёрдам бериш, шахсий ва оилавий бюджетни режалаштириш малакаларини ривожлантириш орқали уларнинг ижтимоий ҳимоясини ва жамиятга мослашувини таъминлаш;
ёшларда маънавий ва маданий қадриятлар, яхши хулқ-атвор, ватанпарварлик ва Ватанга муҳаббат туйғусини, уларда миллий ҳамда умуминсоний қадриятларга нисбатан ҳурмат билан муносабатда бўлишни тарбиялаш;
ёшларнинг меҳнат кўникмаларини шакллантириш, уларга муносиб касб танлашлари учун шароитлар яратиш, уларни ишга жойлашишларига кўмаклашиш;
ёшларни ўз уйига қайтиб бориш, хусусий уй-жой олиш, турар жой олишга бўлган ҳуқуқларини таъминлашга кўмаклашиш ва уларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш;
ёшларни мустақил ҳаёт кечириш босқичига қадам босишларида барча чора-тадбирлар мажмуини амалга ошириш орқали қўллаб-қувватлаш;
ёшларни ўз оиласини қуришларида, қариндошлари билан муносабатларини ўрнатиш ёки тиклашларига кўмаклашиш;
ёшларни жамиятга мослашишлари ва интеграцияси ҳамда ўз ўринларини топишлари учун шароитлар яратиш.
3-боб. Дастурни амалга ошириш
8. Дастур қуйидаги ижтимоий хизмат ва ёрдамларни қамраб олади:
а) ёшларни мустақил ҳаёт кўникмаларига, жумладан маиший-хўжалик ва иқтисодий кўникмаларга ўргатиш, оилавий ҳаётга тайёрлаш, юриш-туриш қоидалари ва муомала маданиятини шакллантириш;
б) ёшлар истакларини ўрганган ҳолда уларни умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ҳамда олий таълимга йўналтириш;
в) ёшларнинг қўшимча таълим олишлари, касб-ҳунар ўрганишлари, тадбиркорлик ва меҳнат фаолияти билан шуғулланишлари учун шарт-шароитлар яратиш;
г) ёшларнинг қизиқиш ва қобилиятларидан келиб чиқиб уларни турли спорт машғулотлари ва санъат турлари бўйича тўгаракларга жалб қилиш;
д) ўрта махсус, профессионал ҳамда олий таълимни тамомлаган ёшларнинг бандлигига кўмаклашиш;
е) уй-жойга муҳтож ёшларни турар жой билан таъминланишига кўмаклашиш;
ж) психологик ва айрим турдаги ҳуқуқий хизматларни кўрсатиш.
Қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа хизматлар ҳам кўрсатилиши мумкин.
9. Ҳомийликда, тутинган (фостер) оилаларда ва ихтисослаштирилган тарбия муассасалари (ташкилотлари)да тарбияланаётган ёшлар 14 ёшга тўлиши муносабати билан бола яшаётган ҳудуддаги ваколатли орган бир ой ичида масъул давлат органлари ва ташкилотлари билан ҳамкорликда ҳамда ёшлар тарбияланаётган оила (муассаса ёки ташкилот) вакиллари иштирокида уларнинг ижтимоий ҳолати, қизиқишлари ва эҳтиёжларини ўрганган ҳолда индивидуал интеграция режасини ишлаб чиқади.
Индивидуал интеграция режаси ишлаб чиқилганидан сўнг унда белгиланган чора-тадбирларни амалга оширишга кўмаклашиш мақсадида ёшларга ижтимоий ходим бириктирилади.
10. Ёшларнинг индивидуал интеграция режасининг намунаси Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги томонидан тасдиқланади. Индивидуал интеграция режасида ваколатли орган, масъул давлат органлари ва ташкилотлари, ёшларни тарбияга олган шахсларнинг вазифалари ҳамда бажариш муддати, эришилиши керак бўлган натижа аниқ белгиланади.
11. Ваколатли орган индивидуал интеграция режасининг амалга оширилиши учун жавобгар ҳисобланади ҳамда масъул давлат органлари ва ташкилотларининг фаолиятини мувофиқлаштиради.
Ёшларнинг яшаш жойи ўзгарган тақдирда индивидуал интеграция режасини ишлаб чиққан ваколатли орган мазкур режани давом эттириш учун ёшларнинг янги яшаш жойи бўйича ваколатли органга йўналтиради.
Ваколатли орган, зарур ҳолларда, индивидуал интеграция режасини амалга оширишда бошқа давлат органлари ва ташкилотларига сўровлар юбориши мумкин.
12. Индивидуал интеграция режасини амалга оширишда ёшларга Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармаси ҳамда «Саховат ва кўмак» жамғармаси маблағлари ҳисобидан таълим олишга ва бандлигини таъминлашга кўмаклашиш, даволаш, уй-жой шароитларини яхшилаш йўналишларда ижтимоий ёрдамлар кўрсатилади.
Қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган ёшларнинг бошқа харажатлари учун ҳам моддий ёрдам кўрсатилиши мумкин.
13. Ёшларнинг индивидуал интеграция режасида назарда тутилган чора-тадбирларни амалга оширилиши билан боғлиқ харажатлар қуйидаги манбалар ҳисобидан молиялаштирилади:
Давлат бюджети маблағлари;
Ижтимоий ҳимоя давлат жамғармаси маблағлари;
«Саховат ва кўмак» жамғармаси маблағлари;
ёшларни қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил этилган жамғармалар маблағлари;
юридик ва жисмоний шахсларнинг ихтиёрий хайрия маблағлари;
қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа маблағлар.
4-боб. Дастурнинг амалга оширилишини мониторинг қилиш
14. Ваколатли орган ҳар уч ойда бир марта ёшлар тарбияланаётган (яшаётган) хонадонга, таълим муассасасига ёки иш жойига ташриф буюрган ҳолда индивидуал интеграция режасининг амалга оширилишини мониторинг қилади.
15. Ёшларнинг жамиятга интеграцияси самарадорлигини мониторинг қилишда жамоатчилик назорати субъектлари ҳам жалб этилиши мумкин.
16. Ваколатли орган мониторинг натижаларини «Ижтимоий ҳимоя» АТга киритиб боради.
17. Индивидуал интеграция режаси мониторинг натижалари асосида, қоида тариқасида, ҳар йили бир маротаба ваколатли орган томонидан қайта кўриб чиқилади ҳамда заруратга кўра, унга тегишли ўзгартиришлар киритилиши мумкин.
5-боб. Якунловчи қоидалар
18. Дастур асосидаги ҳамроҳлик ёшларнинг 23 ёшга тўлиши ёки уларнинг ихтиёрига кўра вояга етганидан сўнг тугатилади.
19. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
20. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
12-ИЛОВА
12-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар
1. Вазирлар Маҳкамасининг «SOS Ўзбекистон болалар маҳаллалари уюшмасининг фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2020 йил 21 ноябрдаги 738-сон қарорида:
а) 1-иловада:
5-банддаги «Халқ таълими вазирлиги» сўзлари «Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)» сўзлари билан алмаштирилсин;
18 ва 19-бандлар қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«18. Болаларни хизматга қабул қилиш қонунчилик ҳужжатларида, ушбу Низомда белгиланган тартибда амалга оширилади.
Болаларни хизматга қабул қилиш тарбияланувчи яшайдиган жой бўйича «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг қарори ҳамда Агентликнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармаларининг йўлланмаси асосида амалга оширилади.
Хизматга 10 ёшдан катта болалар уларнинг розилиги билан қабул қилинади.
19. Хизматга юбориладиган ҳар бир бола учун «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази томонидан қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади:
болани хизматга жойлаштириш ҳақидаги қарор ва йўлланма;
туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома;
соғлиғи тўғрисидаги тиббий маълумотнома ва амбулатория картаси;
маълумоти тўғрисидаги ҳужжат (мактаб ёшидаги болалар учун);
ота-онаси тўғрисидаги ҳужжатлар (ўлим тўғрисидаги гувоҳноманинг, суднинг ҳукми ёки қарорининг нусхаси, ота-онасининг касаллиги тўғрисидаги, ота-онасининг қидирилаётганлиги тўғрисидаги маълумотнома, ота-онасининг йўқлигини ёки улар ўз фарзандларини тарбиялай олмаслигини тасдиқлайдиган бошқа ҳужжатлар);
ака-ука ва опа-сингилларнинг мавжудлиги ва уларнинг турган жойи тўғрисидаги маълумотнома»;
20-банд «мувофиқ» сўзидан кейин «ҳамда Агентликнинг тегишли ҳудудий бошқармаси билан келишилган ҳолда» сўзлари билан тўлдирилсин;
22-банднинг еттинчи хатбошиси чиқариб ташлансин;
24-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«24. Тарбияланувчиларнинг ота-оналарига қайтарилиши ушбу Низомнинг 23-бандига мувофиқ амалга оширилади. Болани Хизматга жойлаштирган «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг қарори тарбияланувчининг оиласига қайтиши учун асос ҳисобланади»;
26-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«26. Хизматда тарбияланаётган болаларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ Хизмат жойлашган ҳудуддаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази томонидан ҳимоя қилинади»;
29-банднинг иккинчи жумласи чиқариб ташлансин;
45-банд ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин;
қуйидаги мазмундаги 8-боб билан тўлдирилсин:
«8-боб. Якунловчи қоидалар
64. Хизматда тарбияланаётган болаларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, уларнинг турмуш шароитлари ва тарбияланишини кузатиш ва мониторинг қилиш Хизмат жойлашган ҳудуддаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази ва Агентликнинг ҳудудий бошқармаси томонидан амалга оширилади.
65. Низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
66. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади»;
4-илованинг изоҳ қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Изоҳ. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан келишилган ҳолда Уюшма хизматнинг умумий штатлар сони доирасида ушбу штат нормативларига ўзгартиш киритилиши мумкин»;
б) 2-иловада:
1-банддаги «, Болалар шаҳарчаси» сўзлари чиқариб ташлансин;
2-банд «асосида» сўзидан кейин «Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳамда» сўзлари билан тўлдирилсин;
6-банднинг еттинчи хатбошисидаги «ва уларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш» сўзлари чиқариб ташлансин;
биринчи хатбошидаги «ва Болалар шаҳарчалари» сўзлари чиқариб ташлансин;
учинчи хатбоши қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«ёшларни яшайдиган жой бўйича «Инсон» ижтимоий хизматлари марказининг қарори ва Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармаларининг йўлланмаси»;
10-банддаги «ваколатли давлат органининг» сўзлари «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг» сўзлари билан алмаштирилсин;
қуйидаги мазмундаги 6-боб билан тўлдирилсин:
«6-боб. Якунловчи қоидалар
24. Хизматга қабул қилинган ёшларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, уларнинг турмуш шароитларини кузатиш ва мониторинг қилиш Хизмат жойлашган ҳудуддаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази ва Агентликнинг ҳудудий бошқармаси томонидан амалга оширилади.
25. Низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
26. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади»;
4-илованинг изоҳ қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Изоҳ. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан келишган ҳолда Уюшма хизматнинг умумий штатлар сони доирасида ушбу штат нормативларига ўзгартиш киритилиши мумкин»;
в) 3-иловада:
2-банднинг иккинчи хатбошиси «мақсадида» сўзидан кейин «Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳамда» сўзлари билан тўлдирилсин;
32-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«32. Хизматга қабул қилишда оила болаларнинг ота-она қарамоғидан маҳрум бўлиш хавфи мезонлари бўйича баҳоланади.
Хизматга оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган болалар ва оилаларни қабул қилиш «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг йўлланмаси асосида амалга оширилади»;
қуйидаги мазмундаги 9-боб билан тўлдирилсин:
«9-боб. Якунловчи қоидалар
45. Хизматга қабул қилинган оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган болалар ва оилаларга кўрсатилаётган хизматларнинг мониторинги Хизмат жойлашган ҳудуддаги «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази ва Агентликнинг ҳудудий бошқармаси томонидан олиб борилади.
46. Низоларни ҳал қилиш қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
47. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади»;
1-илованинг изоҳ қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Изоҳ. «SOS Ўзбекистон болалар маҳаллалари уюшмаси» томонидан Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан келишувга кўра ва хизматнинг умумий штатлар сони доирасида ушбу штат нормативларига ўзгартириш киритилиши мумкин».
Олдинги таҳрирга қаранг.
(2-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 29 январдаги 35-сонли қарорига асосан ўз кучини йўқотган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 02.02.2026 й., 09/26/35/0101-сон)
3. Вазирлар Маҳкамасининг «Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болаларнинг таълим олишларини ташкил этиш ва уларни реабилитация қилиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 25 январдаги 46-сон қарорида:
а) 1-иловада:
8-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«8. ПТПК унинг раиси, раис ўринбосари, котиби, ҳудудий бошқарма масъул ходими ва ПТПК аъзоларидан иборат 12 кишилик таркибда тузилади»;
10-банд қуйидаги мазмундаги тўртинчи хатбоши билан тўлдирилсин:
«Ҳудудий бошқарма масъул ходими ПТПК текширувидан ўтказиладиган болалар ва уларнинг оилаларининг ижтимоий ҳолатини сўровнома асосида баҳолашдан ўтказиш учун масъул ҳисобланади»;
б) 2-иловада:
қуйидаги мазмундаги 101-позиция билан тўлдирилсин:
« | |||
101. | Лавозими бўйича | — | Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳудудий бошқармасининг тегишли соҳавий таркибий бўлинмаси масъул ходими |
»; |
11-позициядаги «ҳудудий бошқармаларининг Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш шуъбаси ходими» сўзлари «ҳудудий бошқармасининг тегишли соҳавий таркибий бўлинмаси масъул ходими» сўзлари билан алмаштирилсин.
4. Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги 313-сон қарори билан тасдиқланган «Саховат ва кўмак» жамғармаси маблағлари ҳисобидан ижтимоий ёрдам кўрсатиш тартиби тўғрисидаги низомнинг 8-банди биринчи хатбошисидаги «(аввалги ойлардан ўтувчи қолдиқларни инобатга олган ҳолда)» сўзлари чиқариб ташлансин.
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 27 декабрдаги 893-сон қарорига
13-ИЛОВА
13-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган деб ҳисобланаётган баъзи қарорлари
РЎЙХАТИ
1. Вазирлар Маҳкамасининг «Васийлик ва ҳомийлик органига ота-онасининг қаровисиз қолган болалар тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш тартиби ҳақидаги низомни тасдиқлаш тўғрисида» 2008 йил 26 майдаги 110-сон қарори.
2. Вазирлар Маҳкамасининг «Болалар уйлари тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида» 2012 йил 13 июндаги 171-сон қарори.
4. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Аҳолининг ҳожатманд қатламларини ижтимоий қўллаб-қувватлаш ҳамда тиббий-ижтимоий ёрдам кўрсатиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2016 йил 22 февралдаги ПФ-4782-сон Фармони ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Меҳнат вазирлиги фаолиятини ташкил этишни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2016 йил 24 февралдаги ПҚ-2498-сон қарори)» 2017 йил 13 мартдаги 130-сон қарорига 1-илованинг 42-банди.
5. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ерларни муҳофаза қилиш ва улардан оқилона фойдаланиш борасида назоратни кучайтириш, геодезия ва картография фаолиятини такомиллаштириш, давлат кадастрлари юритишни тартибга солиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 31 майдаги ПФ-5065-сон Фармони ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Ер ресурслари, геодезия, картография ва давлат кадастри давлат қўмитаси фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 31 майдаги ПҚ-3024-сон қарори)» 2017 йил 29 августдаги 679-сон қарорига илованинг 18-банди.
6. Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 5 декабрдаги 969-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзмелиомашлизинг» давлат унитар корхонаси уставининг 37-банди.
Олдинги таҳрирга қаранг.
(7-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 15 декабрдаги 791-сонли қарорига асосан ўз кучини йўқотган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 16.12.2025 й., 09/25/791/1167-сон)
8. Вазирлар Маҳкамасининг «Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни жойлаштиришнинг муқобил шаклларини танлаш, оила институтини мустаҳкамлаш ҳамда ижтимоий етимликнинг олдини олиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2019 йил 30 сентябрдаги 824-сон қарори.
9. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек баъзиларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида (Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Бюрократик тўсиқларни янада қисқартириш ҳамда давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятига замонавий бошқарув тамойилларини жорий қилиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2019 йил 9 декабрдаги ПҚ-4546-сон қарори)» 2020 йил 7 июлдаги 429-сон қарорига 1-илованинг 13-банди.
10. Вазирлар Маҳкамасининг «Етим болалар ва ота-онасининг ёки бошқа қонуний вакилларининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг ижтимоий ҳимоясини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2020 йил 21 ноябрдаги 739-сон қарорининг 3-банди учинчи — бешинчи хатбошилари ҳамда қарорга 2 — 4-иловалар.
11. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикасининг «Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида» 2019 йил 16 декабрдаги ЎРҚ-595-сон Қонуни)» 2021 йил 20 майдаги 320-сон қарорига 1-илованинг 2 ва 5-бандлари.
12. Вазирлар Маҳкамасининг «Вазирликлар, давлат қўмиталари, давлат бошқарувининг бошқа органлари ва хўжалик бирлашмалари раҳбарлари ўринбосарларининг фаолияти самарадорлигини ҳамда мақсадли вазифаларга эришишларини баҳолашнинг асосий мезонларини тасдиқлаш тўғрисида» 2021 йил 28 июлдаги 467-сон қарори.
13. Вазирлар Маҳкамасининг «Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 3 августдаги 490-сон қарорига 5-илованинг 1-банди.
14. Вазирлар Маҳкамасининг «Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ижтимоий қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2021 йил 25 октябрдаги 656-сон қарорига 2-илованинг 3-банди ҳамда 14-банди «в», «г» ва «д» кичик бандлари.
15. Вазирлар Маҳкамасининг «Аҳоли ва тадбиркорлик субъектларининг давлат хизматларидан фойдаланиш имкониятлари кенгайтирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, баъзиларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 2021 йил 27 декабрдаги 774-сон қарорига 1-илованинг 74-банди.
16. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикасининг «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида» 2021 йил 20 апрелдаги ЎРҚ-682-сон Қонуни)» 2022 йил 4 апрелдаги 153-сон қарорига илованинг 284, 718-бандлари ҳамда 950-банди «б», «в» ва «г» кичик бандлари.
17. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Республикада кўкаламзорлаштириш ишларини жадаллаштириш, дарахтлар муҳофазасини янада самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 30 декабрдаги ПФ-46-сон Фармони ҳамда «Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда экологик назорат соҳасидаги давлат органлари фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 30 декабрдаги ПҚ-76-сон қарори)» 2022 йил 29 апрелдаги 230-сон қарорига илова 8-бандининг «в» кичик банди.
18. Вазирлар Маҳкамасининг «Ёшлар муаммоларини ўрганиш ва ҳал этиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2022 йил 7 июндаги 312-сон қарорига 4-илованинг 8-банди.
19. Вазирлар Маҳкамасининг «Болалар масалалари бўйича миллий комиссия тўғрисидаги низомни ва Болалар масалалари бўйича Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳамда туман (шаҳар) комиссиялари тўғрисидаги намунавий низомни тасдиқлаш ҳақида» 2022 йил 6 июлдаги 363-сон қарорига 3-илованинг 8 ва 11-бандлари.
20. Вазирлар Маҳкамасининг «Ер муносабатларида тенглик ва шаффофликни таъминлаш, ерга бўлган ҳуқуқларни ишончли ҳимоя қилиш ва уларни бозор активига айлантириш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, баъзиларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 2022 йил 8 июлдаги 375-сон қарорига 1-илованинг 33-банди.
21. Вазирлар Маҳкамасининг «Оила ва хотин-қизлар билан ишлаш, маҳалла ва нуронийларни қўллаб-қувватлаш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, баъзиларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 2022 йил 9 августдаги 438-сон қарорига 1-илованинг 37, 86-бандлари ва 95-банднинг «е» кичик банди.
22. Вазирлар Маҳкамасининг «Оилавий болалар уйлари тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида» 2022 йил 16 августдаги 451-сон қарори.
23. Вазирлар Маҳкамасининг «Фуқаролар йиғинлари фаолиятининг ҳуқуқий асослари такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида» 2023 йил 31 июлдаги 327-сон қарорига илованинг 2-банди.
24. Вазирлар Маҳкамасининг «Қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат хавфсизлиги соҳасидаги давлат бошқаруви такомиллаштирилганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» 2023 йил 11 декабрдаги 653-сон қарорига илованинг 27-банди.
25. Вазирлар Маҳкамасининг «Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болаларнинг таълим олишларини ташкил этиш ва уларни реабилитация қилиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 25 январдаги 46-сон қарорига 5-илованинг 2-банди.
26. Вазирлар Маҳкамасининг «Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида давлат бошқаруви тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» 2024 йил 24 февралдаги 100-сон қарорига илованинг 25-банди.
Изоҳ.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.12.2024 й., 09/24/893/1088-сон; 01.03.2025 й., 09/25/126/0205-сон; 19.06.2025 й., 09/25/377/0522-сон; 17.09.2025 й., 09/25/587/0836-сон; 19.11.2025 й., 09/25/732/1062-сон; 16.12.2025 й., 09/25/791/1167-сон; 06.01.2026 й., 09/26/840/0012-сон; 02.02.2026 й., 09/26/35/0101-сон; 12.02.2026 й., 09/26/48/0134-сон; 06.05.2026 й., 09/26/224/0457-сон; 22.05.2026 й., 09/26/271/0529-сон)
