01/2-38-сон 25.07.2024. SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

buyrugʻi

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 21-avgustda hisobga olindi, hisob raqami 277]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “Oʻzbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekiston Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1998-yil 4-martdagi 21-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.03.08-98 “Yogʻoch konstruksiyalar” qurilish meʼyorlari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi hamda “Oʻzsanoatqurilishmateriallari” uyushmasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazirning birinchi oʻrinbosari Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 25-iyul,

01/2-38-son

Kelishildi:

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2024-yil 26-iyun

Tabiiy pardozbop toshlar va boshqa tosh mahsulotlari ishlab chiqarishni rivojlantirish boʻyicha rais oʻrinbosari B. BOBOKULOV

2024-yil 5-iyul

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2024-yil 16-iyul

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 25-iyuldagi 01/2-38-son buyrugʻiga
ILOVA

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) butun va yelimlangan yogʻoch konstruksiyalardan bino va inshootlarni loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish hamda foydalanishga oid talablarni belgilaydi.

Ushbu SHNQning talablari gidrotexnika inshootlari, koʻpriklar, qoziqli poydevorlarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlariga havolalar

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qoʻllanilgan:

SHNQ 2.01.02-04 “Bino va inshootlarning yongʻin xavfsizligi”;

QMQ 2.01.03-19 “Seysmik hududlarda qurilish”;

QMQ 2.01.07-96 “Yuklar va taʼsirlar”;

SHNQ 2.03.01-21 “Beton va temir-beton konstruksiyalar”;

SHNQ 2.03.05-23 “Poʻlat konstruksiyalar. Loyihalash talablari”;

QMQ 2.03.11-96 “Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish”;

GOST 8486-86 “Ignabargli arralangan yogʻoch materiallar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: “Pilomateriali xvoynix porod. Texnicheskiye usloviya”);

GOST 9077-82 “Maydalangan changsimon kvars. Umumiy texnik shartlar” (rasmiy manba: “Kvars molotiy pilevidniy. Obshiye texnicheskiye usloviya”);

GOST 9463-2016 “Ignabargli dumaloq yogʻoch materiallar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: “Lesomateriali kruglie xvoynix porod. Texnicheskiye usloviya”);

GOST 27751-2014 “Qurilish konstruksiyalari va poydevorlarining ishonchliligi. Asosiy qoidalar” (rasmiy manba: “Nadyojnost stroitelnix konstruksiy i osnovaniy. Osnovnie polojeniya”);

GOST 30247.0-94 (ISO 834-75) “Qurilish konstruksiyalari. Olovbardoshlikka sinash usullari. Umumiy talablar” (rasmiy manba: “Konstruksii stroitelnie. Metodi ispitaniy na ognestoykost. Obshiye trebovaniya”);

GOST 30247.1-94 “Qurilish konstruksiyalari. Olovbardoshlikka sinash usullari. Yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalar” (rasmiy manba: “Konstruksii stroitelnie. Metodi ispitaniy na ognestoykost. Nesushiye i ograjdayushiye konstruksii”);

GOST 30403-2012 “Qurilish konstruksiyalari. Yongʻin xavfiga sinash usullari” (rasmiy manba: “Konstruksii stroitelnie. Metod ispitaniya na pojarnuyu opasnost”).

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

yogʻoch konstruksiyalar — qurilish va montaj ishlarini bajarish jarayonida oʻzaro bogʻlangan yogʻoch elementlardan tashkil topgan, muayyan funksional maqsadga ega boʻlgan bino va inshootning bir qismi;

bino — funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki boʻlishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi;

inshoot — har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarish, moddiy qimmatliklarni joylashtirish va saqlash, odamlarning vaqtincha boʻlishi (harakatlanishi), shuningdek uskunalar yoki kommunikatsiyalarni joylashtirish (oʻtkazish, ulash) uchun moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat hajmiy, yassi yoki chiziq tarzidagi qurilish tizimi;

nagel — siljiydigan zoʻriqishni qabul qiluvchi sterjen yoki plastina shaklidagi mexanik aloqa.

3. Mazkur SHNQda quyidagi qisqartma qoʻllanilgan:

FSF — fenol-formaldegid yelim;

FBS — bakelitlangan faner;

MTP — metall tishli plastina;

OHV — olovdan himoya qiluvchi vosita;

TNB — texnik nazorat boʻlim;

KPU — koʻpik poliuretan.

3-bob. Umumiy qoidalar

4. Yogʻoch konstruksiyalarni namlik, biologik shikastlanish va korroziyadan (agressiv muhitda ishlaydigan konstruksiyalarda) himoyalash QMQ 2.03.01-96ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

5. Yogʻoch konstruksiyalarni yongʻin sodir boʻlganda, yongʻin taʼsiridan himoyalash SHNQ 2.01.02-04ga, seysmik hududlarda qurilishda esa QMQ 2.01.03-19ga muvofiq loyihalash lozim.

6. Yogʻoch konstruksiyalar yuklarning xususiyati va davomiyligini hisobga olgan holda yuk koʻtarish qobiliyati (chegaraviy holatlarning 1-guruhi) va normal ishlashga xalaqit bermaydigan deformatsiyalar (chegaraviy holatlarning 2-guruhi) boʻyicha hisoblash talablariga muvofiq bajarilishi kerak.

7. Yogʻoch konstruksiyalarning zavodda ishlab chiqarilishi, shuningdek ularni element va yiriklashtirilgan bloklar koʻrinishida ishlatish, tashish va oʻrnatish sharoitlarini hisobga olgan holda loyihalash lozim.

8. Atrof-muhit harorati 50 °C dan oshmasa, doimiy yoki davriy uzoq muddatli issiqlik taʼsirida yogʻoch konstruksiyalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

9. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarni loyihalashda harorat 35 °C dan yuqori boʻlishi, havoning nisbiy namligi 50 foizdan kam boʻlmasligiga yoʻl qoʻyiladi.

4-bob. Materiallar

10. Yogʻoch konstruksiyalarni ishlab chiqarish uchun yogʻochning ignabargli turlaridan foydalanish kerak.

11. Qattiq yaproqli yogʻochlardan tayyorlangan nagellar, yostiqlar konstruksiya qismlari uchun ishlatilishi kerak.

12. Havo elektr uzatish tizimlarining yogʻoch ustun konstruksiyalari uchun qaragʻay va yaproqli yogʻochlardan, (35 kV va undan past zoʻriqishli elektr uzatish tizimlari ustun konstruksiyalari uchun yerga koʻmilgan qoʻshimcha elementlari bundan mustasno) archa va pixta yogʻochlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

13. Yuk koʻtaruvchi yogʻoch konstruksiyaning elementlari uchun ishlatiladigan yogʻochning sifati mazkur SHNQning 2-ilovasiga mos kelishi kerak.

14. Mustahkamlik turlari yoki sinflariga mos keluvchi yogʻochning mustahkamligi ushbu SHNQning 3-ilovasida keltirilgan normativ qarshiliklardan kam boʻlmasligi kerak.

15. Foydalanish sharoitlarining tasnifi mazkur SHNQning 1-ilovasidagi 1-jadvalda, konstruksiyalarni loyihalash va tayyorlashda ularning oʻziga xosligi 2-jadvalida keltirilgan.

16. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyaning 1a, 1b va 2a sinflari (mazkur SHNQning 1-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan) 1a foydalanish sinfi uchun qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

17. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyada nisbiy namligi 30 foizdan oshmaganda 2b va 3 sinflarning funksional vazifalari qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

18. Butun yogʻoch konstruksiyalardan 2, 3 va 4-foydalanish sharoit sinflarida, yogʻochning qurishi, parchalanishi yoki tolalarning ezilishini oshishiga olib kelmaganda, yogʻochdagi namlik miqdori 40 foizdan koʻp boʻlmagan chirishdan himoyalangan holatda qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

19. Yogʻoch qotiriladigan, oʻrnatiladigan hamda boshqa elementlar tekis, tugunsiz nuqsonlarsiz boʻlishi kerak.

20. Yogʻochning namligi 12 foizdan oshmasligi hamda chirishga chidamliligi kam (qayin, buk) yogʻoch jinslaridan tayyorlangan qismlarga antiseptik bilan ishlov berilishi lozim.

21. Konstruksiya elementlarini hisoblashda dumaloq yogʻoch oʻlchami har 1 m uzunlikda diametri 0,8 cm kamayib borishi, tilyogʻoch uchun esa har 1 m uzunlikda diametri 1 cm ga kamayib borishi boʻyicha qabul qilinishi kerak.

22. Yelimlangan faner konstruksiyalar uchun FSF markali faner hamda FBS markali bakelitlangan fanerdan foydalanish zarur.

23. Yogʻoch, yelimlangan, faner va bir tomonga yoʻnaltirilgan shponli konstruksiyalarning oʻz ogʻirligini hisoblash uchun yogʻochni zichligini mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq boʻlishi kerak.

24. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyada qatlamli yelimlangan shpon va fanerlarni yopishtirish uchun ishlatiladigan yelimlar ushbu SHNQning 2-jadvaliga muvofiq boʻlishi lozim.

25. Armaturani yopishtirish uchun yelimlar ushbu SHNQning 7-ilovasida keltirilgan.

26. Mazkur SHNQning 2-jadvalida keltirilmagan yelimlarni ularning xususiyatlari va yelim turlariga qoʻyiladigan talablarga muvofiq foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

27. Yogʻoch konstruksiyalardagi poʻlat elementlar sifatida SHNQ 2.03.05-23ga poʻlatlar va SHNQ 2.03.01-21ga asosan poʻlat armaturalar qoʻllanilishi kerak.

28. Poʻlat uchun agressiv muhitda ishlatiladigan konstruksiyani biriktiruvchi elementlarda, korroziyaga chidamli poʻlatlar, alyumin qotishmalar, shisha plastiklar, yogʻoch qatlamli plastiklar hamda qattiq yaproqli daraxt jinslaridan foydalanish kerak.

29. Yelimlangan sterjenli konstruksiyalar uchun A400-600 sinfdagi davriy profilli sterjenlar va dumaloq poʻlatdan, aluminiy qotishmalaridan tayyorlangan sterjenlar, butun yelimlanadigan qismi kesilgan A240 sinfdagi armaturalar ishlatilishi kerak.

30. Yogʻoch konstruksiya va beton kompozit konstruksiyalarda mazkur SHNQning 10-ilovasiga muvofiq quyidagi materiallardan foydalanish zarur:

yogʻoch konstruksiyalar;

V20 va undan yuqori sinfdagi ogʻir beton hamda ushbu SHNQning 7-ilovasi talablariga muvofiq yelimlangan armatura sterjenlar.

31. Yogʻoch konstruksiyalarga kimyoviy ishlov berish uchun materiallar QMQ 2.03.11-96ga muvofiq tanlanishi kerak.

			1-jadval
Foydalanish sharoiti sinflari		Yogʻochning foydalanish jarayonidagi namligi, %	20 °S haroratda havoning yuqori nisbiy namligi, %
1 (quruq)	1a	8 dan kam	40
1 (quruq)	1b	10 dan kam	50
2 (normal)		12 dan kam	65
3 (nam)		15 dan kam	75
4 (hoʻl)	4a	20 dan kam	85
4 (hoʻl)	4b	20 dan ortiq	85 dan ortiq

Izoh. Yogʻochning foydalanish jarayonidagi namligini muvozanat holatidagi namlik deb qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi (ushbu SHNqning 2-ilovasi 1-rasmida keltirilgan).

				2-jadval
Yelim turi	Yelimlangan material	Funksional vazifasi boʻyicha sinfi (ushbu SHNQning 2-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan)	Foydalanish sharoiti sinfi (mazkur SHNQning 2-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan)	Yelimga misollar
1	Yogʻoch, yogʻochli plita materiallar	1 — 3	1 — 4	Rezorsin fenol formaldegid yoki melamin asosidagi yelim komponentlarini oldindan aralashtirish
2		1b — 3	1 — 3	Melamin asosida yelim komponentlarini yuzalarga alohida sepish
3		2b — 3	12	Suvga chidamliligi yuqori boʻlgan 2 komponentli poliuretanli EPI yelimi, karbamid yelimlari asosida
4	Yogʻoch bilan metall	1 — 3	1 — 3	Epoksid yelimlari asosida

5-bob. Materiallarning hisobiy xususiyatlari

32. Navlar boʻyicha saralangan qaragʻay, archa va Yevropa tilyogʻochlarining hisobiy qarshiligi quyidagi formula orqali aniqlanadi:

(1)

bu yerda:

— yogʻochning hisobiy qarshiligi, MPa, ushbu SHNQning 3-jadvalida keltirilgan;

— davomiy yuklanish rejimiga mos keladigan uzoq muddatli mustahkamlik koeffitsiyenti (mazkur SHNQning 4-jadvalida keltirilgan);

mehnat sharoitlari koeffitsiyentlarining hosilasi mazkur SHNQning 31-bandi boʻyicha aniqlanadi.

33. Boshqa jinsli yogʻochlarning hisobiy qarshiliklari ushbu SHNQning 3-jadvalida keltirilgan qiymatlarni 5-jadvalda keltirilgan

oʻtish koeffitsiyentlariga koʻpaytirib aniqlanishi kerak.

34. Mustahkamlik sinflari boʻyicha navlarga ajratilgan yogʻoch va yogʻochli materiallarning hisobiy qarshiligi

quyidagi formula orqali aniqlanadi:

(2)

bu yerda:

— ushbu SHNQning 3-ilovasida keltirilgan 0,95 ishonchlilikda aniqlangan materialning normativ mustahkamligi, MPa;

— 0,95 ishonchlilikda aniqlangan normativ mustahkamlikdan

, 0,99 ishonchlilikda aniqlangan normativ mustahkamlikka

oʻtish uchun materialning ishonchlilik koeffitsiyenti ushbu SHNQning 6-jadvaliga muvofiq quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:

(3)

— 0,95 ishonchlilik bilan aniqlanadigan statistik funksiya miqdori;

— 0,99 ishonchlilik bilan aniqlanadigan statistik funksiya miqdori;

bu yerda:

— oʻzgaruvchanlik koeffitsiyenti ushbu SHNQning 6-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

		3-jadval
Elementlarning zoʻriqish holati va xususiyatlari	Belgilanishi	Yogʻoch turlari uchun hisobiy qarshiliklar, MPa (kgf/cm²)
Elementlarning zoʻriqish holati va xususiyatlari	Belgilanishi	1	2	3
1. Tolalar boʻyicha egilish, siqilish va ezilish:
balandligi 50 cm dan oshmaydigan toʻgʻri burchakli kesimli elementlar balandligi 50 cm dan yuqori		21 (210)	19,5 (195)	13 (130)
kesim balandligi 11 dan 50 cm gacha, eni 11 dan 13 cm gacha boʻlgan toʻrtburchak kesimli elementlar		22,5 (225)	21 (210)	15 (150)
kesim balandligi 13 dan 50 cm gacha, eni 13 cm dan ortiq boʻlgan toʻrtburchak kesimli elementlar		24 (240)	22,5 (225)	16,5 (165)
hisobiy kesimdagi kesilmagan dumaloq yogʻoch elementlari		-	24 (240)	15 (150)
2. Tolalar boʻyicha choʻzilishi:
butun yogʻoch elementlarda		15 (150)	10,5 (105)	-
yelimlangan elementlarda		18 (180)	13,5 (135)	-
3. Koʻndalang tolalar boʻyicha butun yuzadagi siqilish va ezilishi		2,7 (27)	2,7 (27)	2,7 (27)
4. Koʻndalang tolalar boʻyicha mahalliy ezilishi:
konstruksiyaning tayanch qismlari, elementlar kesimi va tugunli birikmalar		4,5 (45)	4,5 (45)	4,5 (45)
shayba ostida ezilish burchaklari 90° dan 60° gacha boʻlganda		6.0 (60)	6.0 (60)	6.0 (60)
5. Tolalar boʻylab boʻlinishi:
butun yogʻoch elementlarni egishda		2,7 (27)	2.4 (24)	2.4 (24)
yelimlangan elementlarni egishda		2.4 (24)	2,25 (22,5)	2,25 (22,5)
yuqori zoʻriqish uchun frontal kesimlarda		3,6 (36)	3,2 (32)	3,2 (32)
yuqori zoʻriqish uchun mahalliy yelimlangan birikmalarda		3,2 (32)	3,2 (32)	3,2 (32)
6. Tolalar boʻylab boʻlinishi:
butun yogʻoch elementlarning birikmalarida		1,5 (15)	1.2 (12)	0,9 (9)
yelimlangan elementlarning birikmalarida		1,05 (10,5)	1,05 (10,5)	0,9 (9)
7. Yelimlangan yogʻoch elementlarning tolalari boʻylab choʻzilishi		0,23 (2,3)	0,15 (1,5)	0,12 (1,2)
8. Tolalarning 45⁰ burchak ostidagi kesimida		9 (90)	7,5 (75)	6 (60)
Tolalarning 90°burchak ostidagi kesimida		16,5 (165)	13,5 (135)	12 (120)

Izohlar:

1. Konstruksiyalar qurilish jarayonlarida tayyorlanganda ushbu jadvalning 2-bandiga muvofiq qabul qilingan hisobiy qarshilikning qiymatlari 30 foizga kamaytirilishi kerak.

2. Taxta qoplama va tom osti elementlari 3-tur yogʻochdan tayyorlanganda egilishdagi hisobiy qarshilik 19,5 MPa (195 kgf/cm²) ga teng deb olinishi kerak.

			4-jadval
Zoʻriqish rejimlarning belgilanishi	Zoʻriqish rejimlarining xususiyatlari	Zoʻriqishning taʼsir qilish vaqti, s	Uzoq muddatda mustahkamlik koeffitsiyenti
A	Standart dastgoh sinovlarda zoʻriqishning ortib borishi	1 — 10	1.0
B	Doimiy va uzoq muddatli vaqtinchalik zoʻriqishlarning birgalikdagi taʼsiri, ularning zoʻriqishi barcha konstruksiya elementlaridagi toʻliq zoʻriqishning 80 foizidan oshsa	10⁸-10⁹	0,53
V	Turar joy va jamoat binolari orayopmalariga doimiy, uzoq muddatli vaqtinchalik zoʻriqishlarning va odamlardan tushayotgan yuklarning birgalikdagi taʼsiri	10⁶-10⁷	0,66
G	Doimiy va qisqa muddatli qordan tushadigan taʼsiri	10⁶-10⁷	0,66
D	Doimiy va qisqa muddatli shamoldan uzatilayotgan zoʻriqishlarning yoki doimiy va qisqa muddatli qor va shamoldan uzatilayotgan zoʻriqishlarning birgalikdagi taʼsiri	10³-10⁴	0,8
E	Doimiy va montaj yuklarining birgalikdagi taʼsiri	10³-10⁴	0,8
J	Doimiy va seysmik yuklarning birgalikdagi taʼsiri	10-10²	0,92
I	Impuls va zarbadan berilayotgan yuklarning taʼsiri	10¹ — 10^-8	1.1
K	Yongʻin paytida doimiy va qisqa muddatli qordan uzatilayotgan zoʻriqishlarning birgalikdagi taʼsiri	10³-10⁴	0,8
L	Havodan elektr uzatish liniyalarining tayanchlari uchun muzlagan paytda, montaj jarayonida, muzlagan paytdagi shamoldan, oʻrtacha yillik haroratdan past haroratlarda simlarni taranglagandan hosil boʻladigan zoʻriqishlardan	10⁴-10⁵	0,75
M	Havodan elektr uzatish liniyalarining tayanchlari uchun simlar va kabellar uzilgan holatda	10¹-10^-2	1.0

Izoh. B rejimda toʻliq zoʻriqishning foizini aniqlash uchun hisobiy yuklar koʻrib chiqiladi.

	5-jadval
Yogʻoch jinslari	Hisobiy qarshiliklar uchun koeffitsiyent
Yogʻoch jinslari	tolalar boʻylab choʻzilish, egilish, siqilish va ezilish	tolalar boʻylab siqilish va ezilish	boʻlinish
Ignabargli
1. Tilyogʻoch	1.2	1.2	1
2. Sibir kedr daraxti	0,9	0,9	0,9
3. Krasnoyarsk oʻlkasining kedr daraxti	0,65	0,65	0,65
4.Oq qaragʻay	0,8	0,8	0,8
Qattiq yaproqli
5. Eman	1.3	2	1.3
6. Shumtol, zarang, qandagʻoch	1.3	2	1.6
7. Akatsiya	1.5	2.2	1.8
8. Oq qayin, qayin	1.1	1.6	1.3
9. Qayragʻoch	1	1.6	1
Yumshoq yaproqli
10. Bujun, joʻka, togʻterak, terak	0,8	1	0,8

Izoh. Antiseptiklar bilan shimdirilmagan tilyogʻochdan (namligi

) tayyorlangan havodan elektr uzatish liniyalarining tayanchlari uchun ushbu jadvalda koʻrsatilgan koeffitsiyentlar

0,85 koeffitsiyentga koʻpaytiriladi.

			6-jadval
T/r	Zoʻriqish holati	Oʻzgaruvchanlik koeffitsiyenti,	Materiallar boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyenti,
1.	Egilish	0,15	1.2
2.	Tolalar boʻyicha siqilish va ezilish	0,13	1.15
3.	Tolalar boʻyicha choʻzilish	0.2	1.25
4.	Tolalar boʻylab yorilish	0.2	1.25
5.	Tolalarga koʻndalang yoʻnalishda siqilish va ezilish	0,13	1.15
6.	Tolalarga koʻndalang yoʻnalishda choʻzilish	0,25	1.4
7.	Tolalarga koʻndalang yoʻnalishda yoriq paydo boʻlish	0.2	1.25
8.	Elastiklik moduli	0,15	-

35. Koʻp qatlamli bir yoʻnalishda yelimlangan shponli gʻoʻlaning hisobiy qarshiligi ushbu SHNQning 1-formulasi boʻyicha aniqlanishi kerak.

36. Yogʻoch uzunlikning bir qismi uchun tolalarga koʻndalang yoʻnalishda mahalliy yorilishi boʻyicha hisobiy qarshiligi

(yuklanmagan qismining uzunligi yorilish maydonining uzunligi va elementlarning qalinligidan kam boʻlmagan holatda), konstruksiyalarning tayanch qismlarida, frontal birikmalarida va elementlarning tugun birikmalarida hamda shayba ostida ezilish burchaklari 90° dan 60° gacha boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

(4)

bu yerda:

— yogʻochning tolalar boʻylab butun yuzada siqilish va yorilishga boʻlgan hisobiy qarshiligi;

— yogʻoch tolalari boʻylab yorilish maydonining uzunligi, mm.

		7-jadval
T/r	Zoʻriqish holati	Hisobiy qarshilik, MPa, LVL navlari/mustahkamlik sinflari uchun
T/r	Zoʻriqish holati	Belgilanishi	1/K45	2/K40	3/K35
1.	Egilish		39	34	oʻttiz
2.	List tekisligi ichidagi tolalar boʻylab siqilish		32	oʻttiz	27
3.	List tekisligi ichidagi tolalarga koʻndalang yoʻnalishda siqilish		4.8	4.7	4.5
4.	List tekisligidan tashqaridagi tolalarga koʻndalang yoʻnalishda siqilish		2.4	2.3	2.3
5.	List tekisligi ichidagi tolalarga koʻndalang yoʻnalishda konstruksiya tayanch qismlari va tugun birikmalaridagi mahalliy yorilish		7.5	7.4	7.25
6.	Tolalar boʻyicha choʻzilish		31	27	24
7.	List tekisligida tolalarga koʻndalang yoʻnalishda choʻzilish		0,45	0,45	0,45
8.	List tekisligida tolalarga koʻndalang yoʻnalishda boʻlinish		4.1	3.9	3.9
9.	List tekisligida tolalar boʻyicha boʻlinish		3.2	3	2.9
10.	List tekisligida tolalarga koʻndalang yoʻnalishda boʻlinish		1.5	1.5	1.5

37. Yogʻochning tolalar yoʻnalishi boʻyicha

burchak ostida ezilishiga hisobiy qarshiligi quyidagi formula orqali aniqlanishi zarur:

(5)

38. Yogʻochning tolalar yoʻnalishi boʻyicha

burchak ostida choʻzilishiga hisobiy qarshiligi quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

(6)

39. Yogʻochning tolalar yoʻnalishi boʻyicha

burchak ostida boʻlinishiga hisobiy qarshiligi quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:

(7)

40. Qurilish fanerining hisobiy qarshiligi ushbu SHNQning 1-formulasi boʻyicha aniqlanishi kerak.

Bu yerda,

ushbu SHNQning 8-jadvaliga muvofiq olinishi lozim.

41. Hisobiy qarshilikni aniqlashda quyidagi ish sharoitlarining koeffitsiyentlari qoʻllanilishi kerak:

konstruksiyalardan foydalanish sharoitlari uchun ushbu SHNQning 9-jadvalida keltirilgan

koeffitsiyent;

35 °C dan past boʻlgan havo haroratida ishlaydigan konstruksiyalar koeffitsiyenti

;

50 °S havo haroratda koeffitsiyent

Oraliq harorat qiymatlari uchun koeffitsiyentlar interpolyatsiya usuli bilan aniqlanishi lozim.

42. Egilgan, markazdan tashqari siqilgan, siqilib-egilgan va siqilgan toʻgʻri toʻrtburchak kesimining balandligi 50 cm dan katta boʻlgan yelimlangan elementlarning tolalar boʻyicha egilish va siqilishga hisobiy qarshilik qiymatlari

koeffitsiyenti ushbu SHNQning 10-jadvalida keltirilgan.

43. Hisobiy kesimda zaiflashgan choʻziladigan elementlar va dumaloq yogʻochning egiladigan kesimli elementlar koeffitsiyenti

hamda bosim ostida antipiren moddalar bilan chuqur shimdirilgan elementlar koeffitsiyenti

qabul qilinishi kerak.

44. Egilgan, markazdan tashqari siqilgan, siqilib-egilgan va siqilgan yelimlangan yogʻoch elementlarning, qatlam qalinligiga, tolalar boʻylab egilish, boʻlinish va siqilishga bogʻliq holdagi hisobiy qarshilik qiymati

koeffitsiyenti ushbu SHNQning 11-jadvalida keltirilgan.

45. Egilgan konstruksiya elementlarining, choʻzilish, siqilish va egilishdagi hisobiy qarshilik qiymatlari

koeffitsiyenti ushbu SHNQning 12-jadvalida keltirilgan.

46. Xizmat muddatiga bogʻliq

koeffitsiyenti mazkur SHNQning 13-jadvalida keltirilgan.

47. G-K yuklanish rejimlarida tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi ezilish uchun koeffitsiyenti

ushbu SHNQning 4-jadvali muvofiq aniqlanadi, shuningdek havodan elektr uzatish liniyalarining tayanchlari uchun koeffitsiyenti

hisoblanishi kerak.

48. Ikkinchi guruhning chegaraviy holatlar boʻyicha hisoblashda yogʻoch va yogʻochdan tayyorlangan materiallarning hisobiy elastiklik moduli (siljish moduli)

quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi kerak:

(8)

bu yerda:

— egilishdagi oʻrtacha elastiklik moduli (siljish moduli) ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq aniqlanadi, MPa;

— B yuklanish rejimidagi elastiklik xususiyatlari uchun davomiylik koeffitsiyenti (ushbu SHNqning 3-ilovasidagi 4-jadvalida keltirilgan) — 0,75 ga, V yuklanish rejimi uchun — 0,9, boshqa yuklanish rejimlari uchun — 1 ga teng deb qabul qilinadi;

— ish sharoitlari koeffitsiyentlarining hosilasi ushbu SHNQning 28-bandiga muvofiq belgilanadi.

49. Deformatsiyalangan sxemada 1-guruh chegaraviy holatlar hisobida yogʻochning hisobiy elastiklik moduli (siljish moduli)

quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi kerak:

(9)

bu yerda:

— 0,95 ishonchlilik bilan aniqlanadigan egilishdagi normativ qayishqoqlik moduli, MPa ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq aniqlanadi;

— ushbu SHNQning 32-bandiga muvofiq belgilanadi.

50. Puasson koeffitsiyenti tolalar boʻyicha yoʻnaltirilgan zoʻriqishlarda yogʻochning tolalarga koʻndalang yoʻnalishda —

, tolalarga koʻndalang yoʻnaltirilgan zoʻriqishlarda esa yogʻochning tolalar boʻyicha —

olinishi kerak.

	8-jadval
Fanerlar turi	Hisobiy qarshiligi, MPa (kgf/cm²)
Fanerlar turi	List tekisligida choʻzilgandagi	List tekisligida siqilgandagi	List tekisligida egilgandagi	List tekisligida boʻlingandagi	List tekisligiga perpendikulyar kesmadagi
1. FSF markali V/VV, V/S, BV/S navli yelimlangan qayin faner
qalinligi 8 mm va undan katta 7 qatlamli:
tolalar boʻyicha	21 (210)	18 (180)	24(240)	1.2 (12)	9 (90)
tashqi qatlam tolalariga koʻndalang yoʻnalishda	13.5 (135)	13 (130)	oʻn (100)	1.2 (12)	9 (90)
tolalarga 45º burchak ostida	7 (70)	10.5 (105)	—	1.2 (12)	13.5 (135)
qalinligi 5 — 7 mm, 5 qatlamli:
tashqi qatlam tolalari boʻyicha	21 (210)	19,5 (195)	27 (270)	1.2 (12)	7.5 (75)
tashqi qatlam tolalariga koʻndalang yoʻnalishda	9 (90)	10.5 (105)	4.5 (45)	1.2 (12)	9 (90)
tolalarga 45º burchak ostida	6 (60)	9 (90)	—	1.2 (12)	13.5 (135)
2. FSF markali V/VV va VV/S navli qalinligi 8 mm va undan katta yaproqli daraxtdan yelimlangan 7 qatlamli faner:
tashqi qatlam tolalari boʻyicha	13.5 (135)	26 (260)	27 (270)	0,9 (9)	7.5 (75)
tashqi qatlam tolalariga koʻndalang yoʻnalishda	11.5 (115)	19.5 (195)	16.5 (160)	0,75 (7.5)	7.5 (75)
tolalarga 45º burchak ostida	4.5 (45)	7.5 (75)	—	1.05 (10.5)	11.5 (115)
3. FBS markadagi qalinligi 7 mm va undan katta bakelitli faner:
tashqi qatlam tolalari boʻyicha	48,5 (485) / 32 (320)	42,5 (425) / 28 (280)	50 (500) / 33 (330)	2,7 (27) / 1,8 (18)	16,5(165) / 11 (110)
tashqi qatlam tolalariga koʻndalang yoʻnalishda	36,5 (365) / 24 (240)	35 (350) / 23 (230)	38 (380) / 25 (250)	2,7 (27) / 1,8 (18)	18 (180) / 12 (120)
tolalarga 45º burchak ostida	25 (250) / 16.5 (165)	32 (320) / 21 (210)	—	2,7 (27) / 1,8 (18)	24 (240) / 16 (160)

Izohlar:

1. Qayin faner listi tekisligiga perpendikulyar yoʻnalishda ezilish va siqilishdagi hisobiy qarshilik: FSF marka uchun -

MPa (60 kgf/cm²) va FBS marka uchun -

MPa (120 kgf/cm²).

2. List tekisligiga perpendikulyar yoʻnalishda choʻzilishdagi hisobiy qarshilik — shponni ajratuvchi qarshilik

MPa qabul qilinishi kerak.

			9-jadval
Foydalanish sharoiti (ushbu SHNQning 1-jadvaliga muvofiq)	1 va 2	3	4a	4b
Koeffitsiyent m_B	1	0,9	0,85	0,75

						10-jadval
Kesim balandligi, mm	50 va undan kam	60	70	80	100	120 va undan ortiq
Koeffitsiyent m_b	1	0,96	0,93	0,90	0,85	0,8

				11-jadval
Qatlam qalinligi, mm	10 va undan kam	19	26	33	42
Koeffitsiyent m_sl	1,2	1,1	1,05	1,0	0,95

		12-jadval
Zoʻriqish holati	Hisobiy qarshiliklar belgilanishi	nisbatdagi koeffitsiyenti
Zoʻriqish holati	Hisobiy qarshiliklar belgilanishi	150	200	250	500 va undan ortiq
Siqilish va egilishdagi		0,8	0,9	1	1
choʻzilishdagi		0,6	0,7	0,8	1

Izoh.

— egilgan taxta yoki brusning egrilik radiusi,

radial yoʻnalishdagi egilgan taxta yoki brusning qalinligi.

51. Ustuvorlik boʻyicha konstruksiyani hisoblashda (elektr uzatish liniyalari tayanchlari bundan mustasno) hisobiy qayishqoqlik moduli yogʻoch va qatlamli yelimlangan shponlar uchun

(

- tolalar boʻylab siqilishdagi normativ qarshilik mazkur SHNQning 3-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi, oʻqqa nisbatan siljish moduli esa, tolalar boʻyicha va tolalarga koʻndalang yoʻnalishda -

, faner uchun -

(

mazkur SHNQning 3-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi lozim).

	13-jadval
Zoʻriqish holatining turi	Inshootning xizmat qilish muddati uchun m_cc koeffitsiyent qiymati
Zoʻriqish holatining turi	≤ 50 yil	75 yil	100 yil va undan ortiq
Yogʻoch tolalari boʻyicha va tolalariga koʻndalang yoʻnalishda egilish, siqilish va ezilishdagi	1.0	0,9	0,8
Yogʻochning tolalari boʻyicha choʻzilish va boʻlinishdagi	1.0	0,85	0,7
Yogʻoch tolalariga koʻndalang yoʻnalishda choʻzilishdagi	1.0	0,8	0,5

Izoh. Inshootning oraliq xizmat muddati uchun

koeffitsiyent qiymati chiziqli interpolyatsiya usulida aniqlanadi.

52. Yogʻoch va qatlamli yelimlangan shponning fizik-mexanik xususiyatlari ushbu SHNQning 3-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

6-bob. Yogʻoch konstruksiya elementlarini hisoblash

1-§. Markaziy choʻzilgan va markaziy siqilgan elementlar

53. Markaziy choʻzilgan elementlarni ushbu SHNQning 10-formulasiga asosan hisoblanishi kerak:

(10)

bu yerda:

— hisobiy boʻylama kuch;

— tolalar boʻylab yogʻochning hisobiy qarshiligi;

— bir tomonga yoʻnalgan shpondan yasalgan yogʻoch uchun mazkur SHNQning 25-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— elementning koʻndalang netto kesimi yuzasi.

200 mm gacha boʻlgan masofada zaiflashgan

yuzani aniqlashda, birlashtirilgan holatda bir kesim yuzasi olinishi kerak.

54. Doimiy butun kesimda markaziy siqilgan elementlarni hisoblash mazkur SHNQning 11 va 12-formulalari bilan amalga oshirilishi kerak:

mustahkamlik uchun:

(11)

ustuvorlik uchun:

(12)

bu yerda:

— yogʻochning tolalar boʻyicha siqilishga hisobiy qarshiligi;

— shponli yogʻochlarni bir tomonga yoʻnalgan boʻyicha siqilishga hisobiy qarshiligi;

— boʻylama egilish koeffitsiyenti mazkur SHNQning 38-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— elementning koʻndalang netto kesimi yuzasi;

— elementning hisobiy koʻndalang kesimi yuzasi quyidagilarga teng qabul qilinadi:

xavfli kesim chetlariga chiqmagan holatdagi zaiflashish yoki zaiflashish yoʻq boʻlgan holatda (1 a -rasm), agar zaiflashish yuzasi 25 foizdan oshmasa

, bu yerda

brutto kesimi yuzasi;

kesim chetiga chiqqan holatdagi zaiflashish 25 foizdan oshsa

;

kesim chetiga chiqqan holatdagi simmetrik zaiflashish mazkur SHNQning 1b — rasmida keltirilgan

1-rasm. Siqilgan elementlarning zaiflashishi

a — kesim chetiga chiqmagan, b — kesim chetiga chiqqan

55. Boʻylama egilish koeffitsiyenti

ushbu SHNQning 13 va 14-formulalariga muvofiq aniqlanishi kerak:

elementning egiluvchanligi

boʻlganda:

(13)

elementning egiluvchanligi

boʻlganda:

(14)

bu yerda:

yogʻoch uchun koeffitsiyent

va fanera uchun

;

yogʻoch uchun koeffitsiyent

va fanera uchun

56. Elementlarning butun kesimi egiluvchanligi 15-formulasi orqali aniqlanishi lozim:

(15)

bu yerda:

— elementning hisobiy uzunligi;

oʻqlarga nisbatan mos ravishda maksimal brutto oʻlchamlarga ega boʻlgan element kesimining inersiya radiusi.

57. Elementning hisobiy

uzunligi uning erkin

uzunligi

koeffitsiyentga koʻpaytirish orqali quyidagi formulasi hamda 113 va 138-bandlariga muvofiq aniqlanishi kerak:

(16)

58. Butun kesimdagi ezilgan birikma elementlarini ushbu SHNQning 11 va 12-formulalari bilan mustahkamlik va ustuvorlikka hisoblash hamda

barcha qism yuzalari yigʻindisi sifatida aniqlanishi lozim.

59. Tarkibiy elementlarning egiluvchanligi

ezilgan birikmalarni hisobga olgan holda quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:

(17)

bu yerda:

— elementning

oʻqiga nisbatan egiluvchanligi mazkur SHNQning 2-rasmida keltirilgan, ezilishni hisobga olmagan holatda hisobiy

elementning hisobiy uzunligi;

— qismning

hisobiy uzunligi boʻyicha hisoblangan, I-I oʻqqa nisbatan alohida qismning egiluvchanligi (mazkur SHNQ ning 2-rasmida keltirilgan),

yetti (

) qalinlikdan kam boʻlsa,

deb qabul qilinadi;

— egiluvchanlik koeffitsiyenti 18-formulaga muvofiq aniqlanishi lozim:

(18)

bu yerda:

— elementning koʻndalang kesimi eni va balandligi, cm;

— elementdagi hisobiy choklar soni (mazkur SHNQning 2 a — rasmida — 4 ta chok, 2 b — rasmda — 5 ta chok keltirilgan) elementlardagi oʻzaro siljishlar yigʻindisi bilan choklar soni aniqlanadi;

— elementning hisobiy uzunligi, m;

— 1 m elementning bitta chok bogʻlaridagi hisobiy kesmalar soni (bir nechta choklarda kesmalar soni har xil boʻlganda barcha choklar uchun oʻrtacha kesma sonini qabul qilish kerak);

— ezilgan birikmalar koeffitsiyenti mazkur SHNQning 14-jadvalidagi formulalar bilan aniqlanishi kerak.

60. Diametri eng yupqa elementlarning 0,25 qalinligidan oshmagan holda qabul qilinishi kerak.

2-rasm. Birikma koʻrinishi

a — qistirmalari bilan, b — qistirmasiz

61. Mixning

diametrini aniqlaganda, birikkan elementlarning 0,1 qalinligidan oshmagan holda qabul qilinishi kerak.

Agar mixning siqilgan uchlarining oʻlchami

dan kichik boʻlsa, u holda choklarga yaqin kesmalar hisobda inobatga olinmaydi.

Poʻlat silindrsimon nagellardagi birikmalarda

qiymati biriktirilayotgan elementlarning yupqa qalinligi

bilan aniqlanishi lozim.

62. Birikmalarda

qiymati aniqlanganda, eman silindrsimon nagellarning choklardagi bogʻlarni elementning uzunligi boʻylab teng ravishda joylashtirilishi kerak.

63. Sharnirli toʻgʻri chiziqli elementlarda element uzunligining chetki choraklari uchun olingan

qiymatni ushbu SHNQning 18-formulasi boʻyicha hisoblanishi, uzunlikning oʻrta choraklarida bogʻlarni yarim miqdorida qoʻyishga yoʻl qoʻyiladi.

64. Mazkur SHNQning 17-formulasi boʻyicha hisoblangan birikma egiluvchanligini mazkur SHNQning 19-formulasi bilan aniqlanadigan alohida qismlarning

egiluvchanligidan koʻp boʻlmagan holda olinishi kerak:

(19)

bu yerda:

oʻqqa parallel boʻlgan oʻz oʻqlariga nisbatan alohida qismlar kesimlarining brutto inersiya momentlari yigʻindisi mazkur SHNQning 2-rasmida keltirilgan;

— brutto elementning yalpi kesim yuzasi;

— elementning hisobiy uzunligi.

65. Birikma elementining barcha qismlarning ogʻirlik markazlaridan oʻtuvchi oʻqiga nisbatan egiluvchanligi mazkur SHNQning 2-rasmidagi

oʻqi boʻyicha, agar qismlar bir tekis yuklangan boʻlsa, butun element uchun ezilish bogʻlarini hisobga olmasdan aniqlanishi kerak.

66. Tekis boʻlmagan yuklangan qismlar mavjud boʻlsa mazkur SHNQning 75-bandiga boʻyicha bajarilishi hamda birikma qismi elementlari turli kesimga ega boʻlsa, u holda qismlarning

hisobiy egiluvchanligi quyidagi boʻyicha qabul qilinishi kerak:

(20)

bu yerda:

— taʼrifi mazkur SHNQning 2-rasmidagi sxemada keltirilgan.

67. Baʼzi qism uchlari bogʻlanmagan birikmaning ezilgan qismi elementlarining mustahkamligi va ustuvorligini mazkur SHNQning 11 va 12-formulalari boʻyicha hisoblashda shartlar taʼminlasa quyidagilarga yoʻl qoʻyiladi:

elementning koʻndalang kesimi yuzalarini

, tayangan qismlarning kesimi bilan aniqlanishi;

elementning

oʻqqa nisbatan egiluvchanligi ushbu SHNQning 2-rasmida keltirilgan hamda 17-formula bilan aniqlanishi, bunda inersiya momenti barcha qismlarni hisobga olgan holda yuza esa faqat tayangan qism kesimlarida olinadi;

oʻqqa nisbatan egiluvchanlikni aniqlashda mazkur SHNQning 2-rasmida keltirilgan sxema hamda 21-formulasi bilan inersiya momenti aniqlanishi kerak:

(21)

bu yerda:

— mos ravishda tayangan va tayanmagan qism kesimlarining inersiya momentlari.

68. Oʻzgaruvchan balandlikdagi kesimlarda markaziy siqilgan elementlarning ustuvorligini hisoblash quyidagi formula boʻyicha bajarilishi kerak:

(22)

bu yerda:

— maksimal oʻlchamdagi brutto kesimining koʻndalang yuzasi;

— ushbu SHNQning 6-ilovasi 2-jadvalidan aniqlanadigan balandlikning oʻzgarishini hisobga oluvchi kesim koeffitsiyenti (oʻzgarmas kesimga ega elementlar uchun

);

— maksimal oʻlchamlarga ega boʻlgan kesimga mos keladigan egiluvchanlik boʻylama egilish koeffitsiyenti ushbu SHNQning 38-bandiga muvofiq aniqlanadi.

	14-jadval
Bogʻlanish turi	, koeffitsiyenti
Bogʻlanish turi	Markaziy siqilish	Egilgan holatda siqilish
1. Mixlar, shuruplar
2. Silindrsimon poʻlat nagellar:
birikkan elementlarning qalinligi diametri
birikkan elementlarning qalinligi diametri
3. A400-A600 armaturasidan yelimlangan sterjenlar
4. Silindrsimon eman nagellar
5. Plastinkasimon eman nagellar	—
6. Yelim	0	0

Izoh. Mixlar, shuruplar, nagellar va yelimlangan sterjenlarning diametrlari

, elementlarning qalinligi a, eni

va qalinligi

santimetrda olinishi kerak.

2-§. Egiluvchi elementlar

69. Yassi shakldagi deformatsiyalanishda ustuvorlikni egiluvchi elementlarning normal zoʻriqish ostida mustahkamligini hisoblash quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:

(23)

bu yerda:

— hisobiy egilish momenti;

— egilishga hisobiy qarshiligi;

— bir tomonga yoʻnaltirilgan shpondan tayyorlangan yogʻochning egilishdagi hisobiy qarshiligi;

— elementni koʻndalang kesimi qarshiligining hisobiy momenti.

70. Butun elementlar uchun

, eziladigan birikmalardagi egiluvchi element qarshiligining hisobiy momentini aniqlash uchun qarshilikning

netto momenti bilan

koeffitsiyent koʻpaytmasiga teng qiymat qabul qilinishi kerak.

71. Bir xil qatlamdan tashkil topgan elementlar uchun

qiymati mazkur SHNQning 15-jadvalida keltirilgan.

72. Elementning zaiflashgan kesimida

aniqlashda uzunligi 200 mm gacha boʻlgan qismda joylashgan kesimlar birlashtirilgan holatda qabul qilinadi.

		15-jadval
Koeffitsiyentlarning belgilanishi	Elementdagi qatlamlar soni	Oraliqdagi egiluvchi elementlarni hisoblash uchun koeffitsiyentlarning qiymati, m
Koeffitsiyentlarning belgilanishi	Elementdagi qatlamlar soni	2	4	6	9 va undan ortiq
	2	0,7	0,85	0,9	0,9
	3	0,6	0,8	0,85	0,9
	10	0.4	0,7	0,8	0,85
	2	0,45	0,85	0,75	0,8
	3	0,25	0,5	0,6	0,7
	oʻn	0,07	0.2	0.3	0.4

Izoh.

1. Oraliq va qatlamlar soni oraligʻidagi qiymatlar uchun koeffitsiyentlar interpolyatsiya usuli bilan aniqlanadi.

2. Qatlamlar soni 4 dan koʻp boʻlmaganda oraliqdan qatʼi nazar, qiya holatda yelimlangan toʻsin birikmalari uchun

qabul qilinishi kerak.

73. Yorilish mustahkamligi boʻyicha egiluvchi elementlarni hisoblash quyidagi formulaga muvofiq amalga oshirilishi kerak:

(24)

bu yerda:

— hisobiy koʻndalang kuch;

— elementning koʻndalang kesimidagi siljiydigan qismining neytral oʻqqa nisbatan statik brutto momenti;

— neytral oʻqqa nisbatan element kesimining inersiya brutto momenti;

— element kesimining hisobiy eni;

— egilish jarayonidagi yorilishga hisobiy qarshiligi;

— bir tomonga yoʻnaltirilgan shpondan tayyorlangan yogʻochning egilish jarayonidagi yorilishiga hisobiy qarshiligi.

74. Har bir bogʻlamada teng ravishda joylashgan bir qiymatli koʻndalang kuchlar epyurasining

bogʻlama qirqimlar soni quyidagi shartni taʼminlashi kerak:

(25)

bu yerda:

— berilgan chokdagi bogʻlamaning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati;

— koʻrib chiqilayotgan qismning

boshlangʻich va

oxirgi kesimlari egilishidagi momentlar.

Agar chokda turli xil yuk koʻtarish qobiliyatiga ega boʻlgan bogʻlamalar mavjud boʻlsa, biroq ish xususiyati bir xil boʻlsa (masalan, nagellar va mixlar) ularning yuk koʻtarish qobiliyatini umumlashtirish lozim.

75. Butun elementlar kesimining qiya egilishdagi mustahkamligini hisoblash quyidagi formula boʻyicha amalga oshirilishi kerak:

(26)

bu yerda:

— asosiy

oʻq kesimlari uchun tashkil etuvchilarning hisobiy egilish momentlari;

asosiy

oʻq kesimlariga nisbatan netto koʻndalang kesimining qarshilik momentlari.

76. Egriligini kamaytiradigan M momenti bilan egiladigan, yelimlangan yogʻoch konstruksiyaning egri chiziqli (egilgan) qismlari mazkur SHNQning 3-rasmida keltirilgan egri bruslar uchun moʻljallangan formulalar orqali hisoblanishi kerak:

brusning ichki va tashqi qirralaridagi tangensial normal zoʻriqishlar boʻyicha:

(27)

(28)

bu yerda:

— mos ravishda brusning ichki va tashqi qirralaridagi tangensial normal zoʻriqishlar;

— hisobiy egilishdagi moment;

— mos ravishda brusning, geometrik oʻq, neytral qatlam, pastki (egrilik markaziga yaqinroq joydagi) va yuqori qirralari egrilik radiuslari;

— egri brusning koʻndalang kesim yuzasi;

— egri chiziqli qismda oʻqqa nisbatan neytral qatlamning siljishi;

— egri brus koʻndalang kesimining inersiya momenti;

— yogʻochning egilishiga hisobiy qarshiligi;

maksimal radial normal zoʻriqishlar boʻyicha:

(29)

bu yerda:

— yogʻoch konstruksiya tolalariga koʻndalang choʻzilishida hisobiy qarshiligi mazkur SHNQning 3-jadvalidagi 7-bandga muvofiq aniqlanadi.

77. Mazkur SHNQning 29-formulasidagi shart bajarilmaganda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadigan choʻzilishdagi zoʻriqishni qabul qilishga moʻljallangan yelimlangan yoki burab qotirilgan sterjenlar bilan kuchaytirishga yoʻl qoʻyiladi:

(30)

bu yerda:

— mazkur SHNQning 29-formulasidagi shart bajarilmaydigan egri chiziqli qismdagi xorda uzunligi.

3-rasm. Sof egilishdagi egri brusni hisoblash sxemasi

78. Toʻgʻri burchakli oʻzgarmas kesimga ega egilgan elementlar tekis shaklli deformatsiyalanish jarayonidagi ustuvorligini hisoblash quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(31)

bu yerda:

— koʻrib chiqilayotgan

qismdagi maksimal egilish momenti;

— koʻrib chiqilayotgan

qismdagi qarshilikning maksimal momenti.

79. Eguvchi tekislikdan siljishga qarshi sharnirli biriktirilgan va tayanch kesimlarda boʻylamasiga oʻq atrofida aylanishga qarshi oʻrnatilgan, toʻrtburchak oʻzgarmas kesimdagi egiluvchi elementlar uchun

koeffitsiyent quyidagi formula bilan aniqlanishi lozim:

(32)

bu yerda:

— tayanch kesimlar orasidagi masofa, elementning siqilgan qirralaridagi oraliq nuqtalarni egiluvchi tekislikdan siljishga qarshi mahkamlashda nuqtalar orasidagi masofa;

— koʻndalang kesimning eni;

qismdagi koʻndalang kesimning maksimal balandligi;

— mazkur SHNQning 6-ilovasi 1-jadvalidan aniqlanadigan

qismdagi egilish momentlar epyurasi shakliga bogʻliq koeffitsiyent.

80. Egiluvchi elementlarni hisoblashda uzunligi boʻyicha chiziqli oʻzgarib turadigan balandligi va qirralari

momenti, mahkamlanmagan choʻzilgan tekislik boʻyicha kesimning eni oʻzgarmas boʻlganda yoki

da ushbu SHNQning 31-formulasidagi

koeffitsiyentini qoʻshimcha

koeffitsiyentga koʻpaytirish kerak.

81.

boʻlganda

qiymati ushbu SHNQning 6-ilovasida keltirilgan.

82. Elementning choʻzilgan qirralarining oraliq nuqtalari

qismini egiluvchi tekislikka nisbatan mustahkamlashda ushbu SHNQning 32-formulasi bilan aniqlangan

koeffitsiyentga koʻpaytirish kerak:

(33)

bu yerda:

— dumaloq shakldagi elementning

qismini aniqlaydigan radiandagi markaziy burchak (toʻgʻri chiziqli elementlar uchun

);

— choʻzilgan qirraning

qismidagi (bir xil qadam bilan) mahkamlangan nuqtalar soni

boʻlganda

qiymati 1 ga teng boʻlishi kerak.

83. Oʻzgarmas ikkitavr yoki quti shaklidagi kesimga ega egiluvchi elementlarning bir tekis deformatsiyalanishida ustuvorligini tekshirish quyidagi holatlarda amalga oshirilishi kerak:

(34)

bu yerda:

— siqilgan koʻndalang kesimning eni.

84. Ushbu SHNQning 35-formulasi boʻyicha hisoblash quyidagicha:

(35)

bu yerda:

— elementning siqilgan qismining egilish tekisligiga nisbatan boʻylama egilish koeffitsiyenti 383-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— siqilishga hisobiy qarshiligi;

— qatlamli yelimlangan shpon bir yoʻnalishli shpondan tayyorlangan yogʻochning siqilishga hisobiy qarshiligi;

koʻndalang kesimning qarshilik momenti; fanerli toʻsiqlarda elementning egilish tekisligidagi qarshilik momenti.

3-§. Oʻq boʻyicha eguvchi kuch taʼsiridagi elementlar

85. Markazdan tashqari choʻziluvchi va choʻzilishdagi egiluvchi elementlarni hisoblash quyidagi formala boʻyicha aniqlanishi kerak:

(36)

bu yerda:

— deformatsiyalangan sxema hisobi boʻyicha aniqlanadigan koʻndalang va boʻylama kuchlar taʼsirida paydo boʻladigan egilish momenti;

— koʻndalang kesim qarshiligining hisobiy momenti ushbu SHNQning 77-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— hisobiy kesim yuzasi.

86. Mazkur SHNQning 36-formulasida bir tomonga yoʻnaltirilgan shpondan tayyorlangan yogʻoch uchun tegishli hisobiy qarshilik qiymatlaridan foydalanish kerak.

87.

oʻrniga

boʻylama kuch taʼsirida hosil boʻladigan qoʻshimcha momenti hisobga olmagan holda hisobiy kesimdagi egilish momentidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

88. Markazdan tashqari siqiluvchi va siqilishdagi egiluvchi elementlarni hisoblash ushbu SHNQning 37-formulasi boʻyicha amalga oshirilishi kerak:

(37)

89. Sinusoid, parabolik, poligonal egilish momentlarining simmetrik epyuralarga ega boʻlgan sharnirli-tayangan elementlar uchun hamda

konsol elementlari uchun quyidagi formula aniqlanishi kerak:

(38)

bu yerda:

— ushbu SHNQning 39-formulasi boʻyicha aniqlanadigan, boʻylama kuch taʼsirida qoʻshimcha moment paydo boʻlishi natijasida elementning egilishini hisobga oluvchi 1 dan 0 gacha oʻzgarib turadigan koeffitsiyent:

(39)

— boʻylama kuch taʼsiridagi qoʻshimcha momentni hisobga olmagan holda hisobiy kesimdagi egilish momenti;

— mazkur SHNQning 38-bandidagi 14-formulasi bilan aniqlanadigan koeffitsiyent;

— bir tomonga yoʻnaltirilgan shpondan tayyorlangan yogʻoch yoki tola boʻyicha yogʻoch siqilishidagi hisobiy qarshilik.

90. Sharnirli-tayanch elementlarining egilish momenti epyuralari uchburchak yoki toʻrtburchaklar shaklga ega boʻlganda ushbu SHNQning 39-formulasi boʻyicha

tuzatish koeffitsiyentini

koeffitsiyentiga koʻpaytirish kerak:

, (40)

bu yerda:

— uchburchak shakldagi egilish momentlari uchun (yoʻnaltirilgan kuchdan) 1,22 va toʻgʻri burchakli shakldagilar uchun (doimiy egilish momentidan) 0,81 teng boʻlgan koeffitsiyent.

91. Sharnirli-tayanch elementlarning simmetrik boʻlmagan yuklanishidagi egilish momentining

qiymatini quyidagi formula orqali aniqlash kerak:

(41)

bu yerda:

— elementdagi zoʻriqishning simmetrik boʻlmagan va qiya simmetrik qismlarining hisobiy kesimdagi egilish momentlari;

— boʻylama egilishdagi simmetrik boʻlmagan va qiya simmetrik shakllarga muvofiq keladigan ushbu SHNQning 39-formulasi bilan aniqlanadigan egiluvchanlik koeffitsiyentlari.

92. Ushbu SHNQning 39-formulasidagi elementning balandligi oʻzgaruvchan kesimlar uchun balandlik boʻyicha maksimal kesim

yuzasi olinishi, φ koeffitsiyentini esa mazkur SHNQning 6-ilovasidagi 2-jadvaldan olinadigan

koeffitsiyentiga koʻpaytirilishi kerak.

93. Egilishdan hosil boʻlgan zoʻriqishlarning siqilishdan hosil boʻlgan zoʻriqishlarga nisbati 0,1 dan kam boʻlsa, siqilishdagi egiluvchi elementlarning ustuvorligini ushbu SHNQning 12-formulasi boʻyicha tekshirilishi kerak.

94. Siqilishdagi egiluvchi elementlarning yorilishga mustahkamligini hisoblash ushbu SHNQning 24-formulasi orqali, markazdan tashqari kuch taʼsirida siqilganlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(42)

bu yerda:

— hisobiy koʻndalang kuch;

hisobiy boʻylama kuch;

— element siljigan qismi koʻndalang kesimining neytral oʻqqa nisbatan statik momenti;

— neytral oʻqqa nisbatan element koʻndalang kesimining inersiya momenti;

bu yerda:

element kesimining hisobiy eni va balandligi;

— kuchni uzatishdagi ekssentrisitet;

— bir tomonga yoʻnaltirilgan shpondan tayyorlangan yogʻochning yoki egilish taʼsiridagi yogʻochning yorilishga hisobiy qarshiligi.

95. Siqilishdagi egiluvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarning egri chiziqli (egilgan) qismlari egri bruslar uchun quyidagi formulalar orqali hisoblanishi kerak:

siqilgan qirrasida:

(43)

choʻzilgan qirrasida:

(44)

bu yerda:

— ichki kuchlarning mutlaq qiymatlari.

96. Siqilishdagi egiluvchi elementlarning bir tekis deformatsiyalanishi jarayonida ustuvorligini hisoblash quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(45)

bu yerda:

— elementning

qismidagi yuza kesimini maksimal oʻlchamlari;

— ushbu SHNQning 397-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— deformatsiyalangan tekislikdagi elementning hisobiy uzunlikdagi kesimning

qismidagi egiluvchanligi mazkur SHNQning 14-formulasi boʻyicha aniqlanadigan boʻylama egilishdagi koeffitsiyenti;

— mazkur SHNQning 31-formulasi boʻyicha aniqlanadigan koeffitsiyent.

deformatsiyalangan tekislikdagi mahkamlanmagan elementlarning choʻzilgan qismi uchun;

— deformatsiyalangan tekislikdagi mahkamlangan elementlarning choʻzilgan qismi.

97. Bir tomonga yoʻnaltirilgan shpondan tayyorlangan yogʻoch uchun hisobiy qarshilikning qiymatlari mazkur SHNQning 246-bandiga muvofiq olinishi kerak.

Agar elementning deformatsiyalanuvchi tekisligi qirrasi momenti

choʻzilgan tomonidan

qismi mahkamlangan boʻlsa,

koeffitsiyenti mazkur SHNQning 33-formulasiga muvofiq aniqlanadigan

koeffitsiyentga,

koeffitsiyentni esa

koeffitsiyentga koʻpaytirilishi kerak:

(46)

bu yerda:

— ushbu SHNQning 397-bandiga asosan aniqlanadi.

98. Oʻzgaruvchan balandlikdagi elementning kesimini hisoblashda mahkamlanmagan tekislikning choʻzilgan qirrasi momenti

yoki

boʻlganda, ushbu SHNQning 14 va 32-formulalari bilan aniqlanadigan

koeffitsiyentlarni, qoʻshimcha 6-ilovadagi 3 va 4-jadvallarda keltirilgan

koeffitsiyentlarga koʻpaytirilishi, shuningdek

boʻlsa,

boʻlishi lozim.

99. Siqilishdagi egilgan elementlarda agar uning hisobiy uzunligi tarmoq qalinligidan yetti marta oshsa quyidagi formulaga asosan eng koʻp zoʻriqishli tarmogʻini ustuvorlikka tekshirilishi kerak:

(47)

bu yerda,

— alohida tarmoqning hisobiy uzunligi

uchun boʻylama egilish koeffitsiyenti mazkur SHNQning 57-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— element koʻndalang kesimining yuzasi va qarshilik momenti.

100. Egilish tekisligini siqilishdagi egilgan elementning ustuvorligi egilish momentini hisobga olmagan holda mazkur SHNQning 12-formulasi asosida tekshirilishi kerak.

101. Barcha kesimlarga siquvchi kuch qoʻyilganda, koʻndalang kuchlarning bir xil ishorali epyurasi siqilishdagi egiluvchi elementning har bir chokda teng masofada joylashgan bogʻlamadagi kesmalar soni

, quyidagi shartni taʼminlash kerak:

(48)

bu yerda:

— neytral oʻqqa nisbatan koʻndalang kesimning siljigan qismining statik momenti;

— elementning koʻndalang kesimini inersiya momenti;

— berilgan chokdagi bir bogʻning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati;

— egilish momenti ushbu SHNQning 248-bandiga muvofiq aniqlanadi.

4-§. Yogʻoch konstruksiya elementlarining hisobiy uzunliklari va chegaraviy egiluvchanligi

102. Tekis elementlarning uchlarida boʻylama kuchlar qoʻyilganda hisobiy uzunligini aniqlash uchun

koeffitsiyenti quyidagilarga teng boʻlishi kerak:

uchlari sharnirli-mahkamlanganda hamda elementning oraliq nuqtalari sharnirli mahkamlanganda — 1;

bir uchi sharnirli-mahkamlangan va boshqa uchi qisib qoʻyilganda — 0,8;

bir uchi qisib qoʻyilganda va boshqa uchi erkin yuklanganda — 2,2;

ikkala uchi ham qisib qoʻyilganda — 0,65.

103. Element uzunligi boʻylab bir tekis taqsimlangan boʻylama kuch qoʻyilganda

koeffitsiyenti quyidagilarga teng boʻlishi kerak:

ikkala uchi ham sharnirli-mahkamlanganda — 0,73;

bir uchi mahkamlanganda, boshqa uchi erkin boʻlganda — 1,2.

104. Kesishuvchi elementlarning hisobiy uzunligi bir-biri bilan bogʻlanganda konstruksiyalar tekisligidagi ustuvorlikni tekshirishda tugun markazidan elementlarning kesishish nuqtasigacha boʻlgan oraliqni qabul qilish kerak.

105. Konstruksiyaning tekisligidagi ustuvorlikni tekshirish ikkita siqilgan element kesishgan holatda elementning toʻliq uzunligi hisoblanadi.

106. Siqilgan elementning ishlamaydigan element bilan kesishganda

qiymat

koeffitsiyentga koʻpaytirilganda shart quyidagicha:

(49)

bu yerda:

— siqilgan elementning toʻliq uzunligi, egiluvchanligi va koʻndalang kesimi yuzasi;

— ishlamaydigan elementning uzunligi, egiluvchanligi va koʻndalang kesimi yuzasi.

Bu yerda,

qiymat kamida 0,5 olinishi kerak.

107. Teng kattalikdagi kuchlarda siqilgan elementning choʻzilgan element bilan kesishgan holatda siqilgan elementning tugun markazidan elementlarning kesishish nuqtasigacha boʻlgan eng katta uzunligi qabul qilinishi zarur.

Agar kesishuvchi elementlar birgalikda kesimga ega boʻlsa, ushbu SHNQning 49 va 17-formulasi bilan aniqlanadigan mos keladigan egiluvchanlik qiymatlarni qoʻyish kerak.

	16-jadval
Konstruksiya elementlarining nomi	Egiluvchanlik chegarasi,
1. Siqilgan kamarlar, ferma va ustunlarning tayanch ustunchalari va tirgaklari	120
2. Fermalar konstruksiyalarning boshqa siqilgan elementlari	150
3. Bogʻlamaning siqilgan elementlari	200
4. Vertikal tekislikda fermaning choʻzilgan kamarlari	150
5. Ferma konstruksiyalarning boshqa choʻzilgan elementlari	200
Havodan elektr uzatish liniyalari uchun
6. Asosiy elementlar (ustunlar, qoʻshimchalar, tayanch tirgaklar)	150
7. Boshqa elementlar	175
8. Bogʻlamalar	200

Izoh. Siqilgan elementlarning oʻzgaruvchan kesimi uchun egiluvchanlik chegarasi

qiymatlari

koeffitsiyentga koʻpaytiriladi, bu yerda

koeffitsiyent ushbu SHNQning 6-ilovasidagi 2-jadvalidan olinadi.

108. Yogʻoch konstruksiyalarda elementlar va ularning alohida tarmoqlarining egiluvchanligi ushbu SHNQning 16-jadvalida keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

5-§. Yogʻoch bilan fanerdan yelimlab tayyorlanadigan elementlarni hisoblash

109. Yogʻoch bilan fanerdan tayyorlangan yelimlangan elementlarni hisoblash koʻndalang kesim usuli boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

110. Ushbu SHNQning 4-rasmida keltirilgan sxemasidagi plita va panellarning choʻzilgan faner qoplamasini mustahkamligi quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

(50)

bu yerda:

— hisobiy egilish momenti;

— fanerning choʻzilishdagi hisobiy qarshiligi;

— faner qoplamasining birikmalaridagi hisobiy qarshilikning pasayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent, birikmalar yoki ikki tomonlama qoplamalar uchun quyidagicha boʻlishi zarur:

oddiy faner;

bakelitli faner, shuningdek birikmalar boʻlmaganda

;

— faner uchun ushbu SHNQning 113-bandiga muvofiq aniqlanadigan koʻndalang kesimning qarshilik momenti.

4-rasm. Yogʻoch va fanerdan yelimlab tayyorlangan plitaning koʻndalang kesimi

1 — boʻylama qovurgʻalari, 2 — qoplama

111. Yogʻoch bilan fanerdan yelimlab tayyorlangan elementlarning koʻndalang kesimni qarshilik momenti quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

(51)

bu yerda:

— ogʻirlik markazining berilgan kesimidan qoplamaning pastki qirrasigacha boʻlgan masofa;

— faner uchun keltirilgan kesimning inersiya momenti:

(52)

bu yerda:

— faner qoplamasi koʻndalang kesimining inersiya momenti;

— sinchning yogʻoch qovurgʻalari kesimining inersiya momenti;

— yogʻoch va fanerning elastiklik modullarining nisbati.

112. Inersiya va qarshilik momentlari uchun faner qoplamasining hisobiy enini aniqlashda quyidagicha qabul qilinishi kerak:

boʻlganda

;

bu yerda:

plita kesimining toʻliq eni;

plitalarning oraligʻi;

oʻqlar boʻylab joylashgan boʻylama qovurgʻalar orasidagi masofa.

113. Plita va panellarning siqilgan qoplamasi ustuvorligi quyidagi formula orqali hisoblanishi kerak:

(53)

bu yerda:

— plita yoki panellarning koʻndalang kesimi balandligi;

— fanerning boʻylama egilish koeffitsiyenti;

boʻlganda

(

— qovurgʻalar orasidagi aniq masofa,

— faner qalinligi).

114. Plitaning yuqori qoplamasiga qoʻshimcha ravishda qoʻyilgan yuk

kN uchun mahalliy egilishni (ortiqcha yuk koeffitsiyentini

hisobga olgan holda) qovurgʻalarning yelimlangan joylariga tekshirilishi kerak.

115. Plita va panellar karkasining qovurgʻalari yoki chok boʻylab qoplamani uning qovurgʻalar bilan tutashgan joyidagi yorilishga tekshirish kuyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

(54)

bu yerda:

— hisobiy koʻndalang kuch;

— neytral oʻqqa nisbatan keltirilgan kesimning siljigan qismining statik momenti;

— yogʻochning tolalari boʻylab yoki faner tashqi qatlamining tolalar boʻylab hisobiy yorilishiga qarshiligi;

kesimning hisobiy eni, sinch qovurgʻalari umumiy enlari yigʻindisiga teng boʻlishi zarur.

116. Ikkitavr va quti egilgan elementlarning faner qoplamalari kesimi boʻyicha kamarlarining hisobiy mustahkamligi ushbu SHNQning 23-formulasidagi

hisobga olgan holda amalga oshirilishi, bunda choʻzilgan kamardagi zoʻriqishlar

dan, siqilgan

(

— egilish tekisligidagi boʻylama egilish koeffitsiyenti)dan oshmasligi kerak.

5-rasm. Tekis faner devorli yelimlangan toʻsinlarning koʻndalang kesimlari

a — ikkitavr kesimi, b — quti kesimi

117. Ushbu SHNQning 54-formulasi bilan neytral oʻq boʻylab devorning kesilgan joyi tekshirilganda,

qiymati

teng deb qabul qilinadi, hisobiy eni

esa quyidagi formuladan aniqlanadi:

(55)

bu yerda:

— umumiy devor qalinligi.

118. Kamar va devor orasidagi choklarni yorilishiga mazkur SHNQning 54-formulasi boʻyicha tekshirishda

hamda hisobiy eni quyidagicha aniqlanishi kerak:

(56)

bu yerda:

— kamarlarning balandligi;

— vertikal choklar soni.

119. Ikkitavr va quti kesimga ega egiluvchi elementlardagi asosiy choʻzilish zoʻriqishlarning taʼsiriga xavfli kesimdagi devorning mustahkamligi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

(57)

bu yerda:

— fanerning

burchak ostidagi choʻzilishga hisobiy qarshiligi mazkur SHNQning 5-ilovasi 1-rasmidagi grafik asosida aniqlanadi;

— kamarlarning ichki qirrasi darajasida egilishidan hosil boʻladigan devordagi normal zoʻriqish;

— kamarlarning ichki qirrasi darajasida devordagi urinma zoʻriqish;

— bogʻliqlikdan aniqlanadigan burchak:

(58)

120. Element oʻqiga nisbatan tashqi qatlamlarning tolalari joylashishi boʻyicha devor ustuvorligini qiya va normal zoʻriqishlar taʼsiriga tekshirilishi kerak:

(59)

bu yerda:

— tokchalarning ichki qirralari orasidagi devor balandligi;

devor qalinligi.

121. Mazkur SHNQning 60-formulasiga muvofiq hisoblash quyidagicha amalga oshirilishi lozim:

(60)

bu yerda:

koeffitsiyentlar

ushbu SHNQning 5-ilovasidagi 2, 3-rasmdagi grafiklardan aniqlanadi;

— devorning hisobiy balandligi, qovurgʻalar orasidagi masofa

boʻlganda

teng va

boʻlganda

teng deb qabul qilinishi kerak.

122. Faner devorining tashqi tolalari element oʻqiga nisbatan koʻndalang joylashganda, ustuvorlikni tekshirish faqat qiya zoʻriqishlarning taʼsiri uchun ushbu SHNQning 60-formulasi boʻyicha amalga oshirilishi kerak:

(61)

6-§. Ikkinchi guruh chegaraviy holat boʻyicha yogʻoch konstruksiya elementlarini hisoblash

123. Yogʻoch konstruksiyalar yoki ularning alohida elementlarining deformatsiyalarini siljish va ezilishni hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

124. Yuk koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanilgan holda siqilgan birikmalar deformatsiyalarining miqdori ushbu SHNQning 17-jadvalidan va toʻliq boʻlmagan holatda birikmaga taʼsir qiluvchi kuchga mos holda olinishi kerak.

125. Siqilgan birikmalarning deformatsiya miqdori ish sharoitlari

koeffitsiyentlarga boʻlinishi kerak

	17-jadval
Birikma turi	Birikma deformatsiyasi, mm
Birikmalar:
Old tomoni oʻyilgan va koʻndalang kesilgan joylaridagi	1.5
Koʻndalang tolalar tutashgan joylaridagi	3.0
Barcha turdagi nagellar asosidagi	2.0
Metall tishli plastinkali (MTP)	1.5
Yelimlangan perpendikulyar birlashgan tekislik sterjenlaridagi	1.5
Qiya yelimlangan sterjenlardagi	0,5
Yelimlangan birikmalar	0,0

126. Konstruksiya elementlarining egilishlari va siljishlari QMQ 2.01.07-96da belgilangan chegaradan oshmasligi kerak.

127. Egiluvchi elementlarning egilish darajasi koʻndalang kesimning inersiya momenti orqali aniqlanishi kerak.

128. Tarkibidagi kesimlar uchun inersiya momenti siqilgan birikmalar siljishini hisobga olgan holda ushbu SHNQning 15-jadvalida keltirilgan

koeffitsiyentiga koʻpaytirilishi zarur.

129. Sharnirli-tayangan va konsolli egiluvchi elemenlarning doimiy va oʻzgaruvchan kesimlarning

egiluvchanligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

(62)

bu yerda:

— siljish deformatsiyalarini hisobga olmagan holda

balandlikdagi doimiy kesimdagi balkaning egilishi;

— kesimning eng katta balandligi;

— balka oraligʻi;

— kesim balandligining oʻzgaruvchanligi taʼsirini hisobga oladigan koeffitsiyenti, balkaning doimiy kesimi uchun 1 ga teng deb qabul qilinadi;

— koʻndalang kuchning siljish deformatsiyasiga taʼsirini hisobga oladigan koeffitsiyent.

130. Balkaning asosiy hisobiy sxemalari uchun

koeffitsiyentlarining qiymatlari ushbu SHNQning 6-ilovasidagi 4-jadvalda keltirilgan.

131. Yogʻoch bilan fanerdan tayyorlangan yelimlangan elementlarning egilishini aniqlashda, kesimning bikrligi

teng deb qabul qilinishi lozim.

132. Egilishni aniqlashda plita va panel qoplamalarining hisobiy eni mazkur SHNQning 126-bandi talablariga muvofiq olinadi.

133. Siqilishdagi egiluvchan sharnirli-tayangan simmetrik yuklangan elementlar va konsol elementlarining egilishi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

(63)

bu yerda:

egilish mazkur SHNQning 62-formulasiga muvofiq aniqlanadi;

— koeffitsiyent ushbu SHNQning 39-formulasiga asosan aniqlanadi.

7-bob. Yogʻoch konstruksiya elementlarining birikmalarini hisoblash

1-§. Umumiy talablar

134. Birikma (bogʻlama)ga taʼsir qiluvchi kuch birikmaning (bogʻlamaning)

hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatidan oshmasligi kerak.

135. Ezilishga va yorilishga ishlaydigan birikmalarning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati quyidagi formulalar bilan aniqlanishi kerak:

yogʻochning ezilish shartidan:

(64)

yogʻochning yorilish shartidan:

(65)

bu yerda:

— hisobiy ezilish yuzasi;

— hisobiy yorilish yuzasi;

— yogʻochning tolalar yoʻnalishi boʻyicha burchak ostida ezilishga qarshiligi;

— mazkur SHNQning 136-bandiga muvofiq aniqlanadigan yogʻochning tolalar boʻylab yorilishdagi yuzasining oʻrtacha hisobiy qarshiligi.

136. Yogʻochning yorilishdagi yuzasining oʻrtacha hisobiy qarshiligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

(66)

bu yerda:

— yogʻochning tolalar boʻylab yorilishiga (maksimal zoʻriqish boʻyicha hisoblangan) hisobiy qarshiligi;

— yorilish tekisligining hisobiy uzunligi, elementda 10 dan ortiq boʻlmagan oʻyilgan chuqurliklar qabul qilganda;

— yorilish kuchi yelkasi, biriktirilgan elementlar orasidagi boʻshliq boʻlmagan holatda simmetrik boʻlmagan oʻyiqli elementlarni hisoblashda

qabul qilinganda (ushbu SHNQning 6 a,b - rasmida koʻrsatilgan sxema)larda simmetrik oʻyiqli birikmalarning simmetrik yuklangan elementlarni hisoblashda

(

— elementning kesimining toʻliq balandligi) qabul qilingan;

137. Ushbu SHNQning 6g-rasmida keltirilgan sxema boʻyicha ishlaydigan birikmalarni hisoblashda koeffitsiyent

= 0,25 ga teng qilib olinadi va 6v-rasmida keltirilgan sxema boʻyicha ishlaydigan birikmalarni hisoblashda

ga teng qilib olinadi (agar yorilish tekisliklari boʻylab siqilish taʼminlansa).

138.

nisbat 3 dan kam boʻlmasligi kerak.

6-rasm. Element birikmalaridagi oʻyiqlar

a — simmetrik boʻlmagan, b — simmetrik, v, g — birikmalarning yorilish sxemalari

2-§. Yelimli birikmalar

139. Konstruksiyalarni hisoblashda yelimli birikmalar siqilmagan birikmalar sifatida koʻrib chiqilishi kerak.

140. Yelimli birikmalardan quyidagicha foydalanish lozim:

tishli birikmadagi alohida qatlamlarni birlashtirish uchun mazkur SHNQning 7a-rasmida keltirilgan sxemadan;

qatlamlarning balandligi va eni boʻylab birlashtirish orqali uzluksiz kesimni (paketni) shakllantirishdan;

qoʻshni qatlamlardagi yelimlangan qirralarning choklari paketning eni boʻylab kamida bir-biriga nisbatan δ qatlam qalinligiga siljishidan;

tishli birikmaning butun balandligi boʻylab burchak ostida birlashtirilgan yelimlangan paketlarni biriktirish uchun mazkur SHNQning 7v-rasmida keltirilgan sxemadan.

141. Burchak ostida bogʻlangan elementlarning oʻqlari orasidagi ichki burchakning qiymati 104º dan kam boʻlmasligi lozim.

142. Tashqi qatlam tolalar boʻylab yoʻnaltirilgan fanerlar uchun yelimlangan birikmadan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

143. Yelimlangan birikmaning elementlarini biriktirganda kamida 10 qalinligidan kam boʻlmagan uzunlik qabul qilinishi kerak.

144. Elementlarda yelimlanadigan qatlamlarning qalinligi 33 mm dan oshmasligi kerak.

145. Toʻgʻri chiziqli elementlarda agar boʻylama teshiklar mavjud boʻlsa, qatlam qalinligi 42 mm gacha yoʻl qoʻyiladi.

146. Yogʻoch bilan fanerdan tayyorlangan yelimlangan elementlar eni 100 mm dan katta boʻlgan taxtalarni va 30 dan 45º gacha burchak ostida birlashtirilgan elementlarda eni 150 mm dan katta boʻlgan taxtalar qoʻllanmasligi kerak.

147. Yelimlangan sterjenli birikmalar mazkur SHNQning 112 — 133-bandlarida keltirilgan.

7-rasm. Yelimli birikmalar

a — yuzasida koʻrinadigan tishli tirnoq bilan uzunligi boʻyicha alohida qatlamlar birlashtirilganda, b — paketlarni shakllantirishda va yuzasi va qirrasi boʻylab birlashtirilganda, v — yelimlangan elementlarni tishli tirnoq bilan burchak ostida biriktirganda

3-§. Yogʻoch elementlarni oʻyib biriktirish

148. Mazkur SHNQning 8-rasmida keltirilgan sxemadagi tugunli birikmalarda brus va dumaloq yogʻoch elementlarni oʻyib biriktirish bir tish bilan amalga oshirilishi kerak.

149. Koʻndalang egilishga sinalmaydigan elementlarni oʻyib biriktirishda eziladigan ishchi tekisligi, siqilgan elementning oʻqiga perpendikulyar joylashtirilishi kerak.

Agar biriktiriladigan element siqilishdan tashqari, koʻndalang egilishga sinalsa, eziladigan ishchi tekisligida hosil boʻladigan oʻyiqlarni oʻqqa va koʻndalang kuchlarga perpendikulyar joylashtirilishi zarur.

150. Oʻyib biriktiriladigan elementlar bolt bilan mahkamlanishi lozim.

8-rasm. Bir tishli oʻyiq bilan birlashtirish

151. Oʻyib birlashtirishda ushbu SHNQning 7-jadvalining 5-bandiga muvofiq yorilishga hisobiy qarshiligi qabul qilinishi, mazkur SHNQning 6-ilovasidagi 2 va 3-jadvallardagi talablariga muvofiq yogʻoch yorilishiga hisoblanishi kerak.

152. Oʻyib birlashtirish tekisligining uzunligi 1,5 h dan kam boʻlmasligi, bu yerda

oʻyiladigan elementning kesimining umumiy balandligi.

153. Konstruksiyaning oraliq tugunlaridagi oʻyiq chuqurligi

dan va boshqa hollarda

dan, brusdagi oʻyiqlarning

chuqurligi 2 cm dan kam, dumaloq yogʻochda esa kamida 3 cm dan kam boʻlmasligi kerak.

154. Ushbu SHNQning 8-rasmida keltirilgan sxemadagi bir tish bilan oʻyib birlashtirish hisobi ezilish tekisligi boʻylab amalga oshirilishi kerak.

155. Yogʻochni ezilish burchagi α ni ezilish kuchining yoʻnalishlari va ezilgan elementning tolalari orasidagi burchakka teng boʻlishi lozim.

156. Oʻyib biriktirish uchun yogʻochni tolalarga burchak ostida ezishga hisobiy qarshiligi ezilish yuzasining oʻlchamidan qatʼi nazar ushbu SHNQning 5-formulasiga muvofiq aniqlanishi kerak.

4-§. Silindrsimon nagelli birikmalar

157. Silindrsimon nagellarga birikmalardagi siljishga ishlaydigan boltlar, tirgaklar, nagellar, shuruplar, burama mixlar kiradi.

158. Burchakdagi yoʻnaltirilgan mixlar va nagellar tomonidan uzatiladigan kuchlarning qaragʻay va archa birikmalaridagi (ushbu SHNQning 9-rasmida keltirilgan) bitta birlashtirilgan chok uchun silindrsimon nagelning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati mazkur SHNQning 18-jadvalidan aniqlanishi kerak.

159. Silindrsimon nagelning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 18-jadvaliga muvofiq belgilanishi hamda 93-bandning talablarini hisobga olgan holda oʻrnatilishi zarur.

9-rasm. Nagelli birikmalar

a — simmetrik, b — nosimmetrik

		18-jadval
Birikish sxemasi	Birikmaning zoʻriqish holati	Bitta birikkan chok uchun hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati (shartli qirqim), kN (kgf)
Birikish sxemasi	Birikmaning zoʻriqish holati	mix, poʻlat, aluminiy, shisha tolali nagel	eman nagel
1. Simmetrik birikmalar (9 a-rasm)	oʻrta elementlarning ezilishi
1. Simmetrik birikmalar (9 a-rasm)	chetki elementlarning ezilishi
2. Simmetrik boʻlmagan birikmalar (9 b-rasm)	teng qalinlikdagi barcha elementlarning ezilishi hamda qalinroq elementlardagi bitta kesilgan birikmalarning ezilishi
	boʻlganda ikki qirqimli oʻrtadagi qalinroq elementlarning ezilishi
	boʻlganda qirradagi yupqa elementlarning ezilishi
	boʻlganda bir qirqimli birikmalardagi ingichka elementlarning va chetki elementlarning ezilishi
3. Simmetrik va simmetrik boʻlmagan birikmalar	mixning egilishi	dan koʻp boʻlmagan	-
	S235 poʻlatdan tayyorlangan nagel va A240 armaturaning egilishi (	dan koʻp boʻlmagan	-
	D16-T aluminiy qotishmasidan tayyorlangan nagelning egilishi	dan koʻp boʻlmagan	-
	AG-4C shisha plastikdan tayyorlangan nagelning egilishi	dan koʻp boʻlmagan	-
	yogʻoch qatlamli plastikdan tayyorlangan nagelning egilishi	dan koʻp boʻlmagan	-
	eman nagelning egilishi	-	dan koʻp boʻlmagan
4. Nagellar bilan bikr mahkamlangan metall plastinkali birikmalar (11 v -rasm)	S235 poʻlat va A240 armatura (MPa) nagelning egilishi		-

Izohlar:

— elementlarning oʻrtacha qalinligi, shuningdek qalinligi boʻyicha teng yoki bir qirqimli birikmalarning qalinroq elementlari,

chetki elementlarning qalinligi, bir qirqimli birikmalarning ingichka elementlari,

— nagel diametri, barcha oʻlchamlar, cm.

2. Turli qalinlikdagi elementlarning 2 qirqimli simmetrik boʻlmagan birikmalarida nagelning hisobiy yuk koʻtaruvchanligi quyidagilarni hisobga olib aniqlanishi kerak:

ezilish shartidan nagelning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati

oraliq qiymatlarda qalinligi bilan elementdagi oʻrtacha

orasidagi qiymatlar ushbu jadvalning 2-bandiga muvofiq interpolyatsiya bilan;

chetki elementlarning qalinligi

boʻlganda nagelning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati ushbu jadvalning 2-bandiga muvofiq chetki elementlardagi ezilish shartidan

bilan almashtirish orqali;

nagelning egilish shartlari boʻyicha hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatini aniqlashda ushbu jadvalning 3-bandidagi chekka elementning

qalinligi

dan kam boʻlmagan qiymatda.

3. Bir qirqimli birikmalarning ingichka elementlarida va simmetrik boʻlmagan birikmalarning chekka elementlarida ezilishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatini aniqlash uchun

koeffitsiyentning qiymatlari

boʻlganda 19-jadvalda keltirilgan.

4. Chokdagi nagelning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati ushbu jadvaldagi formulalar boʻyicha olingan barcha qiymatlarning eng kichigiga teng boʻlishi lozim.

5. Nagellar ushbu SHNQning 97 va 103-bandlariga muvofiq joylashtirilsa, nagel birikmalarini yorilishga hisoblash amalga oshirilmasligi kerak.

6. Nagel diametrini

, uning egilishdagi yuk koʻtarish qobiliyatidan eng toʻliq foydalanish sharti bilan aniqlash zarur.

7. Mixdan tashqari simmetrik boʻlmagan birikmadagi nagellar

soni quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak.

(67)

bu yerda:

— hisobiy kuch;

— ushbu jadvalning formulalari boʻyicha topilgan eng kichik hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati;

— bitta nagelning hisoblangan choklari soni.

8. Birikmalarda nagellar soni 2 dan kam boʻlmasligi lozim.

9. Mixning diametriga teng diametrli oldindan burgʻilangan teshiklarga oʻrnatilgan mixlar uchun egilishdagi yuk koʻtarish qobiliyati C235 poʻlatdan tayyorlangan nagellar kabi aniqlanadi.

	19-jadval
Nagel turi	boʻlganda bir qirqimli birikma uchun koeffitsiyenti qiymatlari
Nagel turi	0,35	0,5	0,6	0,7	0,8	0,9	1
Mix, poʻlat, aluminiy va shisha plastik nagel	0,8 (80)	0,58 (58)	0,48 (48)	0,43 (43)	0,39 (39)	0,37 (37)	0,35 (35)
Eman nagel	0,5 (50)	0,5 (50)	0,44 (44)	0,38 (38)	0,32 (32)	0,26 (6)	0,2 (20)

Izoh. Maxrajda

kgf uchun

qiymatlari keltirilgan.

160. Nagel tomonidan uzatiladigan kuch tolalarga burchak ostida yoʻnaltirilganda silindrsimon nagellarning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 90-bandiga muvofiq koʻpaytirish yoʻli orqali aniqlanishi kerak:

ushbu SHNQning 20-jadvalida keltirilgan koeffitsiyent boʻyicha nagel oʻrnatiladigan joydagi yogʻochni ezilishga hisoblashda (chetki elementlarda ishlaydigan nagellar uchun hisoblash amalga oshirilmaydi);

miqdori boʻyicha nagelning egilishini hisoblash uchun,

burchakni koʻrib chiqilayotgan chokka biriktirilgan elementlarning nageli tomonidan katta burchaklariga teng qabul qilinishida (chetki elementlarda ishlaydigan nagelar uchun amalga oshirilmaydi);

miqdori boʻyicha yogʻochning chetki elementlarida ishlaydigan nagellarni egilishga hisoblash.

	20-jadval
Burchak, gradus	koeffitsiyenti
	poʻlat, aluminiy va shisha plastik nagellar diametri, mm				eman nagellar uchun
	12	16	20	24	eman nagellar uchun
30	0,95	0,9	0,9	0,9	1
60	0,75	0,7	0,65	0,6	0,8
90	0,7	0,6 5	0,55	0,5	0,7

Izohlar:

1. Oraliq burchaklar uchun

qiymati interpolyatsiya usuli bilan aniqlanadi.

2. Burchak ostida ishlaydigan eng qalin elementlar uchun bir qirqimli birikmalarni hisoblashda

koeffitsiyenti qiymatini

boʻlganda 0,9 ga va

boʻlganda 0,75 ga koʻpaytirish kerak.

161. Silindrsimon nagellar uchun nageldan uzatiladigan kuch tolalarga burchak ostida yoʻnaltirilganda, yogʻochdagi koʻndalang tolalar choʻzuvchi kuch taʼsirida yogʻoch elementlarining

yorilish ehtimolini hisobga olishi kerak.

162. Yogʻoch elementni koʻndalang tolalarini choʻzuvchi kuch ushbu SHNQning 10 a — rasmida keltirilgan sxema quyidagicha hisobga olinishi lozim:

(68)

bu yerda:

— birikmaning har tomoniga siljituvchi kuchlar;

— nagel birikma taʼsirida koʻndalang tolalar boʻylab yorilish uchun yogʻochning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati, N quyidagi 69-formulaga muvofiq hisoblanishi kerak:

(69)

0,95 N aniqlikdagi materialning normativ mustahkamligi;

— yukning davomiyligi rejimiga mos keladigan uzoq muddatli mustahkamlik koeffitsiyenti (ushbu SHNQning 4-jadvalida keltirilgan);

— mehnat sharoitlari koeffitsiyentlarining hosilasi ushbu SHNQning 21-bandiga muvofiq aniqlanadi;

— mazkur SHNQning 3-formulasi boʻyicha

uchun 0,95 dan

uchun 0,99 aniqlikka oʻtish shartidan aniqlanadigan materialning ishonchlilik koeffitsiyenti.

163. Nagel birikma taʼsirida tolalarga koʻndalang yoʻnalish boʻylab yorilish uchun yogʻochning normativ yuk koʻtarish qobiliyati quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi kerak:

(70)

bu yerda:

— oraliqning oʻrtasida nagel birikma taʼsirida tolalarga koʻndalang yoʻnalish boʻylab yorilish uchun yogʻochning normativ yuk koʻtarish qobiliyati, chekka birikmalar uchun va konsol balkaning chetida 0,5 N koeffitsiyent bilan olinishi kerak;

— koeffitsiyent quyidagiga teng qabul qilinishi lozim:

nagellar bikr mahkamlangan poʻlat qistirmalar bilan birikkan holatlar uchun — 1,4;

boshqa nagel birikmalar uchun — 1;

yogʻoch elementning eni, mm;

— yogʻoch elementidagi eng uzoqda joylashgan nagel oʻrtasidan yogʻoch elementning qirrasigacha boʻlgan masofa, mm;

— yogʻoch elementning balandligi, mm.

164.

boʻlganda choʻzuvchi kuchni hisobga olish shart emas, birikmaning mustahkamligi nagellar yuk koʻtarish qobiliyati bilan belgilanadi.

165. Ushbu SHNQning 10b-rasmida keltirilgan sxemada chetki birikmalar uchun

qabul qilgan holatda yorilishga qoʻshimcha tekshirish oʻtkazilishi lozim.

10-rasm. Yorilish hisoblash uchun nagelli birikmalar sxemalari a — nagel tomonidan uzatiladigan kuch tolalarga burchak ostida yoʻnaltirilganda,

b — chekkalari

166. Yuqori haroratlarda, faqat doimiy va uzoq muddatli vaqtinchalik yuklarning taʼsiri ostida, boshqa turdagi yogʻochdan tayyorlangan konstruktiv elementlarning birikmalarida nagellarni hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 31, 90 va 91-bandlariga muvofiq belgilanishi kerak.

Nagelli birikmalarni hisoblashda yogʻochning ezilish va yorilish holatini

koeffitsiyentlarga koʻpaytirish lozim.

Ushbu SHNQning 94-bandiga muvofiq nagelning egilish holatidan kelib chiqqan holda, uni birikmalarni hisoblashda bu koeffitsiyentlarning kvadrat ildizlariga va

koeffitsiyentiga koʻpaytirish kerak.

167. Poʻlatdan tayyorlangan silindrsimon nagellarning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati egilishga hisoblanganda vaqtinchalik choʻzilishdagi qarshiligiga

MPa quyidagi koeffitsiyentga koʻpaytirilishi lozim:

(71)

bu yerda,

— poʻlatning hisobiy qarshiligi, choʻzilishdagi vaqtinchalik qarshiligi, MPa.

168. Boltli yoki koʻrinmaydigan silindrsimon nageldagi poʻlat toʻshama va qistirmali nagelli birikmalar ushbu SHNQning 11, 12-rasmlarida keltirilgan nagellarning zarur zich joylashishini taʼminlangan hollarda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

169. Koʻrinmaydigan poʻlat silindrsimon nagellar oʻrnatilganda kamida 5 ta nagel diametriga ega chuqurlikda yogʻochning kesilgan joyiga va kamida 12,5 nagel diametriga ega chuqurlikda yogʻochning chekkasidagi kesilgan joyiga kirishi hamda oxirgi holatda teshik diametri nagel diametridan 0,5 mm kichikroq boʻlishi zarur.

170. Poʻlat toʻshama va qistirmalarda nagelli birikmalar mazkur SHNQning 90 — 92-bandlarining talablariga muvofiq hisoblanishi, bunda ushbu SHNQning 18-jadvalidagi 3-bandda keltirilgan egilish shartidan nagelning yuk koʻtarish qobiliyatining eng katta qiymati qabul qilinishi lozim.

171. Poʻlat toʻshama va qistirma SHNQ 2.03.05-23ga muvofiq zaiflashtirilgan qismi boʻylab choʻzilishga hamda nagellar ostida ezilishga tekshirilishi kerak.

11-rasm. Toʻshamali nagel birikmalar

a — bolt va tirgaklarda, b — koʻrinmaydigan silindrsimon nagellarda, v — yelimlangan elementning chetida oʻrnatilgan koʻrinmaydigan silindrsimon nagellarda

12-rasm. Qistirmali nagel birikmalar

a — nagellarda, b — nagellar va tirgaklarda

172. Bir materialdan, biroq har xil diametrli silindrsimon nagellardagi birikmaning yuk koʻtarish qobiliyati barcha nagellarning yuk koʻtarish qobiliyatlarining yigʻindisi sifatida aniqlanishi kerak.

173. Choʻzilgan birikmalarda 0,9 dan kamaytirish koeffitsiyentini kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

174. Ushbu SHNQning 13-rasmida keltirilgan sxemasida yogʻoch tolalari boʻylab

, tolalariga koʻndalang yoʻnalish boʻylab

va elementning chetidan

silindrsimon nagellarning oʻqlarigacha masofa quyidagidan kam boʻlmagan holatda qabul qilinishi kerak:

poʻlat nagellar uchun

alyumin va shisha plastik nagellar uchun

eman nagellar uchun

175. Ushbu SHNQning 12-rasmida keltirilgan sxemadagi paketning

qalinligi

dan kam boʻlsa va yelimlangan elementlar, shuningdek qatlamli yelimlangan shpon uchun nagellarni yelimlangan choklarga perpendikulyar joylashuvi bilan quyidagilarni qabul qilish kerak:

poʻlat, alyumin va shisha plastik nagellar uchun

eman nagellar uchun

176. Chetki armaturasiz oʻrnatilgan poʻlat nagellarning joylashishi mazkur SHNQ ning 13v-rasmiga muvofiq, chetiga armaturali oʻrnatilgan nagellarning joylashishi 13g-rasmga asosan olinishi kerak.

177. Butun yogʻoch konstruksiyalarning choʻzilgan tugunlaridagi nagellar 2 yoki 4 boʻylama qatorga joylashtirilishi kerak.

178. Dumaloq yogʻochdan tayyorlangan konstruksiyalarda nagellar oʻqlari orasidagi masofani tolalar boʻylab

va tolalariga koʻndalang yoʻnalish boʻylab

2 qatorga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi

179. Mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq 1 va 2a funksional sinfdagi bino va inshootlardagi chetki nagel birikmalari ushbu SHNQning 13g-rasmida keltirilganidek, yelimlangan sterjenlar yoki vintlar bilan butun uzunligi boʻylab rezba bilan qotiriladigan armatura ishlatilishi kerak.

180. Mixning uchini qisishning hisobiy uzunligini aniqlashda mixning oʻtkir qismi

uzunligini hisobga olinmasligi, biriktirilgan elementlar orasidagi har bir chok uchun mix uzunligi 2 mm ga kamaytirilib olinishi lozim.

Agar mix uchining hisobiy siqilgan uzunligi

dan kichik boʻlsa, uning yonidagi chokdagi ishini hisobga olmaslik kerak.

181. Mix paketdan chiqib tursa ushbu SHNQning 14-rasmida keltirilgan sxemada chetki elementning hisobiy qalinligini

ga kamaytirilishi lozim.

182. Mixlarning diametri qoqiladigan elementlarning 0,25 qalinligidan oshmasligi kerak.

183. Yogʻoch tolalari boʻylab mixlarning oʻqlari orasidagi masofa kamida quyidagidek qabul qilinishi lozim:

— teshilgan elementning

qalinligida;

— teshilgan elementning

qalinligida.

184. Eng kichik oraliq qalinliklar uchun masofa interpolyatsiya usuli bilan aniqlanishi kerak.

185. Qalinligidan qatʼi nazar, teshilmagan elementlar uchun mix oʻqlari orasidagi masofa

ga teng boʻlishi lozim.

186. Yogʻoch tolalari boʻylab mixdan yuklangan elementning chetki qismigacha boʻlgan masofani kamida

olish kerak, yuklanmaganlar uchun -

dan kam boʻlmasligi kerak

187. Yogʻoch tolalariga koʻndalang yoʻnalishda bir qator joylashgan mix oʻqlari orasidagi masofa

dan kam boʻlmasligi lozim.

188. Ushbu SHNQning 15-rasmida keltirilgan sxemada shaxmat tartibida yoki qatorlar

burchakda joylashtirilganda masofa

gacha kamayishiga yoʻl qoʻyiladi.

13-rasm. Nagellarning joylashishi

a — toʻgʻri chiziq, b — shaxmat shaklida,

v — chetki qismi kuchaytirilmay oʻrnatilgan,

g — chetki qismi armatura bilan kuchaytirilgan

14-rasm. Qisilgan mix uchining hisobiy uzunligini aniqlash

189. Olxa (bujun), togʻterak va terak elementlaridagi yogʻoch tolalari boʻylab mixlar orasidagi masofa keltirilganlarga nisbatan 50 foizga oshirilishi kerak.

15-rasm. Mixlarni qiya qatorlarda joylashtirish

190. Diametri 6 mm dan ortiq boʻlgan mixlar, tilogʻoch va muzlatilgan yogʻochlarga, shuningdek qalinligi

dan kam yogʻoch elementiga oldindan

diametrdagi burgʻilab tayyorlangan teshiklarga mixlar qoqilishi lozim.

191. Diametri mixning diametriga teng boʻlgan oldindan burgʻilab tayyorlangan teshiklarga qoqilgan mixlar, nagellar kabi hisoblanishi, mixning oʻqlari orasidagi minimal masofalar nagellar kabi qabul qilinishi zarur.

192. Siljishga ishlovchi shurup, burama mix va katta vintlarni nagellar sifatida foydalanilganda ularning oʻqlari orasidagi masofalar poʻlat silindrsimon nagellar kabi mazkur SHNQning 95-bandiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

5-§. Mixli va burama mixli birikmalar

193. Yogʻoch tolalariga koʻndalang hamda bir tomonga yoʻnalgan shpondan tayyorlangan yogʻochga qoqilgan bitta silliq mixni sugʻurib olishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati

, MN (kgf) quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(72)

bu yerda:

— mixni sugʻurishdagi hisobiy qarshiligi, A yuklanish rejimi uchun, havodagi quruq yogʻoch uchun 0,45 MPa (4,5 kgf/cm²), nam konstruksiyalar uchun esa 0,15 MPa (1,5 kgf/cm²) qabul qilinishi;

mix diametri, m (cm);

— mixni sugʻurishga qarshilik koʻrsatadigan qisib qoʻyilgan qismining hisobiy uzunligi, m (cm) mazkur SHNQning 101-bandiga muvofiq aniqlanadi.

194. Elementning boʻylama qirrasidan chetki mix qatorigacha boʻlgan masofa

kamida

qabul qilinishi kerak.

195. Bujun, togʻterak va terak elementlaridagi yogʻoch tolalari boʻylab mixlar orasidagi masofa keltirilganlarga nisbatan 50 foizga oshirilishi lozim.

196. Yuqori namlik yoki harorat sharoitida hamda havodagi quruq yogʻoch uchun qisqa muddatli yoki doimiy va uzoq muddatli vaqtinchalik yuklarning taʼsirining mixlarni sugʻurilishga hisobiy qarshiligi ushbu SHNQning 9-jadvalida keltirilgan koeffitsiyentlarga koʻpaytirilishi lozim.

197. Diametri 5 mm dan ortiq boʻlgan mixlarni hisoblaganda 5 mm diametr qabul qilinishi lozim.

198. Mixning qisilgan qismining uzunligi kamida

boʻlishi kerak

199. Mixlarni sugʻurilishga, siljishga joylashtirish ushbu SHNQning 103-bandiga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

200. Mazkur SHNQning 16-rasmida keltirilgan sxemasida mix qiya qoqilgan hollarda yuklangan qirragacha boʻlgan masofa kamida

boʻlishi kerak.

16-rasm. Mixlarni qiya qoqish

201. Mazkur SHNQning 14-ilovasida keltirilgan parametrlari bitta shurup yoki katta vintning sugʻurilishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati

MN (kgf), yogʻoch tolasiga koʻndalang hamda bir tomonga yoʻnalgan shpondan tayyorlangan yogʻoch elementlarini qotirish quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(73)

bu yerda:

— shurup yoki katta vintning sugʻurilishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati havodagi quruq yogʻoch uchun 1,5 MPa (15 kgf/cm²) qabul qilinishi lozim;

sugʻurilishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati mazkur SHNQning 4-jadvali va 109-bandida keltirilgan koeffitsiyentlarga koʻpaytirilishi kerak;

shurupning tashqi rezbali qismi diametri, m (cm);

— shurupning sugʻurilishga qarshilik koʻrsatadigan rezbali qismining uzunligi, m (cm);

qiymati mazkur SHNQning 6-ilovasiga muvofiq qabul qilinadi.

202. Mazkur SHNQning 13-rasmida keltirilgan sxemada shurupning oʻqlari orasidagi masofa kamida quyidagicha boʻlishi kerak:

6-§. Plastinkasimon nagelli birikmalar

203. Eman yoki qayin plastinkasimon nagellardan, bino elementlarini koʻtarish jarayonida egilishga va egilish jarayonida siqilishga ishlaydigan birlashtirilgan bruslar uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

204. Plastinkasimon nagelli birikmalar tayyorlash va chuqurchalarning oʻlchamlari hamda ularning birlashtiruvchi elementlardagi joylashuvi ushbu SHNQning 17-rasmida keltirilgan sxemaga muvofiq olinishi kerak.

205. Plastinkalardagi yogʻoch tolalarining yoʻnalishi birlashtiriladigan elementlar tekisligiga perpendikulyar boʻlishi kerak.

206. Uchdan ortiq elementlarning kesim balandligi boʻyicha birlashtirishga hamda uzunlik boʻyicha ulangan elementdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

207. Oʻlchamlari boʻyicha mazkur SHNQning 17-rasmida keltirilgan sxemadagi eman yoki qayin plastinkasimon nagellarning, archa va qaragʻaydan tayyorlangan elementning birikmalaridagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati, kN quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

(74)

bu yerda:

plastinkasimon nagelning eni, cm, uni birlashtirilgan elementlarning eni ochiq plastinkalarda

va yopiq plastinkalarda

qabul qilinishi lozim.

— ushbu SHNQning 23-bandiga muvofiq aniqlanadi.

208. Elementlarni birlashtirishda boshqa daraxt turlaridan foydalanilganda (yoruvchi zoʻriqishlar uchun) ushbu SHNQning 5-jadvaliga muvofiq tuzatish koeffitsiyenti kiritilishi kerak.

209. Qisqa muddatli yoki doimiy va uzoq muddatli vaqtinchalik yuklarning taʼsiri uchun hisoblangan yuqori namlik yoki harorat sharoitida konstruksiyalar uchun plastinkasimon nagelning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 9 va 10-jadvaliga muvofiq tuzatish koeffitsiyentlariga koʻpaytirilishi kerak.

17-rasm. Plastinkasimon nagelli birikmalar

a — ochiq plastinkalardagi, b — yopiq plastinkalardagi

7-§. Yelimlangan sterjenli birikmalar

210. Yelimlangan sterjenlardan quyidagi holatlarda foydalanish lozim:

tekis va fazoviy konstruksiya elementlarining tutashgan tugunlarini (tayanch tugunlarini, fermaning kamar va panjaralarini, arka, rama sharnirlarni) oʻrnatishda;

yigʻma, taranglanuvchi, siqilgan, choʻzilgan holatda egiluvchi elementlarning (toʻsinlar, arkalar, fermalar, ramalar, mahkamlangan ustunlar, bikr bogʻlar, gumbazlar, qubbalar) bikr mustahkam choklarini hosil qilishda;

turli yoʻnalishlardagi zoʻriqishlarni qabul qiluvchi oʻrnatilgan qismlarni anker bilan mahkamlashda;

tayanchlarda va yuk qoʻyilgan joylarda tolalarga koʻndalang va burchak ostidagi normal siquvchi kuchlarni qabul qilishda;

siljish kuchlarini qabul qiluvchi tugun birikmalarida;

yelimlangan yogʻoch konstruksiyaning tayanch yonidagi joylarida va qoʻyilgan katta kuchlar atrofida asosiy choʻzuvchi zoʻriqishlarni cheklashda;

tolalariga koʻndalang va urinma normal choʻzuvchi zoʻriqishlar taʼsir qiladigan konstruksiyaning (baland toʻsinlarning tayanchi yonidagi joylar, chuqur oʻyilgan joylar yoki oʻyilganda zaiflashgan joylar, egri chiziqli oʻqi boʻlgan egiluvchi elementlar va boshqa) qismlarini yuk koʻtarilish qobiliyatini oshirishda;

koʻndalang kesimi 2 yoki undan ortiq elementlardan iborat boʻlgan yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarni biriktirishda;

yogʻoch konstruksiya tarkibidagi siljishga qarshi bogʻlar sifatida yelimlangan sterjenlar, shuningdek qovurgʻa va quyma temir-beton plitalar koʻrinishidagi yigʻilgan yogʻoch toʻsin konstruksiyalarda;

siljishga qarshiligini va ishonchliligini oshirish maqsadida, shuningdek jumladan oʻzgaruvchan haroratlarda nam sharoitda ishlatilganida yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarni koʻndalang va qiya yoʻnalishlarda mustahkamlashda;

siljishga qarshiligini oshirish maqsadida qiya yoʻnalishda mustahkamlashda.

211. Elementlarning birikish tugunlari va konstruktiv sxemalari uchun har xil zoʻriqish deformatsiya holatlari mazkur SHNQning 18-rasmida keltirilgan.

212. Tolalarga 20° dan kichik burchak ostida yelimlangan sterjenlar, tolalarga burchak ostida yelimlangan tolalar boʻylab 20° va undan ortiq burchak ostida yelimlanishi kerak.

213. Tolalarga koʻndalang yoʻnalishda yelimlangan sterjenlar, tolalarga burchak ostida yelimlangan sterjenlarning xususiy holatlari hisoblanishi lozim.

214. Sterjenlarni yelimlashda yogʻochning namligi (konstruksiyalarning foydalanish sharoitlari mazkur SHNQ ning 2-ilovasida keltirilgan) 8 foizdan 14 foizgacha boʻlishi kerak.

215. Yelimlangan sterjenlar sifatida oʻrni toʻldirilgan teshiklari boʻlgan yelimlangan paketlar ushbu SHNQning 5-ilovasiga muvofiq foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

216. Konstruksiyalarni yelimlashda epoksid yelimidan foydalanish lozim.

217. Atrof-muhit harorati 35 °C dan yuqori boʻlsa yoki birikmaning olovbardoshligini oshirish zarur boʻlganda, 60 °C va undan yuqori haroratda shisha holatiga oʻtadigan maxsus tarkibidagi epoksid yelimni ishlatish kerak.

218. Sterjenlarni yelimlash uchun boshqa markadagi yelim va toʻldiruvchilardan foydalanish zaruriyati vujudga kelganda ularning fizik-mexanik xususiyatlari sinov natijalari bilan asoslanishi kerak.

219. Sterjenlarni yelimlash va uning sifatini nazorat qilish mazkur SHNQning 8-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

220. Yogʻochdagi teshikning diametri yelimlanadigan A300-A600 sinfidagi armaturani diametridan 4 — 6 mm va A240 sinfidagi armatura, dumaloq poʻlat hamda shisha plastik sterjenlar diametridan 2 mm dan oshishi kerak.

18-rasm. Qiya yelimlangan sterjen birikmalariga misollar

A — hisobiy yukning tayanch reaksiyasi, a — tarkibiy elementlarning birikmalari shaklida, b — yelimlangan toʻsinning siljishga qarshiligini oshirish, v — oʻrnatilgan qismlarni mahkamlash uchun, g, d — konstruksiyaning tayanch va boshqa tugunlarida, e — kesimi < 500 va > 600 boʻlgan elementlarning simmetrik universal bikr birikmasining sxemasi, j — choʻzilgan elementlar uchun, z — polimer beton bilan siqilgan birikmalar uchun, i — koʻpburchak elementlar uchun, nosimmetrik sxema (rama karnizi), k — ustunlarni mahkamlash tuguni uchun

8-§. Tolalar boʻyicha yelimlangan sterjenli birikmalar

221. Ushbu SHNQ ning 19-rasmida keltirilgan sxemasidagi sterjenlar, 2 ta sterjen

diametri chuqurlikda, biroq 25 mm dan kam boʻlmagan dumaloq teshiklarga yoki yon qirradagi toʻgʻri burchakli teshiklar yelimlanishi lozim.

19-rasm. Tolalar boʻylab yelimlangan davriy profilli armaturani birikmalari

a — silindrsimon teshiklarga, b — frezalangan oʻyiqlar

222. Qaragʻay va archa yogʻochidan tayyorlangan konstruksiyaning tolalar boʻylab choʻziluvchi va siqiluvchi elementlari birikmalariga yelimlangan sterjenning sugʻurilishga va ezilishiga hisobiy yuk koʻtaruvchanligi,

, MN (kgf) quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

(75)

bu yerda:

— ushbu SHNQning 7-jadvali 5-bandi boʻyicha aniqlanadigan yogʻochning yorilishga qarshi hisobiy qarshiligi, MPa (kgf/cm²);

teshik diametri, m (cm);

sterjenning oʻrnatilgan qismi uzunligi, m (cm), uni

dan kam boʻlmagan va

dan koʻp boʻlmagan qiymatlarni hisoblash usuli bilan qabul qilish kerak;

— mazkur SHNQning 76-formulasi orqali aniqlanadigan sterjenning oʻrnatish qismi uzunligiga bogʻliq siljish zoʻriqishlarining tekis boʻlmagan taqsimlanishini hisobga oladigan koeffitsiyent:

(76)

bu yerda:

— mazkur SHNQning 23-bandiga muvofiq qabul qilinadi.

223. Tolalar boʻylab sugʻurilishga yoki ezilishga ishlaydigan yelimlangan sterjenlar oʻqlari orasidagi masofaning kamida

qiymatini, tashqi qirralargacha boʻlishi kamida

qiymatni qabul qilish lozim.

9-§. Tolalarga burchak ostida yelimlangan sterjenli birikmalar

224. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarning birikmalari tolalarga burchak ostida yelimlangan sterjenning sugʻurilishiga yoki ezilishiga hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati

, MN quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

(77)

bu yerda:

— yelimlangan sterjenni sugʻurish yoki ezish uchun yogʻochning hisobiy qarshiligi, MPa, 6,8 MPa ga teng qabul qilinadi;

— teshik diametri, m;

— sterjenning hisobiy uzunligi, m

(78)

— oʻrnatilgan qismning uzunligi, m;

— payvandlash paytida yelimlangan qatlam mustahkamligining kamayish mumkin boʻlgan chuqurlik; payvandlanmagan sterjenlar uchun

— yelimlangan sterjenning diametri, m;

— mazkur SHNQning 79-formulasiga muvofiq aniqlanadigan sterjen oʻrnatilgan qismining uzunligiga bogʻliq ezilish zoʻriqishlarining tekis boʻlmagan taqsimlanishini hisobga oladigan koeffitsiyent:

(79)

bu yerda:

— sterjenlarni oʻrnatish joyida tolalar boʻylab normal zoʻriqish ishorasiga bogʻliq koeffitsiyent;

— hisobiy qarshilikning sterjen diametriga bogʻliqligini hisobga oladigan koeffitsiyent:

(80)

bu yerda:

— sterjen kesimining yuzasi, m²;

sterjen materialining hisobiy qarshiligi, MPa.

225. Konstruksiya elementining yogʻoch tolalari boʻylab sterjenlarga choʻzuvchi maydonida taʼsir qiluvchi sugʻurilishga qarshiligi

koeffitsiyent qiymati quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi lozim:

(81)

bu yerda

maksimal choʻzuvchi zoʻriqishlar, MPa;

Siqilgan hududda ishlaganda hamda ezilishga ishlaydigan sterjenlar uchun,

226. Paketning yon qirralaridan sterjen oʻqigacha minimal masofa

va kamida 30 mm olinishi, paketning eni boʻylab sterjenlarning oʻqlari orasida masofa kamida

boʻlishi, paketning tolalar boʻylab sterjen oʻqigacha kamida 100 mm, sterjenlar burchagi

va tolalar yoʻnalishi boʻyicha tolalar boʻylab sterjen orasida 30° kamida

30° dan 60° gacha boʻlganda,

60° dan yuqori boʻlganda esa

qiymatlari qabul qilinishi kerak.

227. Konstruksiyalarning bikr bogʻlanish qismlarini oʻrnatishda sterjenlarning qiya yelimlangan 2 turdagi birikmalardan foydalanish kerak.

228. V shaklidagi ankerlar universal boʻlishi lozim.

229. Choʻzilgan birikma joylarida sugʻurilishga qarshilik koʻrsatadigan bir yoʻnalishdagi qiya yelimlangan sterjenlardagi choʻzuvchi kuch parchalanishi natijasida, siquvchi kuchlarni yogʻochga uzatuvchi poʻlat plastinkalarga payvandlab biriktirilgan sterjenlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi hamda bunday tugunlarda qiya sterjenlarning ezilishga (siqilishga) ishlashiga yoʻl qoʻyilmaydi.

230. V shaklidagi ankerlarning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati, yelimlangan anker sterjenlarining hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatidan kelib chiqqan holda mazkur SHNQning 74-formulasiga muvofiq aniqlanishi kerak.

231. Ankerning har bir tarmogʻidagi kuchlar, tashqi yukdan tarmoq yoʻnalishlariga uzatilayotgan kuchlarni parchalash orqali aniqlanishi lozim.

232. Anker tarmoqlari orasidagi ichki burchak 45° dan 120° gacha qabul qilinishi kerak.

233. Siljishga qarshi ishlaydigan birikmalarda, birlashtiriladigan qismlar orasida yuqori zichlik mavjud boʻlganda, (ushbu SHNQning 119-bandida keltirilgan holatlar bundan mustasno) qiya yelimlangan bogʻlarning yuk koʻtarish qobiliyati

, quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi kerak:

(82)

bu yerda:

— mazkur SHNQ ning 117-bandiga muvofiq sterjenning sugʻurilishga qarshilik koʻrsatadigan yuk koʻtarish qobiliyati aniqlanadi;

— yelimlangan birikmaning siljish tekisligiga nisbatan qiyalik burchagi.

234. Bogʻlangan qismlar orasida yuqori zichlik boʻlmasa, yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 82-formulasiga muvofiq tekshirilishi kerak.

235. Siljishga ishlaydigan birikmalarda ezilishga (siqilishga) ishlaydigan qiya yelimlangan elementning yuk koʻtarish qobiliyati, sugʻurilishga (choʻzilishga) qarshilik koʻrsatadigan yonida yelimlangan elementlar hamda orasidagi siquvchi kuch boʻlmaganda sugʻurilishga (choʻzilishga) qarshilik koʻrsatish quyidagi 83-formula orqali tekshirilishi kerak:

(83)

bu yerda:

— bir sterjendagi hisobiy kuch

tarkibi, qiya sterjenda choʻzuvchi zoʻriqish hosil qiluvchi kuch;

— bir sterjenning choʻzilishga mustahkamlik sharti boʻyicha hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati, MN;

— sterjen kesimi yuzasi, m²;

— A300

MPa va A400

MPa uchun poʻlat armaturaning choʻzilishga hisobiy qarshiligi;

— qiya sterjenda eguvchi zoʻriqish hosil qiluvchi

kabi kuchlarning tarkibiy qismi;

— egilishga ishlash shartidan bir chok uchun sterjenning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati, MN quyidagi holatlarda qabul qilinadi:

poʻlat qistirma yoki anker tasma bilan yelimlangan sterjenning bikr (payvandlangan) birikmasida:

- A300 armaturasi uchun;

- A400 armaturasi uchun;

poʻlat qistirmali yelimlangan sterjenning bikr boʻlmagan boltli birikmasida:

- A300 armaturasi uchun;

- A400 armaturasi uchun;

sterjenning nominal diametri, m.

236. Yelimlangan sterjen yoki ankerlar miqdorini aniqlashda ularning birgalikda ishlash

koeffitsiyentini hisobga olish lozim:

1 ta anker yoki 1 qiya sterjenning bir tomonidagi birikish joyi va bir qirrasi uchun

2 ta anker yoki 2 ta qiya sterjen uchun

koʻproq anker yoki sterjenlar uchun

237. Konstruksiyaning birikish joyi va tugunlarini loyihalashda konstruktiv sxemaning oʻziga xos tomonlarini hisobga olish kerak.

238. Qiya yelimlangan sterjen birikmalaridagi ezilish qiymati 0,001 mm/kN qabul qilinishi zarur.

239. Polimerbeton bilan toʻldirilgan katta oraliqli konstruksiyalarning siqilgan birikish joylari uchun montaj yuklari va kesuvchi kuchlarni qabul qiladigan qiya yelimlangan sterjenlarni birikish joylarining maxsus konstruktiv yechimlari hisobga olinishi lozim.

10-§. Yelimlangan poʻlat nagelli birikmalar

240. Qaragʻay va archa elementlarning birikmalaridagi 1 chokda yogʻochga yelimlangan davriy profili poʻlat armaturadan tayyorlangan silindrsimon nagelni,

chuqurlikda oʻrnatishda kuchlarning tolalar yoʻnalishi boʻyicha A yuklash rejimi uchun siljishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati

kN mazkur SHNQning 21-jadvaliga muvofiq aniqlanishi kerak.

241.

ning maksimal qiymatlari

mos kelishi lozim (bu yerda

sterjenning nominal diametri va

oʻrnatish chuqurligiga, cm).

242. Elementlarning birikmalarida yogʻoch tolalarga burchak ostidagi yelimlangan nagellarning

yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 91-bandiga muvofiq hisoblanishi kerak.

243. Yelimlangan nagellarning oʻqlari orasidagi masofalar ularni yogʻoch tolalari boʻylab joylashtirilganda

kamida

qiymatda, tolalarga koʻndalang yoʻnalishda esa

kamida

qiymatda va element chetidan

kamida

qiymatda qabul qilinishi lozim.

244. Nagellar shaxmat koʻrinishida joylashtirilganda minimal masofa

qiymati qabul qilinishi kerak.

20-rasm. Yelimlangan poʻlat nagelli birikmalar

a — shaxmat koʻrinishida joylashgan, b — ikki qatorda joylashgan

		21-jadval
Biriktirish sxemasi	Birikmaning zoʻriqish holati	Birlashtirilgan 1 chok uchun hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati (shartli qirqim), kN
1. Simmetrik birikmalar	a) oʻrta elementlardagi ezilish
1. Simmetrik birikmalar	b) chetki elementlardagi ezilish
2. Simmetrik boʻlmagan birikmalar	bir xil qalinlikdagi barcha elementlardagi hamda bir qirqimli birikmaning qalinroq elementlaridagi ezilish
	boʻlganda ikki qirqimli birikmaning qalinroq oʻrta elementlaridagi ezilish
	boʻlganda yupqaroq chetki elementlardagi ezilish
	boʻlganda bir qirqimli birikmaning yupqaroq elementlaridagi va chetki elementlardagi ezilish
3. Simmetrik va simmetrik boʻlmagan birikmalar	A300 armaturasidan tayyorlangan nagelning egilishi
3. Simmetrik va simmetrik boʻlmagan birikmalar	A400 armaturasidan tayyorlangan nagelning egilishi

Izohlar:

1. Jadvalda quyidagi belgilar keltirilgan:

— oʻrta elementlarning qalinligi, shuningdek bir qirqimli birikmalarning qalinligi boʻyicha teng yoki qalinroq elementlari;

— chetki elementlarning qalinligi, shuningdek bir qirqimli birikmalarning yupqaroq elementlari;

yelimlagan nagelning nominal diametri;

— teshik diametri; barcha oʻlchamlar santimetrda keltirilgan.

2. Ushbu SHNQning 133-bandiga muvofiq nagellar joylashtirish shartlari bajarilsa, nagelli birikmalarni yorilishga hisoblash amalga oshirilmaydi.

8-bob. Yogʻoch konstruksiyalarni loyihalash boʻyicha talablar

1-§. Asosiy talablar

245. Yogʻoch konstruksiyalarni loyihalashda quyidagilar taʼminlanishi lozim:

eng kam chiqindilar va yoʻqotishlar bilan yogʻochdan foydalanishni;

montaj va foydalanish jarayonida alohida konstruksiyalar hamda butun bino yoki inshootning ustuvorligi va oʻzgarmaslik choralarini;

olovbardoshlik hamda yongʻin xavfsizligini.

246. Yogʻoch haroratining oʻzgarishi natijasi yogʻoch konstruksiyalardagi zoʻriqishlar va deformatsiyalar, tolalar boʻylab yogʻochning qurishi yoki shishishi hisobga olinmasligi kerak.

247. oraliqqa 30 m dan katta ega yogʻoch konstruksiyalar tayanchlaridan biri qoʻzgʻaluvchan boʻlishi lozim.

248. Yogʻoch konstruksiyalarni hisoblashda ishqalanish kuchlarining taʼsirini hisobga olinishi, bunda elementdagi doimiy siquvchi va dinamik kuch yoʻq boʻlgan sharoitda tizimning muvozanati faqat ishqalanish bilan taʼminlansa, daraxtlarning oʻzaro ishqalanish koeffitsiyenti quyidagilarga teng qabul qilinishi kerak:

yon sirtlar boʻylab element chetlarida — 0,3;

yon sirtlarda — 0,2.

Ishqalanish konstruksiya va birikmalarning ishlashiga taʼsir etsa, ishqalanish koeffitsiyenti 0,6 ga teng qabul qilinishi kerak.

249. Arralangan materiallarning choʻziluvchi va egiluvchi elementlari qirralarining zaiflashishiga yoʻl qoʻymaslik lozim.

250. Yumaloq yogʻoch material elementlarining ustuvorligini hisoblash, elementning hisobiy uzunligi oʻrtasida joylashgan kesim boʻyicha va mustahkamlikka hisoblash maksimal egilish momentiga ega boʻlgan kesim boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

251. Yogʻoch konstruksiyalarning fazoviy bikrligi va ustuvorligi gorizontal hamda vertikal bogʻlarni oʻrnatish orqali taʼminlanishi lozim.

252. Bogʻlangan bloklar orasidagi masofa 30 m dan oshmasligi hamda 30 m dan katta masofalar hisoblash yoʻli bilan asoslanishi kerak.

253. Koʻndalang bogʻlar yuqori kamarning tekisligiga yoki yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning yuqori qismiga joylashtirilishi zarur.

254. Fermani bogʻlovchi kamarlari sifatida yuk koʻtaruvchi konstruksiyaning yuqori kamarlari yoki barcha kesimlari ishlatilishi kerak.

255. Toʻgʻridan-toʻgʻri yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar ustiga qoʻyilgan profnastil yoki listli materiallarning tirgak (raspor) va bogʻlar sifatida ishlatilishini hisoblash yoʻli bilan asoslashga yoʻl qoʻyiladi.

256. Kimyoviy zararli muhitga ega boʻlgan binolarda profnastilni tirgak (raspor) va bogʻlar sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

257. Konstruksiya va progonlar ustiga taxtadan tayyorlangan toʻshamalardan foydalanilganda fazoviy qoplamada bikrlik bogʻlarini oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

258. Tom plitalarining tayanch qismining oʻlchami kamida 5,5 cm boʻlishi kerak.

259. Tom plitalarini har tomondan suruvchi va uzuvchi kuchlarni qabul qiluvchi yuk koʻtaruvchi konstruksiya tugunlariga mahkamlash kerak.

260. Yogʻochning choʻzilgan elementlari birikish joylari bir kesimga birlashtirilish ularni poʻlat silindrsimon nagellar yoki boshqa birikmalar yordamida qistirmalar bilan toʻsish lozim.

261. Choʻziluvchi yogʻoch elementlarning birikish joylari konstruksiyasi choʻzuvchi kuchlarni oʻqdan uzatilishini taʼminlashi kerak.

262. Turli xil siqilishga ega boʻlgan birikma bogʻlarida, shuningdek yogʻoch elementlarning bir qismi toʻgʻridan-toʻgʻri, oraliq elementlar va biriktiruvchi bogʻlarda tugun va tutashgan joylar boʻlmasligi lozim.

263. Yogʻoch konstruksiya elementlarining tugunlarida, birikish joylarida va tayanchlarda markazlashtirilishi, (elementlarning ekssentrik birikmalari hisobiy kesimiga taʼsir qiluvchi egilish momentini kamaytiradigan hollar bundan mustasno) ekssentrisitet mavjud boʻlganda hisobga koʻra aniqlanishi kerak.

264. Konstruktiv elementlarning tugunlari va birikish joylaridagi bolt yoki maxsus mixlar bilan tortib qoʻyilishi hamda siqiluvchi birikmalardagi ulangan elementlar tortib qoʻyilishi va tugunlar orasi ham yoki yelimlangan sterjenlar yoki vintlar yordamida biriktirilishi lozim.

265. Bolt yoki maxsus mixlar soni hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi, biroq tugun yoki birikish joyida kamida ikkita boʻlishi kerak.

266. Silindrsimon nagelli birikmalarda birikish joylarining har bir tomoniga kamida 3 ta tortuvchi bolt qoʻyilishi zarur.

267. Tortuvchi boltlarning

diametri hisoblash asosida qabul qilinishi, biroq kamida 12 mm boʻlishi kerak.

268. Tortuvchi boltlarning shaybalari yon oʻlchamga yoki diametri kamida

va qalinligi kamida

boʻlishi lozim.

269. Bir yoqdan ikkinchi yoqqa chiqqan yuk koʻtaruvchi konstruksiyadagi yogʻoch elementlarning netto koʻndalang kesimi yuzasi kamida 50 cm², simmetrik boʻlmagan zaiflashishda kamida 0,5 va simmetrik zaiflashishda kamida 0,67 brutto umumiy kesim yuzasiga ega boʻlishi kerak.

270. Seysmik yuklar taʼsiriga yogʻoch konstruksiyalarni hisoblash QMQ 2.01.03-19ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

271. Bir qavatli katta oraliqli binolarning sinchlarida (24 m dan ortiq oraliqlarda) statik aniq konstruksiyalardan foydalanilishi kerak.

272. Sharnirli tugunlarda qoʻshimcha ichki kuchlar paydo boʻlmasdan ularning aylanish imkoniyatini taʼminlash kerak.

273. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarni loyihalashda (masalan, yogʻochni yelimlangan sterjenlar bilan mustahkamlash) yogʻochning yorilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrish kerak.

274. Tolalar yoʻnalishi boʻyicha

burchak ostidagi qirqilgan qirralarning oʻzgaruvchan kesimlarida yelimlangan konstruksiyalar uchun yogʻoch tolalariga parallel boʻlgan yuzalarda qoʻshimcha zoʻriqishlar quyidagi formulalar orqali aniqlanishi kerak:

(84)

(85)

bu yerda:

— yogʻoch tolalari boʻylab taʼsir qiluvchi zoʻriqish;

qirqim chizigʻi va yogʻoch tolalari yoʻnalishi orasidagi burchak.

2-§. Progonlar, panjaralar va toʻshamalar

275. Progonlar, panjaralar, toʻshamalar, egiluvchi elementlar mustahkamlik va deformatsiyaning 2 ta chegaraviy holati boʻyicha hisoblanishi kerak.

276. Qavatlar orasidagi orayopmalar va kuch taʼsirida deformatsiyalanishi chegarasi uchun egilishdagi maksimal qiymatlar QMQ 2.01.07-96da keltirilganlardan katta boʻlmasligi kerak.

277. Tom konstruksiyasining ostki qismidagi panjara va toʻshamalar quyidagi yuklarning kombinatsiyalari uchun moʻljallangan boʻlishi kerak:

qordan doimiy va vaqtinchalik (mustahkamlik va deformatsiya uchun hisoblash);

1 kN (100 kgf) qoʻyilgan yukdan doimiy va vaqtinchalik, oxirgisini ortiqcha yuk koeffitsiyenti

ga koʻpaytirishga.

278. Butun yoki kesilgan toʻshamalarda brus yoki taxtalarning oʻqlari orasidagi masofa 150 mm dan koʻp boʻlmaganda, qoʻyilgan yukdan zoʻriqish ikkita taxta yoki brusga uzatilishi, 150 mm dan katta boʻlgan masofada bitta taxta yoki brusga uzatilishi lozim.

279. Ikki qatlamli toʻshama boʻlganda (ishchi va himoya, ishchiga burchak ostida yoʻnaltirilgan) qoʻyilgan yuk ishchi qatlamning 500 mm eni boʻyicha taqsimlanishi kerak.

21-rasm. Qiya kesilgan toʻsinning kesimi

3-§. Butun va yelimlangan yogʻoch toʻsinlar

280. Toʻsinlarni mustahkamlik, tekis shakllar deformatsiyasining ustuvorligi va egilish uchun chegaraviy holatlarining ikkinchi guruhi boʻyicha hisoblash kerak.

281. Butun yogʻochning egiluvchi elementlari choʻzilish zonasida tayanchdagi qirqimning

chuqurligiga quyidagi shart bajarilganda yoʻl qoʻyiladi:

(86)

bu yerda:

— hisobiy zoʻriqishning tayanchdagi reaksiyasi;

— kesilmagan element koʻndalang kesimining eni va balandligi.

282. Kesilgan tayanch yuzasining

uzunligi kesimning

balandligidan katta boʻlmasligi, (ushbu SHNQning 21-rasmida keltirilgan) kesilgan qirqimning

uzunligi kamida ikkilangan

chuqurlikda boʻlishi kerak.

283. Qirqimni kesishni imkoni boʻlmasa yoki uning chuqurligi

dan oshganda kesilgan zonani mustahkamlash kerak.

284. Mustahkamlash koʻndalang (tolalarga perpendikulyar) va qiya (tolalarga 45° burchak ostida) mazkur SHNQning 22-rasmida keltirilgan sxemasidagi sterjenlarni yelimlash orqali amalga oshirilishi lozim.

285. Koʻndalang sterjenlarning uzunligi quyidagi sharti taʼminlanishi kerak:

(87)

Bu yerda:

— sterjenning hisobiy uzunligi;

mm (kesish chuqurligi, yelimlanmagan qismi uchun 30 mm ayriladi).

22-rasm. Toʻsin chetidagi kesilgan qismni mustahkamlash

286. Sterjenlarni hisoblash butun choʻzuvchi kuchlarni koʻndalang yelimlangan sterjenlar qabul qilishini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

287. Qiya sterjenlar yorilish zonasida siljituvchi kuchlarni qabul qilishi va tayanch qismidagi urinma zoʻriqishlarni kamaytirishi lozim.

288. Yon tomonidagi kesilgan qirradan yelimlangan sterjenlargacha boʻlgan masofa 80 — 120 mm (oʻzgaruvchan harorat va namlik sharoitlarida, ochiq havoda foydalanadigan konstruksiyalar uchun 120 mm) boʻlishi kerak.

289. Ikkita koʻndalang yelimlangan sterjenlar uchun quyidagi shart bajarilishi kerak:

(88)

bu yerda:

— mazkur SHNQning 119-bandiga muvofiq

boʻlganda aniqlanadigan koʻndalang yelimlangan sterjenning yuk koʻtarish qobiliyati;

— tayanch reaksiya;

— kesilgan qism chuqurligi;

— kesilgan qismni hisobga olmagan holatdagi kesim balandligi.

290. Qiya yelimlangan sterjenlar uchun quyidagi shart bajarilishi kerak:

(89)

bu yerda:

— mazkur SHNQning 119-bandiga muvofiq aniqlanadigan yelimlangan sterjenning yuk koʻtarish qobiliyati, shartli ravishda tayanch yuzasi sathini birlashtirilgan chokning joylashuvi sifatida qabul qilinishi kerak.

291. Sharnir tayanchli va toʻgʻri chiziqli pastki qirraga ega yelimlangan toʻsinlarga oraliqning 1/200 qismiga teng qurilish balandligi berilishi kerak.

292. Yelimlangan toʻsinlarda 2-navli yogʻochni birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi, bunda chetki zonalarda 0,17 koʻndalang kesim balandligi uchun yuqori navni ishlatib, unga koʻra

hisobiy qarshiliklar belgilanishi lozim.

293. Doimiy yoki oʻzgaruvchan koʻndalang kesim balandligi boʻlgan egilgan holatda yelimlangan toʻsinlar (ikki nishabli boʻlishi ham mumkin), yuqori qirrasining musbat va manfiy egriliklari 10 foizdan 20 foizgacha boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunday toʻsinlardagi tayanchlardan biri, oraliqdan qatʼi nazar, tirgaklarda siljituvchi kuch paydo boʻlishining oldini olish uchun qoʻzgʻaluvchan boʻlishi kerak.

294. Egilgan holatda yelimlangan toʻsinlarni mustahkamlikka hisoblashda, chetki tangensial normal zoʻriqishlarni tekshirishdan tashqari ushbu SHNQning 31-bandi talablariga muvofiq, yogʻoch tolalariga koʻndalang taʼsir qiluvchi maksimal radial choʻzuvchi zoʻriqishlarni

tekshirilishi kerak.

295. Ikki nishabli egilgan holatda yelimlangan toʻsinlarni 20 foizdan ortiq boʻlmagan qiyaliklarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

296. Oʻzgaruvchan kesimli bir va ikki nishabli toʻsinlarda, nishabning sirtga parallel boʻlgan yoʻnalishdagi eguvchi zoʻriqishlarga taʼsirini hisobga olish kerak.

297. Yogʻoch tolali toʻsinning sirtlaridan biriga parallel va qiyalik burchagiga

boʻlgan holat ushbu SHNQning 23-rasmida keltirilgan sxemada, sirtga parallel boʻlgan chetki tolalardagi eguvchi zoʻriqishlarni mazkur SHNQning 90-formulasiga muvofiq hisoblash kerak:

(90)

nishablikka ega sirtda — 91-formulasi boʻyicha:

(91)

bu yerda:

— tolalar yoʻnalishiga

burchak ostida siqilgan yogʻochning hisobiy qarshiligi mazkur SHNQning 5-formulasiga muvofiq aniqlanadi.

23-rasm. Bir nishabli toʻsin

298. Tekis faner devorli yelimlangan toʻsinning kamari vertikal ravishda joylashtirilgan (taxtadan) qatlamlardan tayyorlanishi kerak.

299. Quti kesimli toʻsinning kamarlarida qatlamlarni gorizontal joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Agar kamarlarning balandligi 100 mm dan oshsa, ular devorlarning yon tomonidan gorizontal arralangan joy qoldirilishi nazarda tutilishi kerak.

300. Toʻsinning devorlari uchun qalinligi kamida 8 mm boʻlgan suv oʻtkazmaydigan faner yoki qatlamli yelimlangan shponlardan foydalanish lozim.

4-§. Ulangan toʻsinlar

301. Siqiluvchi bogʻlarga ulangan toʻsin bogʻlarini oʻrnatishdan oldin elementlarni egish orqali qurilish balandligi berilishi kerak.

302. Qurilish balandligining qiymati (toʻsinning keyinchalik toʻgʻirlanishini hisobga olmagan holda) qabul qilish uchun hisobiy zoʻriqishni, ulangan toʻsinning egilishiga nisbatan bir yarim baravar oshirish lozim.

303. Brussimon va yelimlangan yogʻochdan ulangan toʻsinlarni 3 tadan koʻp boʻlmagan bruslar bilan plastinkasimon nagellar, MTP, qiya yelimlangan sterjenlar yoki qiya vintlar yordamida biriktirish kerak.

304. Yogʻoch taxtalardan tayyorlanadigan ulangan toʻsinlar mixlar, shuruplar MTP bilan biriktirilishi zarur.

305. Ulangan toʻsinlarning mustahkamligini hisoblash ushbu SHNQning 34 va 36-bandlardagi muvofiq amalga oshirilishi kerak.

306. Ulangan toʻsinlarning kompozit kesimini (qovurgʻali plitalar) loyihalash va hisoblashda ushbu SHNQning 11-ilovasida keltirilgan talablarga muvofiq amalga oshirilishi, bunda temir-beton plitalarga qiya yelimlangan ankerlar bilan yogʻoch qovurgʻalar birlashtirilishi lozim.

307. Qurilish balandligiga ega va ega boʻlmagan ulangan toʻsinlarning egilishi, kesimli butun toʻsin uchun, biroq toʻsinning koʻndalang kesimi inersiya momentiga

koeffitsiyentini kiritish bilan, bir yoki boshqa turdagi birikmalarning egiluvchanligini ushbu SHNQning 15-jadvalida keltirilganlarni hisobga olgan holda qurilish mexanikasiga muvofiq aniqlanishi kerak.

308. Qiya yelimlangan sterjenli ulangan toʻsinlar, ularda choʻzuvchi kuchlar paydo boʻlishini taʼminlagan holda oʻrnatilishi lozim.

309. Sterjenlar birlashtiruvchi tekislikka 25° dan 50° gacha burchak ostida yelimlangan boʻlishi kerak.

310. Qiya yelimlangan sterjenning yuk koʻtarish qobiliyatini siljishga bogʻich holida

, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

(92)

bu yerda:

— mazkur SHNQning 119-bandiga muvofiq aniqlangan sterjenning yuk koʻtarish qobiliyati.

311. Yelimlangan sterjenlar orasidagi masofa (qadam)

shartni taʼminlashi kerak:

(93)

bu yerda:

— yelimlangan bogʻlar orasidagi qismning

boshida va oxiridagi egilish momentlarining hisobiy farqi;

— elementning neytral oʻqqa nisbatan koʻndalang kesimining brutto inersiya momenti;

neytral oʻqqa nisbatan ulangan element tarmogʻining statik brutto momenti.

312. Qiya yelimlangan sterjenlarning egiluvchanligini hisobga olgan holda toʻsinning koʻndalang kesimining inersiya momenti

koeffitsiyenti 0,9 ga teng qabul qilinishi kerak.

313. Kompozit kesimli toʻsinlar ulangan boʻlishi va yogʻoch qovurgʻalar, monolit temir-beton plita va ularni bir-biriga birlashtiradigan ankerlarni oʻz ichiga olishi lozim.

5-§. Fermalar

314. Qirqimli va qirqimsiz kamarli fermalarni hisoblash, tugunli birikmalarning siqilishini hisobga olgan holda deformatsiyalanish sxemasi boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

315. Qirqimsiz kamarli fermalarda element oʻqidagi kuchlar va siljishlar sharnirli tugunlar faraziga koʻra aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

316. Yelimlangan konstruksiyalar yuqori va pastki kamarlarni egish yoʻli bilan tayyorlanganda, fermalarni oraliqning kamida 1/200 qismiga teng boʻlgan qurilish balandligi bilan loyihalash kerak.

317. Fermalarning siqilgan elementlari hisobiy uzunligi sifatida ularni ferma tekisligida ustuvorlikka hisoblashda, tugunlarning markazlari orasidagi masofa, tekislikdan ularni tekislikka mahkamlash nuqtalari orasidagi masofa qabul qilinishi lozim.

318. Fermaning panjara elementlari tugunlarda markazlashtirilgan boʻlishi zarur.

319. Markazlashtirilmagan ferma tugunlari boʻlsa, elementlarda yuzaga keladigan egilish momentlarini hisobga olish kerak.

320. Fermalarning siqilgan kamarlarining birikish joylarini, ferma tekisligidan mahkamlangan chiqish joylarini tugunlarda yoki tugunlar yaqinida joylashtirish lozim.

321. Ferma yogʻoch konstruksiyadan yigʻilishi yoki metall-yogʻochdan tayyorlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

322. Metall-yogʻoch fermalarning choʻzilgan pastki kamari poʻlatdan, panjara qismlari esa poʻlatdan yoki yogʻochdan tayyorlanishi kerak.

323. Mazkur SHNQning 24-rasmida keltirilgan linzasimon koʻrinishdagi fermalarda egib yelimlangan kamar yoki oddiy kamarlar mavjud boʻlishi lozim.

24-rasm. Linzasimon fermalarning sxemalari

324. Fermani hisoblash quyidagi xususiyatlarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak:

kamardagi zoʻriqish qirqilmaslik shartidan kelib chiqib aniqlanishi, qiya yelimlangan bogʻlarning tayanch tugunlarida hosil boʻladigan egilish momentlarni;

panjaradagi kuchlarni, uning elementlari kamarlar bilan tutashishidagi sharnirli tugunni.

325. Ushbu SHNQning 2-ilovasida keltirilgan 2 va 3-sinfdagi funksional toifadagi binolarda MTP (ushbu SHNQning 9-ilovasiga muvofiq) tugunli birikmalar bilan taxtadan tayyorlangan fermalar qoʻllanilishi lozim.

326. Fermalar eni 100 dan 200 mm gacha, qalinligi 40 dan 70 mm gacha boʻlgan ninabargli yogʻochdan tayyorlanishi kerak.

327. MTP tugunli birikmalar bilan taxtadan tayyorlangan fermalarni hisoblash mazkur SHNQning 9-ilovasida keltirilgan.

6-§. Arkalar va gumbazlar

328. Arkalar va gumbazlar ushbu SHNQning 35-bandidagi talablariga muvofiq mustahkamlikka hisobga olgan holda mazkur SHNQning 12-formulasi bilan egrilik tekisligidagi ustuvorlikka hisoblanishi va elementlarning

hisobiy uzunligi qabul qilinishi kerak:

deformatsiyalangan sxema boʻyicha mustahkamlikni hisoblashda:

simmetrik yuklangan ikki sharnirli arka va gumbazlar uchun

simmetrik yuklangan uch sharnirli arka va gumbazlar uchun

simmetrik qiya yuklangan ikki va uch sharnirli arka va gumbazlar uchun quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

(94)

bu yerda:

— yarim arkaning markaziy burchagi, rad;

arka yoki gumbaz yoyining toʻliq uzunligi.

Barcha turdagi yuklanishlarda kalitdagi sinish burchagi 10º dan katta boʻlgan uch sharnirli choʻqqili arkalar uchun

boʻlishi kerak.

329. Uch sharnirli simmetrik boʻlmagan yuklangan arkani hisoblashda hisobiy uzunlik qiymatini

ga teng qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Egrilik tekisligida ustuvorlikni hisoblashda ikki va uch sharnirli arka hamda gumbazlar uchun

boʻlishi kerak.

330. Uch sharnirli arkaning tekis shaklli deformatsiyalanishidagi ustuvorligini hisoblash ushbu SHNQning 38-bandiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

331. Arkaning deformatsiyalangan sxema boʻyicha mustahkamligi va tekis shaklli deformatsiyalanishdagi ustuvorligini hisoblashda

qiymatlari (yuklanish holatini tekshirish uchun) kesimdagi maksimal moment uchun qabul qilinadi,

yoki

koeffitsiyentlar esa arkaning asosiy kesimida ushbu SHNQning 39-formulasiga siquvchi kuch

qiymatini qoʻyib aniqlash kerak.

332. Arkaning egrilik tekisligidagi ustuvorligini hisoblash

siquvchi kuch uchun mazkur SHNQning 12-formulasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

7-§. Ramalar

333. Uch sharnirli rama elementlarining mustahkamligini ularning tekisligida hisoblash, oʻq chizigʻi boʻylab yarim rama uzunligiga teng boʻlgan siqilish jarayonida egiladigan elementlarning hisobiy uzunliklarini aniqlash talablariga muvofiq bajarishga yoʻl qoʻyiladi.

334. Tashqi kontur boʻylab mahkamlangan uch sharnirli ramalarning tekis shaklli deformatsiyalanishidagi ustuvorligini ushbu SHNQning 38-banddagi formulalar boʻyicha tekshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Toʻgʻri chiziqli elementlardan tayyorlangan ramalar uchun rigel va ustun oʻqlari orasidagi burchak 130º dan katta boʻlsa, egib yelimlangan ramalar uchun elementning hisobiy uzunligi oʻq chizigʻi boʻylab yarim rama uzunligiga teng qabul qilinishi kerak.

Agar rigel va ustun orasidagi burchak 130º dan kam boʻlsa, rigel va ustunning hisobiy uzunligi ularning tashqi mustahkamlangan qirralarining uzunligiga teng qabul qilinishi lozim.

335. Egib yelimlangan ramalarning egri chiziqli qismlari (mazkur SHNQning 25-rasmida keltirilgan)

boʻlganda (

— kesim balandligi,

egri chiziqli qismining markaziy oʻqi boʻyicha egrilik radiusi) ushbu SHNqning 35-banddagi 37-formulaga muvofiq mustahkamlik hisoblanishi, bunda ichki qirralari boʻylab zoʻriqishlar tekshirilganda hisobiy qarshilik momentini

koeffitsiyentiga koʻpaytirilishi kerak:

(95)

tashqi qirralari boʻylab zoʻriqishlar tekshirilganda

koeffitsiyentiga koʻpaytirilishi kerak:

(96)

336. Koʻndalang kesimning markaziy oʻqidan neytral oʻqqacha boʻlgan masofa

quyidagi formula bilan aniqlanishi lozim:

(97)

8-§. Kam qavatli binolar uchun yogʻoch konstruksiyalar

337. Kam qavatli (1-2 qavatli) binolarni qurish uchun, shuningdek seysmik hududlarda, siqilishdagi mustahkamligi 1 — 7 MPa (10 — 50 kg/cm²) boʻlgan past mustahkamlikdagi devor materiallari bilan toʻldirilgan yuk koʻtaruvchi yogʻoch sinchlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

338. Konstruksiyalar, sinch elementlari va orayopmalarning geometrik oʻlchamlari QMQ 2.01.03-19 ga muvofiq boʻlishi lozim.

339. Sinch elementlarini 35 foizi ftor eritmasi yoki boshqa antiseptiklar bilan ishlov berilgan terakdan tayyorlashga yoʻl qoʻyiladi.

340. Sinch elementlarining birikmalari ushbu SHNQning 15 va 16-ilovalarida keltirilgan.

9-§. Havodan uzatuvchi elektr liniya tayanchlari

341. Havodan elektr uzatish liniyalarining yogʻoch ustun elementlari uchun dumaloq yogʻoch, arralangan materiallar va yelimlangan yogʻochdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

342. Tayanchlarning asosiy elementlari (ustun, travers) uchun yuqori qismidagi yogʻochning diametri 110 kV va undan yuqori zoʻriqishli elektr uzatish liniyalari uchun kamida 18 cm va 35 kV va undan past zoʻriqishli elektr uzatish liniyalari uchun kamida 16 cm boʻlishi kerak.

343. 35 kV va undan yuqori zoʻriqishli elektr uzatish liniyalaridagi qoʻshimcha yogʻochlarning (qoziqlar) diametri kamida 18 cm boʻlishi lozim.

344. Tayanchlarning yordamchi elementlari uchun yuqori kesimdagi yogʻochlarning diametri kamida 14 cm boʻlishi kerak.

345. Elektr uzatish liniyasini tayanch elementlarini birlashtirish yogʻochlarni kesmasdan amalga oshirilishi kerak.

346. Boltlarning diametri 16 mm kichik, 27 mm dan katta boʻlmasligi kerak.

10-§. Yogʻoch konstruksiyalarning ishonchliligini taʼminlash uchun konstruktiv talablar

347. Yogʻoch konstruksiya elementlarini quritish va ularni namlikdan himoya qilishni taʼminlaydigan konstruktiv chora-tadbirlarni qabul qilish bino yoki inshootning xizmat qilish muddatini, shuningdek yogʻochni kimyoviy himoya qilishini taʼminlash lozim.

348. Yogʻochning dastlabki namligini oshishi va konstruksiyada tez quritilishi qiyin boʻlgan hollarda, shuningdek konstruktiv chora-tadbirlar yogʻochning doimiy yoki davriy namlanishini bartaraf eta olmasa, (antiseptik yoki gidrofob usulida ishlov berish, namlik oʻtqazmaydigan qoplama sepish) kimyoviy himoya choralarini qoʻllash kerak, shuningdek faner, qatlamli yelimlangan shpon, yogʻoch payrahali plita va boshqa yogʻoch materiallar asosida konstruksiyalarga qoʻllanilishi lozim.

349. Konstruktiv choralari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

yogʻoch inshootlarni toʻgʻridan-toʻgʻri atmosfera namligidan, yerosti grunt suvlaridan (havodan elektr uzatish liniyalarining tayanchlari bundan mustasno), sanoat va ishlatilish jarayonidagi suvlardan himoya qilish;

namlikni yoʻqotadigan harorat va (xonani tabiiy va sunʼiy shamollatish, bino qismlarida quritish qurilmalari va aeratorlarni oʻrnatish) namlik rejimini yaratish orqali yogʻoch konstruksiyalarni muntazam quritish.

350. Yuk koʻtaruvchi yogʻoch konstruksiyalari (fermalar, arkalar, toʻsinlar) ochiq, yaxshi shamolatiladigan, shuningdek yogʻoch konstruksiyalarning barcha qismlarni koʻz bilan (vizual) tekshirib turish, konstruksiya elementlarini kimyoviy himoya qilish kerak.

351. Isitiladigan bino va inshootlarda yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiyalar (toʻsinlar, ramalar, arkalar ) qisman isitiladigan xonaning ichida hamda qisman tashqarida joylashgan boʻlsa, mazkur SHNQning 13-ilovasidagi 1-rasmida keltirilgan sxemadagi konstruksiyalar toʻgʻri burchakli toʻla kesimga ega boʻlishi va toʻsuvchi konstruksiyalar (devor, orayopma, yopma konstruksiyalar) bilan kesishgan joylarda namlik va biologik buzilishdan kuchaytirilgan himoyaga ega boʻlishi kerak.

352. Yuk koʻtaruvchi imkoniyat darajada butunlay isitiladigan xonalarda yoki uning tashqarisida joylashtirish kerak.

353. 1a, 1b va 2a funksional sinflardagi binolar uchun kamarlarni, tayanch va oraliq tugunlarni, devorlarning qalinligi boʻyicha ferma panjarasining elementlarda uchlarni mahkamlashga, yopma yoki chordoq orayopmalarini birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

354. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning (ferma, arka, toʻsin ) tayanch qismlari gʻisht devorning chuqurchalariga joylashtirganda ochiq boʻlishi kerak.

355. Devorlarning chuqurchalari va konstruksiyalarning tayanch qismlari orasidagi boʻshliqlarni gʻisht, qorishma, germetik materiallar bilan yopib mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

356. Isitilgan binolar va inshootlarning tashqi gʻisht devorlarida, shuningdek isitiladigan va isitilmaydigan xonalarni ajratib turadigan ichki devorlarda, devor chuqurchalarini muzlashdan saqlash uchun issiqlik texnikasi hisobiga muvofiq izolyatsiya qilinishi kerak.

357. Isitiladigan bino va inshootlarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari (fermalar, arkalar) tayanchlaridagi metall boshmoqlarni, temir-beton tayanchlarga (ustunlarga), xona ichiga chiqadigan devor pilyasterlariga tayanchlarga, shuningdek tashqi gʻisht devorlarga (metallda kondensatning paydo boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydigan sharoitlarda) joylashtirilishi kerak.

358. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning poydevorga tayanadigan joylarida, gʻisht devorlar, pilyasterlar, temir-beton ustunlar bilan yogʻoch konstruksiyalar va koʻproq issiqlik oʻtqazuvchi tayanchlarning orasiga suvdan izolyatsiyalovchi qistirmalarni qoʻyish kerak.

359. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning tayanch qismi yogʻoch toʻshamalarga (yostiqlarga) oʻrnatilgan boʻlsa, yogʻoch toʻshamali tayanchni ham suvdan izolyatsiyalovchi qistirmali koʻproq issiqlik oʻtqazuvchi materiallar bilan ajratilishi kerak.

360. Toʻshamalarni (yostiqlar) qattiq yaproqli daraxtlardan tayyorlash hamda oʻchmaydigan yoki yuvilishi qiyin biohimoya tarkiblar bilan chirimaydigan qilib loyihalash kerak.

361. Metall konstruksiyalarni yuzalarida kondensat paydo boʻlishi mumkin boʻlgan sharoitlarda foydalanilganda, metall elementlar (toʻshamalar, burchaklar, bolt shaybalari ) bilan yogʻochga tegadigan joylarini namlikdan himoya qilinishi hamda yogʻoch va metall element orasiga suv oʻtqazmaydigan qatlam (mastikali yoki oʻz-oʻzidan yopishadigan germetik tasma, elastik qistirmalari yoki zichlovchi tasmalar) qoʻyilishini taʼminlash lozim.

362. Yogʻoch ramalar, arkalar va ustunlar (ustunlar) bino ichida joylashganida, tayanchning chetini pol sathidan balandlikda joylashtirilishi, foydalanish jarayonida tayanch tugunining namlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

363. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyaning tayanch qismi ochiq havoda joylashgan boʻlsa, poydevorning chetida uning ustiga tushadigan atmosfera yogʻinlaridan hosil boʻladigan suvlar tezda oqib ketishi taʼminlanishi hamda tayanch tuguni yomgʻir va erigan suvlar bilan toʻlmasligini hisobga olish kerak.

364. Ichki drenaj tizimining tashkil qilishda suv qabul qiluvchi voronkani suv sizib kirganda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga tushmasligini yoʻl qoʻymaslik lozim.

365. Havoning yuqori nisbiy namligi (85 foizdan ortiq) mavjud bino va inshootlarda, shuningdek kuchli va oʻrta kimyoviy agressiv muhitga ega boʻlgan yuk koʻtaruvchi yogʻoch konstruksiyalar butun kesimga hamda minimal miqdordagi metall elementlarga ega boʻlishi kerak.

366. Kimyoviy agressiv muhitga ega binolarda, shuningdek kimyoviy agressiv chang toʻplanib turadigan yogʻoch panjara elementlarining koʻp sonli oraliq tugunlari hamda ochiq gorizontal va qiya qirralarining mavjudligi sababli yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar qoʻllanishini cheklash lozim.

367. Ochiq havoda ishlatiladigan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar, butun kesimga ega boʻlishi va bruslardan, dumaloq yogʻochdan, yogʻoch konstruksiya yoki qatlamli yelimlangan shpondan tayyorlanishi kerak.

368. Brusdan yoki dumaloq yogʻochdan tayyorlangan konstruksiyalarni birikish zonalaridan tashqaridagi elementlar orasidagi boʻshliqlar bilan loyihalanishi, foydalanish jarayonida yogʻochni tezroq quritishiga olib kelishi lozim.

369. Ochiq inshootlarda yogʻoch konstruksiya elementlariga toʻgʻridan-toʻgʻri tushadigan atmosfera namligidan himoya qiluvchi vositalardan foydalanish lozim.

370. Atmosfera yogʻinlaridan himoya qilish uchun muhim yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning ochiq gorizontal va qiya qirrali qoplamalar, biohimoya tarkiblar va ob-havo hamda korroziyaga chidamli materialdan tayyorlangan soyabonlar bilan himoyalanishi kerak.

371. Ochiq havoda yoki nisbiy namligi yuqori boʻlgan binolarda ishlaydigan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning tayanch qismlari va tugunli birikmalar va ularning elementlarining uchlari shamollatiladigan va metall bilan minimal kontaktga ega boʻlishi kerak.

372. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar arkalar, ramalarning poydevorga tayanadigan tugunlarida yopiq metall boshmoq tayanchlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

373. Shift yuzalarida kondensat paydo boʻlishi mumkin boʻlgan binolarda, yopma plitalar tayanadigan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning (ferma, rama, arka ) yuqori qirralari kamida 30 mm qalinlikdagi taxtalar bilan himoyalangan boʻlishi hamda oʻchirilmaydigan yoki yuvish qiyin boʻlgan biohimoya tarkiblar bilan ishlov berilishi, oʻzi yelimlanadigan germetik tasma yoki eriydigan oʻrama suvdan izolyatsiyalovchi materiallar ustiga yotqizilishi lozim.

374. Isitiladigan bino va inshootlarning toʻsuvchi konstruksiyalaridan foydalanish jarayonida namlik toʻplanishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

375. Devor panellari va yopma plitalarda, issiqlik texnikasi hisoblarida bugʻdan izolyatsiyalovchi qatlamdan foydalanishni taʼminlash kerak.

376. Isitilgan binolarning devor panellarining tashqi qoplamasi uchun bugʻ oʻtqazmaydigan materiallardan foydalanilganda, qoplama va izolyatsiya orasida shamollatishni taʼminlash kerak.

377. Toʻsuvchi konstruksiyalarning bugʻ izolyatsiyasida oʻrama va plyonkali materiallar ishlatilishi hamda bugʻni izolyatsiyalovchi qatlami butun va uzluksiz boʻlishi (oʻrama materiallar yopishtiriladigan, plyonkalar payvandlanadigan yoki yopishtiriladigan boʻladi), shuningdek sinch va ichki qoplama orasiga joylashtirilishi lozim.

378. Oʻrama materiallar bilan tom yopishda plitalarni shamollatish tashqi qoplama va izolyatsiya orasiga maxsus oʻrnatilgan shamollatish teshiklari orqali amalga oshirilishi kerak.

379. Toʻlqinli listdan tayyorlangan tomlarning yopma plitalarida, bunday qurilmalar oʻrnatilmasligi, shuningdek soyabon tuguni tashqi tom yopish toʻshamalari ostidan erkin havoning kirishiga imkon berilishi kerak.

380. Shamollatish uchun teshiklarni qoldirmasdan, tom ostidagi boʻshliqni yopishga yoʻl qoʻyilmaydi.

381. Poydevorga gidroizolyatsiya qatlamini yotqizmasdan, ular orasidagi choklarni yopmasdan va izolyatsiya qilmasdan devor panellarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

382. Tashqi devorlarning namlanishidan himoya qilish uchun otmostkadan panellarning pastki qismigacha boʻlgan masofa kamida 40 cm boʻlishi kerak, soyabonning chiqishi esa tashkillashtirilmagan suvni chiqarib tashlashda kamida 50 cm boʻlishi kerak.

9-bob. Yogʻoch konstruksiyalarga qoʻyiladigan yongʻin va texnik talablar

1-§. Olovbardoshlik chegarasi

383. Yogʻoch konstruksiyalarni olovbardoshlik chegarasi hamda tartibga solinadigan yongʻin xavfliligi koʻrsatkichi bilan loyihalash amalga oshirilishi kerak.

384. Olovbardoshlik chegarasi GOST 30247.0-94 va GOST 30247.1-94 belgilangan usullarga muvofiq aniqlanishi kerak.

385. Yogʻoch konstruksiya elementlarining olovbardoshlik chegarasini GOST 30247.0-94 da belgilangan koʻmirlanishi va qizish issiqlik taʼsiri sharoitida ularning kesimini isitish talabalari asosida va GOST 30247.1-94ga muvofiq olovbardoshlikning chegaraviy holatlarini hisobga olgan holda hisoblash yoʻli bilan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

386. Yogʻoch konstruksiyalarning olovbardoshlik chegaralarini hisoblashda qoʻllaniladigan asosiy talablarga quyidagilar kiradi:

yogʻochni koʻmirlanishining boshlangʻich harorati 270 °C;

yongʻinning standart issiqlik taʼsiri boshlanganidan keyin yogʻoch yuzasida bu harorat vaqtiga erishilishi;

koʻmirlanishning taʼsirini oʻz ichiga olgan, koʻmirlanishning shartli tezligi (koʻmirlanishining frontining harakat tezligi), ignabargli daraxtlar uchun har doim 0,7 mm/min ga teng qabul qilinishi;

yogʻoch haroratining pasayishi.

387. Sirtda koʻmirlanishning haroratiga erishish vaqtiga quyidagilar kiradi:

himoyalanmagan yogʻoch va yogʻoch materiallar uchun — 4 min;

koʻpchiydigan olovdan himoya qiluvchi vositalari bilan himoyalangan yogʻoch va yogʻoch materiallarning K0 (15), K0 (30) va K0 (45) yongʻin xavfi sinflari uchun 15 min, 30 min va 45 min;

antipiren shimdirib himoyalangan yogʻoch uchun — 4 min.

388. Olovbardoshlikni hisoblash, barcha qisqa muddatli yuklar kombinatsiyasi koeffitsiyenti 0,8 va

yuklarning ishonchlilik koeffitsiyenti 0,5 ning maxsus kombinatsiyasida bajarilishi kerak.

389. Koʻmirlanish frontida yogʻoch kesimida haroratning tekis boʻlmagan taqsimlanishida har qanday yongʻin taʼsir qilish vaqtida kesimning geometrik oʻlchamlarini aniqlashda 100 °C dan yuqori qizigan yogʻoch qatlamining ishlatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

390. Qizib ketgan yogʻoch qatlamining qalinligi, koʻmirlanishni hisobga olgan holda himoyalanmagan yogʻoch va koʻpchiydigan tarkiblar bilan himoyalangan yogʻoch uchun 7 mm ga teng boʻlishi kerak.

391. Yongʻin sharoitida yogʻochning hisobiy qarshiligi

, quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

(98)

bu yerda:

— ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 5-jadvalga asosan K yuklanish rejimiga muvofiq yongʻinning davomiyligi 15 dan 120 min gacha hisobga olinishi lozim;

— mazkur SHNQning 21-bandiga muvofiq sharoit koeffitsiyentlarining hosilasi keltirilgan;

— material uchun ishonchlilik koeffitsiyenti, yongʻin sharoitidagi normativ qarshilik

uchun 0,95 aniqlikdan

uchun 0,8 aniqlikka oʻtishni taʼminlash sharti boʻyicha quyidagi formula bilan aniqlanadi:

(99)

— 0,95 aniqlik bilan taxmin qilingan kvant statistik taqsimot funksiyasi;

— 0,8 aniqlik bilan taxmin qilingan kvant statistik taqsimot funksiyasi;

ushbu SHNQning 6-jadvaliga muvofiq oʻzgaruvchanlik koeffitsiyenti.

392. Mazkur SHNQning 102-bandiga muvofiq yongʻin sharoitida mustahkamlikni hisoblash, koʻmirlanish taʼsirini va qizib ketgan yogʻoch qatlamini oʻz ichiga olgan, koʻmirlanish hisobiga kamaygan samarali kesim usuli boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

393. Yogʻoch konstruksiya elementlarining birikish tugunlari va tayanch tugunlarining, shuningdek metall hamda metall boʻlmagan qismlari va elementlari qoʻllanilganda olovbardoshlik chegarasi, butun konstruksiyaning talab qilingan olovbardoshlik chegarasidan past boʻlmasligi lozim.

394. Yogʻoch konstruksiya elementlari va ularning birikish tugunlarining olovbardoshlik chegarasini oshirishga, ularning kesimi oʻlchamlarini kattalashtirish, yongʻindan himoya qilish vositalarini yoki issiqlik izolyatsiyalovchi materiallar va qoplamalarni qoʻllash hamda arralangan yogʻochlar orqali erishilishi kerak.

395. Konstruksiyaning metall elementlari va metall qismlarini qoʻllab tayyorlangan elementlari birikish tugunlarining talab qilingan olovbardoshligini taʼminlash mazkur SHNQning 105-bandida muvofiq koʻrsatilgan oʻxshash usullar bilan amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

396. Talab qilingan olovbardoshlik chegarasi, yogʻochga tegib turgan metallning haroratidan yonib ketishini oldini olish uchun yonish vaqtiga qadar 270 °C dan oshmasligi lozim.

397. Yelimlangan sterjenlardagi birikmaning olovbardoshligini aniqlashda, haroratning tekis boʻlmagan taqsimlanishida, koʻmirlanish chegarasidan yogʻoch va yelimlangan sterjen orasidagi yelimlangan chokkacha boʻlgan masofa, yelimlashning hisobiy chuqurligi zonasida yonishga toʻgʻri keladigan vaqtga qadar talab qilingan olovbardoshlik chegarasi kamida 20 mm boʻlishi kerak.

398. Ulangan yoki quti shaklidagi kesimga ega konstruksiyalarda, butun kesimli elementlar orasidagi ochiq (yopiq boʻlmagan) tirqish 7 mm dan oshmasligi, 7 mm dan katta tirqishlarni esa talab qilinadigan olovbardoshlik chegarasini vaqt davomida tirqishda yongʻin tarqalmasligini taʼminlaydigan qalinlikdagi boʻylama diafragmalar bilan yopilishi lozim.

2-§. Konstruksiyalarning yongʻin xavfi

399. Konstruksiyalarning yongʻin xavfi koʻrsatkichlari ularning yongʻin xavfi sinflari GOST 30403-2012 ga muvofiq aniqlanishi kerak.

400. Himoyalanmagan yogʻoch, olov taʼsir qilish vaqtidan va talab qilingan olovbardoshlik chegarasidan qatʼi nazar, konstruksiya elementlarining yongʻin xavfi boʻyicha K3 sinfga kirishi lozim.

401. Yogʻoch konstruksiya elementlarining yongʻin xavfini kamaytirish (yongʻin xavfi sinfini K0, K1 yoki K2 gacha oshirish) olovdan himoya qiluvchi vositalar yordamida amalga oshirilishi kerak.

402. Olovdan himoya qiluvchi konstruktiv vositalar, konstruksiyalarning olovbardoshligini oshirishini taʼminlashi lozim.

403. Kichik laboratoriya sinovlari bilan aniqlanadigan yongʻindan himoyalash samaradorligining I va II guruhlari olovdan himoya qiluvchi vositalar (keyingi oʻrinlarda yongʻin xavfsizlik texnikasi), shuningdek yongʻin xavfi uchun, yongʻin sinovlari bilan tasdiqlangan himoyalangan konstruksiyalarning talab qilingan yongʻin xavfi sinfini taʼminlaydigan sertifikatlangan tarkiblar, yogʻoch uchun yongʻindan himoya sifatida qoʻllanilishi kerak.

404. Aniq olovdan himoya qiluvchi vositalaridan foydalanganda konstruksiyalarning yongʻin xavfi koʻrsatkichlarini aniqlash uchun yongʻindan himoyalovchi vositalarni yetkazib berish maʼlumotlar bilan taʼminlash lozim.

405. Koʻp hollarda yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarni qoʻllash ularning tashqi koʻrinishi uchun yuqori talablar bilan bogʻliq, shuning uchun bu holatlarda olovdan himoya qiluvchi vositalari yogʻochning tabiiy teksturasini saqlab qolishi kerak.

406. Yongʻin xavfsizlik texnikasini tanlashda ularni vaqti-vaqti bilan almashtirish yoki tiklash zarurati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni hisobga olish lozim.

3-§. Olovdan himoya qiluvchi vositalar

407. Tarkibi va xususiyatlariga koʻra yongʻin xavfsizlik texnikasi quyidagi turlarga boʻlinadi:

himoyalanadigan sirtda yupqa shaffof plyonka hosil qiluvchi yongʻindan himoyalovchi loklar;

himoyalanadigan sirtda yupqa shaffof plyonka hosil qiluvchi yongʻindan himoyalovchi boʻyoqlar;

sirtda qalinroq qoplama qatlamini hosil qiluvchi pastalar, yongʻindan himoyalovchi surkaladigan materiallar;

shimdiriluvchi tarkiblar, yongʻin va biohimoyalar;

ikki yoki undan ortiq turdagi YOHT majmuasini kombinatsiyalangan olovdan himoya qiluvchi vositalar.

408. Yongʻin texnikasini ishlatish sharoitlari boʻyicha quyidagilarga boʻlinadi:

ochiq havoda yoki soyabon ostida;

isitilmaydigan yopiq xonada;

yopiq isitiladigan xonada.

409. Yongʻin texnikasi, agressiv omillar taʼsiriga chidamliligiga koʻra agressiv muhitga chidamli va chidamsiz toʻrlarga boʻlinishi kerak.

410. Shimdiriladigan yongʻin texnikasi, sirt va chuqur shimdirish uchun moʻljallangan tarkiblarga boʻlinishi lozim.

411. Texnik hujjatlarga belgilangan talablarga muvofiq boʻlgan yongʻin texnikasini qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

412. Yongʻin texnikasida sepish texnologiyasiga muvofiq yongʻindan himoya qilinadigan obyektlarning tayyorlangan sirtda amalga oshirilishi lozim.

413. Shimdiriluvchi, lok-boʻyoq bilan oldindan ishlov berilgan sirtlarga sepish, shuningdek boshqa markalardagi yongʻin texnikasi, ularning muvofiqligi boʻyicha tadqiqotlarning ijobiy natijalari boʻlganda yoʻl qoʻyiladi.

414. Yongʻin texnikasini yongʻindan himoyalovchi qatlamlarga dekorativ koʻrinish beradigan yoki ob-havoga chidamliligini taʼminlaydigan materiallardan (qoʻshimcha qoplamalar) foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, yongʻindan himoyalovchi xususiyatlari tizim uchun aniqlanishi (yongʻindan himoyalovchi qatlam + sirt qatlami) va keltirilgan materialning sirti yongʻindan himoyalovchi vositalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

415. Yongʻindan himoyalashda ishlov berishning xizmat qilish muddati 1 yildan ortiq belgilangan yongʻin texnikasini eskirishiga turgʻunligi boʻyicha sinovdan oʻtkazilishi kerak.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA

Yogʻoch konstruksiyalarning tasnifi

1. Yogʻoch konstruksiyalar quyidagilar boʻyicha boʻlinadi (tasniflanadi):

funksional vazifasi;

foydalanish sharoitlari;

xizmat muddati.

		1-jadval
Funksional maqsadi boʻyicha sinfining belgilanishi		Sinfning umumiy xususiyatlari
1	1 a	100 m dan ortiq oraliqli yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar, balandligi 60 m dan ortiq machta va minoralar
	1b	Muzeylar, sport-koʻngilochar inshootlari va odamlar ommaviy keladigan savdo korxonalarining binolari uchun yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar, shuningdek yelimlangan yogʻoch konstruksiyalari uchun oraliqlari 60 m dan ortiq boʻlgan inshootlar va 40 m, butun yogʻoch va yogʻoch materiallardan, balandligi 40 m dan ortiq machta va minoralar
2	2a	1a, 1b, 2b va 3-sinflarga kirmaydigan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar
	2b	3-sinfga kirmaydigan turli maqsadlar uchun bino va inshootlarning devor konstruksiyalari 7,5 m dan ortiq boʻlmagan orayopma va yopma konstruksiyalar
3		Issiqxonalar, koʻchma binolarning konstruksiyalari (yigʻiladigan va konteyner turi), vaqtincha saqlash omborlari, xodimlarga xizmat koʻrsatish xonalari

Izohlar:

1. Qurilish va foydalanish amaliyotida tekshirilmagan, prinsipial yangi konstruktiv yechimlaridan foydalanib loyihalangan va qurilgan masʼuliyati yuqori boʻlgan obyektlar 1a funksional maqsadli sinfga kiritilishi kerak.

2. Sinovdan oʻtqazilmagan yoki ishlab chiqarish tomonidan oʻzlashtirilmagan konstruktiv yechimlar qoʻllanilgan yoki ishonchli hisoblash usullari mavjud boʻlmagan 1-sinf inshootlarini loyihalash uchun modellar boʻyicha eksperimental tadqiqotlar maʼlumotlaridan yoki tabiiy konstruksiyalardan foydalanish zarur.

2. Funksional maqsadlariga koʻra, yogʻoch konstruksiyalar GOST 27751-2014 boʻyicha bino va inshootlarning darajasini hamda ularning turi va oraligʻini hisobga olgan holda sinflarga boʻlinishi, sinflarning xususiyatlari boʻyicha funksional maqsadi ushbu ilovaning 2-jadvalida keltirilgan.

3. Foydalanish sharoitlariga koʻra konstruksiyalarni nisbiy namlik, joylashgan hududdagi havo harorati foydalanish sinflariga muvofiq boʻlishi lozim.

Ushbu ilovaning 1-rasmiga muvofiq shartli ravishda yogʻochning muvozanat namligiga teng deb qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

1-rasm. Yogʻochning muvozanat namligining diagrammasi

4. Konstruksiyalarni loyihalash va ishlab chiqarishda foydalanish sharoitlari sinflarini hisobga olishga misollar quyidagi 2-jadvalda keltirilgan.

				2-jadval
Foydalanish sharoiti sinflari			Konstruksiyalarning foydalanish sharoitlarining qoʻshimcha xususiyatlari	Konstruksiyalarni hisoblashda sinflarning oʻziga xosligi	Izohlar
Asosiy sinf		Pastki sinf
1	1a	-	Isitish mavsumida havodagi nisbiy namlik 40 foizdan kam boʻlgan xonalarning quruq rejimida	Yogʻochning foydalanish namligi 12 foiz dan oshmaydi	yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi
	1b	-	Isitish mavsumida havodagi nisbiy namlik 40 foizdan 50 foizgacha boʻlgan xonalarning quruq rejimi
2		2.1	Xonaning normal rejimi
		2.2	Isitilmaydigan xonalarda, ayvon ostida va ochiq havodagi quruq zonadagi namlik
3		3.1	Isitilgan xonalarning nam rejimida	Yogʻochning foydalanish namligi 15 foiz dan oshmaydi
		3.2	Isitilmaydigan xonalarda, ayvon ostida va ochiq havoda normal zonadagi namlik
4	4a	4a.1	foydalanish xonasidagi nam rejim	Yogʻochning foydalanish namligi 20 foizdan oshmaydi
		4a.2	Isitmaydigan xonalarda sunʼiy issiqlik ajratish
		4a.3	Isitmaydigan xonalarda, ayvon ostida va ochiq havoda nam zonadagi namlik
	4b	4b.1	Grunt bilan kontaktda	Yogʻochning foydalanish namligi 20 foizdan oshishi mumkin
		4b.2	Suvda

5. Inshootlarning taxminiy xizmat qilish muddati quyidagi 3-jadvalda keltirilgan.

	3-jadval
Obyektlarning nomlari	Taxminiy xizmat qilish muddati
Vaqtinchalik binolar va inshootlar (qurilish ishchilarining maishiy xonalari, vaqtinchalik omborlar, yozgi pavilyonlar )	10 yildan ortiq emas
Yuqori agressiv muhitda ishlaydigan inshootlar (idishlar va rezervuarlar, neftni qayta ishlash quvurlari, gaz va kimyo sanoati, dengiz muhitidagi inshootlar)	kamida 25 yil
Oddiy foydalanish sharoitida binolari va inshootlari ommaviy qurilish (turar joy)	kamida 50 yil
Noyob binolar va inshootlar (asosiy muzeylar binolari, monumental sanʼat asarlari, stadionlar, teatrlar, balandligi 75 m dan katta binolar, katta oraliqli inshootlar )	100 yil yoki undan ortiq

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA

Yogʻochning sifatiga qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar

1. Ignabargli jinsdan tayyorlangan arralangan materiallar uchun GOST 8486-86 va dumaloq yogʻoch uchun GOST 9463-2016ga butun yogʻoch elementlari va yelimlangan konstruksiyalarning qatlamlariga quyidagilar qoʻshimcha talablar qoʻyilishi kerak:

K26 va K24 sinflari elementlari va qatlamlaridagi yogʻochdagi yillik qatlamlarning eni 5 mm dan oshmasligi, ulardagi kechki yogʻoch miqdori kamida 20 foiz boʻlishi;

1 va 2-navli yelimlangan egiluvchi va choʻzilib egilgan elementlar yoki kamida C24 mustahkamlik sinfiga ega (kesim balandligi 0,15 ga) chetki choʻzilgan zona qatlamlarida va qovurgʻasi egilishga yoki choʻzilishga ishlaydigan, qalinligi 60 mm yoki undan kam boʻlgan butun yogʻoch elementlarida sterjen boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

2. Yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarda yelimlangan sterjenlardan foydalanganda, qatlamlarida toʻldirilgan kesiklar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
3-ILOVA

Bir tomonga yoʻnaltirilgan qatlamli yelimlangan shponli yogʻoch, qaragʻay va archadan tayyorlangan yelimlangan yogʻochlarning fizik-mexanik xususiyatlari

1. Materiallarning normativ qarshiligi

MPa qiymati quyidagi 1-shart orqali aniqlanishi kerak:

(1)

bu yerda:

— materialning vaqtinchalik mustahkamligi qiymati (oʻrtacha qiymati), MPa;

sinov natijalariga koʻra mustahkamlik koʻrsatkichlarining oʻzgarish koeffitsiyenti.

2. Vaqtinchalik va normativ qarshilik SHNQning 4-ilovasi 4-jadvalida va qatlamli yelimlangan shpon uchun mazkur SHNQning 3-ilovasi 2-jadvalida keltirilgan, tolalar boʻyicha elastiklik modulining oʻrtacha qiymati

GPa, normativ qiymati -

GPa, tolalarga koʻndalang yoʻnalishda elastiklik modulining oʻrtacha qiymati

GPa, normativ qiymati -

GPa, siljish modulining oʻrtacha qiymati

GPa.

				1-jadval
Zoʻriqish holatining turi	MPa, elementlarning sinflari/navlari			MPa, toza yogʻoch
Zoʻriqish holatining turi	K26/1	K24/2	K16/3	MPa, toza yogʻoch
1. Egilish:
chetiga yuklanganda
qatlamiga yuklanganda
2. Tolalar boʻylab siqilish
3. Tolalar boʻylab choʻzilish
4. Tolalar boʻylab yorilish

Izohlar:

1. Sinovdan oʻtgan arralangan material namunalarining koʻndalang kesimi oʻlchamlari sortiment boʻyicha ularning qalinligiga muvofiq qabul qilinadi.

2. Vaqtinchalik qarshilik normativga muvofiq sinov natijalaridan aniqlanishi kerak.

3. Yogʻoch bruslar va dumaloq yogʻochlarning mustahkamligi navlarni hosil qiluvchi xususiyatlariga va SHNQning 5-ilovasining qoʻshimcha talablariga muvofiq aniqlanadi.

3. Bir tomonga yoʻnaltirilgan qatlamli yelimlangan shpondan koʻp qatlamli yelimlangan brus uchun vaqtinchalik va normativ qarshiliklar mazkur ilovaning 2-jadvali, elastiklik xususiyatlarining oʻrtacha qiymatlari ushbu ilovaning 3-jadvalida keltirilgan.

		2-jadval
T/r	Zoʻriqish holati	MPa, qatlamli yelimlangan shpon nav sinflari mustahkamligi uchun
T/r	Zoʻriqish holati	1/K45	2/K40	3/K35
1.	Egilish	45/61	40/53	35/47
2.	List tekisligidagi tolalar boʻylab siqilish	37/49	35/47	32/42
3.	List tekisligida tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi siqilish	6,0/8,8	5,8/8,5	5.6/8.2
4.	List tekisligidan tashqarida tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi siqilish	3.0/4.4	2.8/4.1	2.8/4.1
5.	Tolalar boʻylab choʻzilish	38/51	36/49	34/46
6.	List tekisligida tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi choʻzilish	0,9/1,4	0,9/1,4	0,9/1,4
7.	List tekisligiga koʻndalang yoʻnalishdagi tolalar boʻylab yorilish	4,9/7,0	4,7/6,8	4,7/6,8
8.	List tekisligidagi tolalar boʻylab yorilish	3.8/5.3	3,6/5,0	3.4/4.7

		3-jadval
Elastiklik xususiyatlari	Belgilanish	Qatlamli yelimlangan shpon mustahkamligi navlar/sinflar uchun qiymati, MPa
Elastiklik xususiyatlari	Belgilanish	1/K45	2/K40	3/K35
1. Tolalar boʻylab elastiklik moduli	E₀	12 000	11 000	10 000
2. Tolalar boʻylab list tekisligidagi tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi elastiklik moduli	E₉₀	500	450	400
3. List tekisligidagi siljish moduli	G	700	600	500
4. Tolalar boʻylab yoʻnaltirilgan kuchlanishlar uchun tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi Puasson koeffitsiyenti	v_90,0	0,45	0,45	0,45
5. Tolalarga koʻndalang yoʻnaltirilgan zoʻriqishlar uchun tolalarga boʻylab Puasson koeffitsiyenti	v_0,90	0,018	0,018	0,018

4. Mustahkamlik sinflari C14, C16, C18, C20, C22, C24, C27, C30, C35, C40, C45 va C50 da oʻrnatilgan konstruktiv arralangan materiallarning fizik-mexanik xossalari quyidagi 4-jadvalda keltirilgan.

		4-jadval
Xossalarining nomi	Xossalarining belgilanishi	Mustahkamlik sinflari uchun xossalarning qiymatlari
Xossalarining nomi	Xossalarining belgilanishi	C14	C16	C18	C20	C22	C24	C27	C30	C35	C40	C45	C50
Mustahkamlik, MPa
5 foiz kvant funksiyasi, egilishdagi normativ qiymati	R_i,n	14	16	18	20	22	24	27	30	35	40	45	50
Elastiklik moduli, GPa
Egilishdagi elastiklik modulining oʻrtacha qiymati	E_0,cp	7	8	9	9.5	10	11	11.5	12	13	14	15	16
5 foiz kvant funksiyasi, egilishdagi elastiklik moduli normativ qiymati	E_0,n	4.7	5.4	6.0	6.4	6.7	7.4	8.0	8.4	8.7	9.4	10.0	10.7
Zichlik, kg/m³
5 foiz kvant funksiyasi, zichligining normativ qiymati	r_H	290	310	320	330	340	350	370	380	400	420	440	460
Zichlikning oʻrtacha qiymati	r_cp	350	370	380	390	410	420	450	460	480	500	440	460
Mustahkamlik, MPa
Tolalari boʻylab choʻzilishi	R_p,H	8	10	11	12	13	14	16	18	21	24	27	30
Tolalarga koʻndalang choʻzilishi	R_p90,H	0.4	0,5	0,5	0,5	0,5	0,5	0,6	0,6	0,6	0,6	0,6	0,6
Tolalar boʻylab siqilishi	R_c,H	16	17	18	19	20	21	22	23	25	26	27	29
Tolalarga koʻndalang siqilishi	R_c90,H	2.0	2.2	2.2	2.3	2.4	2.5	2.6	2.7	2.8	2.9	3.1	3.2
Tolalar boʻylab yorilishi	R_CK,H	1.7	1.8	2.0	2.2	2.4	2.5	2.8	3.0	3.4	3.8	3.8	3.8
Bikrlik, GPa
Tolalarga koʻndalang elastiklik modulining oʻrtacha qiymati	E_90,cp	0,23	0,27	0,30	0,32	0,33	0,37	0,38	0,40	0,43	0,47	0,50	0,53
Siljish modulining oʻrtacha qiymati	G_cp	0,44	0,50	0,56	0,59	0,63	0,69	0,72	0,75	0,81	0,88	0,94	1.00

5. Mustahkamlik sinflari K20, K24, K26, K28, K32 va K36 boʻlgan yogʻoch konstruksiyaning fizik-mexanik xossalari quyidagi 5-jadvalda keltirilgan.

		5-jadval
Xossaning nomi	Xossalarning belgilanishi	Mustahkamlik sinflari uchun xossalarning qiymati
Xossaning nomi	Xossalarning belgilanishi	K20	K24	K28	K32	K36
Mustahkamlik, MPa
5 foiz kvant funksiyasi, egilishdagi normativ qiymati		20	24	28	32	36
Elastiklik moduli, GPa
Egilishdagi elastiklik modulining oʻrtacha qiymati		9.0	11.5	12.6	13.7	14.7
5 foiz kvant funksiyasi, elastiklik modulining normativ qiymati		7.0	9.4	10.2	11.1	11.9
Zichlik, kg/m³
5 foiz kvant funksiyasi, normativ zichligi		335	380	410	430	450
Mustahkamlik, MPa
Tolalari boʻylab choʻzilishi		16.0	19.2	22.3	25.6	28.0
Tolalarga koʻndalang choʻzilishi		0,50
Tolalar boʻylab siqilishi		20	24	28	32	36
Tolalarga koʻndalang siqilishi		2.5
Tolalar boʻylab yorilishi		3.5
Elastiklik moduli, GPa
Tolalarga koʻndalang elastiklik modulining oʻrtacha qiymati		0,30
Siljish modulining oʻrtacha qiymati		0,65

6. List tekisligida qurilish faneri

elastiklik va

siljish modullarining va v_f Puasson koeffitsiyentining oʻrtacha qiymatlari quyidagi 6-jadvaldan qabul qilinishi kerak.

			6-jadval
Faner turi	Elastiklik moduli E_{_f} , MPa (kgf/sm²)	Siljish moduli G_{_f} , MPa (kgf/sm²)	Puasson koeffitsiyenti ν_{_f}
V/VV, V/S, VV/S navli FSF markadagi 7 qatlamli va 5 qatlamli yelimlangan qayin fanerlari:
tashqi qatlamlarning tolalari boʻylab	9000 (90000)	750 (7500)	0,085
tashqi qatlamlarning tolalariga koʻndalang	6000 (60000)	750 (7500)	0,065
tolalarga 45º burchak ostida	2500 (25000)	3000 (30000)	0,6
V/VV va VV/S navli FSF markadagi 7 qatlamli tilogʻoch yogʻochidan yelimlangan faner:
tashqi qatlamlarning tolalari boʻylab	7000 (70000)	800 (8000)	0,07
tashqi qatlamlarning tolalariga koʻndalang	5500 (55000)	800 (8000)	0,06
tolalarga 45º burchak ostida	2000 (20000)	2200 (22000)	0,6
FBS markadagi bakelitli faner:
tashqi qatlamlarning tolalari boʻylab	12000 (120000)	1000 (10000)	0,085
tashqi qatlamlarning tolalariga koʻndalang	8500 (85000)	1000 (10000)	0,065
tolalarga 45º burchak ostida	3500 (35000)	4000 (40000)	0,7

Izoh.

Puasson koeffitsiyenti

oʻqqa perpendikulyar yoʻnalish uchun keltirilgan, uning tolalar boʻylab yoʻnalishi elastiklik moduli

bilan aniqlanishi lozim.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
4-ILOVA

Yogʻoch va yogʻochli materiallarning zichligi

1. Konstruksiyalarning ogʻirligini aniqlash uchun turli yogʻochlarning zichligini quyidagi 1-jadvaldan olinishi kerak.

	1-jadval
Yogʻochlarning navi	Yogʻochlarning zichligi, kg/m³, konstruksiyalarning foydalanish sharoitlari uchun
Yogʻochlarning navi	1 va 2	3 va 4
Ignabargli:
tilogʻoch	650	800
qaragʻay, archa, kedr, oq qaragʻay	500	600
Qattiq yaproqli:
eman, oq qayin, qora qayin, shumtol, zarang, qandagʻoch, akatsiya va qayragʻoch	700	800
Yumshoq yaproqli:
togʻterak, terak, bujun, joʻka	500	600

2. Yangi kesilgan ignabargli va yumshoq yaproqli navli yogʻochning zichligini 850 kg/m³ga teng, qattiq yaproqli daraxtlarniki esa 1000 kg/m³ga teng deb qabul qilish kerak.

3. Yelimlangan yogʻochning zichligini yelimlanmagan paytida aniqlash lozim.

4. Oddiy fanerning zichligini yogʻoch shponlarining zichligiga teng, bakelitlini esa 1000 kg/m³ deb qabul qilish kerak.

5. Bir tomonga yoʻnalgan shponli yogʻochning zichligi 500-600 kg/m³ boʻlishi zarur.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
5-ILOVA

Toʻsinlar va plitalarning fanerli devorlarini hisoblash uchun grafiklar

1. Ikkitavr, quti shaklidagi toʻsinlar devorining mustahkamligi va ustuvorligini tekshirishda, fanerning

burchak ostida choʻzilishga

— hisobiy qarshiligini mazkur ilovaning 1-rasmdagi grafikka muvofiq,

— koeffitsiyentlarini ushbu ilovaning 2 va 3-rasmlaridagi grafiklarga asosan olinishi kerak.

1-rasm. FSF markali qayin fanerning tashqi qatlamlari tolalariga burchak ostida qoʻyilgan choʻzilishdagi hisobiy qarshiliklarni aniqlash uchun grafiklar a — 7 qatlamli, b — 5 qatlamli

2-rasm. Fanerning tashqi qatlamlarida tolalarini oraliq boʻylab joylashtirish

— koeffitsiyentini aniqlash uchun grafiklar

1 — qalinligi 7 mm va undan ortiq boʻlgan FBS va FBSV markali bakelitli fanerlar uchun, 2 — qalinligi 8 mm va undan ortiq boʻlgan FSB markali qayin fanerlar uchun

Bir ifodada

toʻsinlarning bikr qovurgʻalari orasidagi masofa,

polkalarning ichki qirralari orasidagi toʻsiq balandligi

3-rasm.

aniqlash uchun grafiklar

1-A — tashqi qatlamlarning tolalari panelning kichik tomoniga parallel yoʻnalgandagi qalinligi 7 mm va undan ortiq boʻlgan FBS va FBSV markali bakelitli faner uchun;

1-B — tashqi qatlamlarning tolalari panelning kichik tomoniga perpendikulyar yoʻnalgandagi qalinligi 7 mm va undan ortiq boʻlgan FBS va FBSV markali bakelitli faner uchun;

2-A, 2-B — xuddi shunday, qalinligi 8 mm yoki undan koʻp boʻlgan FSF qayin fanerlari uchun

2. Egiluvchi elementlari tekis shaklli deformatsiyalanish ustuvorligini hisoblash uchun kesim balandligining oʻzgaruvchanligini hisobga olgan holda

koeffitsiyentining qiymati quyidagi 1-jadvaldan olinishi kerak.

	1-jadval
Moment epyuralari shakli	koeffitsiyenti
Moment epyuralari shakli	faqat qismning uchlari mahkamlanganda	moment taʼsirida choʻzilgan qirralari va uchlari mahkamlanganda
	1	1

3. Balandligi oʻzgarganda va kesim eni oʻzgarmaganda siqilgan va siqilib egilgan elementlarni hisoblash uchun

— koeffitsiyentning qiymati quyidagi 2-jadvaldan olinishi kerak.

	2-jadval
Elementni tayanish sharoitlari	tekshirganda
	toʻgʻri burchakli kesimga ega elementlar		kamarlarning balandligi oʻzgarmaydigan ikkitavr va quti shaklidagi kesimga ega elementlar
	tekisligida	tekisligida	tekisligida	tekisligida
				1
				1

4. Balandligi oʻzgarganda va kesim eni oʻzgarmaganda siqilib egilgan elementlarni tekis shaklli deformatsiyalanish ustuvorligini hisoblash uchun

— koeffitsiyentning qiymati quyidagi 3-jadvaldan olinishi lozim.

	3-jadval
Moment epyuralari shakllari
Moment epyuralari shakllari

5. Kesim va kesish deformatsiya oʻzgaruvchanligini hisobga olgan holda toʻsinlarning bukilishini hisoblash uchun

koeffitsiyentlarining qiymatlari quyidagi 4-jadvaldan olinishi zarur.

		4-jadval
Toʻsin koʻndalang kesimi	Hisoblash sxemasi
Toʻgʻri burchak
Bir xil
Toʻgʻri burchak
Bir xil
Ikkitavr
Toʻgʻri burchak
Bir xil

Izoh.

— kamar yuzasining ikkitavr devorining yuzasiga nisbati (devorning balandligi kamarlarning ogʻirlik markazlari oʻrtasida deb qabul qilinadi).

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
7-ILOVA

Sterjenlarni yelimlash

1. Yelimlash uchun davriy profilli A300, A400, A500 va A600 sinf armaturalardan tayyorlangan metall sterjenlardan foydalaniladi.

Agar payvandlash yoki bukish moʻljallangan boʻlsa, bunda armaturani issiqlik bilan mustahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sterjenlar zangdan, kirlardan, boʻyoqlardan tozalangan, yogʻsizlangan va uzunligi boʻylab burilishsiz boʻlishi, ularni yopishtirish uchun butun uzunlik boʻylab toʻliq profilli riflarga ega boʻlishi kerak.

Tozalashni qum purkash yoki kimyoviy usullar bilan amalga oshirish lozim.

Vintli profil shakliga ega boʻlgan yuqori mustahkamlikdagi armatura va payvandlashsiz maxsus gaykalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

A240 sinfdagi (silliq) armaturadan yoki yelimlanadigan qismiga rezba ochilgan dumaloq poʻlatdan ham foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Sterjenlar rux qoplamali boʻlishi mumkin (sovuq holatdagi qilingan ruh qoplamlari bundan mustasno).

Sterjenlar yopishtirilishidan oldin yoki keyin qismlarga payvandlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

2. Bino ichidagi konstruksiyalarda 12 foizdan koʻp boʻlmagan va ochiq inshootlarda 15 foiz dan ortiq boʻlmagan yogʻoch namligiga yoʻl qoʻyiladi.

3. Teshik ochishdan oldin sterjenlarning oʻqlari va yoʻnalishlar yon sirtlarda boʻr bilan belgilanishi kerak.

4. Yelimning oʻzi oqib qulay toʻldirishi uchun teshikning gorizontal tekislikka nisbatan qiyaligi 20° dan kam boʻlmasligi kerak.

5. Teshiklarning diametri sterjenlarning tashqi diametridan 3-4 mm kattaroq boʻlishi lozim.

6. Teshikning chetidan yon tekislikka minimal masofa 25 mm dan koʻp boʻlmaganda, teshik chuqurligi 700 mm dan ortiq boʻlmasligi va kattaroq chuqurlikda 30 mm boʻlishi kerak.

1-rasm. Qiya teshiklarni ochish va qismlarni payvandlash uchun konduktorning konstruktiv sxemasi

7. Teshiklarni bevosita yelimlashdan oldin ochilishi. ularning ichiga suv, chang, tushishining oldini olish uchun ular boʻsh qolmasligi kerak.

8. Teshik chuqurligi parmalarda boʻyoq, rangli izolenta yoki cheklovchi mufta bilan belgilanishi zarur.

9. Teshish uchun yogʻoch uchun maxsus uzun parmalar yoki metall uchun oddiy parmalardan foydalanish kerak.

10. Parmalarning uzunligi, unga diametri 12 — 14 mm boʻlgan armatura sterjenlarini payvandlanishi, bunda markazlashtirish osonlik bilan issiq holatda choʻkichlab ishlov berish orqali amalga oshirilishi kerak.

Payvandlash jarayonida kerakli kalibrli konus ham biriktirilishi zarur.

11. Teshish uchun kamida 600 W quvvatga ega, har doim 2 tutqichli dreldan foydalaniladi.

12. Yelimlashdan oldin sterjenlar qayta koʻrib chiqilishi va poʻlat sinfi, miqdori, diametrlari, chuqurligi va sifati boʻyicha loyihaga mos kelishi kerak.

13. Sterjenlar yogʻli, nam holatda yoki zanglagan boʻlmasligi kerak.

Tozalash uchun choʻtkalar, jilvirli qogʻoz, atseton yoki qum purkovchi apparatlardan foydalaniladi.

14. Yelimlashdan oldin sterjenlarning harorati 18 — 20 °S dan past boʻlmasligi, teshikka yengil kirishi uchun sterjenlarni 30 °C dan 40 °C gacha haroratda isitishga yoʻl qoʻyiladi.

15. Yelimni xonadagi havo haroratida va uning komponentlarini 16 °C dan 25 °C gacha boʻlgan haroratda tayyorlashga yoʻl qoʻyiladi.

16. Yelimning yashovchanligini oshirish uchun uni suv solingan idishda sovitishga yoʻl qoʻyiladi. Biroq, suvning yelimga yoki teshiklarga tushishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

17. Yelimni tayyorlash uchun qalin devorli plastmassa idishlardan foydalanish lozim.

18. Bir vaqtda 2,5 kg dan koʻp boʻlmagan yelim tayyorlanishi kerak.

19. Oʻlchash uchun 10 g dan oshmaydigan aniqlikdagi tarozilardan foydalanish lozim.

20. Tarkibni tayyorlash smola, plastifikator, qotiruvchi, toʻldiruvchi ketma-ketligida bajarish zarur.

21. Yelimni bir xil massaga koʻra aralashtirish vaqti quyidagicha boʻlishi lozim: qoʻlda aralashtirilganda — 3 dan 4 min gacha,

mexanik aralashtirgichda — 2 dan 3 min gacha.

22. Yelimni tayyorlashdan oldin komponentlarning sifati, jarayonni faollashtirish uchun 20 dan 50 g gacha hajmdagi yelimning nazorat namunalarini tayyorlanishi, ularni yuqori haroratda (30 °C dan ortiq boʻlmagan) qotirish orqali tekshirilishi kerak.

23. Diametri 20 mm boʻlgan 1 m uzunlikdagi bitta sterjenni yelimlash uchun oʻrtacha 350 g yelimdan foydalanilishi, biroq har bir holatda, yelimning sarfi oʻziga xos tajriba yoʻli bilan, birinchi sterjenlarni yelimlash orqali aniqlanishi, bunda sterjen teshikka tushirilgandan soʻng, teshikdan ozgina ortiqcha yelim (taxminan 5 — 10 g) siqib chiqarilishi lozim.

24. Idishning devorlariga yelim yopishishi va boshqa oʻziga xos xususiyatlar tufayli hajm boʻyicha yelim dozasini aniqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

25. Teshikning chuqurligi va diametrini nazorat qilish uchun yelim bilan toʻldirishdan oldin, sterjenni teshik ichiga quruq holda tushirish kerak.

26. Yelim bilan toʻldirish uchun faqat 1 teshik hajmiga toʻgʻri keladigan oʻlchovli idishdan foydalanish kerak.

27. Hajmni nazorat qilmasdan umumiy idishdan bir nechta teshiklarni toʻldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

28. Shpritslar yoki pnevmatik qurilmalar kabi maxsus quvurlar yordamida bosim ostida qoʻshimcha teshiklar orqali yelim bilan toʻldirishga yoʻl qoʻyiladi.

2-rasm. Bosim ostida yelim yetkazib berish sxemasi

29. Teshiklarni toʻldirish bilan bir vaqtda bosib choʻktirish sinovlari uchun nazorat namunalari, har bir yelim aralashmasi uchun bitta namuna tayyorlanishi kerak.

30. Teshikni yelim bilan toʻldirgandan soʻng sterjen unga tushirilishi, teshikka tushirish bosib aylantirish orqali amalga oshirilishi lozim.

Agar sterjen tushirilgandan keyin teshikdan ortiqcha yelim chiqmasa, sterjen koʻtarilishi va yelim yetishmasligining sababi va miqdorini aniqlash kerak.

Teshik yuqoridan 2-3 diametrga toʻldirilmagan boʻlsa, unda yetishmovchilikni ustiga biroz quyish bilan bartaraf qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Sterjen uzunligining 1/3 qismidan koʻprogʻida yelim izlari topilmasa uni butunlay chiqarib, teshikni qoʻshimcha hajm bilan toʻldirish va takroriy sterjenni tushirish kerak.

Bunda, “och” yopishtirishning sababini aniqlash va bartaraf etilishi kerak.

31. Yelimlashdan soʻng, birikmalar maʼlum mustahkamlikka erishishi uchun kamida 10 — 12 h davomida 18 °C haroratda ushlab turilishi kerak.

32. 12 h ushlab turgandan soʻng, birikmalarni koʻchirish va chayqash mumkin, biroq ularning yuklanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

33. Birikmalarni 3 kundan soʻng yelim qotgandan keyin hisobiy yukning 70 foiz bilan yuklanishiga yoʻl qoʻyiladi.

34. Nazorat birikmalarini sinash 3 kun qotgandan keyin havo harorati 18 °C da amalga oshiriladi.

35. Birikmaning sifatini nazorat qilish quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

teshikdagi yogʻoch namligini nazorat qilishni;

toʻgʻri belgilashni;

birikma parametrlarining loyihaga muvofiqligini;

armatura sinfining loyihaga muvofiqligini;

sterjenlar sirtining sifatini;

yelim komponentlarining sifatini nazorat qilishni;

ishlarni ishlab chiqarish sharoitlarini nazorat qilish (havozaning mavjudligi, teshiklar oʻkining gorizontga nisbatan joylashishi, asbob-uskunalarning mavjudligi, nazorat namunalari va ulardagi belgilar mavjudligi, texnologik xaritalarning tayyorligi);

teshiklar ochish va yelimlash ketma-ketligini nazorat qilishni;

teshiklarni yelim bilan toʻldirish uchun bitta birikma hajmiga teng boʻlgan idishlarning mavjudligini;

sterjenlar tushirilganda teshiklarning yelim bilan toʻliq toʻldirishni nazorat qilishni;

och yelimlash bilan birikmalarni faollashtirish va uning sabablarini bartaraf etish choralarni;

texnologik jarayonlarni ish jurnallarida belgilashni.

36. Ushbu ilovaning 3-rasmida keltirilgan sxemadagi ezish uchun nazorat namunalarining sinovlari oʻtkazilishi, ezilishdagi mustahkamligi 6,5 MPa dan kam boʻlmasligi kerak.

3-rasm. Sinash uchun namunalar sxemasi

37. Ezilishdagi mustahkamlik

buzuvchi kuchning teshikning yon sirtiga nisbati bilan quyidagicha aniqlanadi:

bu yerda:

— buzuvchi kuch;

— teshik diametri ;

— yelimlash chuqurligi,

— sterjenning nominal diametri.

38. Sinov natijalarini jurnalga yozib borilishi, bunda obyektning nomi, konstruksiyalarning markasi, yelimlash sanasi qayd etilishi kerak.

39. Yelim tayyorlangan xona tabiiy shamollatish, issiq va sovuq suv bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

40. Yelim bilan ishlaganda, rezina yoki polietilen qoʻlqoplardan foydalanish zarur.

41. Bitta chokni uzluksiz payvandlash davomiyligi 1 min dan oshmasligi kerak.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
8-ILOVA

Yelimlangan yogʻoch toʻsinlarning tayanch atrofidagi qismlarining asosiy yuzalari mustahkamligini hisoblash

nisbatdagi yelimlangan yogʻoch toʻsinlarning tayanch atrofidagi qismlari, shuningdek bir yerga toʻplangan kuchlar taʼsir qiladigan qismlari, tekis zoʻriqish holatining barcha komponentlarini hisobga olgan holda asosiy yuzalar quyidagi formula boʻyicha mustahkamlikka hisoblanishi kerak:

(1)

Bu yerda:

— asosiy choʻzuvchi zoʻriqishning qiymati;

— tekis zoʻriqish holatining komponentlari;

— mazkur tolalar yoʻnalishiga

burchak ostida yogʻochning choʻzilishidagi hisobiy qarshiligining qiymati.

2. Yogʻoch tolalari boʻylab

asosiy kuchlanish yoʻnalishining

qiyalik burchagi quyidagi formulalar bilan hisoblanishi kerak:

(2)

3. Bir yerga toʻplangan

koʻndalang kuchlar taʼsir qiladigan tayanch va uning atrofidagi zonalarda yogʻoch tolalariga koʻndalang yoʻnalishda choʻzilishdagi eng katta meʼyoriy kuchlanishning kattaligi

raqamli usullarda aniqlanishi yoki quyidagi formula bilan hisoblanishi kerak:

(3)

Bu yerda:

— bir yerga toʻplangan kuch (balkaning tayanch reaksiyasi, osilgan qurilmaning bosimi, ferma ustunidagi siquvchi kuchi );

— bir yerga toʻplangan kuchdan,

— mazkur ilovaning 1-rasmida keltirilgan normativ zoʻriqish taqsimotining egri musbat qismining ordinatasi;

— element kesimining eni;

— element koʻndalang kesimining balandligi.

oraliqdagi

— ordinata quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

(4)

Bu yerda,

— neytral qatlamgacha boʻlgan masofa.

4. Koʻndalang kuch elementning qirrasi boʻylab emas, balki balandligining kesilgan qismi boʻylab uzatilganda, choʻzilayotgan yogʻochning meʼyoriy kuchlanishi

1,4 koeffitsiyentga koʻpaytiriladi.

1-rasm. Tayanch atrofidagi zonadagi kuchlanishning

taqsimlanish sxemasi

5. Ushbu ilovaning 1sharti bajarilmasa, yogʻoch tolalarga

burchak ostida yelimlangan yoki burab mahkamlangan sterjenlarni oʻrnatish kerak.

Qiya sterjenlarni qabul qiluvchi asosiy choʻzilishdagi kuchining qiymati quyidagi 5-formula boʻyicha hisoblanadi:

(5)

Yelimlangan yoki burab mahkamlangan sterjenlar xavfli zonaning uzunligi boʻyicha bir xil

qadam bilan oʻrnatilishi, tayanch oʻqidan

masofada boʻlishi kerak.

Birinchi qiya sterjen tayanch oʻqidan

masofada oʻrnatilishi, sterjenlarni ankerlash uzunligi

dan kam boʻlmasligi lozim

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
9-ILOVA

Yogʻochdan tayyorlangan fermalarning metall tishli plastinkali tugunlaridagi birikmalarni loyihalash

1. Yogʻochdan tayyorlangan fermalarning MTP tugunlardagi birikmalarining hisobiy sxemasi panjara elementlarini kesilmagan kamarlarga sharnirli mahkamlanishi, uzunlik boʻylab kamarlarning taxtalarini birlashtirish sharnirli, panjaraning biriktiruvchi tugunlari zonasidan tashqarida boʻlishi lozim.

2. Fermalarning balandligi oraliqning kamida 1/5 qismini qabul qilinishi lozim.

Fermaning kichkina balandligida hisoblash tugunlardagi sterjenlarning chiziqli ezilishiga muvofiq amalga oshirilishi, bunda birikmalarning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatiga mos keladigan kuchlar bilan tugunlardagi sterjenlarning deformatsiyalari 1,5 mm boʻlishini hisobga olish lozim.

3. Ferma kamarlari siqilib egilgan va choʻzilib egilgan elementlar sifatida hisoblanishi, panjara elementlarini markaziy siqilgan va markaziy choʻzilgan deb hisoblashga yoʻl qoʻyiladi.

Kesimlarning MTP tishlari uchi tomonidan zaiflashishi hisobga olinmasligi lozim.

4. MTP birikmalarning siljishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati maʼlum bir oʻlchamga ega boʻlgan tishli plastinkalarning turiga bogʻliq boʻlishi, tishning balandligi plastinka qalinligidan 12 baravar koʻp boʻlmasligi, poʻlat plastinkaning qalinligi 1 dan 2 mm gacha boʻlishi lozim.

Birikmalarning siljishdagi hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati

plastinka oʻqining taʼsir qiluvchi kuch yoʻnalishiga nisbatan α qiyalik burchagiga va plastinka oʻqining yogʻoch tolalari yoʻnalishiga nisbatan

qiyalik burchagiga koʻra, plastinkaning 1 mm²sirti uchun aniq turdagi MTP namunalarni sinovdan oʻtqazish natijalari bilan aniqlanishi zarur.

Turli shakldagi tishlarni shtampovka qilishda plastinkalarning turli perforatsiyalanishi tufayli, MTPning turli yoʻnalishlardagi kuchlarning α plastinka oʻqiga nisbatan choʻzilishdagi

va kesilishdagi

hisobiy xususiyatlari, namunalarni sinash natijalari boʻyicha aniqlanishi kerak.

5. Birikmalarning mustahkamlik sharti:

(1)

Bu yerda:

— normal kuch;

— 1 mm² uchun birikmaning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati;

MTP birikadigan bir tomonidagi hisobiy sirt yuzasi, ferma elementlarining birikish chiziqlariga ulangan eni 10 mm tasma koʻrinishidagi plastinka qismlarining yuzalarini hisobga olinmaganda.

6. MTP ning choʻzilishdagi mustahkamlik sharti:

(2)

Bu yerda:

— choʻzilishdagi 1 mm plastinkaning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati;

— perforatsiyalanishni hisobga olmagan holda, kuch yoʻnalishiga perpendikulyar yoʻnalishdagi plastinkaning oʻlchami.

7. Kesilishdagi MTPning mustahkamlik sharti:

(3)

Bu yerda:

— tugundagi siljish kuchi;

— kesilishdagi 1 mm plastinkaning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyati;

— perforatsiyalanishni hisobga olmagan holda, plastinka kesimining kesilish uzunligi.

8. Plastinkaga kesish va choʻzish kuchlarining birgalikdagi taʼsirida, quyidagi shart bajarilishi kerak:

(4)

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
10-ILOVA

Qiya yelimlangan ankerli kompozit kesimli toʻsinlarni hisoblash

1. Ushbu SHNQning 10-ilovasi 1-rasmida keltirilgan sxemasidagi kompozit kesimli toʻsinlarga qiya yelimlangan ankerli yogʻoch qovurgʻalar va quyma temir-beton plitalar kiradi.

2. Kompozit kesimli toʻsinlari elastiklik bosqichi boʻyicha 1 va 2-guruhlarning chegaraviy holatlari boʻyicha hisoblanishi kerak.

Konstruksiyalar va ulanishlarni birikmalarni hisoblashda quyidagilarni hisobga olish kerak:

GOST 27751-2014ga muvofiq qabul qilinadigan,

ahamiyatlilik boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyentlari;

— betonga SHNQ 2.03.01-21ga muvofiq,

armaturaga SHNQ 2.03.01-21ga muvofiq va

— yogʻochga materiallarning ishonchlilik koeffitsiyentlari;

yogʻoch konstruksiyalar elementlarining ish sharoitlari koeffitsiyentlari:

ushbu SHNQning 31-bandiga muvofiq qabul qilinadi

betonga SHNQ 2.03.01-21 boʻyicha qabul qilinadi.

1-rasm. Kompozit kesimli toʻsin

a — umumiy koʻrinish, b — koʻndalang kesimi, v — koʻndalang kesimning geometrik xususiyatlari, g — toʻsinning tayanch zonasi

3. Temir-beton plitalar SHNQ 2.03.01-21ga muvofiq mustahkamlik va yorilishga chidamlilik uchun hisoblanishi kerak.

4. Plitalarning tayanchlar ustiga oʻrnatishda, plitadagi armatura sterjenlaridagi hisobiy kuchlar SHNQ 2.03.01-21ga muvofiq aniqlanadi.

5. Temir-beton va yogʻoch oʻrtasidagi siljish va uzish kuchlarining egilish momentlarini, ichki zoʻriqishlarni topish uchun, shuningdek beton ishlaridagi umumiy deformatsiyalarni aniqlashda, betondagi zoʻriqishlar kattaligi elastik deb qabul qilinishi, betonning uzoq vaqt davomida oʻzgarmas zoʻriqish taʼsirida deformatsiyalanish qobiliyatini SHNQ 2.03.01-21ga muvofiq aniqlash kerak.

Betonni kirishishini hisoblashda kirishishdagi kuch taʼsiri hisobga olinmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

6. Betonning egiluvchanligi taxmini ostida amalga oshiriladigan kompozit toʻsinlarni hisoblashda, yogʻochga keltirish koeffitsiyentlari va bu toʻsinlarning koʻndalang kesimlarining geometrik oʻlchamlaridan foydalanish kerak:

(1)

bu yerda:

— siqilgan betonning deformatsiya moduli;

tolalar boʻylab yogʻochning elastiklik moduli.

Yogʻoch qovurgʻaning balandligi quyidagicha qabul qilinadi:

qirqimli toʻsinlar uchun;

qirqimsiz toʻsinlar uchun.

Bu yerda,

toʻsinlar oraligʻi.

Temir-beton plitaning qalinligi 80 dan 150 mm gacha qabul qilinishi lozim. Yelimlangan ankerlarning qiyalik burchagi 30° — 45°boʻlishi zarur.

Ushbu ilovaning 1-rasmida keltirilgan sxemasidagi tolalar boʻylab yelimlangan ankerlarning oʻqlari orasidagi masofalar kamida quyidagicha boʻlishi kerak:

Anker oʻqidan tolalar yoʻnalishi boʻylab qirragacha boʻlgan masofa kamida

olinishi kerak.

Tolalarga koʻndalang yoʻnalishdagi masofalar quyidagicha qabul qilinishi lozim:

— anker oʻqlari orasida;

biroq 30 mm dan kam boʻlmagan — anker oʻqidan qirragacha boʻlgan masofa.

Hisob ishlarini yogʻoch va temir-beton qismlar birikish choklarining yumshoqligini hisobga olmagan holda, tekis kesimlar farazi asosida amalga oshirilishi zarur.

7. Hisoblash 2 bosqichda amalga oshirilishi lozim:

1-bosqich — temir-beton plitaning ogʻirligi uchun yogʻoch qovurgʻani hisoblash;

2-bosqich — doimiy va vaqtinchalik yuklarga hisoblash.

8. Yogʻoch qovurgʻaning pastki qirrasi boʻylab zoʻriqishlar quyidagi formula boʻyicha tekshiriladi:

( 2 )

Bu yerda

— 1-bosqichda qovurgʻadagi zoʻriqish;

— 2-bosqichda qovurgʻadagi zoʻriqish;

— temir-beton plitaning ogʻirligidan hosil boʻladigan egilish momenti;

— hisobiy yukdan hosil boʻladigan egilish momenti (temir-beton plitaning ogʻirligidan tashqari);

yogʻoch qovurgʻaning qarshilik momenti;

yogʻochga keltirilgan kompozit kesimning qarshilik momenti;

toʻsinning pastki qirrasi boʻylab keltirilgan kesimning neytral oʻqigacha masofa.

9. Temir-beton plitaning yuqori qirrasidagi kuchlanishlar quyidagi formula boʻyicha tekshiriladi:

(3)

Bu yerda:

— betonga keltirilgan kompozit kesimning qarshilik momenti;

— betonning oʻq boʻylab siqilishdagi hisobiy qarshiligi.

10. Temir-beton plitaning hisobiy eni, qovurgʻalar orasidagi masofaga teng, biroq oraliqning 1/6 qismidan koʻp boʻlmagan holda qabul qilinadi.

Plitaning qalinligi kompozit toʻsinning 1/10 balandligidan kam boʻlsa, plitaning hisobiy eni qalinligidan 6 barobardan koʻp boʻlmagan miqdorda qabul qilinishi lozim.

11. Qiya halqali ankerlarning kerakli miqdori, beton va yogʻochni anker bilan mustahkamlash sharti boʻyicha plitalar va qovurgʻalarning qirqim tekisligi boʻylab siljishini hisoblash orqali amalga oshirilishi kerak.

12. Halqali anker bir tarmogʻining betondagi siljish uchun yuk koʻtaruvchanlik qobiliyati

kN quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

( 4 )

Bu yerda:

— ankerning koʻndalang kesimi yuzasi, cm²;

— anker materialining choʻzilishdagi hisobiy qarshiligi;

— ankerning nominal diametri, cm;

— betonning oʻq boʻylab siqilishidagi hisobiy qarshiligi (prizma mustahkamligi).

13. Halqali anker bir tarmogʻini yogʻochdan sugʻurib olish uchun yuk koʻtarish qobiliyati ushbu SHNQning 66-formulasiga muvofiq aniqlanadi.

14. Qiya halqali ankerlarining kerakli miqdori ushbu SHNQning 25-formulasiga muvofiq aniqlanadi.

Kompozit kesimning koʻndalang kuch uchun yuk koʻtarish qobiliyati, yogʻoch kesimining yuk koʻtarish qobiliyatiga teng boʻlishi kerak.

15. Qiya yelimlangan ankerlarning yumshoqligining 0,9 ga teng qabul qilinishi, toʻsinning koʻndalang kesimi inersiya momentiga keltirish kesimi va

koeffitsiyentini hisobga olgan holda ulangan toʻsinlar uchun egilishlar aniqlanishi zarur.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
11-ILOVA

Yelimlangan linzasimon fermalarni bogʻlanishini loyihalash

1. Linzasimon fermalar egri chiziqli kamarga ega yogʻoch konstruksiyalardan tayyorlanishi, fermalar yogʻoch va metall-yogʻoch boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Oraliq oʻrtasida fermaning balandligi:

Bunday fermalarning oraligʻi 18 dan 100 m gacha boʻlishi kerak.

2. Yigʻma linzasimon fermalar bir nechta joʻnatiladigan markalarga ega boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Yigʻiladigan tugunlarining joylashuvi transport va texnologik talablar bilan belgilanadi.

Pastki kamarda minimal yoʻl qoʻyilgan birikish joylarining sonini joylashtirilishi kerak.

3. Fermalar, tayanch tugunlarida kamar uzunligi boʻylab ham bikr birikish tugunlariga ega boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

4. Panjara elementlarini vertikal tekislikka 30° dan 60° gacha burchak ostida joylashtirilishi kerak.

Panjara nagellar yordamida yoki yelimlangan sterjenlarda kamarlarga mahkamlanishi lozim.

5. Mazkur ilovaning 1-rasmida keltirilgan sxemasidagi kamarlar bikr birlashganda, ularni qiya yelimlangan sterjenlarda loyihalash kerak.

Yelimlangan sterjenlarning kerakli miqdori hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

1-rasm. Linzasimon fermalar tayanch tugunining sxemasi

6. Fermalarni hisoblashda quyidagilarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak:

kamardagi kuchlar kesilmaslik shartidan aniqlab;

qiya yelimlangan bogʻlanishli tayanch tugunlarida paydo boʻladigan egilish momentlarini hisobga olib;

panjaradagi kuchlarni uning elementlarining kamarlar bilan sharnirli birikish tugunlari shartidan aniqlab.

7. Kamarlar bikr birlashganda, ularni qiya yelimlangan sterjenlarda loyihalash kerak.

Yelimlangan sterjenlar soni

quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

(1)

Bu yerda:

— yuqori va pastki kamarlarning birlashish tekisligi boʻylab siljish kuchi;

ushbu SHNQning 116-bandiga muvofiq yelimlangan sterjenning yuk koʻtarish qobiliyati aniqlanadi;

30° dan 50° gacha boʻlgan oraliqda birlashtirilgan tekislikka nisbatan sterjenlarning qiyalik burchagi;

— yelimlangan birikmalar ishining muvofiqlik koeffitsiyenti.

Birikishlarning

teng taqsimlanishi 0,8 ga teng boʻlib, kesim eni boʻylab 2 ta yelimlangan sterjen shaklidagi chetki tayanch birikishlar kamida 30 foizni tashkil qilsa,

0,85 ga teng boʻladi.

8. Yuqori va pastki kamarlarning birikish yuzasini quyidagi formula boʻyicha tolalarga burchak ostida ezilishi uchun tekshirilishi kerak:

(2)

Bu yerda:

— birlashish zonasidagi yuqori kamardagi boʻylama va koʻndalang kuchlar;

— birlashish zonasidagi yuqori kamar oʻqining birlashish tekisligiga nisbatan qiyalik burchagi;

ferma kesimining eni;

— yelimlangan birikish qadami;

— ushbu SHNQning 5-formulasiga muvofiq aniqlanadigan yogʻochning tolalarga

burchak ostida ezilishdagi hisobiy qarshiligi;

— birlashish tekisligining yuqori va pastki kamarlarning tolalariga qiyalik burchaklarining eng kattasi.

Agar shart bajarilmasa, birlashish qadamini oshirish yoki yogʻochni birikish tekisligiga perpendikulyar yelimlangan sterjenlar bilan mustahkamlanishi kerak.

Mustahkamlangan yelimlangan sterjenlarning qadami

quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:

(3)

Bu yerda,

— mustahkamlangan yelimlangan sterjenning yuk koʻtarish qobiliyati.

9. Yigʻma fermalar bir nechta joʻnatiladigan markalarga ega boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

10. Yuqori kamar birikish joyini, kesimning balandligi boʻylab zoʻriqishlarning bir xil taqsimlanishini taʼminlaydigan polimerbeton yordamida elementlarning qirralariga oʻq kuchlarini oʻtkazish bilan ishlab chiqilishi lozim.

11. Kamarlarning choʻzilgan va siqilgan birikish joylari fermalarni surish va koʻtarish paytida montaj kuchlari uchun hisoblanishi kerak.

Ular tekislikka nisbatan yetarlicha bikrlikka ega boʻlishi va qarama-qarshi ishoradagi kuchlarni qabul qilishlari zarur.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
12-ILOVA

Yogʻoch konstruksiyalarni himoya qilish boʻyicha konstruktiv chora-tadbirlar

1. Toʻsuvchi konstruksiyalar (devorlar, orayopmalar, yopmalar) kesishgan joylarida namlik va biobuzilishdan yelimlangan yogʻoch konstruksiyani himoya qilish ushbu SHNQning 12-ilovasi 1, 2-rasmlarida keltirilgan.

1-rasm. Isitiladigan binoning tashqi yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiya devorlarini kesishish tugunlari

a — plitalar izolyatsiyasi bilan boʻshliqlarni izolyatsiyalash bilan; b — bir xil, koʻpik poliuretanni (KPU) toʻldirish bilan;

c — shamollatiladigan boʻshliq bilan;

1 — tashqi devor, 2 — yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiya, 3 — namlikni izolyatsiyalovchi bandaj;

4 — antiseptik bilan ishlov berilgan sirt; 5 — juftlashgan yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiya; 6 — yelimlangan metall sterjen; 7 — 40 × 40 mm kesimli yogʻoch brus; 8 — montaj koʻpigi; 9 — issiqdan izolyatsiyalovchi plita; 10 — toʻldiriladigan KPU; 11 — oʻz-oʻzidan yopishadigan germetik tasma; 12 — nashelnik.

2-rasm. Shamollatilgan boʻshliq bilan isitiladigan bino tashqi devoridagi juftlangan kesimining yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiyaning kesishadigan tuguni (rejada).

1 — tashqi devor; 2 — juftlashgan yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiya; 3 — qoʻshimcha; 4 — yelimlangan metall sterjen; 5 — antiseptik bilan ishlov berilgan sirt; 6 — namlikdan izolyatsiyalovchi bandaj; 7 — montaj koʻpigi; 8 — issiqdan izolyatsiyalovchi plita; 9 — nashelnik.

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
13-ILOVA

Burama mix va katta vintlarning parametrlari

1. Ushbu ilovada burama mixlarning konstruksiyasi va oʻlchamlari katta vint burama mixlarning olti burchakli boshlari ushbu SHNQning 12-ilovasi 1-rasmida keltirilgan.

1-rasm — Kompozit kesimli toʻsin

a — katta vint; b, v, g — yarim dumaloq, yashirin va yarim yashirin boshli burama mixlar

2. Burama mixlarning rezba qismi silindrsimon yoki konussimon shaklda tayyorlanadi, uning oxirida uchli qism (parma) boʻlishi kerak.

Burama mixlar uchun, rezbaning tashqi diametri va konusli qismi, mixning eng katta tashqi diametri esa burama mixning nominal diametriga teng boʻlishi kerak.

3. Vintlarning konstruktiv parametrlari ushbu SHNQning 13-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan.

							1-jadval
Rezbaning tashqi diametri, mm	3.5	4	5	6	8	10	12	16	20
Rezbaning ichki diametri, mm	2.4	2.8	3.5	4.2	5.6	7.0	9.0	12.0	15.0
Rezba qadami, mm	1.5	1.75	2.0	2.5	3.5	4.5	5.0	6.0	7.0

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
14-ILOVA

Bir qavatli binodagi anʼanaviy sinch elementlarining mahalliy materiallardan tayyorlangan birikish tugunlari

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
15-ILOVA

Yogʻoch sinchli binolardagi birikish elementlarining bir shakldagi tugunlari

n_sh	Elementdagi choklarning hisobiy miqdori
k_c	Birikmalarning yumshoqlik koeffitsiyenti