1.06.00.00.00 Ижтимоий таъминот ва ижтимоий суғурта тўғрисидаги қонунчилик. Ижтимоий ҳимоя / 06.03.00.00 Ижтимоий таъминот ва ижтимоий суғуртани молиялаштириш / 06.03.01.00 Умумий масалалар]
[ТСЗ:
1.Ижтимоий-маданий масалалар / Ижтимоий суғурта, ижтимоий таъминот ва ижтимоий ҳимоя]
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Ижтимоий иш тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2025 йил 12 августда қабул қилинган Сенат томонидан 2026 йил 9 июлда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади ижтимоий иш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчилик
Ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
аҳамиятга эга бўлган ахборот — ижтимоий ишни ташкил этишда зарур бўлган ҳолатларни тасдиқловчи шахсга доир маълумотлар, шунингдек архив ҳужжатлари, материаллар ва бошқа маълумотлар;
ижтимоий иш — ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларнинг (оилаларнинг) имкониятларини ва салоҳиятини оширишга кўмаклашадиган, ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамни ривожлантириш орқали жамиятда ижтимоий ўзгаришларга олиб келадиган касбий фаолият соҳаси;
ижтимоий ёрдам — ижтимоий ишнинг ажралмас қисми бўлиб, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларнинг (оилаларнинг) ижтимоий-иқтисодий ҳолати ёмонлашганлиги туфайли уларга кўрсатиладиган моддий кўмак, шунингдек уларнинг жамиятга ижтимоийлашувини таъминлашга қаратилган, аниқ мақсадга йўналтирилган ижтимоий-иқтисодий тадбирлар мажмуи;
ижтимоий хизматлар — ижтимоий ишнинг ажралмас қисми бўлиб, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) турмуши сифатини оширишга, унга жамият ҳаётида иштирок этиши учун бошқа шахслар билан тенг имкониятлар яратишга ва (ёки) унинг асосий ҳаётий эҳтиёжларини мустақил равишда таъминлаш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган психологик-педагогик, ижтимоий-ҳуқуқий, тиббий-ижтимоий ва бошқа чора-тадбирлар мажмуи;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчилар — ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилиши учун ижтимоий ҳимояга муҳтож деб топилган шахслар (оилалар);
ижтимоий ходим — ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсга (оилага) ижтимоий иш соҳасининг асосий принципларига ва ижтимоий хизматлар стандартларига мувофиқ ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш ва (ёки) уларнинг кўрсатилишини ташкил этиш ҳамда мониторинг қилиш учун тегишли маълумотга, касбий салоҳиятга ҳамда иш тажрибасига эга бўлган мутахассис;
ижтимоий ҳимоя — ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) тўлақонли ҳаёт кечириш жараёнида юзага келган оғир ижтимоий вазият билан боғлиқ чекловларни енгиши ва жамият ҳаётида иштирок этиши учун бошқа шахслар билан тенг имкониятлар яратишга қаратилган, давлат томонидан кафолатланган чора-тадбирлар;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) — оғир ижтимоий вазиятга тушиб қолган Ўзбекистон Республикаси фуқароси, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида доимий яшайдиган чет эл фуқароси ва фуқаролиги бўлмаган шахс;
оғир ижтимоий вазият — ижтимоий, иқтисодий, тиббий ёки бошқа омиллар сабабли шахснинг (оиланинг) ҳаётий фаолиятини объектив равишда ёмонлаштирадиган, бунинг оқибатларини мустақил равишда бартараф эта олмаслиги туфайли унга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш учун асос бўладиган ҳолат.
4-модда. Ижтимоий иш соҳасининг асосий принциплари
Ижтимоий иш соҳасининг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:
қонунийлик;
инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш;
ижтимоий мутаносиблик;
профессионаллик ва тизимлилик.
5-модда. Қонунийлик принципи
Ижтимоий иш соҳасидаги муносабатлар Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
6-модда. Инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш принципи
Ижтимоий иш фуқаронинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар, ҳар бир инсоннинг қадр-қиммати, ўзига хослиги ва бошқа ҳуқуқларини ҳурмат қилишга асосланади.
Ижтимоий иш ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) ҳуқуқларини амалга оширишга кўмаклашишга қаратилган бўлиши керак.
7-модда. Ижтимоий мутаносиблик принципи
Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсга (оилага) кўрсатиладиган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам оғир ижтимоий вазиятни бартараф этишга, шунингдек барқарор фаровонликка эришиш учун унинг ички ресурсларини қўллаб-қувватлашга ҳамда салоҳиятини ривожлантиришга хизмат қилиши керак.
8-модда. Профессионаллик ва тизимлилик принципи
Ижтимоий иш профессионаллик ва тизимлилик асосида ташкил этилади.
Ижтимоий иш одоб-ахлоқ қоидаларига риоя қилиш, илмий асосланган усуллардан фойдаланиш, ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчиларнинг индивидуал эҳтиёжларини ҳисобга олиш ҳамда ижтимоий ҳимоя мақсадларига эришиш учун микро, мезо ва макро даражаларда профессионал ёндашувга асосланади.
Ижтимоий иш микро даражада — шахс (оила) билан якка тартибда ишлашни, мезо даражада — ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар томонидан шахсга (оиласига) ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишни, макро даражада — жамиятдаги ижтимоий муаммолар билан тизимли асосда ишлашни назарда тутади.
Ижтимоий иш ушбу Қонуннинг мақсадига ва асосий принципларига мувофиқ амалга оширилади.
2-боб. Ижтимоий ишни ташкил этиш
9-модда. Ижтимоий иш ташкил этиладиган соҳалар
Ижтимоий иш тиббиёт, таълим, ижтимоий ҳимоя, бандлик, суд ва ҳуқуқ-тартибот, жазони ижро этиш соҳаларида ташкил этилади.
Ижтимоий иш ташкил этиладиган бошқа соҳалар ва уларнинг муқобил шакллари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
10-модда. Ижтимоий ишни ташкил этишдаги идоралараро ҳамкорлик
Ижтимоий ишни ташкил этишдаги идоралараро ҳамкорлик республика ижро этувчи ҳокимият органларининг, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, нодавлат нотижорат ташкилотларининг ҳамда тадбиркорлик субъектларининг ушбу Қонунда белгиланган ваколатларини амалга ошириш билан боғлиқ ҳаракатлари тартибини белгиловчи регламент асосида амалга оширилади.
Ижтимоий ишни ташкил этишдаги идоралараро ҳамкорлик регламенти қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
идоралараро ҳамкорликни амалга оширувчи субъектларни ҳамда улар томонидан амалга ошириладиган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам турларини;
идоралараро ҳамкорлик тартиби ва шаклларини;
ахборот алмашинувининг мазмуни, шакллари ва шартларига, шу жумладан электрон шаклига қўйиладиган талабларни;
ижтимоий ишни ташкил этиш чора-тадбирларини амалга ошириш механизмини, шу жумладан ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларни жалб қилиш тартибини;
давлат назоратини амалга ошириш ва идоралараро ҳамкорлик натижаларини баҳолаш тартибини.
Ижтимоий ишни ташкил этишдаги идоралараро ҳамкорлик регламенти Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
3-боб. Ижтимоий иш соҳасини тартибга солиш
11-модда. Ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятни амалга оширувчи ва унда иштирок этувчи субъектлар
Ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятни амалга оширувчи субъектлар қуйидагилардан иборат:
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси;
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари;
маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари.
Ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятда иштирок этувчи субъектлар қуйидагилардан иборат:
фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари;
нодавлат нотижорат ташкилотлари;
тадбиркорлик субъектлари ва жисмоний шахслар.
12-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ижтимоий иш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ижтимоий иш соҳасидаги ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) тоифаларини, уларга кўрсатиладиган ижтимоий хизматлар классификаторини тасдиқлайди;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш тартибини тасдиқлайди;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларга нисбатан малака талабларини тасдиқлайди;
ижтимоий иш соҳасидаги дастурларнинг амалга оширилишини ташкил этади ва уларнинг бажарилиши устидан назоратни таъминлайди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ушбу Қонунга ва қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
13-модда. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг ижтимоий иш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ижтимоий иш соҳасидаги махсус ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда махсус ваколатли давлат органи деб юритилади).
Махсус ваколатли давлат органи:
ижтимоий иш соҳасидаги ягона давлат сиёсатини ишлаб чиқади ва амалга оширади;
ижтимоий иш соҳасидаги дастурларни ишлаб чиқади ва амалга оширади;
ижтимоий иш доирасида ижтимоий хизматлар стандартларини ишлаб чиқади, уларнинг амалга оширилишини мониторинг қилади;
ижтимоий ишга нисбатан малака талаблари ва касбий талаблар бўйича таклифлар ишлаб чиқади ҳамда уларнинг ижроси устидан назоратни амалга оширади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлайди ҳамда уларнинг ҳисобини юритади, уларга тегишли ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатади ҳамда уларнинг кўрсатилишини ташкил қилади;
аҳолининг ижтимоий иш тўғрисидаги ҳамда ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш шартлари ҳақидаги хабардорлигини оширади;
ижтимоий иш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқади;
ижтимоий иш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатларини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқади;
ижтимоий иш соҳасига ахборот-коммуникация технологияларини жорий этади;
ижтимоий иш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатлари талаблари бажарилмаганлиги юзасидан тақдимнома киритади, қонунчилик ҳужжатлари талабларини бузган шахсларга нисбатан зарур ҳолларда интизомий, маъмурий ва бошқа жавобгарлик чораларини қўллаш юзасидан таклифлар киритади;
ижтимоий иш соҳасидаги ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамнинг муқобил шаклларини жорий этиш бўйича таклифлар ишлаб чиқади;
ижтимоий иш соҳасидаги волонтёрлик фаолиятини мувофиқлаштиради;
ўз бўйсунувидаги ва тизимидаги ташкилотларнинг, шу жумладан Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармаларининг ҳамда туман (шаҳар) «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларининг ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятини бошқаради;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар фаолиятини қонунчиликка мувофиқ мувофиқлаштиради;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларни аккредитациядан ўтказади ҳамда Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестрини юритади;
кўрсатилаётган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам натижаларининг самарадорлигини баҳолайди ҳамда таҳлил қилади;
белгиланган тартибда «Ижтимоий ҳимоя фидойиси» кўкрак нишони билан тақдирлайди;
ижтимоий иш соҳасида илмий тадқиқотлар ўтказилишини, мутахассислар тайёрланиши, қайта тайёрланиши ва уларнинг малакаси оширилишини ташкил этади;
жисмоний ва юридик шахслар, нодавлат нотижорат ташкилотлари, шу жумладан хорижий ташкилотлар, шунингдек республика ижро этувчи ҳокимият органлари билан ижтимоий иш соҳасида ҳамкорлик қилади;
ижтимоий иш соҳасида ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар билан шартномалар, меморандумлар ва бошқа турдаги келишувлар тузади ҳамда уларнинг ижросини таъминлайди;
ижтимоий иш соҳасидаги халқаро ҳамкорликни ривожлантириш бўйича чора-тадбирларни амалга оширади.
Махсус ваколатли давлат органи қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
14-модда. Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ижтимоий иш соҳасидаги ваколатлари
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари:
ижтимоий иш соҳасидаги дастурларни амалга оширишда иштирок этади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлайди ва уларнинг ҳисобини юритишда иштирок этади;
ижтимоий иш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатлари ижросини таъминлайди;
ўз тизимидаги тегишли ходимларнинг ижтимоий иш соҳасидаги малакаси оширилишини ташкил этади;
кўрсатилаётган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам натижаларининг самарадорлигини баҳолашда иштирок этади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларнинг (оилаларнинг) оғир ижтимоий вазиятни енгиб ўтишида кўмаклашиш учун ўз ваколатлари доирасида чора-тадбирларни амалга оширади.
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
15-модда. Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг ижтимоий иш соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
ижтимоий иш соҳасидаги дастурларни амалга оширишда иштирок этади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлайди ва уларнинг ҳисобини юритишда иштирок этади;
ижтимоий иш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатлари ижросини таъминлайди;
ижтимоий иш соҳасидаги ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади ва амалга оширади;
ижтимоий иш соҳасида ахборот-таҳлилий фаолиятни амалга оширади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
16-модда. Фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятда иштирок этиши
Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари:
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлайди ва уларнинг ҳисобини юритишда иштирок этади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларнинг (оилаларнинг) мурожаатларини кўриб чиқади ҳамда уларга тегишли ахборот ва зарур материалларни тақдим этади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) маслаҳат, ижтимоий ҳамда психологик ёрдам кўрсатилиши юзасидан ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар ва бошқа ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларнинг фаолияти устидан жамоатчилик назоратини амалга оширади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) кўрсатилган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам натижаларининг самарадорлигини, шунингдек уларнинг эҳтиёжларини баҳолашда иштирок этади;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларни ҳамда ҳомийларни ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишга жалб этиш бўйича чора-тадбирларни амалга оширади.
Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа чора-тадбирларда ҳам иштирок этиши мумкин.
17-модда. Нодавлат нотижорат ташкилотларининг ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятда иштирок этиши
Нодавлат нотижорат ташкилотлари:
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлайди ва уларнинг ҳисобини юритишда иштирок этади;
ижтимоий иш соҳасидаги дастурлар ва лойиҳаларни ишлаб чиқишда ҳамда амалга оширишда иштирок этади;
ижтимоий иш доирасида ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатади ёки уларнинг кўрсатилишини ташкил этади;
ижтимоий иш соҳасидаги тегишли органлар ва ташкилотлар фаолияти устидан жамоатчилик назоратини амалга оширади;
ижтимоий иш соҳасидаги давлат ижтимоий буюртмаларини, субсидияларини ва грантларини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда олади.
Нодавлат нотижорат ташкилотлари қонунчиликка мувофиқ бошқа чора-тадбирларда ҳам иштирок этиши мумкин.
18-модда. Тадбиркорлик субъектлари ва жисмоний шахсларнинг ижтимоий иш соҳасидаги фаолиятда иштирок этиши
Тадбиркорлик субъектлари ва жисмоний шахслар:
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлайди ва уларнинг ҳисобини юритишда иштирок этади;
ижтимоий иш соҳасидаги дастурлар ва лойиҳаларни ишлаб чиқишда ҳамда амалга оширишда иштирок этади;
ижтимоий иш доирасида ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатади ёки уларнинг кўрсатилишини ташкил этади.
Тадбиркорлик субъектлари ва жисмоний шахслар қонунчиликка мувофиқ бошқа чора-тадбирларда ҳам иштирок этиши мумкин.
4-боб. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам
19-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамнинг ихтисослашуви
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам бирламчи, ихтисослашган ва юқори ихтисослашган даражаларга бўлинади.
Бирламчи ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам оғир ижтимоий вазиятни эрта аниқлашга ҳамда унинг олдини олишга қаратилган, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) оғир ижтимоий вазиятни енгиб ўтишда маҳалла даражасида кўрсатиладиган қисқа муддатли ҳаракатлар мажмуидир.
Ихтисослашган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам ижтимоий иш соҳасидаги мутахассисларнинг келишилган чоралари натижасида ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларнинг (оилаларнинг) индивидуал қобилиятларини ривожлантиришга, уларни доимий ёки даврий равишда ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш орқали оғир ижтимоий вазиятни енгиб ўтишига қаратилган ҳаракатлар мажмуидир.
Юқори ихтисослашган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) муассасада ёки мобиль гуруҳ томонидан уйда доимий тиббий-ижтимоий хизматлар, шу жумладан парваришлаш хизматлари кўрсатишга қаратилган ҳаракатлар мажмуидир.
20-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш жойи
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам:
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчининг яшаш жойида, шу жумладан Интернет жаҳон ахборот тармоғи орқали;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчининг маҳалласида;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларнинг муассасаларида, шу жумладан стационар муассасаларда кўрсатилади.
21-модда. Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам давлат органлари, ташкилотлари ва муассасалари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, тадбиркорлик субъектлари ҳамда жисмоний шахслар томонидан кўрсатилади.
Давлат ижтимоий хизматлари кўрсатувчилар давлат органлари, муассасалари ва ташкилотлари ёки давлат иштирокидаги ташкилотлардан иборатдир.
Нодавлат ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар қуйидагилардан иборат:
қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ давлат рўйхатидан ўтган, махсус ваколатли давлат органининг Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестрига киритилган, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) бирламчи, ихтисослашган ёки юқори ихтисослашган хизмат кўрсатадиган нодавлат нотижорат ташкилотлари;
махсус ваколатли давлат органининг Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестрига киритилган тадбиркорлик субъектлари ва жисмоний шахслар.
22-модда. Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестри
Махсус ваколатли давлат органининг аккредитациясидан ўтган ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестрига киритилади.
Аккредитациядан ўтган ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар ўз фаолиятини амалга ошириши натижасида олинган шахсга доир маълумотларнинг сир сақланишини таъминлайди.
Махсус ваколатли давлат органи томонидан ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларни аккредитациядан ўтказиш, Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестрига киритиш ва ундан чиқариш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
23-модда. Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсни (оилани) аниқлаш
Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсни (оилани) аниқлаш:
унинг даромади, яшаш шароитлари, бандлиги ва бошқа кўрсаткичларининг таҳлили;
жисмоний ва юридик шахслар томонидан берилган ахборот;
оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган хабар ва материаллар;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) мурожаати асосида амалга оширилади.
Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) махсус ваколатли давлат органининг туман (шаҳар) «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари, республика ижро этувчи ҳокимият органлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, тадбиркорлик субъектлари ёки жисмоний шахслар томонидан аниқланади.
Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсни (оилани) аниқлаш, ҳисобга олиш ва ҳисобдан чиқариш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
24-модда. Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) деб топиш
Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) деб топиш махсус ваколатли давлат органининг туманлар (шаҳарлар) «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари, республика ижро этувчи ҳокимият органлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва нодавлат нотижорат ташкилотлари томонидан амалга оширилади.
Ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) деб топиш мезонлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
25-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш асослари
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш учун қуйидагилар асос бўлади:
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) ёки унинг қонуний вакилининг мурожаати;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) ёки унинг қонуний вакилининг ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш шартларига розилиги.
Кечиктириб бўлмайдиган ҳолларда, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) розилигини талаб қилмасдан ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилади.
Ушбу модданинг биринчи қисмида белгиланган асосларга кўра ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам ижтимоий шартнома орқали кўрсатилиши мумкин.
Шахснинг (оиланинг) турмуш даражасидаги оғир ижтимоий вазиятни енгиш учун ички имкониятлари мавжуд бўлган ёки оғир ижтимоий вазиятга тушиб қолмаган, шу жумладан ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) деб топилмаган (ҳисобга олинмаган) тақдирда, ушбу шахсга (оилага) ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилмайди.
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамни ижтимоий шартнома орқали кўрсатиш шартлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
26-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчилар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
ўзига ёки ўз қарамоғидаги шахсга нисбатан инсонпарварлик билан ва унинг қадр-қимматини камситмайдиган тарзда ҳамда иззат-ҳурмат билан муносабатда бўлинишини талаб қилиш;
ўзининг ёки ўз қарамоғидаги шахснинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам турлари, уларнинг тақдим этилиш тартиби, муддатлари ва шартлари, шунингдек ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатувчи ижтимоий ходим тўғрисидаги маълумотларни сўраш ҳамда бепул олиш;
ўз ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, шу жумладан ўз манфаатларининг махсус ваколатли давлат органи томонидан ҳимоя қилиниши ҳуқуқидан фойдаланиш;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилиши чоғида ўзининг шахсга доир маълумотлари махфийлиги таъминланишини талаб қилиш;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланишга нисбатан ўз хоҳиш-истакларини билдириш;
жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар, ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан камситилмаган ҳолда фойдаланиш;
ўзига ёки ўз қарамоғидаги шахсга нисбатан кўрсатилаётган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамнинг сифати устидан шикоят қилиш;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамнинг режалаштирилишида ҳамда кўрсатилишида иштирок этиш;
ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар томонидан ўзига ёки ўз қарамоғидаги шахсга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилишини рад этиш;
ўзига ёки ўз қарамоғидаги шахсга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилаётганда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган бошқа шаклдаги ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланиш.
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчилар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
27-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчиларнинг мажбуриятлари
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчилар:
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланиш учун аҳамиятга эга бўлган ахборотни тақдим этиши;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланишда ижтимоий шартнома шартларига риоя этиши;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) мақоми тугатилишига сабаб бўлган ҳоллар юзага келган тақдирда, ижтимоий хизматлар кўрсатувчига бу ҳақда хабар бериши;
ўзига ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатаётган ижтимоий ходимнинг шахсини, ижтимоий мақомини ва касбий фаолиятини ҳурмат қилиши ҳамда унинг касбий фаолиятига қаршилик кўрсатмаслиги шарт.
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчиларнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
28-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчига ижтимоий хизматлар кўрсатилишини тугатиш
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчига кўрсатилаётган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамнинг тугатилиши учун қуйидагилар асос бўлади:
унинг ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) сифатидаги ҳолатни енгиб ўтганлиги;
ижтимоий шартнома шартларига риоя этмаганлиги;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилишини рад этганлиги;
Ўзбекистон Республикасидан ташқарига доимий яшаш жойига кўчиб ўтганлиги;
вафот этганлиги;
аҳамиятга эга бўлган ахборотнинг нотўғрилиги, қалбакилиги ёки бошқа шахсга тегишлилиги аниқланганлиги;
унинг озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ жазога ҳукм қилинганлиги, бундан қонунчиликда назарда тутилган ҳоллар мустасно.
29-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам турлари
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам турлари ҳамда шакллари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
30-модда. Ижтимоий хизматлар стандартлари
Ижтимоий хизматлар ижтимоий хизматлар стандартларига мувофиқ кўрсатилади.
Ижтимоий хизматлар стандартларида ижтимоий хизматнинг мақсадли гуруҳи, қисқача тавсифи ва кўлами, ижтимоий хизматлар кўрсатиш талаблари ва шартлари, ижтимоий хизматларни молиялаштириш манбалари, ижтимоий хизматлар кўрсатиш натижаларини баҳолаш ҳамда уларнинг сифат кўрсаткичлари, шунингдек ижтимоий хизматлар кўрсатиш учун зарур бўлган бошқа қоидалар акс эттирилади.
Белгиланган тартибда тасдиқланган ижтимоий хизматлар стандартлари реестри махсус ваколатли давлат органи томонидан юритилади.
31-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш билан боғлиқ фаолиятни молиялаштириш
Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш билан боғлиқ фаолиятни молиялаштириш манбалари қуйидагилардан иборат:
Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари;
махсус ваколатли давлат органи ҳамда бошқа ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларнинг бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлари;
ижтимоий хизмат кўрсатилишидан олинадиган даромадлар;
нодавлат нотижорат ташкилотларининг, тадбиркорлик субъектларининг, жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳомийлик хайриялари;
қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар.
5-боб. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам соҳасидаги давлат назорати
32-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилиши устидан давлат назорати
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳузуридаги Ижтимоий инспекция (бундан буён матнда Ижтимоий инспекция деб юритилади) ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар профилактикасини, аҳолини ижтимоий ҳимоя қилишда ҳамда ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишда қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширувчи ваколатли давлат органидир.
Ижтимоий инспекция:
ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
ногиронлиги бўлган шахсларга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишга доир талабларга ва стандартларга риоя этилишини назорат қилади;
вояга етмаганларга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилишига доир талабларга ва стандартларга риоя этилишини назорат қилади;
имконияти чекланган ва ногиронлиги бўлган шахслар учун қулай ва тўсиқсиз муҳит яратилишига доир қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этилишини назорат қилади;
ўзгалар парваришига муҳтож бўлган ёлғиз яшовчи кексаларга ҳамда ёлғиз кексаларга ва ногиронлиги бўлган шахсларга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилишига доир талабларга ва стандартларга риоя этилишини назорат қилади;
одам савдоси жабрдийдаларига, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларга ва вояга етмаганларга ҳамда муайян яшаш жойига эга бўлмаган шахсларга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилишига доир талабларга ва стандартларга риоя этилишини назорат қилади;
аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламларига иш ўринларининг энг кам сони белгиланишини ва ўқиш учун квоталар ажратилишини назорат қилади;
имконияти чекланган ва ногиронлиги бўлган шахсларнинг мослаштирувчи спорт турларига жалб этилишини назорат қилади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳолини муҳофаза қилиш зарурияти, талаблари ва шартлари тўғрисида кенг жамоатчилик ўртасида ахборот-тушунтириш ҳамда тарғибот тадбирларини ташкил этади ва ўтказади.
33-модда. Ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишда Ижтимоий инспекциянинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Ижтимоий инспекция:
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишнинг белгиланган талабларига ва стандартларига риоя этилиши ҳолатини текшириш;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш билан боғлиқ бўлган барча зарур ҳужжатларни ҳамда ахборотни сўраш ва бепул олиш;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш чоғида қонунчиликнинг бузилишига йўл қўймаслик тўғрисида мансабдор шахсларни ёзма равишда огоҳлантириш;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш чоғида қонунчиликнинг аниқланган бузилишларини, уларга имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш, шу жумладан айбдор шахсларни интизомий жавобгарликка тортиш тўғрисида тақдимномалар киритиш ҳуқуқига эга.
Инспекция ўз зиммасига юклатилган вазифаларнинг сифатли бажарилиши, шунингдек ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилиши устидан давлат назорати самарали амалга оширилиши учун жавобгардир.
Ижтимоий инспекция қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
6-боб. Ижтимоий ходим
34-модда. Ижтимоий ходимнинг вазифалари
Ижтимоий ходимнинг вазифалари қуйидагилардан иборат:
аҳолининг ижтимоий иш тўғрисидаги хабардорлигини ошириш;
ижтимоий хизматлар стандартларига риоя этган ҳолда, ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш ишларини ташкил этиш, шунингдек заруратга кўра, ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги мурожаатни республика ижро этувчи ҳокимият органларига, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларига, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига, нодавлат нотижорат ташкилотларига ҳамда тадбиркорлик субъектларига кўриб чиқиш ва қарор қабул қилиш учун юбориш;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсни (оилани), унинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар, ҳурмат қилиш ва уни камситишнинг ҳар қандай шаклига қарши туриш;
яшаш, эркинлик, шахсий дахлсизлик, қонун олдида тенглик, меҳнат қилиш, таълим олиш, фикрлаш ҳуқуқларини тарғиб қилиш.
Ижтимоий ходимнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа вазифалар ҳам бўлиши мумкин.
35-модда. Ижтимоий ходимнинг мажбуриятлари
Ижтимоий ходим:
ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этиши;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) муаммоларини ва эҳтиёжларини аниқлаши, шунингдек ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсни (оилани) оғир ижтимоий вазиятдан олиб чиқишга кўмаклашиши;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишда фуқаронинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар, ўз фаолиятини ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчиларни жалб қилган ҳолда амалга ошириши;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамдан фойдаланувчиларга уларнинг ўз имкониятларини амалга ошириши, мустақил фаолият юритишига ҳамда ўз қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга доир кўникмаларини ошириши учун кўмаклашиши;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатилиши учун талабгорларнинг эҳтиёжларини баҳолаш жараёнида шахсга доир, шу жумладан унинг мол-мулкига доир ўзи тўплаган маълумотларнинг махфийлигини таъминлаши;
ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатишда бошқа давлат органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, жисмоний ва юридик шахслар, волонтёрлар ва ижтимоий соҳага оид бошқа гуруҳлар билан ҳамкорлик қилиши;
ўз касбий салоҳияти ва малакасини тизимли равишда ошириб бориши;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни (оилаларни) аниқлаш ва баҳолаш бўйича ташкил этиладиган гуруҳ (мультидисциплинар гуруҳ) таркибида иштирок этиши шарт.
Ижтимоий ходимнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
36-модда. Ижтимоий ходимнинг профессионаллик даражаси ва шахсий фазилатлари
Ижтимоий ходимнинг профессионаллик даражаси қуйидагилар орқали баҳоланади:
одоб-ахлоқ қоидаларига риоя этиш, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва шахсга доир маълумотлари махфийлигини таъминлаш;
ўз ишини режалаштириш ва мувофиқлаштириш, ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларга (оилаларга) оид ҳужжатларни юритиш ҳамда ҳисобдорликни ташкил этиш қобилияти.
Ижтимоий ходимнинг шахсий фазилатлари қуйидагилардан иборат:
ўзини ўзи англаш, баҳолаш ва танқидий фикрлаш;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) билан самарали мулоқот қилиш, уни эшитиш ва унга ўринли савол бериш;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахс (оила) билан ўзаро муносабатларда бетарафликни ва ижтимоий адолатни сақлаш;
инсонпарварлик, ҳар бир шахснинг (оиланинг) қадр-қимматини ва ҳуқуқларини ҳурмат қилиш;
ижтимоий ҳимояга муҳтож шахснинг (оиланинг) индивидуал фарқларига баҳо бермаслик ва бағрикенглик.
7-боб. Ижтимоий ходим фаолиятининг кафолатлари
37-модда. Ижтимоий ходимнинг мақоми
Ўзбекистон Республикасида ижтимоий ходимнинг мақоми тан олинади ва унга ўз касбий фаолиятини амалга ошириши учун шарт-шароитлар яратилади, уни ижтимоий қўллаб-қувватлаш чоралари кўрилади ҳамда унинг ижтимоий мавқеи ва обрў-эътиборини ошириш учун ҳуқуқлар ва кафолатлар берилади.
Ижтимоий ходим фаолият олиб борадиган тизим қайта ташкил этилган, бутунлай ёки қисман ўзгартирилган тақдирда ҳам ижтимоий ходим мақомининг барқарорлиги давлат томонидан кафолатланади.
Тегишли маълумотга, касбий салоҳиятга ҳамда иш тажрибасига эга бўлган шахслар ижтимоий ходим сифатидаги фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқига эга.
Етарли малакага эга бўлмаганлиги сабабли, шунингдек ижтимоий иш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий принципларига зид хатти-ҳаракатлар содир этганлик учун ижтимоий ходим мақомидан маҳрум қилиш қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
Ижтимоий ходимларнинг мақомини белгиловчи малака сертификатини бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
38-модда. Ижтимоий ходимнинг ижтимоий муҳофазаси
Ижтимоий ходимнинг ҳуқуқлари, шаъни ва қадр-қиммати қонун билан қўриқланади.
Ижтимоий ходим ўз касбий фаолиятини амалга ошираётганда давлат унинг ҳимоя қилинишини таъминлайди.
Тегишли ваколатларга эга бўлмаган давлат органлари ва ташкилотлари ижтимоий ходимнинг касбий фаолиятига бевосита аралашишга ҳақли эмас.
Давлат ижтимоий ходимлар учун қулай меҳнат шароитларини яратиб беради, уларни ижтимоий имтиёзлар билан таъминлайди.
Ижтимоий ходимларнинг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ санитария-гигиенага оид, эпидемияга қарши, терапевтик ва профилактика чораларини ўз ичига олувчи бепул тиббий хизматлардан фойдаланиши давлат томонидан кафолатланади.
39-модда. Ижтимоий ходимнинг одоб-ахлоқ қоидалари
Ижтимоий ходимнинг одоб-ахлоқ қоидалари ижтимоий ходимнинг шахсига ва касбига доир вазифаларни бажариши чоғида унинг хулқ-атворига қўйиладиган талабларни белгиловчи қоидалар мажмуидан иборатдир.
Ижтимоий ходимнинг одоб-ахлоқ қоидалари махсус ваколатли давлат органи томонидан белгиланади.
40-модда. Ижтимоий ходим фаолиятида супервизияни ташкил этиш
Ижтимоий ходим фаолиятида унинг касбий ўсишини қўллаб-қувватлаш, амалий кўникмаларини мустаҳкамлаш, кўрсатилаётган ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдамнинг сифатини ошириш ҳамда ушбу ходимнинг касбий жиҳатдан оғир вазиятларга тушиб қолишининг (касбий жиҳатдан «куйиб қолиши»нинг) олдини олиш мақсадида иш берувчи томонидан унга услубий, маслаҳат ёрдами ва амалий ёрдам кўрсатиш (супервизия) ташкил қилиниши шарт.
41-модда. Ижтимоий ходимнинг меҳнатига ҳақ тўлаш шартлари
Ижтимоий ходимнинг меҳнатига меҳнат шартномасида назарда тутилган функционал мажбуриятларни бажарганлиги учун ҳақ тўланади. Ижтимоий ходимнинг қўшимча шартнома асосида бошқа ишларни ва мажбуриятларни бажарганлиги учун ушбу шартномага мувофиқ алоҳида ҳақ тўланади, бундан қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллар мустасно.
Ижтимоий ходимнинг меҳнатига ҳақ тўлаш тартиби қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.
Ижтимоий ходим алоҳида шароитларда ишлаганлиги учун унинг базавий тариф ставкасига устамалар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.
Республиканинг ноқулай табиий-иқлим шароитларига эга бўлган ҳамда олис тоғли ва чекка ҳудудларида ишлайдиган ижтимоий ходимларга давлат томонидан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ устамалар ва имтиёзлар белгиланади.
Давлат органларида фаолият олиб борадиган ижтимоий ходимлар учун давлат бюджети ва бюджетдан ташқари жамғармалар маблағлари доирасида устамалар, моддий рағбатлантириш ва компенсациянинг бошқа турлари белгиланиши мумкин.
42-модда. Ижтимоий ходимнинг фаолиятига доир чекловлар
Қуйидаги шахсларнинг ижтимоий ходим сифатида фаолият юритишига йўл қўйилмайди:
қонуний кучга кирган суд ҳукмига мувофиқ ижтимоий ходим сифатида фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум этилган шахслар;
қонунчиликда белгиланган тартибда суд томонидан муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган шахслар;
LexUZ шарҳи
Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 30, 31-моддалари.
ижтимоий ходим фаолиятини амалга оширишга тўсқинлик қиладиган касалликлари бўлган шахслар;
психиатрия ёки наркология муассасаларида ҳисобда турган шахслар;
қасддан содир этилган жиноят учун илгари судланган шахслар.
Жинсий эркинликка қарши жиноятларни содир этган шахсларнинг, судланганлиги ҳолати тугатилганлигидан ёки олиб ташланганлигидан ҳамда ўзига нисбатан амнистия ёки афв этиш акти қўлланилганлигидан қатъи назар, ижтимоий ходим сифатида фаолият юритиши ман этилади.
Ижтимоий ходим сифатида фаолиятни амалга оширишга тўсқинлик қиладиган касалликлар рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
8-боб. Якунловчи қоидалар
43-модда. Низоларни ҳал этиш
Ижтимоий иш соҳасида юзага келадиган низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал этилади.
44-модда. Ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Ижтимоий иш тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
45-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш
Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:
1) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 26 декабрда қабул қилинган «Кексалар, ногиронлар ва аҳолининг бошқа ижтимоий эҳтиёжманд тоифалари учун ижтимоий хизматлар тўғрисида»ги ЎРҚ-415-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 12, 382-модда);
2) Ўзбекистон Республикасининг 2017 йил 13 июнда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-436-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2017 йил, № 6, 300-модда) 40-моддаси;
3) Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-683-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, 4-сонга илова) 237-моддаси;
4) Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 17 майда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасида тиббий-ижтимоий хизматлар тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-770-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2022 йил, № 5, 464-модда) 31-моддаси.
46-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
47-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ижтимоий хизматлар кўрсатувчиларни аккредитациядан ўтказиш, Ижтимоий хизматлар кўрсатувчилар реестрига киритиш ва ундан чиқариш тартибини 2027 йил 1 январга қадар ишлаб чиқсин ҳамда тасдиқласин;
ижтимоий ходимларнинг мақомини белгиловчи малака сертификатини бериш тартибини ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
ижтимоий ходим сифатида фаолиятни амалга оширишга тўсқинлик қиладиган касалликлар рўйхатини ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
48-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ушбу Қонуннинг 22 ва 30-моддалари 2027 йил 1 январдан эътиборан амалга киритилади.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2026 йил 23 июль,
ЎРҚ-1159-сон
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 23.07.2026 й., 03/26/1159/0773-сон)