Ўзбекистон Республикасининг «Ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 15 июлдаги ПҚ–2003-сонли «Қонунларнинг ҳаволаки нормаларини амалга оширишга қаратилган норматив-ҳуқуқий ва бошқа ҳужжатларни ишлаб чиқиш режаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги қарор қилади:

1. Айрим турдаги ёввойи ўсимликларнинг тарқалишини ва уларнинг миқдорини тартибга солиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур Қоидалар айрим турдаги ёввойи ўсимликларнинг тарқалишини ва уларнинг миқдорини тартибга солиш қоидаларини белгилайди.

1. Мазкур Қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

шудгорлар — қишлоқ хўжалик техникаси ёрдамида ҳайдалган ерлар;

пичанзорлар — чорва моллари учун озуқа сифатида ўсимлик кўк пояси ёки қуриган ўтлар йиғиб олинадиган табиий ва маданий ўсимликлар мажмуаси;

яйловлар — чорва молларини эркин (ҳайдаб) боқиш учун фойдаланиладиган табиий ёки маданий ўсимликлар мажмуаси;

заҳарли ўсимликлар — таркибида тирик организмлар учун зарар келтирадиган ёки уларнинг ҳаёти ва соғлиғига салбий таъсир кўрсатувчи моддаларни сақловчи ўсимликлар;

гиёҳванд моддали ўсимликлар — таркибида Ўзбекистон Республикасининг «Гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ гиёҳвандлик воситалари рўйхатига киритилган ва Ўзбекистон Республикасида назоратга олинадиган моддаларни сақловчи ўсимликлар;

карантиндаги ўсимликлар — Ўзбекистон Республикаси учун карантин аҳамиятига эга бўлган зарарли организмлар рўйхатида (рўйхат рақами 3597, 2025 йил 14 январь) назарда тутилган бегона ўтлар;

бегона ўтлар — биологик ва экологик жиҳатдан маданий ўсимликлар орасида ўсиб кўпайишга мослашган, ҳосилни ҳамда маҳсулот сифатини пасайтирувчи ёввойи ёки ярим хонаки ўсимликлар;

пестицидлар — зарарли организмларга қарши курашиш учун қўлланиладиган моддалар.

2. Мазкур Қоидаларнинг иловасида белгиланган, шудгорлар, пичанзорлар ва яйловларни табиий суратда босиб кетадиган заҳарли, гиёҳванд моддали, карантиндаги ўсимликлар, бегона ўтлар ҳамда бошқа ўсимликлар тарқалиши ва миқдори тартибга солиниши лозим бўлган ёввойи ўсимликлар (бундан буён матнда ёввойи ўсимликлар деб юритилади) ҳисобланади.

3. Мазкур Қоидалар муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларга, шунингдек ёввойи ўсимликлардан махсус фойдаланишга нисбатан татбиқ этилмайди.

4. Ёввойи ўсимликларнинг тарқалишини ва уларнинг миқдорини тартибга солиш қуйидаги усулларда амалга оширилади:

ўсимликларни ҳимоя қилиш воситаларини қўллаш;

агротехник тадбирларни амалга ошириш;

ўсимликлар карантинига доир тадбирларни амалга ошириш;

ёввойи ўсимликларни замонавий технологик жараёнлар ва илм-фан ютуқлари воситасида камайтириш ёки йўқ қилиш;

ёввойи ўсимликларни табиий равишда олиб ташлаш.

Ёввойи ўсимликларнинг тарқалишини ва уларнинг миқдорини тартибга солиш қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа усулларда ҳам амалга оширилиши мумкин.

5. Ёввойи ўсимликларнинг тарқалишини ва уларнинг миқдорини тартибга солиш усуллари ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ бўлиши, бошқа ўсимликлар ва табиат объектларига, инсон саломатлигига зарар етказмаслиги ҳамда табиий ўсимликлар мажмуалари ва улар ўсадиган муҳитнинг сақланишини таъминлаши лозим.

6. Гиёҳванд моддали ўсимликларнинг тарқалиши ва миқдорини тартибга солиш Ўзбекистон Республикасининг «Гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар тўғрисида»ги Қонуни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 12 ноябрдаги 330-сонли «Гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва прекурсорларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ундан олиб чиқиш ва транзит тарзида ўтказиш тартибини, шунингдек уларнинг муомалада бўлиши юзасидан назоратни такомиллаштириш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ амалга оширилади.

7. Ўсимликларни ҳимоя қилиш учун ишлатиладиган кимёвий ва биологик воситалар ўсимликларни ҳимоя қилиш воситалари ҳисобланади.

8. Ўсимлик зараркунандалари, касалликлари ва бегона ўтларга қарши курашда ишлатиладиган, табиий организмларга айнан ўхшаш биологик моддалар, сунъий равишда яратилган мавжудотлар, генетик етиштирилган ўсимлик ёки бошқа организмлар ўсимликларни ҳимоя қилишнинг биологик воситалари ҳисобланади.

9. Ўсимликларни ҳимоя қилишнинг биологик воситалари шудгорларни табиий суратда босиб кетадиган бегона ўтларнинг тарқалиши ва миқдорини тартибга солиш учун қўлланилади.

10. Ўсимлик зараркунандалари, касалликлари ва бегона ўтларга қарши курашда ишлатиладиган, сунъий яратилган кимёвий воситалар, жумладан пестицидлар ўсимликларни ҳимоя қилишнинг кимёвий воситалари ҳисобланади.

11. Ўсимликларни ҳимоя қилишнинг кимёвий воситалари барча турдаги ёввойи ўсимликларнинг тарқалиши ва миқдорини тартибга солиш учун қўлланилади.

12. Ўсимликларни ҳимоя қилиш воситалари Ўзбекистон Республикасининг «Ўсимликларни ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуни талабларига мувофиқ қўлланилади.

13. Қишлоқ хўжалик техникаси ва меҳнат қуроллари ёрдамида ўсимлик зараркунандалари, касалликлари ва ёввойи ўсимликларнинг мавжуд бўлишига, ялпи кўпайишига ва кенг тарқалишига тўсқинлик қилувчи шароитларни яратишга қаратилган чора-тадбирлар агротехник тадбирлар ҳисобланади.

14. Агротехник тадбирлар кўчатларни экишга тайёрлаш, тупроққа ишлов бериш ва экиш усуллари, муддатлари, экин навлари ва ўғитларни танлаш, ерларни текислаш, кузда чуқур ҳайдаш, ўсимликлар қаторлари ораларига ишлов бериш, дала атрофидаги дарахтларни парваришлаш, уруғлик майдонларни кузда қайта ҳайдаш, пичанга мўлжалланган далаларни эрта баҳорда борона қилиш, экинларни алмашлаб экиш ва бошқа усуллар орқали амалга оширилади.

15. Агротехник тадбирлар барча турдаги ёввойи ўсимликларнинг тарқалиши ва миқдорини тартибга солиш учун қўлланилади.

16. Ўсимликлар карантинига доир тадбирларнинг мақсади ўсимликлар карантини объектларининг хорижий мамлакатлардан, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг ўсимликлар карантини объектлари тарқалган ҳудудидан Ўзбекистон Республикасининг ўсимликлар карантини объектларидан холи бўлган ҳудудларига кириб келиши натижасида зарар етказилиши хавфининг олдини олиш, уни чеклаш ва бартараф этишдан иборат ҳисобланади.

17. Ўсимликлар карантинига доир тадбирлар Ўзбекистон Республикасининг «Ўсимликлар карантини тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ амалга оширилади.

19. Ўсимликлар карантинига доир тадбирларни амалга оширишда ўсимликларни ҳимоя қилишнинг кимёвий воситаларидан фойдаланиш мумкин. Бунда карантиндаги ўсимликларга пестицидлар билан ишлов бериш тавсия этилади.

20. Ўсимликлар карантинига доир тадбирлар давомида зарарланган деб топилган уруғларни экиш тақиқланади.

21. Тозаланган уруғлардан ажратиб олинган карантиндаги ўсимликларнинг уруғлари янчиш ва буғлатиш йўли билан унувчанлиги йўқотилиб зарарсизлантирилади.

22. Ўсимликлар карантинига доир тадбирларнинг бажарилиши устидан давлат назорати ўсимликлар карантини ва ҳимояси бўйича давлат хизмати органлари томонидан амалга оширилади.

23. Замонавий технологик жараёнлар ва илм-фан ютуқлари ёввойи ўсимликларнинг тарқалиши ва миқдорини тартибга солиш бўйича мазкур Қоидаларда белгиланган усулларни такомиллаштиришга хизмат қилиши ёки унда назарда тутилмаган бошқа усуллардан иборат бўлиши мумкин.

24. Замонавий технологик жараёнлар ва илм-фан ютуқларидан фойдаланиш шартлари уларнинг муаллифи томонидан белгиланади. Ушбу шартлар қонунчилик ҳужжатлари, шу жумладан мазкур Қоидаларнинг талабларига зид бўлмаслиги лозим.

25. Замонавий технологик жараёнлар ва илм-фан ютуқлари муаллифларининг интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқлари Ўзбекистон Республикасининг «Ихтиролар, фойдали моделлар ва саноат намуналари тўғрисида»ги ҳамда «Селекция ютуқлари тўғрисида»ги қонунлари ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ҳимоя қилинади.

26. Ёввойи ўсимликларнинг тарқалиши ва миқдорини тартибга солишда уларни қўл меҳнати ёки меҳнат қуроллари ёрдамида табиий равишда олиб ташлаш усулидан фойдаланиш мумкин.

27. Ёввойи ўсимликларни табиий равишда олиб ташлаш усули улар кенг тарқалмаган ҳамда уларни мазкур усулда камайтириш ёки йўқ қилиш мумкин бўлган тақдирда қўлланилади.

28. Табиий равишда олиб ташланган ёввойи ўсимликларни зарарсизлантириш ва йўқ қилишда уларнинг илдизлари, қаламчалари ва уруғлари тозаланган далаларга тушиб қолиши ёки бошқа ўсимликларга қўшилиб қолишига йўл қўймаслик лозим.

29. Агар қонунчилик ҳужжатларида, шунингдек ер участкалари, ўсимлик дунёси объектларидан фойдаланиш бўйича шартномаларда бошқача қоида белгиланган бўлмаса, мазкур Қоидаларда назарда тутилган ишлар ер участкаларидан ва ўсимлик дунёси объектларидан фойдаланувчилар томонидан амалга оширилади ҳамда улар томонидан молиялаштирилади.

30. Мазкур Қоидалар талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

31. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси билан келишилган.

1. Нeliotropium lasiocarpum

2. Vexibia alopecuroides (L.)

3. Vexibia pachicarpa (C.A. Mey.)

4. Trichodesma incanum (Bunge) A.DC.

1. Abutilon theophrasti Medik.

2. Acroptilon repens (L.) DC.

3. Asperugo procumbens L.

4. Bryonia dioica Jacq.

5. Cardaria draba (L.) Desv.

6. Ceratocephala falcata (L.) Pers.

7. Ceratocephala testiculata (Crantz.) Bess.

8. Chenopodium botrys L.

9. Chenopodium vulvaria L.

10. Cuscuta campestris Yunck.

11. Datisca cannabina L.

12. Datura stramonium L.

13. Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl

14. Dodartia orientalis L

15. Нeliotropium lasiocarpum Fisch. et C. A. Mey.

16. Нyoscyamus niger L.

17. Iris songarica Schrenk

18. Lamium amplexicaule L.

19. Lepidium perfoliatum L.

20. Papaver pavoninum Schrenk

21. Psoralea drupacea Bunge

22. Ranunculus arvensis L.

23. Sinapis arvensis L.

24. Solanum nigrum L.

25. Solanum olgae Pojark.

26. Syrenia siliculosa (M. Bieb.) Andrz.

27. Thalictrum isopyroides C.A. Mey.

28. Trachomitum lancifolium (Russanov) Pobed.

29. Trachomitum scabrum (Russanov) Pobed.

30. Trichodesma incanum (Bunge) A. DC.

31. Vaccaria pyramidata Medik.

32. Vexibia alopecuroides (L.)

33. Aethusa cynapium L.

1. Cannabis ruderalis Janisch.

2. Cannabis sativa L.

3. Papaver comniferum L.

1. Ambrosia artemisiifolia L.

2. Cuscuta spp.

3. Асгорtilon repens (L.) DC.

1. Abutilon theophrasti Medik.

2. Acroptilon repens (L.) DC.

3. Agropyron repens (L.) P. Beauv.

4. Alisma orientale (Sam.) Jus.

5. Alopecurus myosuroides Нuds.

6. Amaranthus lividus L.

7. Amaranthus retroflexus L.

8. Amaranthus graecizans L.

9. Amaranthus hybridus L.

10. Amaranthus thellungianus Nevski

11. Ambrosia artemisiifolia L.

12. Ammannia auriculata Willd.

13. Ammannia baccifera L.

14. Ammi majus L.

15. Anagallis arvensis L.

16. Anchusa officinalis L.

17. Anthemis arvensis L.

18. Anthemis cotula L.

19. Apera spica-venti (L).

20. Alchemilla arvensis L.

21. Arabidopsis thaliana (L.) Нeynh.

22. Argusia sibirica (L.) Dandy

23. Artemisia vulgaris L.

24. Atriplex hastata L.

25. Atriplex tatarica L.

26. Avena fatua L.

27. Berteroa incana (L). DC.

28. Bidens pilosa L.

29. Bidens tripartita L.

30. Bifora radians M. Bieb.

31. Brassica nigra (L.) Koch.

32. Bromus japonicus Thunb.

33. Bromus secalinus L.

34. Bromus sterilis L.

35. Butomus umbellatus L.

36. Calendula arvensis L.

37. Capsella bursa-pastoris (L.).

38. Cardamine hirsuta L.

39. Cardaria draba (L.) Desv.

40. Cardaria repens (Schrenk) Jarm.

41. Carduus nutans L.

42. Cerastium arvense L.

43. Chaenorrhinum minus (L.) Lange

44. Chenopodium album L.

45. Chenopodium hybridum L.

46. Chenopodium polyspermum L.

47. Chenopodium vulvaria L.

48. Chrysanthemum segetum L.

49. Cirium arvense (L.) Scop.

50. Convolvulus arvensis L.

51. Calystegia sepium (L.) R.Br.

52. Сompositae (g)

53. Coronopus didymus (L.) Sm.

54. Coronopus squamatus (Forsk.) Asch.

55. Cressa cretica L.

56. Crypsis schoenoides (L.) Lam.

57. Cuscuta approximata Babing

58. Cuscuta campestris Juncker

59. Cynadon dactylon (L.) Pers.

60. Cyperus difformis L.

61. Cyperus esculentus L.

62. Cyperus fuscus L.

63. Cyperus rotundus L.

64. Datura stramonium L.

65. Daucus carota L.

66. Descurainia sophia (L.) Webb.

67. Digitaria ischaemum (Schreb.) Muhlenb.

68. Digitaria sanguinalis (L)Scop.

69. Diplotaxis muralis (L) DC.

70. Dodartia orientalis L.

71. Echinochloa colonum (L.) Link.

72. Echinochloa crus-gali (L.) Beauv.

73. Echinochloa oryzoides (Ard.) Fritsch

74. Echium vulgare L.

75. Eleusine indica (L.) Gaertn.

76. Equisetum arvense L.

77. Eragrostis pilosa (L.) Beauv.

78. Erianthus ravennae (L.) Beauv.

79. Conyza сanadensis L.

80. Erodium cicutarium (L.) L` Нer.

81. Erysimum cheiranthoides L.

82. Euclidium syriacum (L.) R.Br.

83. Euphorbia peplus L.

84. Eurphorbia helioscopia L.

85. Fagopyrum tataricum (L.) Gaerthner

86. Filaginella uliginosa (L.) Opiz.

87. Fumaria vaillantii Loisel.

88. Fumaria оfficinals L.

89. Galeopsis ladanum L.

90. Galeopsis tetrahit L.

91. Galinsoga ciliana (Raf.) Blake.

92. Galinsoga parviflora Cav.

93. Gallium aparine L

94. Geranium dissectum (L.) Jusl.

95. Нeliotropium ellipticum Ledeb

96. Нeliotropium europaeum L (Gaertn)

97. Нibiscus trionum L.

98. Нordeum leporinum Link.

99. Нordeum murinum L.

100. Нyoscyamus niger (L)

101. Juncus bufonius L.

102. Karelinia caspia (Pall.) Less.

103. Kicrxia spuria (L.) Dumort.

104. Kochia scoparia (L) Schrader.

105. Koelpinia linearis Pall.

106. Lactuca serriola L.

107. Lactuca tatarica (L) C.A.M.

108. Lamium purpureum L.

109. Lappula squarrosa (Retz.) Dumort.

110. Lapsana communis L.

111. Lathyrus tuberosus L.

112. Lepidium pinnatifidum Ladeb.

113. Leptochloa filiformis (Lam.) P. Beauv.

114. Limonium otolepis (Shrenk) O.Kuntze

115. Lithospermum arvense L.

116. Lolium multiflorum Lam.

117. Lolium temulentum L.

118. Lycopsis arvensis L.

119. Malva neglecta Wallr.

120. Malva sylvestris L.

121. Matricaria matricarioides (Less.) Porter.

122. Matricaria perforatum Merat.

123. Mentha arvensis L.

124. Nonnea pulla (L.).

125. Pennisetum glaucum (L.) R. Br. (Setaria glauca (L.) Beauv.)

126. Phalaris canariensis L.

127. Phalaris minor Retz.

128. Phragmites australis (Cav.) Trin.

129. Picris echioides L.

130. Plantago major L.

131. Poa annua L.

132. Poa trivialis L.

133. Polygonum aviculare L.

134. Polygonum convolvulus L.

135. Polygonum hydropiper L.

136. Polygonum lapathifolium L.

137. Polygonum persicaria L.

138. Portulaca oleraceae L.

139. Ranunculus repens L.

140. Raphanus raphanistrum L

141. Rumex acetosa L.

142. Rumex crispus L.

143. Rumex halacyi Rech.

144. Scandix pectin-veneris L.

145. Setaria viridis (L.) P. Beauv.

146. Sorghum habepense L.

147. Silene noctiflora L.

148. Sinapis arvensis L.

149. Sisymbrium loeselii Jusl.

150. Sonchus asper (L) Нill.

151. Sonchus oleraceus L.

152. Sorghum halepense (L.) Pers.

153. Stellaria media (L) Vill.

154. Tribulus terrestris L.

155. Typha angustifolia L.

156. Vaccaria hispanica (Mill.) Rauschert

157. Vexibia alopecuroides (L.) Jakov.

158. Vicia cracca L.

159. Urtica urens L.

160. Xanthium spinosum (L.).

161. Xanthium strumarium L.

162. Zygophyllum oxianum Boriss.

1. Aegilops triuncialis L.

2. Asperugo procumbens L.

3. Avena fatua L.*

4. Centaurea squarrosa Willd.

5. Chenopodium botrys L.

6. Chenopodium vulvaria L.*

7. Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl *

8. Dodartia orientalis L.*

9. Нeterocaryum szovitsianum (Fisch. et C. A. Mey.) DC.

10. Нyoscyamus niger L.*

11. Iris songarica Schrenk

12. Lamium amplexicaule L.

13. Lepidium perfoliatum L.

14. Lycium ruthenicum Murray

15. Pennisetum glaucum (L.) R. Br. (Setaria glauca (L.) Beauv.) *

16. Rochelia bungei Trautv.

17. Rochelia leiocarpa Ledeb.

18. Setaria verticillata (L.) Beauverd

19. Setaria viridis (L.) Beauverd *

20. Sinapis arvensis L.*

21. Solanum nigrum L.

22. Stipa capillata L.

23. Stipa lipskyi Roshev.

24. Syrenia siliculosa (M. Bieb.) Andrz.

25. Tribulus macropterus Boiss.

26. Tribulus terrestris L.*

27. Xanthium spinosum L.*

1. Acalypha australis L.

2. Acorus calamus L.

3. Acroptilon repens L.

4. Ailantus altissima (Mill.) Swingle

5. Amaranthus albus L.

6. Amaranthus retroflexus L.

7. Anisantha tectorum L.

8. Arundo donax L.

9. Bidens frondosa L.

10. Conyza сanadensis L.

11. Eclipta prostrata (L.) L.

12. Galinsoga parviflora Cav.

13. Rubus caesius L.

14. Rubus idaeus L.

15. Spergularia rubra (L.) J. Presl & C. Presl.

16. Xanthium spinosum L.

17. Xanthium strumarium L.