Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni tasdiqlash haqida
“Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq, muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalari xavfsizligiga qoʻyiladigan yagona talablarni belgilash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglament 1-ilovaga* muvofiq tasdiqlansin.
2. “Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq texnik reglamentlar amalga kiritilgach, standartlashtirish boʻyicha ularda koʻrsatilgan mahsulotlar va xizmatlarga doir ilgari qabul qilingan tegishli normativ hujjatlar majburiylik xususiyatini yoʻqotishi va belgilangan tartibda qoʻllanilishida ixtiyoriylik kasb etishi maʼlumot uchun qabul qilinsin.
3. “Oʻzstandart” agentligi:
vakolatli organlar bilan birgalikda — ushbu qaror bilan tasdiqlangan Umumiy texnik reglament amalga kiritilgan kundan boshlab muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarini standartlashtirish boʻyicha normativ hujjatlarni qoʻllashda majburiylik xususiyatini bekor qilish va ixtiyoriylikni taʼminlash yuzasidan belgilangan tartibda chora-tadbirlar koʻrsin;
Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi hamda Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi bilan birgalikda — tasdiqlangan Umumiy texnik reglamentning maqsadlari, mazmuni va uni qoʻllash tartibi toʻgʻrisida aholi, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, tadbirkorlik faoliyati subyektlari keng xabardor qilinishini taʼminlasin.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga* muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.
5. Vazirliklar va idoralar oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.
6. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilinganidan olti oy oʻtgandan keyin kuchga kiradi.
7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari U.U. Rozukulov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2017-yil 25-aprel,
237-son
Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 25-apreldagi 237-son qaroriga
1-ILOVA
1-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida umumiy texnik reglament
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Umumiy texnik reglament (keyingi oʻrinlarda — Texnik reglament) mazkur Texnik reglamentning 1-ilovasida keltirilgan roʻyxat boʻyicha muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
2. Texnik reglament talablari quyidagilarga nisbatan qoʻllanilmaydi:
konstruktiv jihatdan tezligi tekis yoʻlda soatiga 25 km dan oshmaydigan yoki qonunchilik hujjatlariga muvofiq tezligi soatiga 25 km dan oshmasligi kerak boʻlgan transport vositalariga;
faqat sport musobaqalarida qatnashish uchun moʻljallangan transport vositalariga;
ishlab chiqarilganiga 30 yil va undan ortiq vaqt oʻtgan L va M1 toifalari, shuningdek, yoʻlovchilarni va yuklarni tijorat maqsadida tashishga moʻljallanmagan, ishlab chiqarilganiga 50 yil va undan ortiq vaqt oʻtgan M2, M3 va N toifali transport vositalariga;
diplomatik va konsullik vakolatxonalariga, xalqaro huquq normalariga va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq imtiyoz va immunitetlardan foydalanadigan xalqaro (davlatlararo) tashkilotlarga, shuningdek, ushbu vakolatxonalar (tashkilotlar) xodimlari va ularning oila aʼzolariga tegishli boʻlgan transport vositalariga;
yuqori yuk koʻtarish qobiliyatiga ega boʻlgan yoʻltanlamas transport vositalariga;
turizm sohasini rivojlantirish dasturlari doirasida tadbirlarni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar tomonidan yoxud Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari rahbarlarining iltimosnomasiga koʻra olib kiriladigan M2 va M3 toifali transport vositalariga.
2-bob. Atamalar va taʼriflar
3. Mazkur Texnik reglamentda quyidagi atama va taʼriflar qoʻllaniladi:
avtomatik (avariyaviy) tormozlash — tormoz yuritmasining tormoz magistrallari uzilganda haydovchining boshqaruv taʼsirisiz tormoz tizimi tomonidan bajariladigan tirkamani tormozlash;
avtopoyezd — ulagich moslamalari bilan ulangan egarli shatakka oluvchi va yarimtirkama yoki yuk avtomobili va tirkama (tirkamalar)dan iborat transport vositasi tarkibi;
blokirovkaga qarshi tormoz tizimi — transport vositasi gʻildiraklarining aylanish yoʻnalishida sirpanish darajasini tormozlash jarayonida avtomatik rostlanadigan transport vositasining tormoz tizimi;
transport vositasi bazasi — oldingi gʻildiraklar oʻqidan oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik bilan orqa gʻildiraklar oʻqidan oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik orasidagi masofa (yarimtirkamalar uchun — bu tirkash joyi oʻqidan oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik bilan orqa gʻildiraklar oʻqi orqali oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik orasidagi masofa);
bazaviy transport vositasi — muomalaga chiqarilgan, butunlay yoxud import qismi yoki shassisi boshqa transport vositasini yaratish uchun ishlatilgan transport vositasi;
transport vositasi xavfsizligi — transport vositasi konstruksiyasining va texnik holatining, fuqarolarning hayoti yoki sogʻligʻiga, jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkiga, davlat mulkiga, atrof-muhitga zarar yetkazish xavfiga yoʻl qoʻyilmasligini yoki uning minimallashtirilishini taʼminlaydigan parametrlari majmui bilan tavsiflanadigan holat;
shamollatish — transport vositasining kabinasida va yoʻlovchi boʻlinmasida havo almashinuvini taʼminlash;
yuqori yuk koʻtarish qobiliyatiga ega yoʻltanlamas transport vositalari — yoʻl transport vositalari negizida ramalarni, yurish qismlarini kuchaytirish yoʻli bilan yaratilgan, konstruksiyasi va vazifasi boʻyicha asosan umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllaridan tashqarida yuklarni tashish uchun maxsus moʻljallangan, texnik jihatdan yoʻl qoʻyiladigan, hech boʻlmaganda bitta oʻqqa toʻgʻri keladigan maksimal oʻq massasi belgilangan meʼyordan ortiq boʻlgan mexanik transport vositalari;
tashqi yoritish asboblari — yoʻlni, davlat roʻyxatidan oʻtkazish belgilarini yoritish moslamalari, shuningdek, yoritish signalizatsiya moslamalari;
muvofiqlikni tiklash — Texnik reglament talablariga javob bermaydigan mahsulotni chiqarishga yoʻl qoʻyilgan taqdirda ishlab chiqarishda koʻriladigan chora-tadbirlar majmui;
zararli moddalar — inson sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalar (uglerod oksidi, azot oksidi, uglevodorodlar, formaldegid, dispers zarralar, benzapiren va boshqalar);
chiqindilar — atmosfera havosiga chiqariladigan, ichki yonuv dvigatellarining ishlatilgan gazlari va transport vositalari yoqilgʻisining bugʻlanishi tarkibidagi uglerod oksidi (SO), uglevodorodlar (NS), azot oksidlari (NOx), dispers zarrachalar boʻlgan zararli moddalar;
transport vositalarini (shassisini) muomalaga chiqarish — Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan transport vositasini sotish yoki ilgari Oʻzbekiston Respublikasi hududida foydalanilmagan transport vositasini Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish;
gibrid transport vositasi — transport vositasini harakatga keltirish maqsadida energiya oʻzgartirishning kamida ikki xil moslamalari (dvigatellari) va energiya toʻplashning kamida ikki xil (bortdagi) tizimiga ega boʻlgan transport vositasi;
yakka transport vositasi — Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan transport vositasi:
seriyali ishlab chiqarish sharoitida muomalaga chiqarilgunga qadar konstruksiyasiga yakka tartibda oʻzgartirishlar kiritilgan;
yigʻma toʻplamdan yakka tartibda yoki yakka tartibdagi texnik ijod natijasi boʻlgan;
Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirilayotgan transport vositasi:
milliy avtomobil ishlab chiqaruvchilar tomonidan — oʻrganish va tajriba-konstruktorlik ishlari uchun;
jismoniy yoki yuridik shaxs tomonidan — oʻz ehtiyojlari uchun;
zaxira tormoz tizimi — ishchi tormoz tizimi ishlamay qolganda transport vositasining tezligini kamaytirishga moʻljallangan tormoz tizimi;
identifikatsiyalash — transport vositasini (shassisini) qismlarga ajratmasdan, transport vositasidagi (shassidagi) zavod belgilarining ariza beruvchi tomonidan taqdim etilgan hujjatlardagi yoki muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlardagi maʼlumotlar bilan aynan bir xilligini aniqlash;
ishlab chiqaruvchi — transport vositasini (shassini) yoki uning komponentlarini realizatsiya qilish uchun yoki oʻzi foydalanishi uchun muomalaga chiqarish niyatida ishlab chiqaruvchi yuridik shaxs;
innovatsion transport vositasi — asosiy ekspluatatsion koʻrsatkichlarini sifat jihatidan oʻzgartiruvchi yangi konstruktiv yechimlar qoʻllanilgan va Texnik reglamentga muvofiqligi baholanishi mumkin boʻlmagan transport vositasi;
boshlangʻich oʻq — yorugʻlik asbobining choʻgʻlanma lampasining simmetriya oʻqi orqali oʻtuvchi chiziq yoki uning geometrik markazida yorugʻlik asbobining yuzasiga urinuvchi tekislikka perpendikulyar boʻlgan, yorugʻlik chiqarish yoʻnalishining yoʻnalishini belgilovchi chiziq;
transport vositasi toifasi — texnik reglamentda talablarni belgilash uchun qoʻllaniladigan, transport vositasining tasniflovchi xususiyati;
jamlangan transport vositasi — moʻljallanishiga muvofiq tarzda foydalanishga yaroqli boʻlgan transport vositasi;
konturli tamgʻalash — transport vositasining tashqi qiyofasini yon va orqa tomonlaridan koʻrsatib turadigan tarzda qoʻllash uchun moʻljallangan yorugʻlikni qaytaruvchi chiziqlar turkumi;
faralar nuri korrektori — transport vositasi yuklanganligiga, yoʻl profiliga va koʻrinish sharoitlariga qarab, yaqin va (yoki) uzoq nurli faralarning yorugʻlik nurlarining tushish burchagini mexanik yoki avtomatik ravishda sozlash moslamasi;
jihozlangan transport vositasining massasi — transport vositasining ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan yuksiz massasi. Bu massa haydovchining va yoqilgʻi bakining kamida 90 foiz toʻldirilgan holatdagi massasini oʻz ichiga oladi;
model yili — boshi, oxiri va davomiyligi boʻyicha kalendar yiliga mos kelmasligi mumkin boʻlgan, lekin 730 kundan oshmasligi kerak boʻlgan, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadigan vaqt oraligʻi boʻlib, uning davomida ishlab chiqaruvchi transport vositasining konstruksiyasiga jiddiy oʻzgartirishlar kiritmaydi;
modifikatsiya — bir xil turga tegishli boshqa variantlardan farq qiluvchi konstruksiya varianti;
koʻrinmaydigan zonalar — old tomondan koʻrinishni cheklaydigan koʻrinmas zonalar boʻlib, ular kabina konstruksiyasining, ichki va tashqi uskunalarning shaffof boʻlmagan qismlari toʻsib qoʻyishi natijasida vujudga keladi;
koʻrinish — haydovchi tomonidan transport vositasini xavfsiz va samarali boshqarish uchun zarur boʻlgan vizual maʼlumotlarni oʻzlashtirishning obyektiv imkoniyati va shartlarini tavsiflovchi transport vositasining konstruktiv xususiyati;
turini maʼqullash — transport vositasi (shassi)ning sertifikatlash natijalari boʻyicha transport vositasi (shassi) turi uchun belgilangan Texnik reglamentlar talablariga muvofiqligini baholash natijalari toʻplami;
transport vositasi (shassi) turini maʼqullash — transport vositalarining muvofiqligini baholashning ijobiy natijalari asosida belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan va muomalaga chiqarilgan bir turdagi transport vositalarining (shassilarning) Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjat;
taniqli belgilar — transport vositasining idoraviy mansubligi va (yoki) funksional maqsadi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning grafik tasviri (gerblar, emblemalar, logotiplar va boshqalar);
boshqarish organi — transport vositasining yoki uning qismlarining ishlashini oʻzgartirish uchun haydovchi taʼsir koʻrsatadigan, transport vositasining konstruktiv qismi;
xavfsizlik yostigʻi — transport vositasiga oʻrnatilgan qurilma boʻlib, u harakatlanayotgan transport vositasi toʻsiqqa urilganda, tarkibidagi gazning siqilishi hisobiga, zarba energiyasini oʻziga olish uchun moʻljallangan elastik komponentni avtomatik ravishda yoyib beradi;
ishlab chiqaruvchining vakili — Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan, ishlab chiqaruvchi bilan kelishuv asosida faoliyat yurituvchi va Texnik reglament talablariga muvofiqlikni baholash tartib-taomillarini bajarishda ishlab chiqaruvchi nomidan vakillik qilish va uning manfaatlarini koʻzlab harakat qilish vakolati berilgan yuridik shaxs;
transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligi — tayanch yuzasi tekisligiga perpendikulyar boʻlgan va transport vositasining ikki gʻildiragi izi oʻrtasidan oʻtadigan tekislik;
ishchi tormoz tizimi — transport vositasining tezligini kamaytirish va uni toʻxtatish uchun moʻljallangan tormoz tizimi;
yengillatiladigan oʻq — oʻqni tayanch yuzasidan ajratmasdan, oʻq yuklamasini kamaytirish qurilmasi yordamida yuklamasi oʻzgarishi mumkin boʻlgan oʻq;
oʻzi boshqariladigan oʻq — gorizontal tekislikdagi yoyni tasvirlay oladigan tarzda oʻzining markaziy qismidan sharnirli mahkamlab qoʻyilgan oʻq (Texnik reglament maqsadlari uchun boshqariladigan gʻildiraklar bilan jihozlangan oʻq ham oʻzi boshqariladigan oʻq hisoblanadi);
oʻziyurar shassi — N toifali transport vositasining kabina va dvigatel bilan jihozlangan shassisi boʻlib, unga yoʻl harakatida qatnashishga cheklovlar bilan ruxsat berilishi mumkin;
yigʻma toʻplam — transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan boshqa ishlab chiqaruvchiga transport vositalarini yakuniy yigʻish uchun yetkazib beriladigan tarkibiy qismlar guruhi;
yuvish tizimi — suyuqlikni saqlash va uni oynaning tashqi yuzasiga yetkazib berish moslamasidan, shuningdek, moslamani ishga tushirish va toʻxtatish uchun ishlatiladigan boshqarish organlaridan iborat tizim;
tozalash tizimi — old oynaning tashqi yuzasini tozalash qurilmasidan, shuningdek, qurilmani ishga tushirish va toʻxtatish uchun ishlatiladigan qoʻshimcha moslamalar va boshqarish organlaridan iborat tizim;
BMTning Yevropa iqtisodiy komissiyasi qoidalari asosida transport vositasi konstruksiyasining turi boʻyicha rasmiy tasdiqlash toʻgʻrisidagi xabar — 1958-yil 20-martda Jeneva shahrida tuzilgan Gʻildirakli transport vositalari, gʻildirakli transport vositalariga oʻrnatilishi va (yoki) ulardan foydalanilishi mumkin boʻlgan asbob-uskunalar va qismlar uchun bir xil texnik koʻrsatmalarni qabul qilish hamda ushbu koʻrsatmalar asosida beriladigan rasmiy tasdiqlarni oʻzaro tan olish shartlari toʻgʻrisidagi Bitim ishtirokchisi boʻlgan xorijiy davlatning vakolatli organi tomonidan beriladigan transport vositasi yoki uning tarkibiy qismining BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi qoidalari (bundan buyon matnda BMT YIK qoidalari deb yuritiladi) talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjat;
ulama transport vositasi — bir-biri bilan sharnirli ulangan ikki yoki undan ortiq qattiq seksiyalardan iborat boʻlgan transport vositasi;
maxsus yoʻlovchi tashish transport vositasi — yuqori oʻtish qobiliyatiga ega boʻlgan N1G, N2G yoki N3G toifasidagi transport vositasining shassisida tayyorlangan M2G yoki M3G toifasidagi transport vositasi;
ixtisoslashtirilgan transport vositasi — muayyan turdagi yuklarni (suyuqliklar, gazlar, toʻkiluvchan yuklar, neft mahsulotlari, oziq-ovqatga ishlatiladigan suyuqliklar, suyultirilgan uglevodorod gazlari, siqilgan tabiiy gaz, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqalarni) tashish uchun moʻljallangan transport vositasi;
maxsus avtotransport vositasi — maxsus jihozlar yordamida maxsus funksiyalarni bajarish uchun moʻljallangan, yuk va yoʻlovchi tashish uchun moʻljallanmagan avtotransport vositasi (avtokranlar, oʻt oʻchirish avtomobillari, ishchi platformali koʻtargichlar bilan jihozlangan avtomobillar, evakuatorlar va boshqalar);
texnik jihatdan ruxsat etilgan yuk koʻtarish qobiliyati — texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massadan jihozlangan holatdagi transport vositasining massasini ayirish natijasida olingan qiymat;
texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa — transport vositasining jihozlangan, yoʻlovchilar va yuk bilan hisoblangan, konstruksiyasi va berilgan xususiyatlari bilan bogʻliq boʻlgan, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan maksimal vazni;
avtopoyezdning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi — ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan, shatakka oluvchining va u shatakka oladigan yarimtirkamaning yoki tirkamaning (tirkamalarning) jihozlari, yoʻlovchilari va yuki bilan birgalikdagi jamlangan maksimal vazni;
tayanch-tirkama moslamasiga tushadigan, texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal yuklama — shatakka oluvchi uchun shatakka oluvchining ishlab chiqaruvchisi tomonidan va yarimtirkama uchun yarimtirkamaning ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadigan kattalik boʻlib, u yarimtirkamadan tayanch-tirkama moslamasi orqali shatakka oluvchiga uzatiladigan maksimal mumkin boʻlgan statik vertikal yuklamaga mos keladi;
tortish-tirkama moslamasiga tushadigan, texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal yuklama — tirkama moslamasiga tushadigan maksimal ruxsat etilgan statik vertikal yuklamaga (M va N toifali transport vositasining tirkama moslamasining massasidan tushadigan yuklamani hisobga olmagan holda) mos keladigan kattalik boʻlib, u transport vositasining va (yoki) tirkama moslamasining konstruksiyasiga bogʻliq boʻlib, transport vositasining ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadi;
texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal oʻq massasi — oʻqdan (oʻqlar guruhidan) tayanch yuzaga uzatiladigan maksimal ruxsat etilgan statik vertikal yuklamaga mos keladigan, oʻqqa (oʻqlar guruhiga) tushadigan massa boʻlib, u oʻqning (oʻqlar guruhining) va transport vositasining konstruksiyasiga bogʻliq boʻlib, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi;
texnik tavsif — texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash uchun taqdim etilgan mahsulotning asosiy parametrlari va texnik xususiyatlari roʻyxati;
transport vositasi (shassi) turi — bitta ishlab chiqaruvchi tomonidan ishlab chiqarilgan, texnik tavsifda qayd etilgan bir xil konstruktiv belgilarga ega boʻlgan transport vositalari (shassilar);
tormozlash — transport vositasining harakatiga sunʼiy qarshilikni yaratish va oʻzgartirish jarayoni;
tormoz tizimi — tormoz tizimini boshqarish organiga taʼsir koʻrsatganda transport vositasini tormozlashi uchun moʻljallangan, transport vositasi qismlari majmuasi;
transport vositasi — odamlarni, yuklarni tashishga yoki maxsus ishlarni bajarishga moʻljallangan qurilma;
oʻq yuklamasini kamaytirish qurilmasi — transport vositasi qisman yuklangan hollarda shinalarning yedirilishini kamaytirish maqsadida, transport vositasi harakatlanishining yoʻl sharoitiga qarab, oʻqqa (oʻqlarga) yuklamani kamaytirish yoki oshirish uchun va (yoki) yetaklovchi oʻqqa yuklamani oshirish orqali transport vositasini (transport vositalarini) sirpanchiq yoʻlda qoʻzgʻalish sharoitlarni yaxshilash uchun moʻljallangan qurilma;
rangli grafik sxema — transport vositasining tashqi yuzasiga tushirilgan asosiy rang, dekorativ yoʻllar, tanib olish belgilari va axborot yozuvlarining joylashuvi, konfiguratsiyasi va kompozitsion oʻzaro aloqadorligining grafik tasviri;
oyna tozalagich sikli — oyna tozalagich choʻtkasining bir marta toʻgʻri va ortga qaytuvchi harakati;
shassi — transport vositasi sifatida foydalanish uchun moʻljallanmagan, kabina va (yoki) dvigatel va (yoki) yukxona bilan jihozlanmagan, gʻildirakda yuradigan yerusti mexanik qurilma;
ekologik klass — zararli ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish darajasiga qarab transport vositasini tavsiflovchi tasniflash kodi;
foydalanish — transport vositasidan moʻljallanishiga muvofiq foydalanish uchun sotib olingan paytdan boshlab to utilizatsiya qilish paytigacha boʻlgan davrda transport vositasidan moʻljallanishiga muvofiq foydalaniladigan muddatni oʻz ichiga oladigan, transport vositasi hayotiy siklining bosqichi.
yirik uzelli yigʻish — transport vositasini yigʻish texnologiyasi boʻlib, unda yigʻish uchun toʻliq tayyor holdagi butlovchi qismlar ularni ishlab chiqaruvchi zavoddan yirik uzellar shaklida yigʻish maydonchasiga yetkazib beriladi;
transport vositalarining (shassilarning) kichik partiyasi — bir xil turdagi transport vositalarining (shassilarning) bir kalendar yili davomida Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqariladigan yoki olib kiriladigan, barcha modifikatsiyalarni hisobga olgan holda transport vositasi (shassi) toifasiga qarab belgilanadigan soni. Transport vositalari uchun kichik partiya hajmi — L1 — L7, M1, O1 — O2 toifalari uchun kichik partiya chegarasi 150 dona, M2, N1 — N3, O3 — O4 toifalari uchun — 100 dona, M3 toifasi uchun — 50 dona.
3-bob. Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar
1-§. Umumiy talablar
4. Transport vositalari Texnik reglamentga muvofiq boʻlgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga ruxsat etiladi.
5. Quyidagilar muomalaga chiqarishda Texnik reglament talablariga muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlar hisoblanadi:
transport vositalari (shassi) uchun (transport vositalarining yakka tartibdagi va kichik partiyalaridan tashqari) — transport vositasi (shassi) turini maʼqullash;
transport vositalarining yakka va kichik partiyalari uchun — muvofiqlik sertifikati.
6. Har bir transport vositasi (shassi) birligi (yakka transport vositalari bundan mustasno) transport vositasi (shassi)dan foydalanish boʻyicha davlat tilida quyidagi maʼlumotlarning izohini oʻz ichiga olgan foydalanish qoʻllanmasi (yoʻriqnoma) bilan birga boʻlishi lozim:
audio, video, oʻyin va boshqa multimedia tizimlarining axborot ekranlari (displeylari) xabarlari;
qisqartmalar;
transport vositasining boshqaruv organlari va konstruktiv elementlariga yozilgan yozuvlar;
oʻlchov birliklariga;
BMT YIK Qoidalarining majburiy talablarida nazarda tutilgan transport vositasi turini rasmiy tasdiqlash markirovkalari;
xizmat koʻrsatish stansiyalari xodimlari uchun maxsus moʻljallangan xabarlar va yozuvlarga.
7. Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar) (transport vositalarining yakka tartibdagi va kichik partiyalaridan tashqari) Oʻzbekiston Respublikasining moʻtadil va sovuq (MS), quruq tropik (QT) iqlimli tabiiy-iqlim sharoitlariga muvofiq boʻlishi kerak.
8. Konditsionerlar, shuningdek, transport vositalarida qoʻllaniladigan sovitkich uskunalari tarkibida roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan ozon qatlamini yemiruvchi taqiqlangan moddalarning boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
9. Transport vositalarini ilgari foydalanilgan butlovchi qismlardan tayyorlash taqiqlanadi, shaxsiy foydalanish uchun tayyorlanadigan transport vositalari bundan mustasno.
10. Rul boshqaruvi oʻng tomonda joylashgan transport vositalarini muomalaga chiqarish taqiqlanadi.
2-§. Mexanik xavfsizlik talablari
11. Har bir transport vositasi individual identifikatsiya raqamiga ega boʻlishi shart.
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining (shassilarning) identifikatsiya raqamlari va markirovkasi Texnik reglamentning 2-ilovasida koʻrsatilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.
12. Texnik reglamentning 3-ilovasiga muvofiq toifasi va belgilangan vazifasini hisobga olgan holda transport vositasining konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:
tormozlashga nisbatan belgilangan talablarga muvofiqlikni;
rul boshqaruvining samarali ishlashini, boshqaruvchanlikni va barqarorlikni;
transport vositasidagi odamlarga yetkaziladigan shikast taʼsirini minimallashtirishni va yoʻl-transport hodisasidan keyin ularni evakuatsiya qilish imkoniyatini;
yoʻl harakatining boshqa qatnashchilariga jismoniy taʼsirni minimallashtirishni;
yongʻin xavfsizligini;
haydovchi uchun tashqi hududning koʻrinishini;
transport vositasi tezligining oʻlchovini, shuningdek, bunday qurilma mavjud boʻlsa, maksimal tezlikni qayd etishni va cheklashni;
elektr xavfsizligini;
transport vositasidan ruxsatsiz foydalanishni himoya qilishni;
zararli (ifloslantiruvchi) moddalar tashlanmalarining belgilangan minimal darajasini;
tashqi va ichki shovqinning minimal belgilangan darajasini;
elektromagnit nurlanishning tashqi manbalari taʼsiriga turgʻunlikni va elektromagnit moslikni;
haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimidagi mikroiqlimning sogʻliq uchun xavfsiz holatini va transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimi havosidagi zararli moddalarning minimal belgilangan darajasini;
yoritish-texnik va ovozli signalizatsiya qurilmalarining minimal talab qilinadigan soni mavjudligini, ularning tegishli joylashuvini, xususiyatlarini va ishlash qobiliyatini;
transport vositasining boshqarish organlari va nazorat vositalarining ergonomik joylashuvini va ularni identifikatsiya qilish imkoniyatini;
yirik sigʻimli yoʻlovchi transport vositalari uchun alohida belgilangan talablarga muvofiqlikni;
gabarit oʻlchamlariga, manyovr qilish qobiliyatiga va vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablarni;
Oʻzbekiston Respublikasining tabiiy-iqlim sharoitlariga moslashtirilganlikni.
13. Xavfsizlik talablariga rioya etilishi 3-bob talablarining, shuningdek, quyidagi talablarning bajarilishi orqali taʼminlanadi:
3-ilova — muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi)ga nisbatan qoʻyiladigan asosiy talablar;
4-ilova — muvofiqlikni baholash maqsadida muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi)ning alohida elementlari va xususiyatlariga nisbatan qoʻyiladigan talablar;
5-ilova — muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining manyovr qilish qobiliyati, gabarit va vazn parametrlariga nisbatan belgilangan cheklovlar;
6-ilova — funksional vazifasini inobatga olgan holda, muomalaga chiqarilayotgan maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalariga nisbatan belgilanadigan qoʻshimcha talablar;
7-ilova — yuqori oʻtuvchanlik qobiliyatiga ega boʻlgan (G toifasi) muomalaga chiqarilayotgan transport vositalariga nisbatan qoʻyiladigan talablar;
8-ilova — M va N toifalariga mansub transport vositalari uchun ekologik sinflar boʻyicha qoʻyiladigan talablar.
Innovatsion transport vositalariga nisbatan qoʻllaniladigan xavfsizlik talablari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli organning qarori bilan belgilanadi.
14. M3, N2 va N3 toifalariga mansub, yoʻlovchilar yoki yuklarni tijorat asosida tashish uchun muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining konstruksiyasi haydovchilarning harakatlanish, mehnat va dam olish rejimlariga rioya etilishini nazorat qiluvchi texnik vositalar (taxograflar) bilan jihozlash imkoniyatini, shuningdek, ularni oʻrnatish, mahkamlash va elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun maxsus joylarni nazarda tutishi lozim.
15. M va N toifalariga mansub, muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari konstruksiyasida oʻt oʻchirgichlarni oʻrnatish uchun maxsus joy nazarda tutilgan boʻlishi lozim.
16. M1 va N1 toifalariga mansub transport vositalariga tayanch yuzasining gorizontal tekisligiga tushirilgan transport vositasi proyeksiyasining tashqi konturiga mos keluvchi bamper chizigʻidan oldinga chiqib turadigan, poʻlat yoki mustahkamlik xususiyatlari jihatidan unga teng boʻlgan boshqa materiallardan tayyorlangan konstruksiyalarni oʻrnatish taqiqlanadi. Mazkur talab transport vositasining zavodda nazarda tutilgan shtatli jihozlari tarkibiga kiruvchi va (yoki) belgilangan tartibda muvofiqligi baholangan konstruksiyalarga, shuningdek, faqat faralarni himoya qilishga moʻljallangan, massasi 0,5 kg dan kam boʻlgan metall panjaralarga nisbatan tatbiq etilmaydi.
4-bob. Transport vositalarini muomalaga chiqarishdan oldin ularning muvofiqligini baholash
1-§. Transport vositalari (shassi) turlarining muvofiqligini baholash
17. Transport vositalari (shassi)ni muomalaga chiqarishdan oldin ularning muvofiqligini baholash sertifikatlashtirish orqali amalga oshiriladi hamda uning natijasiga koʻra transport vositasi (shassi) turini maʼqullash rasmiylashtiriladi.
18. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni rasmiylashtirish maqsadida muvofiqlikni baholash Texnik reglamentning 2 — 8-ilovalarida nazarda tutilgan talablarga muvofiqligi yuzasidan amalga oshiriladi.
19. Shassi muvofiqligi baholanishi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirilayotgan shassilar uchun, ulardan keyinchalik qanday maqsadlarda foydalanilishidan qatʼi nazar, majburiy tartibda;
shassini umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylab keyingi but yigʻib boʻlish joyiga oʻzining harakati bilan harakatlanish;
20. Transport vositalarining (shassilarning) muvofiqligini baholash akkreditatsiyadan oʻtgan sertifikatlashtirish idoralari tomonidan amalga oshiriladi.
21. Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan transport vositalari (shassilar) turini maʼqullashni amalga oshirishda transport vositasini ishlab chiqaruvchining xalqaro identifikatsiya kodiga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasining rezidenti — yuridik shaxs ariza beruvchi boʻlishi mumkin.
22. Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirilayotgan transport vositalarining (shassilarning) turini maʼqullash yoki sertifikatlashni amalga oshirish vaqtida ariza beruvchi faqat Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti — ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili boʻlishi mumkin.
Ishlab chiqaruvchining vakili muomalaga chiqarilgan turi maʼqullangan mahsulotlarning texnik reglament talablariga muvofiqligini taʼminlash uchun ishlab chiqaruvchi bilan birgalikda javobgar boʻladi.
23. Ishlab chiqaruvchining vakili vakolatlarining tugatilishi holatida, vakolatlari tugatilgan ishlab chiqaruvchi vakili koʻrsatilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilishi ham tugatiladi.
24. Muvofiqlik sertifikati va (yoki) transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni olish uchun arizachi Texnik reglamentning 9-ilovasida keltirilgan hujjatlar roʻyxatiga muvofiq hujjatlarni ilova qilgan holda sertifikatlashtirish organiga ariza taqdim etadi.
25. Sertifikatlashtirish organi taqdim etilgan hujjatlarni koʻrib chiqish natijalari ijobiy boʻlgan taqdirda, muvofiqlik sertifikati va (yoki) transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni olish uchun transport vositasini (shassini) sertifikatlashtirish shartlari boʻyicha qaror qabul qiladi va unda quyidagilarni belgilaydi:
identifikatsiya, sertifikatlashtirish sinovlari va ishlab chiqarish holatini tekshirish oʻtkaziladigan joyni;
ilgari oʻtkazilgan sinovlar natijalarini va (yoki) transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni tan olish imkoniyatini.
Sertifikatlashtirish organi qabul qilingan qaror toʻgʻrisida arizachini bir ish kuni ichida xabardor qiladi.
26. Ilgari oʻtkazilgan sinovlar bayonnomalarini tan olish holatida, ushbu bayonnomalar rasmiylashtirilgan sanadan boshlab ularning amal qilish muddati ikki yildan oshmasligi lozim.
27. Transport vositasi (shassi)ning Texnik reglament talablariga muvofiqligi boʻyicha sinovlar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan uslubiyatlarga muvofiq oʻtkaziladi hamda sinov natijalari sinov bayonnomalari bilan rasmiylashtiriladi.
Sinov bayonnomalari transport vositalarini ishlab chiqaruvchi tomonidan tuzilgan, sinov laboratoriyasi tomonidan tasdiqlangan texnik tavsiflar bilan birga rasmiylashtirilishi lozim.
28. Ishlab chiqarish holatini tekshirish sertifikatlashtirish organi tomonidan joyiga chiqqan holda amalga oshiriladi. Bunda Texnik reglamentning 10-ilovasiga muvofiq asosiy masalalar majburiy tartibda oʻrganib chiqiladi.
29. Sanoat usulida yoki yirik uzelli yigʻish usulida ishlab chiqariladigan transport vositalari turlari uchun BMT YIK Qoidalari asosida rasmiylashtirilgan, boshqa ishlab chiqarish korxonasida tayyorlangan xuddi shunday transport vositalari (shassilar)ga nisbatan berilgan konstruksiya turi boʻyicha rasmiy tasdiqlash xabarnomalarini taqdim etishga ruxsat beriladi.
Bunda sertifikatlashtirish organi transport vositasi (shassi)ning Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi qoʻshimcha dalillarni taqdim etishni soʻrashga yoki sanoat usulida yoxud yirik uzelli yigʻish usulida ishlab chiqariladigan transport vositalari (shassilari) ishlab chiqaruvchisi huzurida sertifikatlashtirish organi (sinov laboratoriyasi) vakillari ishtirokida nazorat sinovlarini oʻtkazishni talab qilishga haqli.
30. Transport vositalari boshqa transport vositalari negizida yoki shassisida ishlab chiqarilgan hollarda, arizachi bazaviy transport vositasi (shassi) ishlab chiqaruvchisi tomonidan uni konstruktiv jihatdan toʻldirish imkoniyatlariga nisbatan belgilangan cheklovlarga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etadi.
31. Yakuniy transport vositasini ishlab chiqaruvchi uning Texnik reglament talablariga toʻliq muvofiqligi uchun javobgar hisoblanadi.
32. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni rasmiylashtirish uchun sertifikatlashtirishning majburiy shartlari taqdim etilgan hujjatlar tahlili, sertifikatlashtirish sinovlari hamda ishlab chiqaruvchining ishlab chiqarish holatini tekshirish natijalarining ijobiy boʻlishidan iborat.
33. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining alohida farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlariga asosan transport vositalari (shassilar) olib kirilganda yoki ishlab chiqarilganda, muvofiqlikni baholash mazkur Texnik reglamentning 4-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq sertifikatlashtirish orqali amalga oshiriladi va uning natijasiga koʻra muvofiqlik sertifikati rasmiylashtiriladi.
34. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash Texnik reglamentning 11-ilovasida belgilangan shaklda sertifikatlashtirish organi tomonidan rasmiylashtiriladi va tasdiqlanadi hamda Milliy sertifikatlashtirish organida roʻyxatdan oʻtkaziladi.
35. Oʻzining harakati bilan harakatlanuvchi shassiga rasmiylashtirilgan transport vositasi turini maʼqullash hujjatida, mazkur shassi Texnik reglamentning 3-ilovasi 1, 10, 11, 26, 32, 39, 41, 49, 59 va 60-bandlarida belgilangan talablarga muvofiqligi tasdiqlangan taqdirda, uning umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarida harakatlanishiga ruxsat etilganligi toʻgʻrisida qayd kiritiladi.
36. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash quyidagi hollarda rasmiylashtiriladi:
Seriyali ishlab chiqariladigan transport vositalari (shassilar) uchun — 3 yil muddatga;
Transport vositalari (shassilar) partiyasi uchun — amal qilish muddati cheklanmagan holda.
37. Sertifikatlashtirish organi yoki uning topshirigʻiga koʻra inspeksiya organi seriyali ishlab chiqarish uchun rasmiylashtirilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilish muddati davomida transport vositalarining Texnik reglament talablariga muvofiqligini tekshirish maqsadida har yili inspeksion nazorat oʻtkazadi.
Inspeksion nazorat natijalari salbiy boʻlgan yoki ishlab chiqaruvchi uni oʻtkazishdan bosh tortgan taqdirda, sertifikatlashtirish organi transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilishini tugatadi.
38. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash hujjati egasi uning amal qilish muddati davomida transport vositalari (shassilar) konstruksiyasiga kiritilishi rejalashtirilayotgan barcha oʻzgartishlar toʻgʻrisida sertifikatlashtirish organini xabardor qilishi shart.
Ushbu oʻzgartishlarni baholash natijalariga koʻra, sertifikatlashtirish organi berilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashlarning amal qilishini saqlab qolish, ularga tegishli oʻzgartishlar kiritish yoki yangi transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni rasmiylashtirish imkoniyati toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.
39. Seriyali ishlab chiqarish uchun rasmiylashtirilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilish doirasi faqat maʼqullash amal qilgan davrda ishlab chiqarilgan transport vositalari (shassilar)ga nisbatan tatbiq etiladi, ular keyinchalik qaysi muddatda realizatsiya qilinganidan qatʼi nazar. Transport vositasining muvofiqligini tasdiqlovchi belgilar sifatida uning foydalanish va kuzatuv hujjatlarida koʻrsatilgan muvofiqlik belgisi hamda ishlab chiqarilgan sanasi xizmat qiladi.
391. Transport vositalarining mazkur Texnik reglamentda belgilangan talablarga muvofiqligi tasdiqlangan taqdirda, sertifikatlashtirish organi tomonidan transport vositasi (shassi) turini maʼqullash rasmiylashtiriladi va u Milliy sertifikatlashtirish organi tomonidan bir kun ichida roʻyxatdan oʻtkaziladi. Mazkur hujjat asosida ishlab chiqaruvchi transport vositalariga muvofiqlik belgisini qoʻyadi.
40. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning, shuningdek, ayrim muvofiqlik sertifikatlarining amal qilishi arizachining sertifikatlashtirish organiga tegishli murojaati asosida muddatidan oldin tugatilishi mumkin.
Transport vositasi turini maʼqullashni bekor qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda, sertifikatlashtirish organi ikki kundan kechiktirmay Milliy sertifikatlashtirish organiga, soliq va bojxona organlariga, zarurat boʻlganda esa ommaviy axborot vositalariga yozma xabarnoma yuboradi.
Transport vositasi turini maʼqullashni bekor qilish toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlashtirish tizimining Davlat reyestridan chiqarilgan paytdan eʼtiboran kuchga kiradi.
Bekor qilingan transport vositasi (shassi) turini maʼqullash sertifikatlashtirish organida yoʻq qilinadi va bu haqda tegishli jurnalga qayd kiritiladi. Jurnalda quyidagi maʼlumotlar aks ettiriladi:
sertifikatlashtirish organining bekor qilish toʻgʻrisidagi qarorining raqami va sanasi;
mahsulotning nomi;
ishlab chiqaruvchining nomi;
ishlab chiqaruvchining vakili (diler) nomi;
tartib raqami hamda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlashtirish tizimining Davlat reyestridagi raqami;
yoʻq qilingan sana.
2-§. Yakka tartibdagi va kichik partiyalarda ishlab chiqariladigan transport vositalarining muvofiqligini baholash
41. Yakka tartibdagi transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasi muvofiqligini baholash sertifikatlashtirish orqali amalga oshiriladi va uning natijasiga koʻra muvofiqlik sertifikati rasmiylashtiriladi.
42. Yakka tartibdagi transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasini sertifikatlashtirish Texnik reglamentning 3-ilovasi 1, 19 — 21, 23 — 29, 31 — 34, 38, 39, 41, 44, 46 — 61-bandlarida, shuningdek, 2- va 6-ilovalarida nazarda tutilgan talablarga muvofiqligi yuzasidan amalga oshiriladi.
43. Yakka tartibdagi transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasini sertifikatlashtirish qonunchilikda belgilangan mahsulotni sertifikatlashtirish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
44. Arizachi tomonidan BMT YIK Qoidalari talablariga muvofiq oʻtkazilgan sinovlarning bayonnomalari taqdim etilgan taqdirda, Texnik reglamentning 3-ilovasi 20-21, 23-24, 27, 32, 38, 44, 49 va 60-bandlarida koʻrsatilgan talablar boʻyicha sinovlar oʻtkazilmaydi.
3-§. M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalarining ekologik sinf talablariga muvofiqligini ularni ekspluatatsiya qilish va realizatsiya qilish maqsadida “vaqtincha olib kirish” hamda “erkin muomalaga chiqarish (import)” bojxona rejimlariga joylashtirishda tegishli hujjatlarni identifikatsiya qilish orqali baholash
441. M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalarining “Yevro-4” va undan yuqori ekologik sinflar talablariga muvofiqligini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
transport vositalariga muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirish doirasida — arizaga ilova qilingan hujjatlarni tan olish orqali identifikatsiya qilish yoʻli bilan;
transport vositasi (shassi) turini maʼqullash doirasida — respublikada akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan zararli moddalar chiqindilari boʻyicha belgilangan meʼyorlarning muvofiqligini tahlil qilish orqali, bunday sinov laboratoriyasi mavjud boʻlmagan taqdirda esa, arizaga ilova qilingan hujjatlarni tan olish orqali identifikatsiya qilish yoʻli bilan.
442. Transport vositasining ekologik sinf talablariga muvofiqligini identifikatsiya qilish uchun arizachi sertifikatlashtirish organiga quyidagi hujjatlarni yoki ulardan birini taqdim etadi:
transport vositalarini ishlab chiqaruvchi mamlakatda M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalarini “Yevro-4” ekologik sinf talablaridan past darajada ishlab chiqarish taqiqlanganligini tasdiqlovchi qonunchilik hujjatlari (transport vositasi ishlab chiqarilgan paytda amalda boʻlgan);
ishlab chiqaruvchi yoki uning vakolatli vakili tomonidan berilgan, M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalari “Yevro-4” va undan yuqori ekologik sinf talablariga muvofiq ekanligini tasdiqlovchi rasmiy xat;
M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalari “Yevro-4” va undan yuqori ekologik sinf talablariga muvofiq ekanligini tasdiqlovchi boshqa texnik hujjatlar.
443. Transport vositalarini muomalaga chiqarishda ularning Texnik reglament talablariga, shu jumladan, belgilangan ruxsat etilgan ekologik sinfga muvofiqligi tasdiqlanmagan taqdirda, mazkur talablarga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlarni berish taqiqlanadi.
5-bob. Texnik reglament talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati
45. Texnik reglamentda belgilangan muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar)ga nisbatan qoʻyiladigan talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hamda ularning hududiy organlari, shuningdek, oʻz vakolatlari doirasida boshqa maxsus vakolatli davlat organlari amalga oshiradi.
6-bob. Texnik reglament talablariga rioya etilmaganligi uchun javobgarlik
46. Texnik reglament talablarini buzishda aybdor boʻlgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
7-bob. Oʻtish davri
47. Texnik reglament kuchga kirgan kundan eʼtiboran Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalda boʻlgan va Texnik reglamentning 1-ilovasida nazarda tutilgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydigan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar Texnik reglamentga muvofiqlashtirilgunga qadar, unga zid boʻlmagan qismida qoʻllaniladi.
48. Texnik reglamentning 1-ilovasida nazarda tutilgan gʻildirakli transport vositalari (shassilar) uchun Texnik reglament kuchga kirguniga qadar olingan muvofiqlik sertifikatlari (transport vositasi turini maʼqullash) ushbu sertifikatlarda belgilangan amal qilish muddati davomida oʻz kuchini saqlab qoladi.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
1-ILOVA
Muomalaga chiqariladigan, xavfsizlik talablari belgilanadigan gʻildirakli transport vositalari
ROʻYXATI
|
Toifa |
Talablar va taʼriflar |
|
L |
Mototransport vositalari: |
|
Mopedlar, motovelosipedlar, mokiklar: |
|
|
L1 |
maksimal konstruktiv tezligi 50 km/h dan yuqori boʻlmagan, ichki yonuv dvigatelining ish hajmi 50 sm3 dan yuqori boʻlmagan yoki elektrodvigatelining nominal maksimal quvvati uzoq muddatli yuklama rejimida 4 kW dan yuqori boʻlmagan ikki gʻildirakli transport vositasi. |
|
L2 |
maksimal konstruktiv tezligi 50 km/h dan yuqori boʻlmagan, ichki yonuv dvigatelining ish hajmi 50 sm3 dan yuqori boʻlmagan yoki elektrodvigatelining nominal maksimal quvvati uzoq muddatli yuklama rejimida 4 kW dan yuqori boʻlmagan uch gʻildirakli transport vositasi. |
|
Mototsikllar, motorollerlar, tritsikllar: |
|
|
L3 |
ichki yonuv dvigatelining ish hajmi 50 sm3 dan yuqori boʻlgan yoki maksimal konstruktiv tezligi 50 km/h dan yuqori boʻlgan (har qanday dvigatelda) ikki gʻildirakli transport vositasi. |
|
L4 |
ichki yonuv dvigatelining ish hajmi 50 sm3 dan yuqori boʻlgan yoki maksimal konstruktiv tezligi 50 km/h dan yuqori boʻlgan (har qanday dvigatelda), gʻildiraklari oʻrta boʻylama tekislikka nisbatan asimmetrik boʻlgan uch gʻildirakli transport vositasi. |
|
L5 |
ichki yonuv dvigatelining ish hajmi 50 sm3 dan yuqori boʻlgan yoki maksimal konstruktiv tezligi 50 km/h dan yuqori boʻlgan (har qanday dvigatelda), gʻildiraklari oʻrta boʻylama tekislikka nisbatan simmetrik boʻlgan uch gʻildirakli transport vositasi. |
|
Kvadrotsikllar: |
|
|
L6 |
Akkumulyator massasini hisobga olmagan holda (agar elektr transport vositasi boʻlsa), massasi 350 kg dan oshmaydigan, maksimal konstruktiv tezligi 50 km/h dan yuqori boʻlmagan, ichki yonuv dvigatelining ish hajmi 50 sm3 dan yuqori boʻlmagan yoki elektrodvigatelining nominal maksimal quvvati uzoq muddatli yuklama rejimida 4 kW dan yuqori boʻlmagan toʻrt gʻildirakli transport vositasi. |
|
L7 |
Akkumulyator massasini hisobga olmagan holda (elektr transport vositasi boʻlsa), ogʻirligi 400 kg dan oshmaydigan (yuk tashish uchun moʻljallangan transport vositasi uchun 550 kg) va dvigatelining maksimal samarali quvvati 15 kW dan oshmaydigan, L6 toifali transport vositasidan boshqa toʻrt gʻildirakli transport vositasi. |
|
M |
Kamida toʻrt gʻildirakka ega boʻlgan va yoʻlovchilarni tashish uchun foydalaniladigan mexanik transport vositalari: |
|
M1 |
Yoʻlovchilarni tashish uchun foydalaniladigan, haydovchining joyidan tashqari oʻtirish uchun joylar soni sakkiztadan oshmaydigan transport vositalari. |
|
Avtobuslar, trolleybuslar, mikroavtobuslar, ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi tashuvchi transport vositalari va ularning shassilari: |
|
|
M2 |
Yoʻlovchilarni tashish uchun foydalaniladigan, haydovchining joyidan tashqari oʻtirish uchun joylar soni sakkiztadan ortiq boʻlgan va maksimal massasi 5 t dan oshmaydigan transport vositalari. |
|
M3 |
Yoʻlovchilarni tashish uchun foydalaniladigan, haydovchining joyidan tashqari oʻtirish uchun joylar soni sakkiztadan ortiq va maksimal massasi 5 t dan koʻp boʻlgan transport vositalari. |
|
M2 va M3 toifalardagi transport vositalari quyidagi sinflarga mansub: a) uch sinfdan (I, II, III) bittasiga yoki bir nechtasiga; b) ikki sinfdan (A, V) bittasiga. I sinf — yoʻlovchilar salonda erkin yura olishi maqsadida konstruksiyasida turib ketadigan yoʻlovchilar uchun joylar koʻzda tutilgan transport vositalari. II sinf — konstruksiyasi asosan oʻtirib ketadigan yoʻlovchilar uchun moʻljallangan hamda, qatorlar orasida va/yoki ikkita birlashgan oʻrindiq uchun ajratilgan joy chegarasidan chiqmasdan, turib ketadigan yoʻlovchilarni ham tashish koʻzda tutilgan transport vositalari. III sinf — konstruksiyasi faqat oʻtirib ketadigan yoʻlovchilar uchun moʻljallangan transport vositalari. A sinf — turib ketadigan yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallangan transport vositalari; bu sinfdagi transport vositalari oʻrindiqlar bilan jihozlangan va ularda turib ketadigan yoʻlovchilarni tashish koʻzda tutilgan. V sinf — turib ketadigan yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallanmagan transport vositalari. Mikroavtobuslar: yoʻlovchilar tashish uchun moʻljallangan, haydovchidan tashqari 16 tadan koʻp boʻlmagan oʻtirib ketadigan yoʻlovchi uchun joylari boʻlgan, turib ketadigan yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallanmagan transport vositasi. |
|
|
N |
Yuk tashish uchun foydalaniladigan transport vositalari, yuk avtomobillari va ularning shassilari: |
|
N1 |
Yuk tashish uchun moʻljallangan, maksimal massasi 3,5 t dan oshmaydigan transport vositalari. |
|
N2 |
Yuk tashish uchun moʻljallangan, maksimal massasi 3,5 t dan ortiq, lekin 12 t dan oshmaydigan transport vositalari. |
|
N3 |
Yuk tashish uchun moʻljallangan, maksimal massasi 12 t dan ortiq boʻlgan transport vositalari. |
|
O |
Tirkamalar (shu jumladan, yarimtirkamalar): |
|
O1 |
Maksimal massasi 0,75 t dan oshmaydigan tirkamalar. |
|
O2 |
Maksimal massasi 0,75 t dan ortiq, lekin 3,5 t dan oshmaydigan tirkamalar. |
|
O3 |
Maksimal massasi 3,5 t dan ortiq, lekin 10 t dan oshmaydigan tirkamalar. |
|
O4 |
Maksimal massasi 10 t dan ortiq boʻlgan tirkamalar. |
|
G |
Yuqori oʻtuvchan avtotransport vositalari. |
Izohlar:
1. Yoʻlovchilarni va yuklarni tashish uchun moʻljallangan, haydovchining joyidan tashqari oʻtirish uchun joylar soni sakkiztadan oshmaydigan transport vositasi quyidagi toifaga mansub boʻladi:
agar konstruksiyasida koʻzda tutilgan yoʻlovchilar sonining bitta yoʻlovchining shartli massasiga (68 kg) koʻpaytmasi yoʻlovchilar bilan bir vaqtda tashilayotgan yuk massasidan ortiq boʻlsa, M toifasiga;
agar ushbu shart bajarilmasa, N toifasiga.
2. Markazda joylashgan oʻqqa (oʻqlarga) ega yarimtirkamalar va tirkamalar holatida, maksimal massa deganda, shatakka oluvchi bilan ulangan va maksimal yuklangan, markazda joylashgan oʻq(lar)ga ega yarimtirkamalar va tirkamalarning oʻqi yoki oʻqlari tomonidan yerga uzatiladigan statik vertikal yuklama tushuniladi.
3. G harfi transport vositasi toifasini belgilash uchun alohida qoʻllanilmaydi. M va N toifalari belgilari G belgisi bilan qoʻshimcha belgilanishi mumkin. Masalan: yoʻldan tashqarida haydash uchun moʻljallangan N1 toifali transport vositasi N1G sifatida belgilanishi mumkin.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
2-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar)ning identifikatsiya raqamlari va markirovkasiga qoʻyiladigan
TALABLAR
1-§. Transport vositalari (shassilar)ning identifikatsiya raqamlariga qoʻyiladigan talablar
1. Har bir transport vositasiga ishlab chiqaruvchi tomonidan 30 yil davomida noyobligini saqlaydigan transport vositasining identifikatsiya raqami (Vehicle Identification Number) (keyingi oʻrinlarda — VIN-kod) berilishi va u transport vositasiga tushirilishi lozim.
2. VIN-kod 17 ta belgidan iborat boʻlib, uchta boʻlimdan tashkil topishi lozim:
ishlab chiqaruvchining xalqaro identifikatsiya kodi (WMI kodi);
tavsiflovchi qism (VDS);
farqlovchi qism (VIS).
VIN-kodni tashkil etuvchi belgilar sifatida quyidagilardan foydalaniladi:
arab raqamlari — 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0;
lotin alifbosining harflari — A, B, C, D, E, F, G, N, J, K, L, M, N, P, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.
Izoh. I, O va Q harflaridan foydalanilmaydi.
3. Muayyan ishlab chiqaruvchiga biriktirilgan WMI kodi ushbu kod oxirgi marta qoʻllanilgan yildan keyingi 30 yil davomida boshqa ishlab chiqaruvchiga qaytadan biriktirilmasligi lozim.
4. WMI kodi uchta belgidan iborat boʻladi.
WMI kodining birinchi belgisi harf yoki raqamdan iborat boʻlishi mumkin. U geografik hududni anglatadi. Bunda bitta geografik hududga bir nechta belgi muvofiq kelishi mumkin.
WMI kodining ikkinchi belgisi harf yoki raqamdan iborat boʻlishi mumkin. U yuqorida koʻrsatilgan geografik hududda joylashgan mamlakatni anglatadi. Bunda bir mamlakatga bir nechta belgi muvofiq kelishi mumkin. Mamlakatni bir maʼnoli tarzda identifikatsiya qilish uchun WMI kodining birinchi va ikkinchi belgilari birikmasidan foydalaniladi. Har bir mamlakatga birinchi va ikkinchi belgilarning tegishli kombinatsiyasi (yoki kombinatsiyalari) Xalqaro standartlashtirish tashkiloti qoidalariga muvofiq biriktiriladi.
WMI kodining uchinchi belgisi harf yoki raqamdan iborat boʻlishi mumkin. U har bir muayyan ishlab chiqaruvchiga ishlab chiqaruvchi mamlakatning vakolatli organi tomonidan beriladi. Muayyan ishlab chiqaruvchini bir maʼnoli tarzda identifikatsiya qilish WMI kodining birinchi, ikkinchi va uchinchi belgilari kombinatsiyasi orqali taʼminlanadi. Yiliga 500 tagacha transport vositasi ishlab chiqaradigan ishlab chiqaruvchini belgilashda WMI kodining uchinchi belgisi sifatida 9 raqami qoʻllaniladi. Bunday ishlab chiqaruvchini identifikatsiya qiluvchi belgilar kombinatsiyasi VIS kodining uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi pozitsiyalarida koʻrsatiladi.
5. VIN kodining VDS tavsiflovchi qismi oltita pozitsiyada joylashtiriladigan belgilardan (harflar yoki raqamlardan) iborat boʻladi. Kodlash uchun qoʻllaniladigan belgilar va ularning ketma-ketligi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi.
6. Agar VDS kodini shakllantirishda bir yoki bir nechta pozitsiyadan foydalanilmasa, ushbu pozitsiyalarning oʻrniga ishlab chiqaruvchining tanloviga koʻra harf yoki raqam qoʻyiladi.
7. VIN kodining VIS koʻrsatuvchi qismi sakkizta belgidan iborat boʻladi, ularning oxirgi toʻrttasi raqamlardan iborat boʻlishi lozim. Foydalanilmaydigan barcha pozitsiyalarga nollar qoʻyiladi.
8. Ushbu VIN kod qismida ishlab chiqarilgan yil (model yili) va (yoki) yigʻish zavodini belgilashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda ishlab chiqarilgan yil (model yili) kodi VIS qismining birinchi pozitsiyasida, yigʻish zavodi kodi esa ikkinchi pozitsiyasida joylashtirilishi tavsiya etiladi. Agar VIS qismida model yili kodi koʻrsatilgan boʻlsa, VIN kodining tavsifini oʻz ichiga olgan hujjatlarda bu holat alohida qayd etilishi lozim.
9. Ishlab chiqarilgan yilni (model yilini) belgilash uchun qoʻllaniladigan kodlar 1-jadvalda keltirilgan.
|
1-jadval |
|||||||
|
Avtotransport vositalarining ishlab chiqarilgan yilini (model yilini) belgilash uchun KODLAR |
|||||||
|
|
|||||||
|
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) kodi |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) kodi |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) kodi |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) |
Ishlab chiqarilgan yil (model yili) kodi |
|
2001 |
1 |
2011 |
B |
2021 |
M |
2031 |
1 |
|
2002 |
2 |
2012 |
C |
2022 |
N |
2032 |
2 |
|
2003 |
3 |
2013 |
D |
2023 |
P |
2033 |
3 |
|
2004 |
4 |
2014 |
E |
2024 |
R |
2034 |
4 |
|
2005 |
5 |
2015 |
F |
2025 |
S |
2035 |
5 |
|
2006 |
6 |
2016 |
G |
2026 |
T |
2036 |
6 |
|
2007 |
7 |
2017 |
N |
2027 |
V |
2037 |
7 |
|
2008 |
8 |
2018 |
J |
2028 |
W |
2038 |
8 |
|
2009 |
9 |
2019 |
K |
2029 |
X |
2039 |
9 |
|
2010 |
A |
2020 |
L |
2030 |
Y |
2040 |
A |
10. Ajratuvchi belgilarni ishlab chiqaruvchi oʻz ixtiyoriga koʻra tanlaydi. Ajratuvchi belgilar sifatida VIN kodini tashkil etuvchi harf va raqamlardan, shuningdek, ular bilan adashtirib yuborish mumkin boʻlgan har qanday belgilardan foydalanish tavsiya etilmaydi.
Izoh. Ajratuvchi belgi — VIN kodining boʻlimlarini bir-biridan ajratish yoki uning boshlanishi va oxirini belgilash uchun qoʻllanilishi mumkin boʻlgan belgi, ramz yoki boshqa belgilash vositasidir. Ajratuvchi belgilar arab raqamlari yoki lotin harflari bilan adashtirib yuborish mumkin boʻlmagan koʻrinishda boʻlishi lozim.
11. Bir transport vositasiga faqat bitta VIN-kod berilishi mumkin. VIN-kodning takrorlanmasligi uchun ishlab chiqaruvchi javobgar hisoblanadi.
12. Transport vositasiga oid hujjatlarda koʻrsatiladigan identifikatsiya raqami boʻshliqlar va ajratuvchi belgilarsiz, bir qatorda yozilishi lozim.
13. Transport vositalarini ishlab chiqarishda boshqa ishlab chiqaruvchidan xarid qilingan shassi yoki bazaviy transport vositalaridan foydalanuvchi ishlab chiqaruvchi bunday transport vositalariga xarid qilingan shassining identifikatsiya raqamidan farq qiluvchi yangi identifikatsiya raqamini shakllantiradi va transport vositasiga tushiradi. Shassi (bazaviy transport vositasi)ga avval berilgan identifikatsiya raqami esa transport vositasida saqlab qolinishi lozim.
14. Oʻzbekiston Respublikasida individual texnik ijod natijasi sifatida tayyorlangan transport vositalariga ishlab chiqaruvchi transport vositasining identifikatsiya raqamini tushiradi. Mazkur identifikatsiya raqami har bir transport vositasiga Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan beriladi.
15. Oʻzbekiston Respublikasida yirik uzelli yigʻish usulida tayyorlangan (yigʻilgan) transport vositalarida ishlab chiqaruvchining VIN raqami oʻzgarishsiz saqlanishi lozim.
16. Identifikatsiya raqami aniq va ravshan koʻrinishi, uning uzoq muddat saqlanishini taʼminlaydigan hamda belgilarini oson oʻzgartirish imkonini istisno etadigan usulda, belgilar orasida boʻshliq qoldirilmagan holda, ramaga yoki kuzovning oson yechib olinmaydigan qismiga bitta joyga tushirilishi lozim.
17. Identifikatsiya raqami belgilarining balandligi M, N va O toifalariga mansub transport vositalari uchun kamida 7 mm, L toifasiga mansub transport vositalari uchun esa kamida 4 mm boʻlishi lozim.
18. Identifikatsiya raqamini bir yoki ikki qatorga joylashtirib tushirishga ruxsat etiladi.
19. Identifikatsiya raqami ikki qatorga tushirilgan taqdirda, 1-dan 9-gacha boʻlgan belgilar birinchi qatorda, 10-dan 17-gacha boʻlgan belgilar esa ikkinchi qatorda joylashtiriladi. Qatorlarning boshi va oxirida transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadigan ajratuvchi belgi (masalan, “*” belgisi) qoʻyilishi lozim.
20. Identifikatsiya raqami imkoniyatdan kelib chiqqan holda transport vositasining oldingi qismida, oʻng tomonida, oson oʻqish mumkin boʻlgan va kirish qulay joyga tushirilishi lozim.
2-§. Transport vositalari (shassilar) markirovkasiga qoʻyiladigan talablar
21. Transport vositalari (shassilar) markirovkasi ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasiga (shassiga) oʻrnatilgan maxsus tablichkaga, shuningdek, transport vositasi (shassi) sirtiga yozuv koʻrinishida bevosita tushiriladi.
22. Tablichka oʻqish uchun qulay boʻlgan joyga, yaʼni ekspluatatsiya jarayonida almashtirilmaydigan transport vositasi (shassi) qismiga oʻrnatilishi va maxsus asbob-uskunadan foydalanmasdan yechib olish imkoni boʻlmasligi lozim.
23. Tablichka toʻgʻri toʻrtburchak shaklida boʻlib, unga, umumiy holda, davlat va (yoki) xorijiy tilda quyidagi maʼlumotlarni joylashtirish imkonini beradigan oʻlchamda boʻlishi lozim:
ishlab chiqaruvchining nomi;
transport vositasining ruxsat etilgan toʻliq massasi;
agar transport vositasidan tirkama (yarimtirkama)ni tortish uchun foydalanish mumkin boʻlsa, avtopoyezdning ruxsat etilgan maksimal massasi;
transport vositasining oldingi oʻqidan boshlab, har bir oʻqqa tushadigan ruxsat etilgan maksimal oʻq massasi;
egarsimon-tirkama qurilmasiga (yarimtirkamaga) tushadigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa (mavjud boʻlganda);
“transport vositasi turini maʼqullash (shassi turini maʼqullash)” raqami va muvofiqlik belgisi.
transport vositasini ishlab chiqaruvchining ixtiyoriga koʻra, ishlab chiqarilgan yili yoki model yili;
transport vositasining identifikatsiya raqami.
24. Agar texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa 23-bandning 2, 3, 5-xatboshilariga muvofiq koʻrsatiladigan tegishli ruxsat etilgan maksimal massadan ortiq boʻlsa, massa qiymatlari ikki ustunda koʻrsatiladi: ruxsat etilgan maksimal massa — chap ustunda; texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa — oʻng ustunda.
25. 23-bandning 7 — 9-xatboshilarida koʻrsatilgan maʼlumotlar ishlab chiqaruvchining tanloviga koʻra asosiy tablichkaning pastki qismida yoki yon tomonida joylashtirilgan qoʻshimcha tablichkada (stikerda) joylashtirilishi mumkin.
26. 23 va 25-bandlarda koʻrsatilgan tablichkalar stikerlar koʻrinishida tayyorlanishi mumkin, bunda ularni mexanik usulda yechib olishga urinilganda buzilishi lozim.
27. Ishlab chiqaruvchining tablichkasidagi maʼlumotlar M, N va O toifalariga mansub transport vositalari uchun kamida 4 mm, L toifasiga mansub transport vositalari uchun esa kamida 3 mm oʻlchamdagi shriftda, aniq va oʻchib ketishini istisno etadigan usulda tushirilishi lozim.
28. Agar ishlab chiqaruvchining tablichkasidagi maʼlumotlar xorijiy tilda koʻrsatilgan boʻlsa, ularning tarjimasi foydalanish boʻyicha yoʻriqnomada (qoʻllanmada) keltirilishi lozim.
29. Ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasining tashqi yoki ichki sirtiga mazkur transport vositasining konstruktiv xususiyatlari haqida isteʼmolchilarni ogohlantirish yoki xabardor qilish maqsadida xorijiy tilda tushirilgan yozuvlar davlat tilida ham takrorlanishi lozim.
30. Boshqaruv organlariga tushirilgan, bir yoki ikki soʻzdan iborat boʻlgan umumeʼtirof etilgan yozuvlarni davlat tilida takrorlamaslikka ruxsat etiladi. Bunday yozuvlarning tarjimasi va izohi transport vositasidan foydalanish boʻyicha yoʻriqnomada keltirilishi lozim.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
3-ILOVA
3-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi) turlariga qoʻyiladigan talablar
ROʻYXATI
|
Talablarning mazmuni |
Transport vositalariga ularning toifalari va vazifalarini inobatga olgan holda belgilanadigan talablar |
Transport vositalari toifalari |
Talablarni oʻz ichiga olgan hujjatlar* |
Izoh |
|
Tormozlashga nisbatan oʻrnatilgan talablar |
1. Tormoz tizimlarining samaradorligi |
M2, M3, N2, N3, O |
13-10-sonli BMT Qoidalari |
13 |
|
13-11-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 2-qoʻshimcha |
16 |
|||
|
M1, N1 |
13N-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 9-qoʻshimchalar |
14 |
||
|
L |
78-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
||
|
Rul boshqaruvining samarali ishlashi, boshqariluvchanlik va barqarorlik |
2. Boshqaruv qurilmasi |
M, N, O |
79-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
1 |
|
3. Boshqariluvchanlik va barqarorlik |
M1 |
Texnik reglamentining 4-ilovasi 4-paragrafi |
6, 10 13 |
|
|
4. Shinalar bilan jihozlanish |
M1, O1, O2 |
30-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 15-qoʻshimchalar |
|
|
|
M2, M3, N, O3 i O4 |
54-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 16-qoʻshimchalar |
|
||
|
M1, N1 |
64-01-sonli BMT Qoidalari |
15 |
||
|
L |
75-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 12-qoʻshimchalar |
|
||
|
88-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
|||
|
5. Hoʻl yuzada shinalarning ilashishi |
M1, N1, O1, O2 |
117-01-sonli BMT Qoidalari |
13, 17 |
|
|
6. Tirkash moslamalari bilan jihozlash |
M, N, O |
55-01-sonli BMT Qoidalari |
15 |
|
|
7. Shinalardagi bosimni monitoring qilish tizimi |
M1 |
64-02-sonli BMT Qoidalari |
13 |
|
|
8. Qisqartirilgan tirkash moslamalari bilan jihozlash |
N2, N3, O3, O4 |
102-00-sonli BMT Qoidalari |
15 |
|
|
Transport vositasidagi odamlarga shikastlovchi taʼsirlarni minimallashtirish va yoʻl-transport hodisasidan keyin ularni evakuatsiya qilish imkoniyati |
9. Rul boshqaruvining jarohatga qarshi xavfsizligi |
M1, N1 |
12-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
10 |
|
10. Xavfsizlik kamarlarini mahkamlash joylari |
M, N, L6, L7 |
14-07-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
1 |
|
|
11. Xavfsizlik kamarlariga va tutib turish tizimlari bilan jihozlashga qoʻyiladigan talablar |
M, N, L6, L7 |
16-06-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
1 |
|
|
12. Oʻrindiqlar va ularning mahkamlanishining mustahkamligi |
M1, M2, M3, N |
17-08-sonli BMT Qoidalari |
10, 12 |
|
|
M2, M3 |
80-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
2, 12 |
||
|
13. Oʻrindiqlarning bosh suyanchiqlari |
M1, M2 (toʻliq massasi 3,5 t gacha), N1 |
25-04-sonli BMT Qoidalari |
5 |
|
|
14. Kabinalarni himoyalash xususiyatlari |
N |
29-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
|
|
15. Kuzov konstruksiyasi yuqori qismining mustahkamligi |
M2, M3 (II va III sinflar) |
66-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
13 |
|
|
16. Ichki uskunalarning jarohatga qarshi xavfsizligi |
M1 |
21-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
10 |
|
|
17. Roʻparadan toʻqnashganda haydovchi va yoʻlovchilarni himoyalash |
M1 |
94-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
10, 13 |
|
|
18. Yondan toʻqnashganda haydovchi va yoʻlovchilarni himoyalash |
M1 |
95-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
10, 13 |
|
|
19. Xavfsiz shishalar bilan jihozlash |
M, N, O, L6, L7 |
43-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 12-qoʻshimchalar |
1 |
|
|
20. Eshiklarning qulflari va oshiq-moshiqlari |
M1, N1 |
11-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
1, 10 |
|
|
Yoʻl harakatining boshqa qatnashchilariga jismoniy taʼsirlarni minimallashtirish |
21. Tashqi turtib chiqqan joylarning jarohatga qarshi xavfsizligi |
M1 |
26-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimchalar |
1, 10 |
|
N |
61-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
||
|
22. Piyodalar himoyasini taʼminlash |
M1, N1 |
127-00-sonli BMT Qoidalari |
13 |
|
|
23. Yuk transport vositalarini orqa himoya qurilmalari bilan jihozlash |
N2, N3, O3, O4 |
58-02-sonli BMT Qoidalari |
|
|
|
24. Yuk transport vositalarini yon himoya qurilmalari bilan jihozlash |
N2, N3, O3, O4 |
73-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
|
|
25. Yuk transport vositalarini old himoya qurilmalari bilan jihozlash |
N2, N3 |
93-00-sonli BMT Qoidalari |
|
|
|
26. Gʻildirak ostidan sachratishdan himoyalash |
M1 |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 9-paragrafi |
|
|
|
N2, N3, O |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 10-paragrafi |
|
||
|
Yongʻin xavfsizligi |
27. Yongʻin xavfsizligi |
M, N, O |
34-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
|
|
28. Suyultirilgan neft gazida (SNG) taʼminlash tizimi bilan transport vositalarini jihozlash |
M, N |
67-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 8-qoʻshimchalar |
|
|
|
29. Siqilgan tabiiy gazda (STG) taʼminlash tizimi bilan transport vositalarini jihozlash |
M, N |
110-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 8-qoʻshimchalar |
|
|
|
30. Intererning yongʻinga qarshi xususiyatlari |
M3 (II va III sinflar) |
118-00-sonli BMT Qoidalari |
|
|
|
Haydovchi uchun tashqarining koʻrinishi |
31. Old koʻrinishi |
M1 |
125-00-sonli BMT Qoidalari |
10 |
|
M2, M3, N |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 5-paragrafi |
|
||
|
32. Bilvosita koʻrish qurilmalari bilan jihozlash |
M, N, L6, L7 |
46-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 4-qoʻshimchalar |
|
|
|
L1 — L5 |
81-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-2-qoʻshimchalar |
|
||
|
33. Old oynani muzlash va terlashdan tozalash tizimlari |
M1 |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 7-paragrafi |
|
|
|
34. Old oynani tozalash va yuvish tizimlari |
M1 |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 8-paragrafi |
10 |
|
|
Transport vositasining tezligini oʻlchash, qayd etish va cheklash |
35. Tezlikni oʻlchash mexanizmlari |
M, N, L3, L4, L5, L7 |
39-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 5-qoʻshimchalar |
1 |
|
36. Maksimal tezlikni cheklash qurilmalari |
M, N |
89-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
15 |
|
|
Elektr xavfsizligi |
37. Akkumulyatorli elektromobillarning elektr xavfsizligi |
M, N |
100-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
|
Transport vositalarni ruxsatsiz foydalanish-dan himoya qilish |
38. Transport vositalarini ruxsatsiz foydalanishdan himoyalash |
M2, M3, N2, N3, L6, L7 |
18-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-2-qoʻshimchalar |
1 |
|
M1, N1 |
116-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-2-qoʻshimchalar |
7, 10 |
||
|
L1, L2, L3, L4, L5, |
62-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-2-qoʻshimchalar |
|
||
|
Zararli (ifloslovchi) moddalar tashlamalarining oʻrnatilgan minimal darajasi |
39. Zararli (ifloslovchi) moddalar tashlamalari |
M1, N1 |
49, 83-sonli BMT Qoidalari |
|
|
M2, M3, N2 N3 |
49, 83-sonli BMT Qoidalari |
13 |
||
|
L3, L4, L5, L6, L7 |
40-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
||
|
L1, L2 |
47-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
||
|
L6, L7 |
24-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
|
||
|
40. Yoqilgʻi sarfi va karbonat angidrid gazining tashlamasi. Elektromobillar elektroenergiyasining sarfi va harakatlanish uzoqligi |
M1, N1 |
101-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 8-qoʻshimchalar |
10, 13 |
|
|
Tashqi va ichki shovqinning minimal oʻrnatilgan darajasi |
41. Tashqi shovqin |
L3, L4, L5, L6, L7 |
9-06-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
|
L3 |
41-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
||
|
M1 |
51-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 4, 6-qoʻshimchalar |
8 |
||
|
M2, M3, N |
51-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 4, 6-qoʻshimchalar |
8, 13 |
||
|
L1 |
63-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
|
||
|
42. Shinalar gʻildirashidan chiqqan shovqin darajasi |
M1, N1, O1, O2 |
117-01-sonli BMT Qoidalari |
13 |
|
|
43. Ichki shovqin |
M1 |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 2-paragrafi |
17 |
|
|
M2, M3, N |
13 |
|||
|
Yopiq kuzov bilan L6 va L7 |
|
|||
|
Elektromagnit nurlanishning tashqi manbalari taʼsiriga barqarorlik va elektromagnit moslik |
44. Elektromagnit nurlanishning tashqi manbalari taʼsiriga barqarorlik va elektromagnit moslik |
M1 |
Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 21-noyabrdagi 389-sonli qarori bilan tasdiqlangan Texnik vositalarning elektromagnit mosligi toʻgʻrisidagi texnik reglament va 10-03-sonli BMT Qoidalari |
|
|
M2, M3, N, O, L |
13 |
|||
|
45. Trolleybuslardan chiqadigan sanoat radioshovqinlari |
M3 (Trolleybuslar) |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 11-paragrafi |
|
|
|
Haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimidagi mikroiqlimning sogʻliq uchun xavfsiz holati va transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimi havosi tarkibidagi zararli moddalar miqdorini minimallashtirish |
46. Isitish tizimlari |
M, N |
122-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 qoʻshimchalar |
|
|
47. Shamollatish, isitish va konditsionerlash |
M, N |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 6-paragrafi |
|
|
|
48. Transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimi havosida zararli moddalarning miqdori |
M, N |
Texnik reglamentning 4-ilovasi 3-paragrafi |
|
|
|
Yoritish-texnik va tovushli ishora berish qurilmalarining zarur boʻlgan minimal sonining mavjudligi, ularning tegishli joylashuvi, xususiyatlari va ishlash qobiliyati |
49. Yoritish va yorugʻlik ishorasi qurilmalarining soni, joylashgan joyi, xususiyatlari va ishlashi |
M, N, O |
48-04-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
9 |
|
L3 |
53-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 9-qoʻshimchalar |
9 |
||
|
L2, L4, L5, L6, L7 |
Texnik reglamentning 4-ilovasini 1-paragrafi |
|
||
|
L1 |
74-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 6-qoʻshimchalar |
9 |
||
|
50. Alohida yoritish va yorugʻlik ishorasi qurilmalariga qoʻyiladigan talablar: 1) Yaqinni yoritish va uzoqni yoritish faralari |
M, N, L |
1-02-sonli BMT Qoidalar |
|
|
|
M, N va L (faralarning turlariga qarab) |
8-05-sonli BMT Qoidalar |
|
||
|
20-03-sonli BMT Qoidalar |
|
|||
|
31-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 7-qoʻshimchalar |
|
|||
|
56-01-sonli BMT Qoidalar |
|
|||
|
57-02-sonli BMT Qoidalar |
|
|||
|
72-01-sonli BMT Qoidalar |
|
|||
|
76-01-sonli BMT Qoidalar |
|
|||
|
82-01-sonli BMT Qoidalar |
|
|||
|
98-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 11-qoʻshimchalar |
|
|||
|
112-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 10-qoʻshimchalar |
|
|||
|
2) Yorugʻlikni qaytaruvchilar |
M, N, O, L |
3-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 10-qoʻshimchalar |
|
|
|
3) Orqa raqam belgisini yoritish moslamalari |
M, N, O |
4-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 14-qoʻshimchalar |
|
|
|
4) Burilish koʻrsatkichlari |
M, N, O, L |
6-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 17-qoʻshimchalar |
|
|
|
5) Gabarit chiroqlari, tormozlash ishoralari |
M, N, O, L |
7-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 14-qoʻshimchalar |
1 |
|
|
6) Old tumanga qarshi faralar |
M, N, L3, L4, L5, L7 |
19-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
1, 15 |
|
|
7) Orqaga harakatlanish fonarlari |
M, N, O |
23-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 15-qoʻshimchalar |
|
|
|
8) Choʻgʻlanma lampalar |
M, N, O, L |
37-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 32-qoʻshimchalar |
15 |
|
|
9) Orqa tumanga qarshi faralar |
M, N, O, L3, L4, L5, L7 |
38-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 14-qoʻshimchalar |
1 |
|
|
10) Old va orqa gabarit chiroqlari, tormozlash ishoralari, burilish koʻrsatkichlari, orqa raqam belgisini yoritish moslamalari |
L |
50-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 12-qoʻshimchalar |
|
|
|
11) Toʻxtab turish chiroqlari |
M, N |
77-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 12-qoʻshimchalar |
|
|
|
12) Kunduzgi harakatlanish chiroqlari |
M, N |
87-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 13-qoʻshimchalar |
13 |
|
|
13) Yon gabarit chiroqlari |
M, N, O |
91-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 11-qoʻshimchalar |
|
|
|
14) Gazni razryadlovchi yorugʻlik manbalari |
M, N |
99-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 4-qoʻshimchalar |
15 |
|
|
15) Burchak fonarlari |
M1 |
119-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 4-qoʻshimchalar |
|
|
|
51. Maxsus ogohlantiruvchi chiroqlar |
M, N |
65-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 6-qoʻshimchalar |
15 |
|
|
52. Yorugʻlikni qaytaruvchi markirovkalar |
N2, N3, O3, O4 |
104-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 5-qoʻshimchalar |
|
|
|
53. Orqa tanitish belgilarning soni, joylashgan joyi va xususiyatlari |
N3, O |
70-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 6-qoʻshimchalar |
|
|
|
54. Tovushli ishora asboblari |
M, N, L3, L4, L5, L6, L7 |
28-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
|
|
|
Transport vositasining boshqarish organlari va nazorat vositalarining ergonomik joylashuvi va ularni identifikatsiya qilish imkoniyati |
55. Boshqaruv tepkilarining joylashuvi |
M1 |
35-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-qoʻshimcha |
10 |
|
56. Mopedlar va ikki gʻildirakli mototsikllarning boshqaruv organlari |
L1, L3 |
60-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
|
|
|
57. Transport vositalarining boshqaruv organlari — identifikatsiyalash |
M, N, L6, L7 |
121-00-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1-2-qoʻshimchalar |
1, 10 |
|
|
Katta sigʻimli yoʻlovchi transport vositalari uchun alohida belgilangan talablar |
58. Yoʻlovchi tashuvchi transport vositalariga qoʻyiladigan umumiy xavfsizlik talablari |
M2, M3 |
107-02-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 3-qoʻshimchalar |
|
|
59. 22 nafardan oshmaydigan yoʻlovchi sigʻimiga ega transport vositalariga qoʻyiladigan umumiy xavfsizlik talablari |
M2, M3 |
52-01-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 9-qoʻshimchalar |
4, 18 |
|
|
60. 22 nafardan oshadigan yoʻlovchi sigʻimiga ega transport vositalariga qoʻyiladigan umumiy xavfsizlik talablari |
M2, M3 |
36-03-sonli BMT Qoidalari, shu jumladan, 1 — 12-qoʻshimchalar |
3, 18 |
|
|
Gabarit oʻlchamlariga, manyovrliligiga va vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablar |
61. Gabarit oʻlchamlariga, manyovrliligiga va vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablar |
M, N, O, L |
Texnik reglamentning 5-ilovasi |
|
|
Oʻzbekiston Respublikasining tabiiy-iqlim sharoitlariga moslashtirilganlik |
62. Oʻzbekiston Respublikasining tabiiy-iqlim sharoitlariga moslashtirilganlik |
M, N, L |
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar) Oʻzbekiston Respublikasining moʻtadil va sovuq (MS), quruq tropik (QT) iqlimli tabiiy-iqlim sharoitlariga mos kelishi kerak |
13 |
* Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari turlariga nisbatan belgilangan talablarning bajarilishini taʼminlashda Oʻzbekiston Respublikasida amalda boʻlgan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni qoʻllashga ruxsat etiladi.
Izohlar:
1. Talablar mototsikletga oid joylashuvga ega kvadrotsikllarga nisbatan qoʻllanilmaydi;
2. M2 toifasidagi transport vositalari uchun muqobil sifatida 17-sonli BMT Qoidalarini qoʻllashga ruxsat etiladi;
3. Ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi tashuvchi transport vositalariga nisbatan 36-03-sonli BMT Qoidalarining 5.1, 5.3, 5.6.1.1, 5.7.5 — 5.7.8, 5.10-bandlari qoʻllanmaydi;
4. Ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi tashuvchi transport vositalariga nisbatan 52-01-sonli BMT Qoidalarining 5.1, 5.3, 5.6.1.1, 5.6.3.1, 5.7.1.1 — 5.7.1.7, 5.7.5 — 5.7.8, 5.9, 5.10-bandlari qoʻllanmaydi;
5. Agar oʻrindiqlar bosh suyanchiqlari bilan birga sinovdan oʻtkazilgan boʻlsa, oʻrindiqlarga nisbatan olingan daliliy materiallar shunday materiallar sifatida qabul qilinadi;
6. Muvofiqlikni baholashda 111-sonli BMT Qoidalariga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar” tan olinadi.
7. 116-sonli BMT Qoidalariga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar” taqdim etilganda, 18-sonli BMT Qoidalariga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar”ning taqdim etilishi talab qilinmaydi;
8. 51-02-sonli BMT Qoidalarining uslubi boʻyicha sinovlarni oʻtkazishda M2G, M3G, N2G va N3G toifalaridagi toʻliq yuritmali transport vositalariga nisbatan 51-01-sonli BMT Qoidalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi;
9. Ushbu Qoidalarga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar” mavjud boʻlsa, alohida yoritish asboblari va yorugʻlik ishoralariga hamda yorugʻlikni qaytaruvchi markirovkalarga “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar”ning nusxalarini taqdim etish shart emas;
10. M1, M2, M3 toifadagi avtomobil-uylar, tez tibbiy yordam avtomobillari va dafn marosimi avtomobillariga qoʻyiladigan talablar darajasi bazaviy transport vositalariga qoʻyiladigan talablar darajasiga muvofiq boʻlishi kerak;
12. Talablar oʻrindiqlarning turiga qarab qoʻllaniladi;
13. Oʻzbekiston Respublikasida transport vositalari (shassilar) turini maʼqullashning berilishi bilan birinchi marotaba sertifikatlanayotgan transport vositalariga nisbatan qoʻllaniladi;
14. Birinchi marotaba sertifikatlanayotgan transport vositalari uchun keskin tormoz berishda barqarorlikni nazorat qilish va koʻmaklashish elektron tizimlari bilan jihozlanish majburiy;
Ushbu izohning birinchi xatboshisi taʼsiriga tushmaydigan transport vositalarini bloklanishga qarshi tormoz tizimi bilan jihozlash majburiy;
15. Transport vositasiga oʻrnatilgan taqdirda qoʻllaniladi;
16. Talab 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran 13-10-sonli BMT Qoidalarining oʻrniga kiritiladi;
17. “Transport vositasi turini maʼqullash”ni Texnik reglament kuchga kirgunga qadar olgan transport vositalarining (shassilarning) muvofiqligini tasdiqlash, Texnik reglament kuchga kirgunga qadar amalda boʻlgan, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi;
18. 36-03- va 52-01-sonli BMT Qoidalariga muqobil ravishda, 107-sonli BMT Qoidalari qoʻllanilishi mumkin.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
4-ILOVA
4-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi) muvofiqligini baholash uchun alohida elementlar va xususiyatlarga nisbatan
TEXNIK TALABLAR
1-§. Mototransport vositalariga nisbatan yorugʻlik-texnik signal qurilmalarining mavjudligi, ularning tegishli joylashuvi, xususiyatlari va funksionalligiga qoʻyiladigan talablar
1. Yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari shunday oʻrnatilishi kerakki, ular duch kelishi mumkin boʻlgan odatdagi foydalanish va tebranish sharoitlarida ushbu paragrafda koʻrsatilgan xususiyatlarni saqlab qolsin va transport vositasi ushbu paragraf talablarini qanoatlantirsin.
2. Uzoqni yorituvchi, yaqinni yorituvchi va tumanga qarshi faralar yorugʻlik nurlarining yoʻnalishini rostlash imkonini beradigan tarzda oʻrnatilishi kerak.
3. Transport vositasiga oʻrnatilgan barcha yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarining boshlangʻich oʻqlari transport vositasining yoʻldagi tayanch tekisligiga parallel boʻlishi kerak. Bundan tashqari, yon yorugʻlik qaytargich qurilmalar uchun ushbu oʻqlar transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligiga perpendikulyar, boshqa barcha signalizatsiya qurilmalari uchun esa unga parallel boʻlishi kerak.
Har bir yoʻnalishda ±3° ga teng ogʻishga ruxsat etiladi. Bundan tashqari, agar yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini ishlab chiqaruvchi tomonidan nazarda tutilgan boʻlsa, ularni oʻrnatish boʻyicha muayyan texnik shartlarga rioya qilinishi kerak.
4. Chiroqlarning balandligi va yoʻnaltirilishi tekis va gorizontal yuzada joylashgan, jihozlangan holatdagi transport vositasida tekshiriladi; bunda transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligi vertikal holatda joylashgan boʻlishi, rul boshqaruvi esa toʻgʻri harakatlanish holatida boʻlishi kerak. Shinalardagi havo bosimi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan qiymatga muvofiq boʻlishi kerak.
5. Bir xil vazifani bajaruvchi bir juft chiroqlar:
transport vositasida oʻrta boʻylama tekislikka nisbatan simmetrik oʻrnatilishi;
oʻrta boʻylama tekislikka nisbatan oʻzaro simmetrik boʻlishi;
bir xil kolorimetrik talablarga javob berishi;
amalda bir xil fotometrik tavsiflarga ega boʻlishi kerak.
6. Agar quyida ushbu boʻlimda boshqacha holat nazarda tutilmagan boʻlsa, vazifasi turlicha boʻlgan chiroqlar mustaqil yoki guruhlangan, kombinatsiyalangan yoki bitta qurilmada birlashtirilgan boʻlishi mumkin, bunda har bir chiroq unga nisbatan qoʻllaniladigan talablarga javob berishi shart.
7. Burilish koʻrsatkichlari va avariya signali chiroqlaridan tashqari, hech bir chiroq miltillovchi boʻlmasligi kerak.
8. Orqaga harakatlanish chirogʻidan tashqari, hech bir qizil chiroq old tomondan va hech bir oq chiroq orqa tomondan koʻrinmasligi kerak.
9. Funksional elektr sxemasi shunday boʻlishi kerakki, old va orqa gabarit chiroqlari hamda orqa roʻyxatga olish belgisini yoritish chirogʻi bir vaqtning oʻzida yoqilishi va oʻchirilishi mumkin boʻlsin.
10. Funksional elektr sxemasi shunday boʻlishi kerakki, uzoqni va yaqinni yoritish chiroqlari hamda old tumanga qarshi chiroq faqat 9-bandda koʻrsatilgan chiroqlar ham yoqilgan holdagina yoqilishi mumkin boʻlsin.
Agar ularning yorugʻlik signallari uzoqni yoki yaqinni yoritish chiroqlarini koʻp marta va qisqa muddatga yoqish va oʻchirish uchun yoki yaqinni va uzoqni yoritish chiroqlarini qisqa muddatga navbatma-navbat yoqish uchun moʻljallangan boʻlsa, ushbu shart uzoqni yoki yaqinni yoritish chiroqlari uchun majburiy emas.
11. Yorugʻlik nazorat signallari
Har bir yorugʻlik nazorat signali haydovchiga yaxshi koʻrinishi kerak.
Yoqilish nazorat signali ishlash nazorat signali bilan almashtirilishi mumkin.
12. Chiroqlarning ranglari
Chiroqlar, faralar, burilish koʻrsatkichlari, yorugʻlik qaytaruvchi moslamalar 1-jadvalda koʻrsatilgan ranglarga ega boʻlishi kerak.
|
|
1-jadval |
|
Chiroqlar, faralar, burilish koʻrsatkichlari va yorugʻlik qaytargich moslamalarning ranglari |
|
|
|
|
|
Chiroq nomi |
Rang |
|
Uzoqni va yaqinni yorituvchi chiroqlar, orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari va old gabarit chirogʻi |
oq |
|
Burilish koʻrsatkichi, avariya signali, yon tomondagi uchburchak shaklda boʻlmagan yorugʻlik qaytaruvchi moslama. |
avtosariq, |
|
Tormozlanish signali, orqa gabarit chirogʻi, orqa uchburchak shaklda boʻlmagan yorugʻlik qaytaruvchi moslama, orqa tumanga qarshi chiroq. |
qizil |
|
Old tumanga qarshi fara |
oq yoki kamroq toʻyingan selektiv sariq |
13. L2 va L6 toifadagi uch gʻildirakli mopedlar va kvadrotsikllar quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:
yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
old va orqa gabarit fonari — har biridan 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita gabarit chirogʻi talab etiladi;
uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargich — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1000 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita orqa yorugʻlik qaytargich talab etiladi;
pedal yorugʻlik qaytargichi, agar pedallar mavjud boʻlsa — 4 ta;
tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita tormozlanish signali talab etiladi;
yopiq kuzovli uch gʻildirakli mopedlar uchun burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan.
14. Ular, shuningdek, quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi mumkin:
uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
ochiq kuzovli uch gʻildirakli mopedlar uchun burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan;
davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan;
avariya signalizatsiyasi.
15. 13 va 14-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.
16. L4 toifadagi yon kajavali mototsikllar quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:
uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan;
tormozlanish signali — 2 yoki 3 ta (ulardan bittasi yon tirkamada joylashadi);
old va orqa gabarit fonari — har biridan 2 yoki 3 ta (har birining bittadan chirogʻi yon tirkamada joylashadi);
davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 2 ta.
17. Ular, shuningdek, quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi mumkin:
old tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;
orqa tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;
avariya signalizatsiyasi;
uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.
18. 16 va 17-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.
19. L5 va L7 toifadagi tritsikllar va kvadrotsikllar quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:
uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita uzoqni yorituvchi fara oʻrnatilishi talab etiladi;
yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita yaqinni yorituvchi fara oʻrnatilishi talab etiladi;
burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan. Har bir tomonda bittadan yon burilish koʻrsatkichi boʻlishiga ruxsat etiladi;
tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita tormozlanish signali oʻrnatilishi talab etiladi;
old va orqa gabarit fonari — har biridan 1 yoki 2 tadan. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, har bir gabarit fonaridan ikkitadan oʻrnatilishi talab etiladi;
davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1000 mm dan ortiq boʻlsa, uchburchak boʻlmagan shakldagi ikkita orqa yorugʻlik qaytargich talab etiladi;
avariya signalizatsiyasi.
20. Ular, shuningdek, quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi mumkin:
old tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;
orqa tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;
orqaga yurish fonari — 1 yoki 2 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.
21. 19 va 20-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.
22. L3 toifadagi ikki gʻildirakli mototransport vositalari quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:
uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan;
tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta;
old va orqa gabarit fonari — har biridan 1 yoki 2 tadan;
davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 1 yoki 2 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.
22. L3 toifadagi ikki gʻildirakli mototransport vositalari quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi kerak:
avariya signalizatsiyasi;
old tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;
orqa tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta.
24. 22 va 23-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.
25. L1 toifadagi yon kajavasiz ikki gʻildirakli mototransport vositalari quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:
yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta;
orqa gabarit fonari — 1 yoki 2 ta;
davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 1 yoki 2 ta;
uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.
pedal yorugʻlik qaytargichi, agar pedallar mavjud boʻlsa — 4 ta;
26. Ular, shuningdek, quyidagi miqdorda quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan jihozlanishi mumkin:
uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;
old gabarit fonari (podfarnik) — 1 yoki 2;
uchburchak boʻlmagan shakldagi old yorugʻlik qaytargich — 1;
burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan.
27. 25 va 26-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari har qanday boshqa yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.
28. Uch va toʻrt gʻildirakli mototransport vositalariga ham ushbu paragraf talablariga muvofiq boʻlgan, ham M1 va N1 toifalardagi transport vositalari uchun BMT YIKning tegishli Qoidalari talablariga javob beradigan yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari oʻrnatilishi mumkin.
29. Mototransport vositasidagi chiroqlar shunday tarzda oʻrnatilishi kerakki, yorugʻlik manbalarini almashtirish maxsus asboblardan foydalanmasdan amalga oshirilsin, ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasi bilan birga yetkazib beriladigan asboblar bundan mustasno.
30. Yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarining joylashuvi ularning zarur koʻrinishini taʼminlashi kerak.
2-§. Transport vositalarining ichki shovqiniga nisbatan talablar
31. Transport vositalari ichki shovqinining ruxsat etilgan darajalari 2-jadvalda keltirilgan.
|
|
|
2-jadval |
|
Transport vositalari ichki shovqinining ruxsat etilgan darajalari |
||
|
|
||
|
T/r |
Transport vositasi |
Yoʻl qoʻyiladigan tovush darajasi, dBA |
|
1. |
M1 toifadagi kuzovi vagon yoki yarimkapotli joylashuvga ega transport vositalari |
79 |
|
2. |
M1 toifadagi, kuzov joylashuvi 1-bandda koʻrsatilganidan boshqa boʻlgan transport vositalari |
77 |
|
3. |
M2 va M3 toifalardagi, dvigateli transport vositasining boʻylama oʻqiga nisbatan haydovchi oʻrnidan oldinda yoki u bilan bir sathda joylashgan transport vositalari, shu jumladan, vaxta avtobuslari va yuk avtomobillari shassisida tayyorlangan boshqa maxsus avtobuslar — haydovchining ish joyida va yoʻlovchilar salonida |
79 |
|
4. |
M2 va M3 toifadagi, 3-bandda koʻrsatilganlardan tashqari transport vositalari — haydovchining ish joyida |
77 |
|
5. |
M2 va M3 toifadagi, 3-bandda koʻrsatilganlardan tashqari, BMT YIKning 36-son Qoidalariga muvofiq II va III sinflarga yoki BMT YIKning 52-son Qoidalariga muvofiq B sinfiga mansub transport vositalari — yoʻlovchilar salonida |
79 |
|
6. |
M2 va M3 toifadagi, 3-bandda koʻrsatilganlardan tashqari, BMT YIKning 36-son Qoidalariga muvofiq I sinfga yoki BMT YIKning 52-son Qoidalariga muvofiq A sinfiga mansub transport vositalari — yoʻlovchilar salonida |
81 |
|
7. |
Yoʻlovchilarni tashishga moʻljallangan yarimtirkamalar (O toifa) |
79 |
|
8. |
Toʻliq massasi 2 t dan ortiq boʻlmagan N1 toifadagi transport vositalari |
79 |
|
9. |
N1 toifadagi, 8-bandda koʻrsatilganlardan tashqari transport vositalari |
81 |
|
10. |
N2 va N3 toifalardagi transport vositalari, agar kabinada uxlash joyi mavjud boʻlsa. |
78 |
|
11. |
N2 va N3 toifadagi, 10-bandda koʻrsatilganlardan tashqari transport vositalari |
81 |
|
12. |
Yopiq kuzovli kvadrotsikllar (L6, L7 toifalari) |
86 |
Izohlar:
1) M1G toifadagi toʻliq yuritmali yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari uchun yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalarining koʻpi bilan 2 dBA ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.
2) M2G, M3G, N1G, N2G, N3G toifadagi toʻliq yuritmali yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari uchun yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalarining koʻpi bilan 1 dBA ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.
3) Toʻliq massasi 2 t gacha boʻlgan, massa birligiga toʻgʻri keladigan solishtirma quvvati 75 kVt/t dan ortiq M1 toifadagi transport vositalari uchun tezlanish rejimida yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalarining koʻpi bilan 4 dBA ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.
Massa birligiga toʻgʻri keladigan solishtirma quvvati 110 kVt/t dan ortiq M1 toifadagi transport vositalari uchun yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalari faqat doimiy tezlikda harakatlanish sinov rejimi uchun belgilanadi.
Ushbu kichik bandda koʻrsatilgan izohlarni hisobga olgan holda 2-jadval talablariga javob beradigan transport vositalaridan jamoat foydalanishi uchun (masalan, taksi sifatida) foydalanish mumkin emas, bu holat xaridorga taqdim etiladigan avtomobilga ilova qilinadigan hujjatlarda ham koʻrsatiladi.
4) M va N toifadagi maxsus maqsadli transport vositalari (avtomobil-uy, zirhlangan transport vositasi, dafn marosimi xizmatlari uchun avtomobil, tibbiy yordam transport vositasi va boshqalar) uchun tovush darajasi bazaviy transport vositasi uchun belgilangan yoʻl qoʻyiladigan darajalardan oshmasligi kerak.
5) Ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi transport vositalarida kabina (haydovchining ish joyi) va yoʻlovchilar saloni konstruktiv jihatdan ajratilgan boʻlsa, haydovchining ish joyi uchun 10 yoki 11-band normalari, yoʻlovchilar saloni uchun esa 2-jadvalning 3-bandi normalari qoʻllaniladi.
32.Tormoz tizimining pnevmoapparatlari ishga tushgandan soʻng ulardan havo chiqishi paytida transport vositasi kabinasidagi (yoʻlovchilar xonasidagi) tovush darajasi 70 dBA dan oshmasligi kerak.
33.Muvofiqlikni baholash obyektlarini nazorat qilishda oʻtkaziladigan transport vositasidagi ichki shovqin darajasini tekshirishda 2-jadvalda koʻrsatilgan ruxsat etilgan tovush darajalarining 1 dBA dan ortiq boʻlmagan miqdorda oshishiga yoʻl qoʻyiladi.
3-§. Transport vositalariga haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar saloni havosidagi zararli moddalar miqdoriga nisbatan qoʻyiladigan talablar
34. Tekshirilishi lozim boʻlgan zararli moddalar nomenklaturasi transport vositasiga oʻrnatilgan dvigatel turi va qoʻllaniladigan yoqilgʻiga bogʻliq. Transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar saloni havosidagi zararli moddalar miqdori 3-jadvalda keltirilgan chegaraviy konsentratsiyalardan oshmasligi kerak.
|
|
|
3-jadval |
|
Transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar saloni havosidagi zararli moddalar miqdorining chegaraviy konsentratsiyasi |
||
|
|
||
|
Zararli (ifloslantiruvchi) modda |
Haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar saloni havosidagi chegaraviy konsentratsiya, mg/m³ |
Dvigatel turlari |
|
Uglerod oksidi CO |
5,0 |
1, 2, 3, 4, 5 |
|
Azot dioksidi NO2 |
0,2 |
1, 2, 3, 4, 5 |
|
Azot oksidi NO |
0,4 |
1, 2, 3, 4, 5 |
|
Metan CN4 |
50 |
3, 5 |
|
Toʻyingan uglevodorodlar C2N6-C7N16 |
50 |
1, 2, 3 |
|
Formaldegid CN2O |
0,035 |
3, 4, 5 |
Izohlar: 3-jadvalda koʻrsatilgan dvigatel turlari:
1 — benzinda ishlaydigan majburiy oʻt oldirish dvigatellari;
2 — suyultirilgan neft gazida (SNG) ishlaydigan majburiy oʻt oldirishli dvigatellar;
3 — siqilgan tabiiy gazda (STG) ishlaydigan majburiy oʻt oldirishli dvigatellar;
4 — siqilishdan alangalanadigan dvigatellar (dizellar);
5 — aralash yoqilgʻida (dizel yoqilgʻisi va STG) ishlaydigan siqilishdan alangalanadigan dvigatellar.
4-§. M1 toifadagi transport vositalariga ularning boshqariluvchanligi va turgʻunligiga nisbatan qoʻyiladigan talablar
35. Ushbu paragraf talablari maksimal konstruktiv tezligi 40 km/soatdan kam boʻlgan transport vositalariga tatbiq etilmaydi.
36. Rul chambaragi boʻshatilgandan keyin uning burilish burchagi ortmasligi kerak.
37. Boshqariluvchi gʻildiraklar va rul chambaragi mustaqil ravishda neytral holat tomonga qaytishi kerak.
38. Rul chambaragi boʻshatilgandan keyin 6 sekund ichida neytral holatga yetib bormagan boʻlsa, uning maksimal burilish burchagi transport vositasining radiusi 50 m boʻlgan aylana boʻylab harakatlanishiga mos keladigan rul chambaragi burilish burchagi qiymatining 30 foizidan oshmasligi kerak.
39. Rul chambaragining neytral holatga qaytish jarayoni tebranma xususiyatga ega boʻlmasligi kerak. Sinov yurishi vaqtida rul chambaragining neytral holatdan bir marta oʻtishiga yoʻl qoʻyiladi.
5-§. Transport vositalariga ularning old tomondagi koʻrinuvchanligiga nisbatan qoʻyiladigan talablar
40. Ushbu paragraf talablari quyidagilarga tatbiq etilmaydi:
avtokranlar, ishchi platformali koʻtargichlar bilan jihozlangan transport vositalari va avtobeton nasoslarining transport vositasi uzunligi gabaritidan oldinga chiqib turuvchi maxsus uskunalari qismlariga;
kommunal xoʻjalik uchun moʻljallangan transport vositalariga.
41. Old tomondagi koʻrinuvchanlik quyidagilar bilan tavsiflanadi (1-rasm):
old oynaning tashqi yuzasidagi A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuvi;
A va B meʼyoriy zonalarining tozalanish darajasi;
old oyna ustunlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalar;
P meʼyoriy koʻrish maydoni;
P meʼyoriy koʻrish maydonidagi koʻrinmaydigan zonalar;
Belgilar:
1 — chap yon oynaning shaffof qismi chegarasi;
2 — old oynaning chap yon ustuni;
3 — old oynaning tozalanish konturi;
4 — A meʼyoriy zonasi chegarasi;
5 — B meʼyoriy zonasi chegarasi;
6 — old oynaning shaffof qismi chegarasi;
7 — old oynaning oʻng yon ustuni;
8 — oʻng yon oynaning shaffof qismi chegarasi;
9 — P meʼyoriy koʻrish maydoni chegaralari hisoblangan tekisliklarning izlari.
1-rasm. Old oynaning A va B meʼyoriy zonalari va P meʼyoriy koʻrish maydonining joylashuvi.
42. Old oynaning tashqi yuzasidagi A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuviga qoʻyiladigan talablar:
A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuvi 4-jadvalga muvofiq burchaklar bilan aniqlanadi.
old oynaning shaffof qismi chegaralari bilan B meʼyoriy zonasi orasidagi masofa butun kontur boʻylab kamida 25 mm boʻlishi kerak.
2005-yil 1-yanvargacha ishlab chiqarishga qoʻyilgan, vagon joylashuvli M2G toifadagi va dvigatel ustida kabinaga ega N1G toifadagi transport vositalari uchun old oynaning shaffof qismi chegaralari bilan B meʼyoriy zonasi orasida 25 mm dan kam masofaga yoʻl qoʻyiladi. Bunda B zonasi hech bir nuqtada old oynaning shaffof zonasi chegarasidan tashqariga chiqmasligi kerak.
|
|
|
|
4-jadval |
|||
|
A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuvini aniqlash burchaklari |
||||||
|
|
||||||
|
Transport vositasi toifasi |
Dvigatelning joylashuviga koʻra transport vositasining komponovkasi |
Zona |
Meʼyoriy burchak, gradus, kamida |
|||
|
yuqoriga |
pastga |
chapga |
oʻngga |
|||
|
M1 |
Barcha variantlar |
A |
3 |
1 |
13 |
20 |
|
B |
7 |
5 |
17 |
+ |
||
|
M2 |
Kapotli |
A |
3 |
1 |
13 |
20 |
|
B |
7 |
5 |
17 |
+ |
||
|
Yarimkapotli |
A |
7 |
4 |
15 |
20 |
|
|
B |
12 |
8 |
19 |
+ |
||
|
Vagonli |
A |
7 |
4 |
15 |
20 |
|
|
B |
12 |
11 |
19 |
+ |
||
|
M3 |
Kapotli |
A |
6 |
3 |
15 |
20 |
|
B |
9 |
7 |
19 |
+ |
||
|
Yarimkapotli |
A |
9 |
15 |
20 |
20 |
|
|
B |
10 |
21 |
22 |
+ |
||
|
Vagonli |
A |
9 |
15 |
20 |
20 |
|
|
B |
10 |
21 |
22 |
+ |
||
|
N1 |
Kapotli |
A |
3 |
1 |
13 |
20 |
|
B |
7 |
5 |
17 |
+ |
||
|
Yarimkapotli |
A |
5 |
2 |
14 |
20 |
|
|
B |
8 |
6 |
18 |
+ |
||
|
Dvigatel ustida kabinali |
A |
5 |
2 |
14 |
20 |
|
|
B |
8 |
6 |
18 |
+ |
||
|
N2 |
Barcha variantlar |
A |
6 |
3 |
15 |
16 |
|
B |
9 |
7 |
18 |
+ |
||
|
N3 |
Barcha variantlar |
A |
6 |
7 |
15 |
16 |
|
B |
7 (6*) |
10 |
18 |
+ |
||
Izohlar: M1 toifadagi transport vositalari uchun belgilangan qiymatlar ushbu ilovaning 57-bandi “a”, “b” kichik bandlari va 59-bandi “v” kichik bandi maqsadlari uchun qoʻllaniladi;
+ — B meʼyoriy zonasining oʻng chegarasi transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligiga nisbatan chap chegaraga simmetrik;
* — qiymat tarkibli shamol oynasi va yon ajratuvchi ustunlarga ega kapotli komponovkadagi transport vositalariga qoʻllaniladi.
43. A va B meʼyoriy zonalarining tozalanish darajasiga qoʻyiladigan talablar 8-jadvalga muvofiq belgilanadi.
|
8-jadval |
|||
|
A va B meʼyoriy zonalarining tozalanish darajasiga qoʻyiladigan talablar |
|||
|
|
|||
|
Old oyna konstruksiyasi |
Meʼyoriy zonalar boʻyicha tozalanish darajasi, %, kamida |
||
|
A |
B |
||
|
Transport vositasi toifasi |
|||
|
M1, M2, N1 |
M3 , N2 , N3 |
M2 , M3 , N1 , N2 , N3 |
|
|
Oʻrta ustunsiz |
98 |
100 |
80 |
|
Oʻrta ustunli |
97 |
100 |
70 |
|
Qayriluvchi oyna romi |
84 |
84 |
70 |
Izoh: M1 toifadagi transport vositalari uchun belgilangan qiymatlar ushbu ilovaning 58-bandi “a” kichik bandi maqsadlari uchun qoʻllaniladi;
44. Old oyna ustunlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarga qoʻyiladigan talablar:
yon ustunlar soni ikkitadan ortiq boʻlmasligi kerak. M1 toifasiga kirmaydigan transport vositalarida oʻrta ustun mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.
koʻrinmaydigan zonalarning burchak qiymatlari 9-jadvalga muvofiq belgilanadi.
|
|
9-jadval |
||
|
Koʻrinmaydigan zonalarning burchak qiymatlari |
|||
|
|
|||
|
Transport vositasi toifasi |
Ustunlar hosil qiladigan burchaklar, gradus, koʻpi bilan |
||
|
yon |
oʻrta |
||
|
M2 , N1 |
6 |
4 |
|
|
M3 , N2 , N3 |
7 |
4 |
|
45. P meʼyoriy koʻrish maydonining chegaralari quyidagi joylashuv bilan tavsiflanadi:
a) P meʼyoriy koʻrish maydoni X (ZY) ga parallel va V1 hamda V2 nuqtalardan oʻtuvchi tekislikning oldida joylashadi (2-rasm).
V1 va V2 nuqtalardan yon oynalarga (kabina devorlariga) P meʼyoriy koʻrish maydonini oldingi 180° sektorida chegaralovchi koʻrsatilgan tekislik izlari tushiriladi;
b) P meʼyoriy koʻrish maydoni yuqoridan V1 nuqtadan oʻtuvchi gorizontal tekislik bilan chegaralanadi.
V1 nuqtadan oynalar va old oyna ustunlariga P normativ koʻrish maydonini yuqoridan chegaralovchi gorizontal tekislik izi, P normativ koʻrish maydonini oldingi 180° li sektorda chegaralovchi izlar bilan kesishgunga qadar tushiriladi;
v) P meʼyoriy koʻrish maydoni pastdan V2 nuqtadan oʻtuvchi va Z (XY) ga parallel gorizontal tekislikka nisbatan α burchak ostida pastga qiyalangan uchta tekislik bilan chegaralanadi.
Birinchi tekislik Y (XZ) tekisligiga perpendikulyar va oldinga qiyalik bilan oʻtadi. Ikkinchi tekislik X (ZY) tekisligiga perpendikulyar va chapga qiyalik bilan oʻtadi. Uchinchi tekislik X (ZY) tekisligiga perpendikulyar va oʻngga qiyalik bilan oʻtadi.
2-rasm. — Normativ koʻrish maydoni P ning chegaralari boʻlgan tekisliklarning joylashuvi
46. Turli toifadagi transport vositalari uchun α burchaklarning qiymatlari 10-jadvalda keltirilgan.
|
|
|
10-jadval |
|
Turli toifadagi transport vositalari uchun α burchak qiymatlari |
||
|
|
||
|
Transport vositasi toifasi |
Transport vositalarida dvigatel joylashuvining variantlari |
α, gradus |
|
M2 |
Kapotli |
4 |
|
Yarimkapotli |
6 |
|
|
Vagonli |
9 |
|
|
M3 |
Kapotli |
6 |
|
Yarimkapotli va vagonli |
17 |
|
|
N1 |
Kapotli |
4 |
|
Yarimkapotli va dvigatel ustida kabinali |
5 |
|
|
N2 |
Barcha variantlar |
6 |
|
N3 |
8 |
|
47. P meʼyoriy koʻrish maydonida quyidagilar hosil qiladigan zonalardan tashqari koʻrinmaydigan zonalar boʻlmasligi kerak:
old oynaning oʻrta va yon ustunlari;
yon oynalarning ajratuvchi ustunlari;
ventilyatsiya darchalarining romlari;
orqani koʻrish koʻzgulari;
oynatozalagich detallari;
tashqi radioantennalar;
rul chambaragi va asboblar kombinatsiyasi, bunda rul chambaragi yoki asboblar panelining yuqori nuqtasi A zonasiga tushmasligi sharti bilan;
kengligi quyidagi qiymatlardan oshmaydigan radioantenna oʻtkazgichlari: oynaga quyib joylashtirilgan oʻtkazgichlar — 0,5 mm, oynaga tushirilgan oʻtkazgichlar — 1,0 mm. Bunda A meʼyoriy zonasi orqali yuqorida koʻrsatilgan radioantenna oʻtkazgichlaridan koʻpi bilan uchtasi oʻtishi, ularning har birining kengligi esa 0,5 mm dan oshmasligi kerak;
old oynani muzdan tushirish va quritish uchun odatda zigzagsimon yoki sinusoidal shakldagi simli isitish elementlari, agar ularning maksimal kengligi 0,03 mm dan, vertikal oʻtuvchi simlarning maksimal zichligi 8 dona/sm² dan, gorizontal oʻtuvchi simlarning maksimal zichligi 5 dona/sm² dan oshmasa.
48. M3, N3 toifadagi transport vositalari uchun old oynaning yon ajratuvchi ustunlari ikkitadan ortiq boʻlmagan miqdorda boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.
49. Vagonli komponovkadagi M3 toifadagi transport vositalari uchun P meʼyoriy koʻrish maydoniga quyidagilarning tushishiga yoʻl qoʻyiladi:
harakat yoʻnalishi boʻyicha oʻng tomonda joylashgan eshik tavaqalari romlari tutashgan kuzov konstruksiyasi elementlari, agar P meʼyoriy koʻrish maydonini oldingi 180 gradusli sektorda chegaralovchi tekislikning oʻng yon oynaga tushirilgan izi tavaqaning yorugʻlik tirqishiga tushsa yoki, hech boʻlmaganda, koʻrsatilgan tekislik izining bevosita orqasida joylashgan yana bitta yorugʻlik tirqishi mavjud boʻlsa. Har qanday holatda koʻrsatilgan konstruksiya elementlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarning burchak qiymatlari 7° dan oshmasligi kerak;
harakat yoʻnalishi boʻyicha oʻng tomonda joylashgan yon oyna orqali koʻrish zonasidagi shaffof boʻlmagan konstruksiya elementlari, oʻng oyna orqali talab etiladigan koʻrish maydoni yuzasining kamayishi 10 foizdan oshmasligi sharti bilan;
harakat yoʻnalishi boʻyicha oʻng tomonda joylashgan yon oyna orqali koʻrish zonasidagi shaffof boʻlmagan konstruksiya elementlari, oʻng oyna orqali talab etiladigan koʻrish maydoni yuzasining kamayishi 10 foizdan oshmasligi sharti bilan.
50. Konstruksiya elementlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarga, koʻrinmaydigan zonalar kattalashmasligi sharti bilan, boshqa konstruksiya elementlarining tushishiga yoʻl qoʻyiladi.
51. Quyidagi shartlar bajarilganda kabina ichida joylashgan texnik vositalarning P meʼyoriy koʻrish maydoniga tushishiga yoʻl qoʻyiladi:
texnik vositalar konstruksiyasi haydovchiga boshqaruvdan chalgʻimasdan va qiyinchiliksiz P meʼyoriy koʻrish maydonini ulardan xoli qilish imkonini berishi kerak;
texnik vositalarning mahkamlash nuqtalari A, B meʼyoriy zonalarida va P meʼyoriy koʻrish maydonida joylashmasligi kerak.
6-§. M va N toifalardagi transport vositalarining ventilyatsiya, isitish va havoni konditsiyalashga nisbatan talablar
52. Har bir transport vositasi kabina va yoʻlovchilar salonining ventilyatsiya tizimi hamda isitish tizimi (tizimlari) bilan jihozlanadi.
Transport vositasi konstruksiyasida konditsiyalash tizimi mavjud boʻlsa va u ventilyatsiya tizimiga qoʻyiladigan talablarni bajarsa, transport vositasini alohida ventilyatsiya tizimi bilan jihozlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.
Transport vositasini ventilyatsiya, isitish va konditsiyalash tizimlari funksiyalarini bajaruvchi iqlimni boshqarish tizimi bilan jihozlashga yoʻl qoʻyiladi.
53. Ventilyatsiya tizimiga qoʻyiladigan talablar:
a) ventilyatsiya tizimi mustaqil ishlaganda yoki isitish va konditsiyalash tizimlari tarkibida ishlaganda kabina va yoʻlovchilar saloniga bir kishiga hisoblaganda quyidagi miqdorda toza (tashqi) havo kirishini taʼminlashi kerak:
kamida 30 m³/soat (BMT YIKning 36-son Qoidalariga muvofiq I sinfga mansub, haydovchi kabinasi ajratilgan avtobuslarning yoʻlovchilar salonlari bundan mustasno);
kamida 7 m³/soat — BMT YIKning 36-son Qoidalariga muvofiq I sinfga mansub, haydovchi kabinasi ajratilgan avtobuslarning yoʻlovchilar salonlariga.
b) ventilyatsiya tizimidan chiqish joyidagi havo oqimlarining tezligi 12 m/s dan oshmasligi kerak.
v) ventilyatsiya tizimi quyidagilarni taʼminlashi kerak:
transport vositasi harakatlanayotganda darchalar va lyuklar ochiq holatda kabina va yoʻlovchilar salonining haydovchi boshi va bel sohasi zonasida havo harakatchanligini 0,5 — 1,5 m/s;
atrof-muhit havosi harorati 25 °C boʻlganda tashqi havo harorati bilan kabina va yoʻlovchilar salonidagi, haydovchi (yoʻlovchi) boshi zonasidagi haroratlar oʻrtasidagi farqni koʻpi bilan 5 °C.
54. Isitish tizimiga qoʻyiladigan talablar:
a) isitish tizimi kabinaning haydovchi boshi va bel sohasi zonasida havo harakatchanligini koʻpi bilan 0,6 m/s, M2 va M3 toifadagi (I sinf) transport vositalari uchun esa koʻpi bilan 1,0 m/s darajada taʼminlashi kerak;
b) issiqlik manbalari bilan isitiladigan kabinaning ichki yuzalari harorati quyidagilardan oshmasligi kerak:
+45 °C — isitish tizimi ishlab turganda (bunda havo quvurlarining tashqi yuzalari haroratining 70 °C gacha koʻtarilishiga yoʻl qoʻyiladi);
+35 °C — isitish tizimi oʻchirilganda.
v) isitkichdan chiqayotgan havo harorati 80 °C dan oshmasligi kerak.
55. Konditsiyalash tizimiga (mavjud boʻlsa) qoʻyiladigan talablar:
a) konditsiyalash tizimi konstruksiyasi inson (haydovchi, yoʻlovchi) boshi zonasidagi havoning tashqi muhit haroratiga nisbatan 8 °C dan koʻproq sovish imkoniyatini istisno etishi kerak;
b) konditsiyalash tizimidan chiqish joyidagi havo oqimi tezligi 12 m/s dan oshmasligi, havo harorati esa 0 °C dan past boʻlmasligi kerak;
v) konditsiyalash tizimi ishlaganda haydovchi (yoʻlovchilar) boshi zonasidagi havo tezligi 0,5 m/s dan oshmasligi kerak;
g) kabina va yoʻlovchilar salonidagi havoning nisbiy namligi 30 % dan 60 % gacha boʻlishi kerak;
d) sovuq havo uchun havo quvurlarining tashqi yuzalari harorati kamida 15 °C boʻlishi kerak.
7-§. Old oynani muzlash va terlashdan tozalash tizimlariga nisbatan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
56. Shamol oynasini muzdan tozalash tizimining samaradorligi dvigatel ishga tushirilgandan keyin muzdan tozalangan shamol oynasi zonasi bilan aniqlanadi; muzlanish transport vositasi dvigateli ishlamagan holda minus 18±3 °C haroratdagi sovutish kamerasida kamida 10 soat turganda hosil qilingan boʻlishi kerak:
a) sinov boshlanganidan 20 minut oʻtgach, oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu Ilovaning 5-bandiga muvofiq belgilangan A meʼyoriy zonasi 80 % ga tozalangan boʻlishi kerak;
b) sinov boshlanganidan 25 minut oʻtgach, yoʻlovchi tomonidagi shamol oynasining tozalangan yuzasi haydovchi tomonidagi shunga oʻxshash yuza bilan taqqoslanadigan boʻlishi kerak;
v) sinov boshlanganidan 40 minut oʻtgach, oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu Ilovaning 5-bandiga muvofiq belgilangan B meʼyoriy zonasi 95 % ga tozalangan boʻlishi kerak.
57. Shamol oynasini terlashdan tozalash tizimining samaradorligi dvigatel ishga tushirilgandan keyin terlashdan tozalangan shamol oynasi zonasi bilan aniqlanadi; terlash butun sinov davomida minus 3±1 °C haroratni saqlash uchun jihozlangan iqlim kamerasida turgan transport vositasida bugʻ generatoridan foydalanish natijasida hosil qilingan boʻlishi kerak:
a) sinov boshlanganidan keyin 10 minut ichida oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu Ilovaning 5-paragrafiga muvofiq belgilangan A meʼyoriy zonasi terlashdan 90 % ga tozalangan boʻlishi kerak;
b) sinov boshlanganidan keyin 10 minut ichida oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu ilovaning 5-paragrafiga muvofiq belgilangan B meʼyoriy zonasi terlashdan 80 % ga tozalangan boʻlishi kerak.
8-§. M1 toifadagi transport vositalariga shamol oynasini tozalash va yuvish tizimlariga nisbatan qoʻyiladigan talablar
58. Shamol oynasini tozalash tizimiga qoʻyiladigan talablar:
a) shamol oynasining tozalanish zonasiga qoʻyiladigan talablar ushbu ilovaning 5-paragrafida belgilangan.
b) oynatozalagich mexanizmi hoʻl yuza boʻylab 20 minut oldindan ishlagandan keyin, quyidagi talablar bajarilgan holda, kamida ikkita ishchi harakat chastotasini taʼminlashi kerak:
birinchi chastota — kamida 45 sikl/min;
ikkinchi chastota — kamida 10 va koʻpi bilan 55 sikl/min;
eng katta va eng kichik harakat chastotalaridan biri oʻrtasidagi farq kamida 15 sikl/min boʻlishi kerak;
tizimning uzlukli ish rejimidan talablarni bajarish uchun foydalanish mumkin, bunda chastotalardan biri kamida 45 sikl/min, asosiy chastotani uzish orqali olingan boshqa chastota esa kamida 10 sikl/min boʻlishi shart;
v) transport vositasining maksimal tezligining 80 % iga teng, biroq 160 km/soatdan oshmaydigan tezlikda harakatlanayotgan havo oqimi taʼsirida va maksimal ishchi chastotada tizim ishining samaradorligi saqlanishi kerak;
g) tozalash tizimi boshqaruv organi yordamida oʻchirilganda choʻtkalar avtomatik ravishda boshlangʻich holatga qaytishi kerak;
d) tizim 15 sekund davomida majburiy toʻxtatilishga bardosh berishi kerak. Avtomatik saqlagichlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi, bunda tizimni ishchi holatga qaytarish uchun oynatozalagichning boshqaruv organidan tashqari boshqa hech qanday boshqaruv organiga taʼsir koʻrsatish talab etilmasligi kerak;
e) choʻtkaning konstruksiyasi va mahkamlash usuli shamol oynasini qoʻlda tozalash uchun choʻtkani uning yuzasidan chetlatish imkonini taʼminlashi kerak. Ushbu talablar boshlangʻich holatda transport vositasi qismlari (kapot, asboblar paneli va boshqalar) bilan yopilgan shamol oynasi zonasida joylashadigan qurilmalarga taalluqli emas;
j) tizim quruq shamol oynasida va atrof-muhit harorati minus 18±3 °C boʻlganda, transport vositasi shu haroratda kamida 4 soat ushlab turilgandan keyin, 2 minut davomida ishlashi kerak; elektr yuritmali tizimlar uchun oynatozalagich “g” kichik bandida koʻrsatilgan sharoitlarda ishlashi, boshqaruv organi esa maksimal chastotaga mos holatda boʻlishi kerak. Bunda tozalanish zonasiga taalluqli talablar qoʻyilmaydi;
59. Shamol oynasini yuvish tizimiga qoʻyiladigan talablar:
a) shamol oynasini yuvish tizimi purkagichlar bloklangan holatdagi rejimga bardosh berishi va ular blokdan chiqarilgandan keyin tizim ishlashi kerak;
b) atrof-muhit harorati minus 18±3 °C dan +80±3 °C gacha oʻzgarganda tizimning ekspluatatsion sifatlari yomonlashmasligi kerak;
v) tizim oynatozalagich maksimal chastotada avtomatik ishlashining 10 ta toʻliq siklidan keyin ushbu Ilovaning 5-paragrafiga muvofiq A meʼyoriy zonasining 60 % ini tozalash uchun yetarli miqdorda suyuqlik berilishini taʼminlashi kerak;
g) ushbu bandning “a” — “b” kichik bandlari talablarining bajarilishini tekshirish tizimning aynan bir xil namunasida oʻtkazilishi kerak;
d) yuvish suyuqligi rezervuarining sigʻimi kamida 1 litr boʻlishi kerak.
9-§. M1 toifadagi transport vositalariga gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalashga nisbatan qoʻyiladigan talablar
60. Umumiy talablar:
a) transport vositasi sachrashdan himoyalash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
b) sachrashdan himoyalash tizimi boshqa yoʻl harakati qatnashchilarini transport vositasi gʻildiraklari ostidan suv, shuningdek, loy, muz, qor va toshlar otilishidan imkon qadar himoya qilish hamda harakatlanayotgan gʻildiraklar bilan tegishish oqibatida yoʻl harakati qatnashchilari uchun yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavflarni kamaytiradigan tarzda konstruksiya qilinishi kerak;
61. Maxsus talablar:
a) jihozlangan holatda boʻlgan, old oʻrindiqda bitta yoʻlovchisi mavjud va gʻildiraklari toʻgʻri yoʻnalishda harakatlanish uchun oʻrnatilgan transport vositasida himoya qurilmalari quyida sanab oʻtilgan talablarga javob berishi kerak:
gʻildiraklar aylanish markaziga nisbatan oldinga harakat yoʻnalishida 30° va orqaga harakat yoʻnalishida 50° burchak ostida joylashgan radial tekisliklar hosil qilgan zonada himoya qurilmalarining gabarit kengligi ishlab chiqaruvchi belgilagan shina/gʻildirak kombinatsiyasi chegaralarini hisobga olgan holda shinali gʻildirakning gabarit kengligini yopish uchun hech boʻlmaganda yetarli boʻlishi kerak. Qoʻshaloq gʻildiraklarda ikkala shinali gʻildirakning umumiy kengligi hisobga olinishi kerak. Shina kengligini aniqlashda shinalarning yon yuzalaridagi markirovka va tovar belgilari, himoya bortlari va qovurgʻalari hisobga olinmaydi;
himoya qurilmalarining orqa qismi gʻildiraklar aylanish oʻqidan 150 mm yuqorida joylashgan gorizontal tekislikdan baland boʻlmagan joyda tugashi kerak. Himoya qurilmasi chetining ushbu tekislik bilan kesishishi shinali gʻildirakning markaziy boʻylama tekisligidan tashqarida yoki qoʻshaloq gʻildiraklarda shinali gʻildirakning markaziy boʻylama tekisligidan tashqarida joylashishi kerak;
himoya qurilmasining konturi va holati qurilma bilan shina orasidagi masofa imkon qadar minimal boʻladigan, xususan ushbu bandning “a” kichik bandida tavsiflangan tekisliklar hosil qilgan zona doirasida, tarzda boʻlishi kerak;
agar transport vositasi balandligi boʻyicha sozlanadigan osmaga ega boʻlsa, yuqorida bayon etilgan talablar transport vositasi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan holatda turganda bajarilishi kerak;
b) himoya qurilmalari turli komponentlardan iborat boʻlishi mumkin, bunda yigʻilgan holatda qurilmaning alohida qismlari orasida yoki ichida tirqishlar boʻlmasligi taʼminlanishi kerak;
v) himoya qurilmalari mustahkam mahkamlangan boʻlishi kerak. Biroq ular qismlar boʻyicha ham, toʻliq holda ham yechilishi mumkin.
10-§. Toʻliq massasi 7,5 t dan boshlab boʻlgan N2, N3 va O toifadagi transport vositalariga gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalashga nisbatan qoʻyiladigan talablar
62. Ushbu ilova talablari G toifadagi transport vositalariga tatbiq etilmaydi.
Ushbu ilovaning sachrashni kamaytirish qurilmalariga taalluqli talablari texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 7,5 t dan ortiq boʻlmagan N2, O1 va O2 toifadagi transport vositalariga, kabinali shassilarga, shuningdek, konstruksiyasi gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalash funksiyasini amalga oshirish imkonini bermaydigan transport vositalariga tatbiq etilmaydi. Agar bunday transport vositalari sachrashni kamaytirish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlsa, ushbu ilova talablari toʻliq hajmda bajarilishi kerak.
63. Umumiy talablar:
a) transport vositasi loydan himoya qoplamalari, sachrash toʻsgichlari va tashqi yon devorlardan iborat hamda sachrashni kamaytirish qurilmalarini oʻz ichiga oladigan sachrashdan himoyalash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Agar transport vositasi bir yoki bir nechta koʻtariladigan oʻqlar bilan jihozlangan boʻlsa, sachrashdan himoyalash tizimi oʻqlarning istalgan holatida barcha gʻildiraklarni qamrab olishi kerak. Agar transport vositasi oʻz-oʻzidan boshqariladigan oʻq bilan jihozlangan boʻlsa, sachrashdan himoyalash tizimi oʻq bilan birga burilsa, boshqariluvchi gʻildirakli oʻqlarga qoʻllaniladigan talablarga; aks holda boshqarilmaydigan gʻildirakli oʻqlarga qoʻllaniladigan talablarga javob berishi kerak;
b) boshqarilmaydigan gʻildiraklarda shinaning tayanch yuzasi yaqinidagi deformatsiyalangan uchastkalari bundan mustasno, tashqi yon yuzasiga urinma boʻlgan boʻylama tekislik bilan tashqi yon devorning ichki cheti orasidagi masofa 75 mm dan oshmasligi kerak (4-rasm). Agar gʻildirak oʻqidan tashqi yon devorning ichki chetigacha radius boʻyicha masofa transport vositasiga oʻrnatilgan shina radiusi R dan kichik boʻlsa, masofa 100 mm dan oshmasligi kerak. Boshqariluvchi va oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi gʻildiraklarda masofa 100 mm dan oshmasligi kerak (5a-rasm);
a — loydan himoya qoplamasi;
j — tashqi yon devor;
c — shinaning yon yuzasi bilan tashqi yon devor orasidagi masofa;
q — tashqi yon devor bilan birga loydan himoya qoplamasining kengligi;
b — shina kengligi;
t — qoʻshaloq shinalar kengligi.
4-rasm. Loydan himoya qoplamasi va tashqi yon devorning joylashish sxemasi
v) maxsus qurilmalarda sinovdan oʻtkazilganda sachrashni kamaytirish qurilmalari tomonidan ushlab qolingan suv miqdorining oʻrtacha qiymati foizlarda quyidagicha boʻlishi kerak:
energiya yutuvchi qurilma uchun — kamida 70 %;
“havo — suv” separator turidagi qurilma uchun — kamida 85 %.
64. Boshqariluvchi, oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi va boshqarilmaydigan gʻildirakli oʻqlar uchun energiya yutuvchi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimiga qoʻyiladigan talablar (5 va 6-rasmlar):
a) loydan himoya qoplamasi shina (yoki shinalar)ning bevosita oldidagi, ustidagi va orqasidagi zonani qamrab olishi kerak;
b) loydan himoya qoplamasining orqa qismining ichki tomoniga sachrashni kamaytirish qurilmasi oʻrnatilishi kerak. Ushbu qurilma loydan himoya qoplamasining ichki qismini gorizontalga nisbatan kamida 30° burchak ostida gʻildirak oʻqidan oʻtuvchi tekislik bilan kesishish chizigʻigacha qoplashi kerak;
v) agar loydan himoya qoplamasi bir nechta tarkibiy qismlardan tayyorlangan boʻlsa, ular orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;
g) tashqi yon devorning chuqurligi gʻildirak markazidan oʻtuvchi vertikal chiziqdan yon devorning orqa qismigacha boʻlgan barcha nuqtalarda kamida 45 mm boʻlishi kerak. Tashqi yon devor chuqurligi koʻrsatilgan chiziqdan old qism tomonga ravon kamayishi mumkin;
d) tashqi yon devorda yoki tashqi yon devor bilan qoplamaning boshqa qismlari orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;
|
|
|
|
|
|
|
a) Ifloslanishdan himoya gʻilofi va tashqi yon devorning joylashuvi |
b) Sachratmagich va energiyani yutuvchi moslamaning joylashuvi |
j — tashqi yon devor;
θ — gorizontal (O — Y) bilan gʻildirak oʻqidan oʻtuvchi tekislik (O — Z) orasidagi burchak
T — loydan himoya qoplamasining uzunligi.
Rv, R — 6-rasmga qarang.
5-rasm. Yakka oʻqlar uchun sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi
|
|
|
|
|
|
|
a) ifloslanishdan himoya gʻilofi va tashqi yon devorning joylashuvi |
b) Sachratmagichlar va energiyani yutuvchi moslamaning joylashuvi |
d ≤ 300 mm — qoʻshni oʻqlarga oʻrnatilgan shinalar orasidagi masofa;
j — tashqi yon devor; θ — gorizontal (O — Y) bilan gʻildirak oʻqidan oʻtuvchi tekislik (O — Z) orasidagi burchak; U — yon devor chetlarining balandligi; W — yon devor chetlarining pastki eng chekka nuqtalari orasidagi masofa; T — loydan himoya qoplamasining uzunligi; R — transport vositasiga oʻrnatilgan shina radiusi; Rv — gʻildirak oʻqidan tashqi yon devor ichki chetining eng uzoq nuqtasigacha radius boʻyicha masofa
6-rasm. Koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlari uchun sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi
e) sachrash toʻsgichining loydan himoya qoplamasi ichida joylashgan qismining kengligi shina protektori kengligidan kam boʻlmasligi kerak;
j) sachrash toʻsgichi vertikalga yaqin tekislikda joylashishi kerak;
z) sachrash toʻsgichi pastki chetining maksimal balandligi shinaning tayanch yuzasi sathidan 200 mm dan oshmasligi kerak. Gʻildirak arkasi bilan gʻildirak orasidagi tirqish minimal boʻlsa, oxirgi oʻq uchun bu balandlik 300 mm gacha oshirilishi mumkin;
i) sachrash toʻsgichi bilan shinaning orqa cheti orasidagi gorizontal boʻyicha oʻlchangan masofa 300 mm dan oshmasligi kerak;
k) oʻqlar guruhi shinalari orasidagi masofa 250 mm dan kam boʻlgan koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlarida sachrash toʻsgichlari faqat guruhning oxirgi oʻqi gʻildiraklari ortiga oʻrnatilishi kerak. Shinalar orasidagi masofa 250 mm yoki undan ortiq boʻlsa, sachrash toʻsgichi har bir gʻildirak orqasiga oʻrnatilishi kerak;
l) sachrash toʻsgichining pastki cheti, sachrash toʻsgichi kengligining har 100 mm iga 3 N kuch taʼsirida, sachrash toʻsgichining oʻrtasida va uning pastki chetidan 50 mm masofada joylashgan nuqtaga kuch qoʻyilganda, harakat yoʻnalishiga qarama-qarshi tomonga 100 mm dan ortiq ogʻmasligi kerak;
m) sachrash toʻsgichining ichki yuzasiga sachrashni kamaytirish qurilmasi oʻrnatilishi kerak;
n) loydan himoya qoplamasi bilan sachrash toʻsgichi orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;
65. Kuzov yoki yuklash platformasining pastki qismi bilan yopiladigan, boshqarilmaydigan yoki oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi gʻildirakli oʻqlar uchun energiya yutuvchi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimiga qoʻyiladigan talablar (7-rasm):
|
|
|
|
|
|
|
a) Shinalar orasidagi masofa d 250 mm dan kam boʻlgan turdagi koʻp oʻqli transport vositalarining oʻqlari |
b) Shinalari orasidagi masofa d 250 mm dan kam boʻlmagan koʻp oʻqli transport vositalarining oʻqlari yoki bittalik oʻqlar |
7-rasm. Boshqarilmaydigan va oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi gʻildirakli oʻqlar uchun energiya yutuvchi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi
a) loydan himoya qoplamasi shina yoki shinalarning bevosita ustidagi zonani qamrab olishi kerak. Uning old va orqa chetlari hech boʻlmaganda shina yoki shinalarning yuqori yuzasiga urinma boʻlgan gorizontal tekislikkacha etishi kerak. Orqa chet sachrash toʻsgichi tekisligi bilan chegaralanishi mumkin, bunda sachrash toʻsgichi loydan himoya qoplamasining (yoki unga tenglashtirilgan komponentning) yuqori qismigacha etishi kerak;
b) loydan himoya qoplamasi orqa qismining ichki yuzasi sachrashni kamaytirish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
v) shinalar orasidagi masofa kamida 250 mm boʻlgan yakka oʻqlar va koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlari uchun tashqi yon devor quyidagilar bilan chegaralangan yuzani qamrab olishi kerak: old tomondan — shinaning old qismiga urinma boʻlgan vertikal tekislik, pastdan — shinaning yuqori qismiga urinma boʻlgan gorizontal tekislik, orqadan — sachrash toʻsgichi tekisligi;
g) koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlarida tashqi yon devor har bir gʻildirak ustida joylashishi kerak;
d) tashqi yon devor bilan loydan himoya qoplamasining ichki qismi orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;
e) shinalar orasidagi masofa 250 mm dan kam boʻlgan koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlari uchun tashqi yon devor yaxlit boʻlishi va quyidagilar bilan chegaralanishi kerak: old tomondan — birinchi oʻq shinasining old yuzasiga urinma boʻlgan vertikal tekislik, orqadan — sachrash toʻsgichi tekisligi;
j) balandligi kamida 100 mm boʻlishi kerak boʻlgan tashqi yon devorning butun ichki yuzasiga energiya yutuvchi qurilma oʻrnatilishi kerak;
z) sachrash toʻsgichi loydan himoya qoplamasining orqa chetida joylashishi va 64-bandning “e” — “n” kichik bandlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
66. Boshqariluvchi, oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi va boshqarilmaydigan gʻildirakli oʻqlar uchun “havo — suv” separator turidagi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimiga qoʻyiladigan talablar (8-rasm):
|
|
|
|
|
|
|
a) Shinalar orasidagi masofa 300 mm dan koʻp boʻlgan koʻp oʻqli transport vositalarining oʻqlari yoki bittalik oʻqlar |
b) Shinalari orasidagi masofa d 300 mm dan koʻp boʻlmagan turdagi koʻp oʻqli transport vositalarining oʻqlari |
j — tashqi yon devor; θ — gorizontal (O — Y) bilan gʻildiraklar oʻqidan oʻtuvchi tekislik (O — Z) orasidagi burchak; S — “havo-suv” separatori; T — loydan himoya qoplamasining uzunligi; V — sachrash toʻsgichi; R — transport vositasiga oʻrnatilgan shina radiusi; Rv — gʻildirak oʻqidan tashqi yon devor ichki chetining eng uzoq nuqtasigacha radius boʻyicha masofa; d ≤ 300 mm — qoʻshni oʻqlarga oʻrnatilgan shinalar orasidagi masofa. d ≥ 250 mm boʻlganda shinalar orasiga sachrash toʻsgichi oʻrnatilishi kerak.
8-rasm. “Havo — suv” separatorli sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi
a) loydan himoya qoplamasi 65-bandning “a” kichik bandiga muvofiq boʻlishi kerak;
b) tashqi yon devorning pastki chetiga “havo — suv” separator turidagi qurilma oʻrnatilishi kerak;
v) tashqi yon devorning chuqurligi gʻildirak markazidan oʻtuvchi vertikal chiziqdan yon devorning orqa qismigacha boʻlgan barcha nuqtalarda kamida 45 millimetr boʻlishi kerak. Tashqi yon devor chuqurligi koʻrsatilgan chiziqdan old qism tomonga ravon kamayishi mumkin;
g) tashqi yon devorda yoki tashqi yon devor bilan qoplama orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;
d) sachrash toʻsgichi hech boʻlmaganda 64-bandning “e”, “j”, “k”, “n” kichik bandlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
e) sachrashni kamaytirish qurilmasi sachrash toʻsgichining pastki chetiga oʻrnatilishi, bunda qurilmaning kengligi sachrash toʻsgichi kengligidan kam boʻlmasligi kerak. Sachrashni kamaytirish qurilmasining pastki cheti shinaning tayanch yuzasidan koʻpi bilan 200 mm masofada joylashishi kerak. Sachrashni kamaytirish qurilmasi sachrash toʻsgichining pastki chetidan kamida 100 mm masofada turishi kerak.
67. Sachrashni kamaytirish qurilmasini oʻz ichiga olgan pastki qismidan tashqari, sachrash toʻsgichi harakat yoʻnalishiga qarama-qarshi tomonga 100 mm dan ortiq ogʻmasligi kerak.
68. Sachrash toʻsgichi shinaning orqa chetidan gorizontal boʻyicha oʻlchangan 200 millimetrdan ortiq boʻlmagan masofada joylashishi kerak.
11-§. Trolleybuslardan chiqadigan sanoat radioshovqinlariga qoʻyiladigan talablar
69. Trolleybuslar hosil qiladigan radioshovqinlar maydoni kuchlanganligining 1 mkV/m ga nisbatan desibellardagi kvazipik qiymatlari 12-jadvalda belgilangan qiymatlardan oshmasligi kerak.
|
|
|
12-jadval |
|
Trolleybuslar hosil qiladigan radioshovqinlar maydoni kuchlanganligining 1 mkV/m ga nisbatan desibellarda ifodalangan choʻqqisiga yaqin qiymatlari |
||
|
|
||
|
Ish rejimlari |
Chastotalar diapazoni, f, MGs |
Kuchlanganlik, dB |
|
Barqarorlashgan |
0,15 — 300 |
E = 50 — 10,4 lg (f / 0,15) * |
|
Oʻtkinchi |
0,15 — 30 |
E = 60 — 11,3 lg (f / 0,15) |
|
30 — 300 |
34 |
|
Izoh: * 0,15 — 0,5 MGs chastotalar diapazonida kontakt simining qattiq mahkamlash nuqtalaridan oʻtishda kuchlanganlikning koʻpi bilan 10 dB ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.
12-§. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini oʻrnatish joylariga qoʻyiladigan talablar
70. M va N toifadagi har bir transport vositasida belgilangan oʻlchamdagi bitta old va bitta orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joylari nazarda tutilgan boʻlishi kerak.
71. L va O toifadagi har bir transport vositasida belgilangan oʻlchamdagi bitta orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joyi nazarda tutilgan boʻlishi kerak.
72. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joyi yassi vertikal yuzadan iborat boʻlishi va davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining transport vositasi konstruksiyasi elementlari bilan toʻsilib qolishini istisno etadigan tarzda joylashishi kerak. Bunda davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilari transport vositasining old va orqa osilish burchaklarini kamaytirmasligi, tashqi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi asboblarini toʻsmasligi, transport vositasining yon gabaritidan tashqariga chiqmasligi kerak.
73. Old davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining simmetriya oʻqi boʻyicha oʻrnatilishi kerak. Old davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini transport vositasining harakat yoʻnalishi boʻyicha uning simmetriya oʻqidan chap tomonda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.
74. Orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joyi quyidagi shartlarning bajarilishini taʼminlashi kerak:
a) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining simmetriya oʻqi boʻyicha yoki harakat yoʻnalishi boʻyicha undan chap tomonda oʻrnatilishi kerak.
b) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining boʻylama simmetriya tekisligiga ±3° aniqlikda perpendikulyar oʻrnatilishi kerak.
v) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining tayanch tekisligiga ±5° aniqlikda perpendikulyar joylashishi kerak.
Izoh: agar transport vositasining konstruksiyasi davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini transport vositasining tayanch tekisligiga perpendikulyar oʻrnatish imkonini bermasa, yuqori chetining tayanch yuzadan balandligi 1200 mm dan ortiq boʻlmagan davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilari uchun, belgi oʻrnatiladigan yuza yuqoriga qaratilgan boʻlsa, vertikal tekislikdan ogʻishni 30° gacha, ushbu yuza pastga qaratilgan boʻlsa 15° gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.
g) jihozlangan holatdagi transport vositasi uchun davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining pastki cheti tayanch tekisligidan kamida 300 mm balandlikda, yuqori cheti esa koʻpi bilan 1200 mm balandlikda boʻlishi kerak.
Izoh: agar transport vositasining konstruksiyasi ushbu bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining joylashish balandligini taʼminlash imkonini bermasa, uning yuqori cheti balandligi koʻpi bilan 2000 mm boʻladigan tarzda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.
d) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi koʻrish burchaklari kamida quyidagicha boʻlgan toʻrtta tekislik bilan chegaralangan fazoda koʻrinib turishi kerak: yuqoriga — 15°, pastga — 0…15°, chapga va oʻngga — 30° (1-rasm).
1-rasm. Orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining koʻrish burchaklari
e) transport vositasi konstruksiyasida shu maqsad uchun nazarda tutilgan shtat fonarlari bilan yoritilgan sharoitda, sutkaning qorongʻi vaqtida orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini kamida 20 m masofadan oʻqish imkoniyati taʼminlanishi kerak.
75. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini mahkamlash uchun kallaklari belgi maydoni rangida yoki och rangli galvanik qoplamaga ega boltlar yoki vintlar qoʻllanilishi kerak.
76. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini ramkalar yordamida mahkamlashga yoʻl qoʻyiladi.
77. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini organik shisha yoki boshqa materiallar bilan yopishga yoʻl qoʻyilmaydi.
13-§. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moʻljallangan M1 va N1 toifadagi transport vositalariga qoʻshimcha talablar
78. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moʻljallangan transport vositalari moslashtirilgan boshqaruv organlariga ega boʻlishi kerak.
79. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moʻljallangan transport vositalariga nisbatan ushbu texnik reglamentning tegishli transport vositasi toifasi uchun barcha talablari qoʻllaniladi.
80. Ishchi va zaxira tormoz tizimlarining samaradorligini tekshirishda ishchi tormoz tizimining qoʻlda boshqarish organiga taʼsir etuvchi kuch kamida 65 N va koʻpi bilan 275 N boʻlishi, bunda boshqaruv organining ishchi yurishi haydovchidan uzoqlashish tomonga yoʻnalgan boʻlishi kerak.
Qoʻlda boshqarish organidagi kuch qiymati oshib ketganda, tormozlashning boshlangʻich tezligi 80 km/soatdan kam boʻlgan qoʻshimcha sinovlar oʻtkaziladi va belgilangan tormozlash samaradorligida qoʻlda boshqarish organidagi kuch 275 N dan oshmaydigan maksimal boshlangʻich tezlik aniqlanadi. Ushbu tezlik ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasining ruxsat etilgan maksimal tezligi sifatida tavsiya etilishi kerak.
Transport vositasidan foydalanish qoʻllanmasiga ruxsat etilgan maksimal tezlikdan oshishga yoʻl qoʻyilmasligi haqida ogohlantirish kiritiladi, chunki ishchi tormoz tizimining boshqaruv organidagi kuch ortishi mumkin va jismoniy imkoniyatlari cheklangan haydovchi bunday kuchni hosil qila olmasligi mumkin.
81. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moslashtirilgan boshqaruv organlari:
82. Transport vositasi saloniga va haydovchining ish joyiga qulay kirishni taʼminlashi kerak;
83. Muayyan haydovchiga individual moslashtirish uchun sozlash imkoniyatiga ega boʻlishi kerak;
84. Jarohatlanish xavfsizligi boʻyicha BMT YIKning 12-03 va 21-01-son Qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak;
85. Boshqaruv taʼsirlarini amalga oshirishda bir vaqtning oʻzida bir nechta boshqaruv organlari bilan manipulyatsiya qilinganda ular bir-biriga xalaqit bermasligi kerak;
86. Transport vositasini shtat boshqaruv organlari yordamida (mavjud boʻlsa) boshqarish imkoniyatiga toʻsqinlik qilmasligi kerak;
87. Transport vositasining boshqa boshqaruv organlariga kirish va ulardan foydalanish qulayligini yomonlashtirmasligi kerak.
88. Boshqaruv organlarining ishchi yurishi boshqaruv taʼsirlarini bajarishda haydovchining ish holati oʻzgarmasligini taʼminlashi kerak.
89. Boshqaruv organlari yuritmasi kuchlarni lyufsiz, qadalishsiz va siltanishsiz ishonchli uzatish va ravon oʻzgartirishni hamda yuritma elementlari va boʻgʻinlarining sezilarli deformatsiyalarisiz boshqaruv organlarining harakat trayektoriyasini taʼminlashi kerak.
90. Transport vositasining harakat tezligini qoʻlda boshqarish organidagi kuch 35 N dan oshmasligi kerak.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
5-ILOVA
5-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining gabarit oʻlchamlari, manyovrchanligi va vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablar
1-§. M, N, O va L toifadagi transport vositalarining gabarit oʻlchamlariga qoʻyiladigan talablar
1. Maksimal uzunlik quyidagilardan oshmasligi kerak:
M1, N va O (tirkama) toifadagi yakka transport vositasi — 12 m;
M2 va M3 toifadagi yakka ikki oʻqli transport vositasi — 13,5 m;
oʻqlari soni ikkitadan ortiq boʻlgan M3 toifadagi yakka transport vositasi — 15 m;
tyagach va tirkama (yarimtirkama) tarkibidagi avtopoyezd — 20 m;
M2 va M3 toifadagi boʻgʻimli transport vositasi — 18,75 m.
L toifadagi transport vositasi — 4 m.
Uzunlikni oʻlchashda transport vositasiga oʻrnatilgan quyidagi qurilmalar hisobga olinmaydi:
old oynani tozalash va yuvish qurilmalari;
old va orqa roʻyxatga olish belgilarining plastinalari hamda davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini oʻrnatish uchun konstruktiv elementlar;
bojxona plombasi va uni himoyalash elementlari;
tentni mahkamlash qurilmalari va ularni himoyalash elementlari;
yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari;
tashqi koʻzgular va boshqa bilvosita koʻrish qurilmalari;
kuzatishning yordamchi vositalari;
ichki yonuv dvigatelining kiritish tizimiga havo olish qurilmalari;
yechiladigan kuzovlar uchun stopor qurilmalari;
zinalar va tutqichlar;
elastik bufer qurilmalari yoki shunga oʻxshash uskunalar;
harakatlanish holatidagi koʻtarish platformalari, rampalar va shunga oʻxshash uskunalar, agar ular gabarit oʻlchamlarini 300 mm dan ortiq oshirmasa va transport vositasining yuk koʻtarish qobiliyati oshirilmagan boʻlsa;
transport vositalarining ulash va shatakka olish qurilmalari;
chiqarish tizimi quvurlari;
yechiladigan spoylerlar;
kontakt tarmogʻidan elektr bilan taʼminlanadigan transport vositalarining tok qabul qilgichlari;
tashqi quyoshdan himoya soyabonlari.
2. M, N, O toifadagi transport vositasining maksimal kengligi 2,55 m dan oshmasligi kerak. Transport vositalarining izotermik kuzovlari uchun maksimal kenglik 2,6 m boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi. L1 toifadagi transport vositalari uchun — 1 m, L2 — L7 toifalari uchun — 2 m.
Kenglikni oʻlchashda transport vositasiga oʻrnatilgan quyidagi qurilmalar hisobga olinmaydi:
bojxona plombasi va uni himoyalash elementlari;
tentni mahkamlash qurilmalari va ularni himoyalash elementlari;
shinalardagi bosimni nazorat qilish qurilmalari;
gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalash tizimining tashqariga chiqib turuvchi egiluvchan qismlari;
M3 toifadagi transport vositalari uchun harakatlanish holatidagi kirish rampalari, koʻtarish platformalari va shunga oʻxshash uskunalar, agar ushbu qurilmalar transport vositasining yon yuzasidan 10 mm dan ortiq chiqib turmasa va rampalarning oldinga va orqaga yoʻnalgan burchak qirralarining yumaloqlanish radiusi kamida 5 mm boʻlsa; bunda qolgan qirralarning yumaloqlanish radiuslari kamida 2,5 mm boʻlishi kerak;
tashqi koʻzgular va boshqa bilvosita koʻrish qurilmalari;
kuzatishning yordamchi vositalari;
yigʻib olinadigan zinalar;
yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari;
shinalar yon devorlarining tayanch yuza bilan tegishish nuqtasi bevosita ustidagi deformatsiyalanuvchi qismi.
3. M, N, O toifadagi transport vositasining maksimal balandligi 4 m dan oshmasligi kerak. L toifadagi transport vositalari uchun — 2,5 m.
Balandlikni oʻlchashda transport vositasiga oʻrnatilgan quyidagi qurilmalar hisobga olinmaydi:
antennalar;
koʻtarilgan holatdagi pantograflar yoki tok qabul qilgichlar.
Koʻtariladigan oʻqli transport vositalari uchun ushbu qurilmaning taʼsiri hisobga olinishi kerak.
4. 1 — 3-bandlarda koʻrsatilgan transport vositalarining maksimal oʻlchamlari yechiladigan kuzovlar va yuklar uchun taralar, shu jumladan, konteynerlar oʻlchamlarini ham oʻz ichiga oladi.
5. Ulash qurilmasi qulfi oʻqi bilan yarimtirkamaning orqa qismi orasidagi maksimal masofa 12 m dan oshmasligi kerak.
6. Avtopoyezdning boʻylama oʻqiga parallel ravishda oʻlchangan, kabina ortida yuk oʻrnatish uchun kuzov yoki platformaning tashqi old nuqtasidan tirkamaning tashqi orqa nuqtasigacha boʻlgan maksimal masofa, tyagachning orqa qismi bilan tirkamaning old qismi orasidagi masofa ayrilganda, 15,65 m dan oshmasligi kerak.
7. Avtopoyezdning boʻylama oʻqiga parallel ravishda oʻlchangan, kabina ortida yuk oʻrnatish uchun kuzov yoki platformaning tashqi old nuqtasidan yarimtirkamaning tashqi orqa nuqtasigacha boʻlgan maksimal masofa 16,40 m dan oshmasligi kerak.
8. Yarimtirkamaning sharnirli mahkamlash oʻqi bilan yarimtirkama old qismining istalgan nuqtasi orasidagi gorizontal boʻyicha oʻlchangan masofa 2,04 m dan oshmasligi kerak.
9. Yuk avtomobilining orqa oʻqi bilan tirkamaning old oʻqi orasidagi masofa kamida 3 m boʻlishi kerak.
10. Transport vositasining maksimal gabarit oʻlchamlari ushbu ilovaning 1 — 9-bandlarida koʻrsatilgan qiymatlardan oshsa, transport vositasi turini maʼqullash hujjatida yoki muvofiqlik sertifikatida bunday transport vositasining umumiy foydalanishdagi yoʻllarda harakatlanishi uchun maxsus ruxsatnoma rasmiylashtirish zarurligi haqida yozuv kiritiladi.
2-§. M2, M3, N3 va O toifadagi transport vositalarining manyovrchanligiga qoʻyiladigan talablar
11. M2, M3 va N3 toifadagi transport vositasi, shuningdek, yarimtirkama, transport vositasining burilishning tashqi tomoniga chiqib turuvchi birorta qismi harakatlanishda aylana chegarasidan tashqariga chiqmasligi sharti bilan, radiuslari 12,5 m va 5,3 m boʻlgan ikkita konsentrik aylana oraligʻidagi maydon ichida istalgan tomonga 360° burilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.
Oʻqni yuksizlantirish qurilmasi boʻlgan transport vositalari uchun ushbu talablar koʻtariladigan oʻq koʻtarilgan, yuksizlantiriladigan oʻq esa yuksizlantirilgan holatda boʻlgan holatga ham taalluqli. Ushbu talab sirpanchiq yuzada joyidan qoʻzgʻalishni yengillashtirish qurilmasi sifatida qoʻllaniladigan koʻtariladigan oʻqqa taalluqli emas.
12. N3 toifadagi transport vositalari uchun qoʻshimcha talablar.
Transport vositasi qoʻzgʻalmas holatda, gʻildiraklari esa aylana boʻylab harakatlanganda transport vositasi old qismining burilish tashqi tomoniga eng koʻp chiqib turuvchi nuqtasi radiusi 12,5 m boʻlgan aylana boʻylab harakatlanadigan holatga burilganida, burilish doirasining tashqi tomonidan transport vositasining yon yuzasiga urinma boʻlgan vertikal tekislik tayanch yuzada chiziq oʻtkazish orqali qayd etilishi kerak.
Transport vositasi oldingi xatboshiga muvofiq aylana chizib, istalgan tomonga oldinga harakatlanganda uning hech bir qismi yuqorida tavsiflangan vertikal tekislikdan burilish tashqi tomoniga 0,8 m dan ortiq chiqib turmasligi kerak.
Oʻqni yuksizlantirish qurilmasi boʻlgan transport vositalari uchun ushbu talab oʻq (oʻqlar) koʻtarilgan holatga ham tatbiq etiladi; bu holatda 0,8 m qiymati 1,0 m ga almashtiriladi.
Orqa boshqariluvchi oʻqqa ega boʻlmagan N3 toifadagi transport vositasi, agar orqa vazn transport vositasi gʻildirak bazasining 60 % idan oshmasa, ushbu band talablariga muvofiq deb hisoblanadi.
13. M2 va M3 toifadagi transport vositalari uchun qoʻshimcha talablar.
Transport vositasi qoʻzgʻalmas holatda boʻlganda, burilish doirasining tashqi tomonidan transport vositasining yon yuzasiga urinma boʻlgan vertikal tekislik tayanch yuzada chiziq oʻtkazish orqali qayd etilishi kerak. Boʻgʻimli transport vositasida ikkita qattiq seksiya ushbu urinma tekislik boʻyicha tekislangan boʻlishi kerak. Transport vositasi shu toʻgʻrilangan holatdan aylana ichiga sigʻib harakatlana boshlaganda uning hech bir qismi yuqorida tavsiflangan vertikal tekislikdan burilish tashqi tomoniga uch oʻqli transport vositasi uchun 0,8 m dan va boʻgʻimli transport vositasi uchun 1,2 m dan ortiq chiqib turmasligi kerak.
3-§. M3, N3 va O toifadagi transport vositalarining vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablar
14. Transport vositalarining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 1-jadvalda keltirilgan ruxsat etilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
|
|
1-jadval |
|
Transport vositalarining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining ruxsat etilgan qiymatlari |
|
|
|
|
|
Transport vositasi toifasi / oʻqlarning umumiy soni |
Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, t |
|
Yakka transport vositalari |
|
|
M3 va N3 toifalari: |
|
|
ikki oʻqli |
18 |
|
uch oʻqli (M3 toifadagi boʻgʻimli avtobuslar bundan mustasno) |
26 |
|
M3 toifadagi uch oʻqli boʻgʻimli avtobuslar |
28 |
|
toʻrt oʻqli |
32 |
|
O4 toifasi (tirkamalar): |
|
|
ikki oʻqli |
18 |
|
uch oʻqli |
24 |
|
Avtopoyezdlar |
|
|
uch oʻqli |
28 |
|
toʻrt oʻqli |
36 |
|
besh oʻqli |
40 |
|
olti oʻqli |
44 |
15. Transport vositalari oʻqiga toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa 2-jadvalda keltirilgan ruxsat etilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
|
|
2-jadval |
|
Transport vositalari oʻqiga toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massaning ruxsat etilgan qiymatlari |
|
|
|
|
|
Transport vositasi toifasi / oʻqlarning umumiy soni |
Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, t |
|
M3 va N3 toifalari: |
|
|
yakka yetaklanadigan oʻq |
10,0 |
|
yakka yetakchi oʻq |
11,5 |
|
bitta yetakchi oʻqli qoʻshaloq oʻqlar |
11,5+8,5 (20) * |
|
qoʻshaloq yetakchi oʻqlar yoki ikki oʻqli yetakchi aravacha |
10,0+10,0 (20) |
|
O4 toifasi: |
|
|
yakka oʻq |
10,0 |
|
oʻqlar orasidagi masofa quyidagicha boʻlgan qoʻshaloq oʻqlar: |
|
|
1 m ga teng yoki undan ortiq, biroq 1,3 m dan kam |
8,0+8,0 (16,0) |
|
1,3 m ga teng yoki undan ortiq, biroq 1,8 m dan kam |
9,0+9,0 (18,0) |
|
oʻqlar orasidagi masofa quyidagicha boʻlgan uch oʻqli guruh: |
|
|
1,3 m dan kam |
7,0+7,0+7,0 (21,0) |
|
1,3 m ga teng yoki undan ortiq, biroq 1,4 m dan kam |
8,0+8,0+8,0 (24,0) |
* Yetakchi oʻqqa toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa koʻpi bilan 11,5 t; yetaklanadigan oʻqqa — 8,5 t (oʻqlar guruhi uchun 20 t).
16. Transport vositasining (yakka va avtopoyezd tarkibidagi) yetakchi oʻqi yoki yetakchi oʻqlariga toʻgʻri keladigan massa ushbu transport vositasining (avtopoyezdning) texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining 25 % idan kam boʻlmasligi kerak.
17. M1 toifadagi transport vositasi bilan shatakka olish uchun moʻljallangan tirkama massasi shatakka oluvchi transport vositasi ishlab chiqaruvchisi belgilagan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massadan oshmasligi kerak, bunda:
agar tirkama ishchi tormoz tizimiga ega boʻlsa: shatakka oluvchi transport vositasining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi yoki M1G toifadagi transport vositalari uchun — shatakka oluvchi transport vositasining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining 1,5 baravari va barcha hollarda 3500 kg;
agar tirkama ishchi tormoz tizimiga ega boʻlmasa: shatakka oluvchi transport vositasining jihozlangan holatdagi massasining yarmi va barcha hollarda 750 kg.
18. M2 va M3 toifadagi transport vositalari bilan shatakka olish uchun moʻljallangan tirkamaning ruxsat etilgan massasi 3500 kg dan oshmasligi kerak.
19. Markaziy oʻqli tirkamani shatakka olish uchun moʻljallangan M va N toifadagi transport vositasining ulash qurilmasiga toʻgʻri keladigan ruxsat etilgan maksimal massa:
tirkamaning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 3500 kg dan ortiq boʻlganda uning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining kamida 10 % iga yoki 1000 kg ga teng boʻlishi kerak (kichik qiymat tanlanadi);
tirkamaning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 3500 kg dan oshmaganda uning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining kamida 4 % iga yoki 25 kg ga teng boʻlishi kerak (kichik qiymat tanlanadi).
20. Transport vositasining vazn parametrlari ushbu ilovaning 14 — 19-bandlarida koʻrsatilgan qiymatlardan oshsa, transport vositasi turini maʼqullash hujjatida yoki muvofiqlik sertifikatida bunday transport vositasining umumiy foydalanishdagi yoʻllarda harakatlanishi uchun maxsus ruxsatnoma rasmiylashtirish zarurligi haqida yozuv kiritiladi.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
6-ILOVA
6-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalariga ularning funksional vazifasini hisobga olgan holda belgilanadigan qoʻshimcha talablar
1-bob. Transport vositalarining ayrim turlariga qoʻyiladigan talablar
1-§. Avtobeton nasoslarga qoʻyiladigan talablar
1. Avtobeton nasos konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7-paragraflari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
2. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
3. Aylanuvchi va harakatlanuvchi qismlar toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak.
4. Avtobeton nasosning gidrotizimi taqsimlash strelasining tushib ketishi va chiqarma tayanchlarning choʻkib ketishini oldini oladigan blokirovka qurilmasiga ega boʻlishi kerak.
5. Yuklash bunkeri panjaraga ega boʻlishi kerak.
6. Avtobeton nasos konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:
yoʻl harakati qoidalari talablariga muvofiq yoʻllarda harakatlanishni;
beton qorishmasini avtobeton aralashtirgichdan yoki qayta yuklash qurilmasidan qabul qilishni;
beton qorishmasini beton quvuri orqali yotqizish joyiga uzatishni.
2-§. Avtobeton aralashtirgichlarga qoʻyiladigan talablar
7. Avtobeton aralashtirgichlar konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7-paragraflari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
8. Avtobeton aralashtirgich operatorining ish zonasidagi shovqin tavsiflari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
9. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
10. Harakatlanuvchi qismlar toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak.
11. Boshqaruv richaglarining konstruksiyasi va ularga qoʻyiladigan kuchlar ushbu ilovaning 2-bobi 3-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
12. Dvigatelning chiqarish tizimi ishlangan gazlar atmosferaga chiqishidan oldin uchqunlarning soʻndirilishini taʼminlashi, ishlangan gazlar oqimi operatorga yoʻnaltirilmasligi kerak.
13. Avtobeton aralashtirgich konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:
beton qorishmasi komponentlarini aralashtirish qurilmasidan qabul qilishni;
tayyor beton qorishmasini yoʻl davomida aralashtirib turishni;
tayyor beton qorishmasini porsiyalab tushirishni;
beton qorishmasi komponentlarini keyinchalik tayyorlash bilan tashishni;
aralashtirish barabani va yuklash-tushirish qurilmasini yuvishni;
beton qorishmasini qotirish uchun suv berishni;
lotoklar yordamida beton qorishmasini tushirish balandligi va yoʻnalishini oʻzgartirishni;
beton qorishmasini aralashtirish barabanidan avariya holatida tushirishni;
barabanning ichki yuzasini koʻzdan kechirish uchun lyuklar mavjudligini;
aralashtirish barabanining aylanish chastotasini oʻzgartirishni.
3-§. Avtogudronatorlarga qoʻyiladigan talablar
14. Avtogudronator konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7 va 9-paragraflari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
15. Avtogudronatorga quyidagilar oʻrnatilishi kerak:
ikkita oʻt oʻchirgich;
signal ranglari va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Ogohlantiruvchi belgida “Ehtiyot boʻling! Issiq bitum!” yozuvi boʻlishi kerak.
16. Haydovchi-operatorning ish joyi va ish zonasidagi shovqin tavsiflari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
17. Avtogudronator konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:
sisternani ish haroratigacha qizdirilgan bitum bilan toʻldirish va nasos yordamida uni boʻshatishni;
sisternada bitum aylanib turganda uni qoʻshimcha qizdirishni;
avtogudronator uzellarining soplolari, kranlari va moylash joylariga erkin va xavfsiz kirishni.
18. Avtogudronator quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
sisternadagi bitum sathini nazorat qilish qurilmasi;
sisterna ichidagi bitum haroratini oʻlchash uchun termometr;
yuklash vaqtida bitumni begona aralashmalardan tozalash filtri;
sisternadagi gidravlik zarbani kamaytirish qurilmasi;
bitumni taqsimlash qurilmasi.
4-§. Avtokranlar va kran-manipulyatorlar bilan jihozlangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
19. Yuk koʻtarish uskunalari bilan jihozlangan transport vositalarining konstruksiyasi ushbu ilovaning 3-bobi 1-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
Koʻtarish mexanizmlarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontehnazorat” davlat inspeksiyasi tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlanishi kerak.
5-§. Yogʻoch tashuvchi avtomobillarga qoʻyiladigan talablar
20. Yogʻoch tashuvchi avtomobillar avtopoyezd harakatlanayotgan vaqtda tashilayotgan yogʻochning kabina tomonga siljishini oldini oladigan qurilmalarga (toʻsiqlar va boshqalarga) ega boʻlishi kerak.
21. Yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlarning konik ustunlari yuk tushiriladigan tomonga qarama-qarshi tomondan ochiladigan qulflar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Sortimentlarni tashishda konik ustunlar bogʻlash qurilmalari bilan taʼminlanishi, ulardan foydalanish yerdan turib amalga oshirilishi kerak.
22. Yogʻochni xlistlar (shox-shabbali daraxtlar) holida tashishga moʻljallangan yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar yukni koniklar orasida bogʻlash uchun inventar bogʻlash moslamasi bilan taʼminlanishi kerak.
23. Yogʻochni yuklash va tushirish uchun manipulyatorlar bilan jihozlangan yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar autrigerlarga ega boʻlishi kerak.
24. Yogʻoch tashuvchi avtopoyezd tyagachi sutkaning qorongʻi vaqtida yuklanayotgan yukning butun balandligi va uzunligi boʻyicha normativ-texnik hujjatlarga muvofiq talab etiladigan yoritilganlikni taʼminlaydigan orqa surilma faralar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
25. Yogʻoch tashuvchi avtopoyezd sutkaning qorongʻi vaqtida yukning orqa qismi koʻrinishini taʼminlash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
26. Manipulyator ustunida joylashgan oʻz-oʻzini yuklaydigan yogʻoch tashuvchi avtopoyezd haydovchisining ish joyi oyoq va qoʻllarni himoya qiluvchi toʻsiqqa, shuningdek, atmosfera yogʻinlari va shamoldan himoyaga ega boʻlishi kerak.
27. Katta yuk koʻtaruvchanlikdagi yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar (bir va koʻp komplektli) Yoʻl harakati qoidalariga muvofiq transport vositasi tarkibining taniqlik belgilari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Koʻp komplektli yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar qoʻshimcha ravishda tyagach kabinasiga oʻrnatiladigan sariq rangli yalt-yalt etuvchi mayoqcha bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
6-§. Tez tibbiy yordam avtomobillariga qoʻyiladigan talablar
28. Tez tibbiy yordam avtomobillari quyidagi sinflarga boʻlinadi:
A sinf — ehtimol shoshilinch bemor hisoblanmaydigan bemorlarni tibbiyot xodimlari hamrohligida tashishga moʻljallangan avtomobil;
B sinf — shifokor (feldsher) brigadasi kuchlari bilan tez tibbiy yordam davolash tadbirlarini oʻtkazish, bemorlarni gospitalgacha boʻlgan bosqichda tashish va ularning holatini monitoring qilish uchun moʻljallangan avtomobil;
C sinf (reanimobil) — reanimatsiya brigadasi kuchlari bilan tez tibbiy yordam davolash tadbirlarini oʻtkazish, bemorlarni gospitalgacha boʻlgan bosqichda tashish va ularning holatini monitoring qilish uchun moʻljallangan avtomobil.
29. BMT YIKning 52 va 107-son Qoidalari talablari, ushbu paragrafning 31-bandida belgilangan talablar bundan mustasno, tez tibbiy yordam avtomobillariga tatbiq etilmaydi.
30. Tez tibbiy yordam avtomobillari ushbu ilovaning 2-bobi 10-paragrafi talablariga javob berishi kerak.
31. Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massaga ega tez tibbiy yordam avtomobillarining koʻndalang turgʻunlik burchagi BMT YIKning 107-son Qoidalari boʻyicha tekshirilganda kamida 28° boʻlishi kerak.
32. Tez tibbiy yordam avtomobillari old tumanga qarshi faralar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
33. Tez tibbiy yordam avtomobillarining qoʻshimcha tashqi yoritilishi tibbiy salon eshiklari ustidagi, eshik tirqishidan 2 m radiusda kamida 30 lk yoritilganlikni taʼminlaydigan atrof hududni yoritish chiroqlarini oʻz ichiga olishi kerak.
34. Elektr jihozlariga qoʻyiladigan talablar:
akkumulyator batareyalarining joylashuvi ularni demontaj qilmasdan elektrolit sathi va zichligini nazorat qilish imkonini taʼminlashi kerak. Akkumulyatorlar va ularga barcha ulanishlar har qanday qisqa tutashuv ehtimolini istisno etishi kerak.
B va C sinfdagi tez tibbiy yordam avtomobillari uchun elektr jihozlari dvigatelni qayta ishga tushirishga moʻljallangan quvvat zaxirasiga ega boʻlishi kerak.
bugʻlarni chiqarib yuborish tizimiga ega boʻlmagan va asosiy xonadan izolyatsiya qilinmagan akkumulyator batareyalarini tez tibbiy yordam avtomobillarining tibbiy saloniga oʻrnatish taqiqlanadi.
1-jadval talablariga javob berishi kerak.
|
|
1-jadval |
||
|
Akkumulyator batareyalari va generatorlarga qoʻyiladigan talablar |
|||
|
|
|||
|
Parametr nomi |
Avtomobil sinfi uchun qiymat |
||
|
A |
B |
C |
|
|
Akkumulyator batareyalarining jami sigʻimi, kamida, A·soat |
54 |
110 |
130 |
|
Generator quvvati, Vt |
700 |
1200 |
1500 |
35. B va C sinfdagi tez tibbiy yordam avtomobillarining tashqi tomoniga akkumulyator (akkumulyatorlar) va boshqa qurilmalarni zaryadlash imkonini taʼminlash uchun 12 V (24 V) doimiy tok kuchlanishiga moʻljallangan elektr rozetkasi yoki 220 V (240 V) oʻzgaruvchan tok kuchlanishiga moʻljallangan bort kirish qurilmasi oʻrnatilishi kerak.
agar shtepsel ulagichi 220/240 V kuchlanishga moʻljallangan boʻlsa, rozetkaning kontakt shtifti:
avtomobilning haydovchi tomonidagi old qismida joylashishi;
yoki elektr va mexanik xavfsizlik talablariga rioya etilgan holda avtomatik uzilishni taʼminlashi kerak;
220/240 V kuchlanishli elektr zanjiri nominal sizib chiqish toki koʻpi bilan 30 mA boʻlgan avtomatik oʻchirgich yoki ajratuvchi transformator bilan himoyalangan boʻlishi kerak. Agar zanjir faqat bitta himoya oʻchirgichi bilan himoyalangan boʻlsa, shtepsel ulanishi yaqiniga quyidagi yozuvli markirovka joylashtirilishi zarur: “Ehtiyot boʻling! Faqat maxsus rozetkadan foydalanilsin!”;
tashqi taʼminot kabeli ulangan vaqtda avtomobil dvigatelini ishga tushirishni blokirovka qilish nazarda tutilishi kerak;
avtomobillarning tibbiy salonidagi barcha elektr zanjirlari oson kirish mumkin boʻlgan oʻz saqlagichlari yoki oʻchirgichlariga ega boʻlishi kerak. Saqlagichlar yoki oʻchirgichlar har bir elektr zanjiri funksiyasini aniqlash uchun aniq markirovkaga ega boʻlishi kerak. Ulardan biri shikastlanganda yoritish yoki tibbiy uskunalar toʻliq oʻchib qolmasligi uchun kamida ikkita elektr zanjiri boʻlishi kerak. Elektr kabellari ular orqali oʻtishi mumkin boʻlgan ruxsat etilgan ishchi tok saqlagichlar yoki oʻchirgichlarning ruxsat etilgan tokidan ortiq boʻladigan tarzda hisoblangan boʻlishi kerak;
elektr simlari mexanik tebranishlar taʼsirida buzilish ehtimoli istisno etiladigan tarzda yotqizilishi kerak. Ular gaz quvurlarini yotqizish uchun nazarda tutilgan qutilarda joylashtirilmasligi yoki ularni kesib oʻtmasligi kerak;
turli kuchlanishli elektr tizimlari uchun ularning kuchlanishlariga mos va bir-biri bilan adashtirib boʻlmaydigan ulagichlar nazarda tutilishi kerak;
turgan avtomobil uchun generator 1-jadvalda keltirilgan quvvatning kamida 40 % iga teng doimiy elektr quvvatini taʼminlashi kerak;
tez tibbiy yordam avtomobilining elektr jihozlari kamida quyidagi toʻrtta alohida tarkibiy qismdan iborat boʻlishi kerak:
bazaviy avtomobil uchun asosiy tizim;
maxsus tibbiy statsionar uskunalarning elektr taʼminoti;
tibbiy salonning elektr taʼminoti;
aloqa vositalarining elektr taʼminoti.
Asosiy tizimdan tashqari elektr jihozlarining har bir tarkibiy qismi oʻziga yopiq boʻlishi (avtomobil kuzovi koʻrinishidagi “massa”ga ega boʻlmasligi) kerak.
36. Tez tibbiy yordam avtomobillarining kabinalari:
a) maxsus yorugʻlik va tovush signallarini berishni boshqarish pulti bilan jihozlangan boʻlishi;
b) tashqi nutqni ovoz kuchaytirib uzatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi (B va C sinflar uchun);
v) qidiruv farasi (koʻchma akkumulyator fonari) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
37. Tez tibbiy yordam avtomobillari Oʻzbekiston Respublikasining moʻtadil sovuq iqlim (UXL) va tropik quruq (TS) iqlimli hududlarida foydalanish uchun tegishli iqlimiy ijro va joylashtirish toifasida ishlab chiqarilishi kerak.
38. Materiallarga qoʻyiladigan talablar:
a) salon panellarini pardozlash uchun ishlatiladigan materiallar och ranglarda boʻlishi kerak. Mebel panellarining yon chetlari kontrast rangga ega boʻlishi kerak;
b) salondagi metall detallar korroziyaga chidamli materiallardan tayyorlangan yoki himoya-dekorativ qoplamalar bilan korroziyadan himoyalangan boʻlishi kerak;
v) salonning ichki oʻrnatilgan mebeli belgilangan talablarga muvofiqligi gigiyenik xulosa bilan tasdiqlangan materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak;
g) ish kreslolari, oʻrindiqlar va bemor matrasining qoplama materiallari tibbiy buyumlarda qoʻllash uchun ruxsat etilgan boʻlishi kerak;
d) tashqi yuzalardagi qoplamalarda burmalar va gʻijimlar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi;
e) tibbiy salonda qoʻllaniladigan barcha materiallar va qoplamalar yuzalarni dezinfeksiya qilish uchun tavsiya etilgan yuvish-dezinfeksiya vositalariga chidamli boʻlishi kerak.
39. Haydovchi kabinasida oʻlchamlar 1-rasm va 2-jadvalga muvofiq saqlanishi kerak.
1-rasm. Kabinada rioya qilish kerak boʻlgan oʻlchamlar
|
|
2-jadval |
|
|
Haydovchi kabinasi oʻlchamlariga qoʻyiladigan talablar |
||
|
|
||
|
Oʻlcham nomi |
Avtomobil sinflari uchun qiymat, mm |
|
|
A |
B va C |
|
|
Minimal kenglik W Rul chambaragining pastki cheti bilan oʻrindiq yostigʻining yuqori old cheti orasidagi minimal vertikal masofa D |
Bazaviy avtomobil ishlab chiqaruvchisi belgilagan ergonomik boʻsh joy kamaymasligi kerak |
700 150 |
|
Rul chambaragining pastki cheti bilan haydovchi oʻrindigʻi suyanchigʻi orasidagi minimal gorizontal masofa S |
400 |
|
|
Tomning ichki qoplamasi bilan haydovchi oʻrindigʻi yostigʻi orasidagi vertikalga nisbatan 8° orqaga qiyalangan chiziq boʻyicha minimal masofa N1 |
950 |
|
40. Haydovchi kabinasi qoʻshimcha ravishda old oynaning pastki burchagida yoki eshiklar ustida joylashgan tutqich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
41. Haydovchi kabinasi tibbiy salondan toʻsiq bilan ajratilgan boʻlishi kerak. Toʻsiqqa qoʻyiladigan talablar:
a) tibbiy salon bilan haydovchi kabinasi orasidagi toʻsiq quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
A va B sinfdagi avtomobillar uchun — suriladigan oyna yoki eshik tirqishi;
C sinfdagi avtomobil uchun — eshik tirqishi.
b) eshik tirqishi eshikni ochiq va yopiq holatlarda mahkamlashni taʼminlashi kerak. Toʻsiqdagi eshik tirqishining oʻlchamlari kamida: kengligi — 450 mm; balandligi — 1500 mm boʻlishi kerak.
v) oyna yuzasi kamida 0,1 m² boʻlishi kerak. Oyna haydovchi bilan vizual aloqa va bevosita muloqot imkonini taʼminlashi kerak. Oynalar konstruksiyasi ularning oʻz-oʻzidan ochilib ketish ehtimolini istisno etishi kerak. Oynalar tibbiy salondan yorugʻlik kirishiga toʻsqinlik qiladigan suriladigan parda yoki shunga oʻxshash qurilma bilan yopilishi kerak.
g) toʻsiq BMT YIKning 29-son Qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak (C sinovi).
d) zambil tekisligidan yuqoridagi devorlar yuzasi (shu jumladan, shkaflar va qutilar), oyna (oynalar) bundan mustasno, yumshoq qoplamaga ega boʻlishi kerak.
42. Tibbiy salon orqa va yon tashqi eshiklar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
43. Eshik tirqishlari ichkariga suv kirishidan himoya qiluvchi zichlagichlar bilan jihozlangan boʻlishi va 3-jadvalga muvofiq minimal oʻlchamlarga ega boʻlishi kerak. Eshik tirqishlari konstruksiyasida zambil oʻlchamlari hisobga olinishi kerak.
|
3-jadval |
|||
|
Eshik tirqishlarining minimal oʻlchamlari |
|||
|
|
|||
|
Tirqish turi |
Avtomobil sinfi uchun oʻlcham qiymati |
||
|
A |
B |
C |
|
|
Yon: |
|||
|
balandligi |
800 |
1200 |
1400 |
|
kengligi |
600 |
660 |
660 |
|
Orqa: |
|||
|
balandligi |
750 |
1200 |
1700 |
|
kengligi |
900 |
1050 |
1050 |
44. Tibbiy salonning tashqi tirqishlariga qoʻyiladigan talablar.
a) tibbiy salonning tashqi eshiklari quyidagi talablarga muvofiq xavfsizlik qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak:
ichkaridan va tashqaridan kalisiz ochilishi va yopilishi;
eshiklar tashqaridan kalit bilan yopilgan boʻlsa, ichkaridan kalisiz ochilishi;
tashqaridan kalit bilan qulfdan chiqarilishi va qulflanishi;
eshiklar ichkaridan qulflangan boʻlsa, tashqaridan kalit yordamida ochilishi.
Izoh: markaziy qulf mavjud boʻlsa, kalit mexanik yoki nomexanik boʻlishi mumkin.
b) harakatlanish vaqtida barcha eshiklar toʻliq yopilmagan boʻlsa, haydovchi bu haqda akustik yoki optik signal bilan ogohlantirilishi kerak;
v) orqa ikki tavaqali eshik kamida 150° burchakka ochiladigan ikkita tavaqadan iborat boʻlishi, 90° ga ochilganda va maksimal ochilish holatida ishonchli mahkamlanishi kerak;
g) orqa koʻtariluvchi eshik yuqoriga eshik tirqishining yuqori chetidan past boʻlmagan sathgacha ochilishi va shu balandlikda ishonchli mahkamlanishi kerak. Yuklash zonasining oʻlchamlari 2-rasm va 4-jadvalga muvofiq boʻlishi kerak;
d) salonning yon eshigi ikki tavaqali yoki suriladigan boʻlishi mumkin va uni ochiq hamda yopiq holatlarda mahkamlovchi stopor qurilmasiga ega boʻlishi kerak. Eshik konstruksiyasida oyna nazarda tutilishi kerak;
e) eshiklarni ochish (yopish) uchun sarflanadigan kuch 120 N dan koʻp boʻlmasligi kerak. Agar yuk polining balandligi 400 mm dan oshsa, orqa eshik uchun pogʻona talab etiladi. Zinapoyalar sirpanishga qarshi yuzaga ega boʻlishi va kamida 2000 N yukka bardosh berishi kerak;
2-rasm. Orqa eshiklarning ochilgan holatdagi balandligi
|
|
4-jadval |
|
Yuklash zonasining oʻlchamlari |
|
|
|
|
|
Yuklash zonasining parametri |
Qiymati |
|
Orqa eshikning ochiq holatdagi minimal balandligi N2, mm 1) |
1800 |
|
Yuklashda zambilning maksimal ogʻish burchagi 2) |
16° |
|
Zambilni yuklash balandligi: zambilda yotgan bemorni yuklash yoki tushirishda zambil dastalarining oʻrtasi bilan yoʻl sathi orasidagi masofa, mm, koʻpi bilan |
825 |
|
agar tibbiy salon poliga zambil yoki zambil platformasi oʻrnatilsa, avtomobilning jihozlangan holatiga mos yuklamada, ortiqcha mahkamlanmagan uskunalar bilan birga, yoʻl sathidan tibbiy salon polining maksimal balandligi, mm, koʻpi bilan |
750 |
1) Yoʻl sathidan avtomobilning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasidagi toʻliq koʻtarilgan orqa eshikning eng past nuqtasigacha boʻlgan masofa.
2) Yuklash burchagi imkon qadar kichik boʻlishi kerak.
j) tibbiy salonda kamida ikkita deraza boʻlishi kerak: ikkala tomonda yoki bir tomonda va orqada;
z) tibbiy salonning tashqi eshiklarida derazalar boʻlishi kerak. Derazalar tibbiy salonning yon panellariga ham oʻrnatilishi mumkin. Salon tashqi eshiklaridagi va yon panellardagi derazalar balandligining 2/3 qismi pastdan mat (xira) qilingan boʻlishi kerak. Yon panelda yoki yon eshikda joylashgan kamida bitta deraza suriladigan boʻlishi kerak.
45. Tez tibbiy yordam avtomobillarining tomi, yon devorlari va eshiklari ichkaridan qoplama bilan yopilgan boʻlishi kerak.
Qoplama panellarining chetlari suv kirmaydigan qilib ishlov berilishi va (yoki) zichlashtirilishi (jipslashtirilishi) lozim. Pol qoplamasi “paluba usulida” yuvishga imkon beruvchi choklar germetizatsiyasi bilan, sirpanishga qarshi va antistatik materiallardan tayyorlanishi kerak. Agar pol shakli suvning oqib ketishiga toʻsqinlik qilsa, kamida uni oqizib chiqarish uchun (yopiladigan) teshik koʻzda tutilishi kerak.
Ochiq turgan javon tokchalarining chetlari BMT YIK Qoidalari № 21 ga muvofiq yumaloqlangan boʻlishi kerak.
46. Agar salon mahkamlangan zambil-kreslo bilan jihozlangan boʻlsa, tirsak sathidagi boʻsh joy kengligi kamida 600 mm, oʻrindiqdan shipgacha esa kamida 920 mm boʻlishi kerak.
47. Avtomobilga texnik xizmat koʻrsatish uskunasi tibbiy salonga kirmasdan foydalanish mumkin boʻladigan tarzda joylashtirilishi kerak.
48. Toʻliq jihozlangan tibbiy salonning ichki qoplamasi shikastlanish xavfi minimal boʻladigan tarzda bajarilishi kerak.
49. Shift panellarining asosdan ajralishi va osilib qolishiga yoʻl qoʻyilmaydi. BMT YIK Qoidalari № 21 ga muvofiq shift panellarini mahkamlash uchun moʻljallangan mahkamlash elementlari va maxsus qoplamalarning 5 mm dan ortiq boʻrtib chiqishiga yoʻl qoʻyiladi.
50. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy saloni tomi salonning tabiiy yoritilishi va shamollatilishini taʼminlaydigan lyuk bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Lyuk oynasi BMT YIK Qoidalari № 43 talablariga mos kelishi kerak. Tomdagi lyuk konstruksiyasi salondan favqulodda chiqish imkonini taʼminlashi, uning oʻlchamlariga 500x700 mm oʻlchamdagi toʻrtburchak sigʻishi, proyom maydoni esa kamida 0,4 m2 boʻlishi kerak. Lyukning qulflash va mahkamlash qurilmalari qopqogʻini oldinga, orqaga engashtirib ochishni, favqulodda vaziyatlarda uni tashqaridan toʻliq ochishni va oraliq holatlarda mahkamlashni taʼminlashi kerak. Lyuk qopqogʻini ochish (yopish) kuchi 120 N dan koʻp boʻlmasligi kerak.
51. Yon panellarning asosdan ajralishi va osilib qolishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
52. BMT YIK Qoidalari № 21 ga muvofiq yon panellarni mahkamlash uchun moʻljallangan mahkamlash elementlari va maxsus qoplamalarning 5 mm dan ortiq boʻrtib chiqishiga yoʻl qoʻyiladi.
53. Tez tibbiy yordam avtomobili tibbiy salonining poli, tomi, yon panellari va eshiklarining qoʻshimcha issiqlik izolyatsiyasi barcha eshik va derazalar yopiq, isitish, konditsionerlash va shamollatish tizimi oʻchirilgan holatda, nazorat nuqtalaridagi boshlangʻich harorat plyus 20 ± 2 °C va tashqi havo harorati minus 25 °C boʻlganda, nazorat nuqtalaridagi haroratning 30 daqiqa ichida (5-jadvalga muvofiq) pasayishini taʼminlashi kerak.
|
|
5-jadval |
||
|
Nazorat nuqtalaridagi haroratning pasayishi |
|||
|
|
|||
|
Nazorat nuqtasi |
Tez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun harorat pasayishi |
||
|
A |
B |
C |
|
|
°C, koʻpi bilan |
|||
|
Asosiy zambilning eng past holatida oʻrnatilgan yuzasidan 0,1 m balandlikda, zambil markazida |
10 |
5 |
5 |
|
Kreslo oʻrindiqlari yuzasidan 0,1 m balandlikda |
10 |
5 |
5 |
|
Tibbiy salon markazidagi pol yuzasida |
10 |
5 |
5 |
54. Eshiklar, derazalar, lyuk zichlagichlari konstruksiyasi tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy salonini chang va namlik kirishidan himoyalanishini taʼminlashi kerak.
55. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari filtr-shamollatish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
56. Tibbiy salonning ichki gabarit oʻlchamlari tez tibbiy yordam avtomobili sinfiga qarab 6-jadvalga mos kelishi kerak.
|
|
6-jadval |
||
|
Ichki gabarit oʻlchamlari |
|||
|
|
|||
|
Parametr nomi |
Tez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun parametr qiymati |
||
|
A |
B |
C |
|
|
mm, kamida |
|||
|
Uzunligi (salon ichki yuzasining orqa qismidan zambil sathidagi boʻlinmagacha) |
2200 |
2500 |
3050 |
|
Kengligi (pol yuzasidan 800 mm balandlikda) |
1400 |
1600 |
1700 |
|
Balandligi (ish zonalarida pol yuzasidan shipgacha) |
1250 |
1600 |
1760 |
57. A sinf tez tibbiy yordam avtomobillarida zambil yoki tibbiy aravachani hamda ikkita oʻrindiqni oʻrnatish uchun konstruksiya bilan kamida bir tomondan zambil (tibbiy aravacha) boʻylab, ish zonasi kengligi kamida 240 mm boʻlgan oʻtish joyi taʼminlanishi kerak.
58. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillarida ochiq eshik proyomini hisobga olgan holda zambil (tibbiy aravacha)ning bosh tomonida ish zonasi kamida 750 mm boʻlgan holda xodimlarning ishlashi, shuningdek, zambilning butun uzunligi boʻylab chap va oʻng tomondan tibbiy manipulyatsiyalar uchun bemorga ish zonasi kengligi kamida 240 mm boʻlgan kirish imkoniyati taʼminlanishi kerak.
59. Oʻtirish joylarining minimal soni 7-jadvalga mos kelishi kerak.
|
|
7-jadval |
||
|
Oʻtirish joylarining minimal soni |
|||
|
|
|||
|
Parametr nomi |
Tez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun parametr qiymati |
||
|
A |
B |
C |
|
|
Oʻtirish joylarining minimal soni |
1 |
2 |
2 |
|
Joylashgan oʻrindiqlar soni: |
|
|
|
|
Zambil yonida |
1 |
- |
- |
|
Zambilning oldingi qismida, uning uzunligining uchdan ikki qismida, yonida |
- |
1 |
1 |
|
Zambilning bosh tomonida joylashgan oʻrindiqlar soni |
- |
1 |
1 |
60. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillarida zambilning bosh tomonidagi ish kreslosi aylanish imkoniyatiga ega boʻlishi va avtomobil harakatlanayotganda harakat yoʻnalishi boʻyicha va unga qarshi holatlarda mahkamlanishi kerak. Kreslo qaytariladigan qoʻl tayanchlari va xavfsizlik kamarlariga ega boʻlishi kerak.
61. Chap bortdagi ish kreslosi transformatsiyalanadigan suyanchiqqa va xavfsizlik kamariga ega boʻlishi kerak.
62. Oʻng bortdagi ish oʻrindigʻi xavfsizlik kamariga ega boʻlishi kerak. Agar oʻng bortda qoʻshimcha zambilni oʻrnatish va mahkamlashni taʼminlaydigan qaytariladigan oʻrindiq qoʻllanilsa, xavfsizlik kamarini oʻrnatish talab etilmaydi. Harakat yoʻnalishiga nisbatan yon tomonga joylashgan oʻrindiqlar qoʻllanilganda ham xavfsizlik kamarini oʻrnatish talab etilmaydi.
63. Oʻrindiqlar kengligi kamida 420 mm, chuqurligi — kamida 330 mm, pol sathidan balandligi — kamida 420 mm boʻlishi kerak. Bosh suyanchiqsiz suyanchiq balandligi — kamida 520 mm. Yostiqlar qalinligi — kamida 50 mm.
64. Tibbiy salondagi havo harorati 8-jadvalga mos kelishi kerak.
|
|
8-jadval |
||
|
Tibbiy salondagi havo harorati |
|||
|
|
|||
|
Nazorat nuqtasi |
Tez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun parametr qiymati |
||
|
A |
B |
C |
|
|
°C, kamida |
|||
|
Asosiy zambilning eng past holatida oʻrnatilgan yuzasidan 0,1 m balandlikda, zambil markazida |
20 |
20 |
20 |
|
Kreslo oʻrindiqlari yuzasidan 0,1 m balandlikda |
20 |
20 |
20 |
|
Tibbiy salon markazidagi pol yuzasida |
15 |
15 |
15 |
65. Tibbiy salonda 8-jadvalda koʻrsatilgan haroratlarga erishish vaqti boshlangʻich harorat minus 25°C boʻlganda 30 daqiqadan koʻp boʻlmasligi kerak.
66. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy salonlari poldan 1 m masofada, salon markazidagi havo haroratini atrof-muhit haroratiga nisbatan 10 °C ga pasaytirishni taʼminlaydigan konditsionerlash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Boshlangʻich harorat plyus 40 °C boʻlganda belgilangan harorat pasayishiga erishish vaqti 30 daqiqadan koʻp boʻlmasligi kerak.
67. Tez tibbiy yordam avtomobili toʻxtab turganda tibbiy salonda bir soat davomida kamida oʻn martalik havo almashinuvi taʼminlanishi kerak, bunda havo harakati tezligi zambil yuzasi ustidan bosh qismida 0,1 m balandlikda va kreslo oʻrindiqlari yuzasidan 0,7 m balandlikda qishda 0,25 m/s dan, yozda esa 0,5 m/s dan koʻp boʻlmasligi kerak.
68. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillarining tibbiy saloni asosiy avtomobil isitish tizimidan mustaqil ishlaydigan avtonom isitkich bilan yoki dvigatelning avtonom isitkichi bilan birgalikda ishlaydigan isitish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Isitish tizimining termostatik rostlagichi haroratning plyus 5 °C dan ortiq tebranmasligini taʼminlashi kerak.
Shamollatish oʻchirilgan va tizim tibbiy salonda havoni aylantirish rejimiga oʻtkazilgan holatda ham isitish tizimi ushbu talablarga javob berishi kerak.
69. Agar tez tibbiy yordam avtomobilida behushlik uchun gazlar va bugʻlardan foydalanilsa, belgilangan talablarga muvofiq tortish (ventilyatsiya) tizimi koʻzda tutilishi kerak.
70. Tibbiy salon ish joylarining yoritilganligi 9-jadvalga mos kelishi kerak.
|
|
|
9-jadval |
||
|
Tibbiy salon ish joylarining yoritilganligi |
||||
|
|
||||
|
Nazorat nuqtasi |
Tez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun yoritilganlik, lk, kamida |
Yorugʻlik manbai |
||
|
A |
B |
C |
||
|
Umumiy yoritilganlik |
50 100 |
100 200 |
100 200 |
Choʻgʻlanma lampalar Lyuminessent lampalar |
|
Manipulyatsiya maydonlari |
100 200 |
150 300 |
150 300 |
Choʻgʻlanma lampalar Lyuminessent lampalar |
|
Zambil yuzasi |
100 200 |
150 300 |
150 300 |
Choʻgʻlanma lampalar Lyuminessent lampalar |
71. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy salonlarida kamida 1000 lk yoritilganlikni taʼminlaydigan, zambil yuzasidagi yorugʻlik dogʻining diametri kamida 200 mm boʻlgan qoʻshimcha yoritgich boʻlishi kerak.
72. Tez tibbiy yordam avtomobillari yon eshiklarining zinapoyalari zinapoya yuzasining yoritilganligini kamida 30 lk taʼminlaydigan mahalliy yoritishga ega boʻlishi kerak.
73. Salon isitish, shamollatish va yoritishni boshqarish va nazorat qilish puli qulay (yetib boriladigan) joyda joylashgan boʻlishi kerak. Tugmalar, oʻchirgichlar, yorugʻlik indikatorlari rejimlarni boshqarish va belgilangan parametrlarni nazorat qilish uchun qulay va koʻzga koʻrinadigan boʻlishi kerak.
74. Salon yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.
75. Tez tibbiy yordam avtomobilida suyuqliklarni tomir ichiga yuborish uchun ikkita infuzion tizimni zambilni qabul qilish platformasi ustida imkon qadar yuqori balandlikda mahkamlash uchun moʻljallangan kronshteynlar tizimi boʻlishi kerak. Infuzion tizimlar platformaning ikkala uchidan ham ulash imkoni boʻladigan tarzda joylashtirilishi kerak. Kronshteynlar kamida 50 N kuchga bardosh berishi va ikkita infuzion tizimni bir-biridan mustaqil ravishda mahkamlashi kerak.
76. Zambil va zambil-kreslolar ularni tez tibbiy yordam avtomobilida mahkamlash uchun moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
77. Bemor zambilda (zambil-kreslo) yoki tez tibbiy yordam avtomobilida joylashgan moslamalar yordamida mahkamlangan boʻlishi kerak.
78. Salon ichidagi barcha buyumlar oʻtkir qirralarga ega boʻlmasligi yoki salondagi odamlar xavfsizligiga tahdid solmasligi kerak.
79. Mahkamlash qurilmalari avtomobilning harakat yoʻnalishi boʻyicha uzunasiga, koʻndalangiga va vertikal yoʻnalishlarda 10 g tezlanish yoki sekinlashishda uskunani ushlab turishi kerak.
80. Terminal qurilmalar va elektr ulagichlar mahkamlash qurilmalari yoki ularning qismlari sifatida ishlatilmasligi kerak.
81. Gaz qurilmasi yoki gaz quvurlari uchun joy shamollatish bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.
82. Kislorodli gaz ballonlarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
83. Kislorod ballonlari salonning orqa qismida shkafda vertikal holatda, kuzovning koʻtaruvchi elementlariga ishonchli mahkamlangan holda, isitish tizimlaridan kamida 0,5 m masofada joylashtirilishi kerak, ularni almashtirish, boshqarish va nazorat qilish uchun qulay kirish imkoniyati taʼminlanishi kerak.
84. Asosiy zambilga qoʻyiladigan talablar:
a) C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari uchun asosiy zambilning pol yuzasidan balandligi 400 dan 650 mm gacha rostlanadigan boʻlishi kerak;
b) qabul qilish qurilmasidagi asosiy zambil reanimatsiya tadbirlarini oʻtkazish uchun qattiq toʻshakka ega boʻlishi kerak;
v) qabul qilish qurilmasi zambilni boʻylama va koʻndalang yoʻnalishlarda siljitish imkoniyatini, holatlarini ishonchli mahkamlash bilan taʼminlashi kerak;
g) qabul qilish qurilmasining konstruksiyasi zambilni mahkamlash va ajratishning oson va ishonchli boʻlishini taʼminlashi kerak. Zambilning mahkamlash elementlari tez tibbiy yordam avtomobillari harakatlanayotganda qoʻshimcha shovqinlar paydo boʻlishini istisno qilishi kerak.
85. Oʻrnatilgan mebelga qoʻyiladigan talablar:
a) salonning oʻrnatilgan mebeli (shkaflar, tokchalar, antresollar, stellajlar) kuzovning kuch elementlariga ishonchli mahkamlangan boʻlishi kerak. U koʻchma buyumlarni 15 soniyadan koʻp boʻlmagan vaqt ichida oson va qulay mahkamlash va boʻshatishni taʼminlaydigan mahkamlash elementlariga ega boʻlishi kerak;
b) tortma qutilar ochiq va yopiq holatlarda mahkamlanishi kerak;
v) shkaf va tokchalar eshikchalari qotib qolmasdan, silliq yopilishi kerak. Tez tibbiy yordam avtomobili harakatlanayotganda ularning oʻz-oʻzidan ochilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ochiq tokchalar balandligi kamida 30 mm boʻlgan bortikka ega boʻlishi kerak.
86. Avtomobillarning tibbiy uskunalar bilan toʻliq jihozlanganligi va uskunalarning belgilangan tibbiy talablarga muvofiqligi Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
7-§. Avtosamosvallarga qoʻyiladigan talablar
87. Avtosamosvallarning gidravlik uskunasi ushbu ilovaning 309- va 310-bandlari talablariga mos kelishi kerak.
8-§. Sement tashuvchi avtomobillarga qoʻyiladigan talablar
88. Sement tashuvchi avtomobilning konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7-paragraflari talablariga mos kelishi kerak.
89. 0,07 MPa dan ortiq bosim ostida ishlashga moʻljallangan Sement tashuvchi avtomobillar sisternalari va yuklash lyuklarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
90. Sement tashuvchi avtomobil quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
a) sisterna yuklash lyuklariga xizmat koʻrsatish uchun narvon va toʻsiqlangan maydoncha bilan;
b) sisternada bosim mavjud boʻlganda yuklash lyukining ochilishiga yoʻl qoʻymaydigan qulflash qurilmasi bilan bloklangan, sisternadagi bosimni chiqarish qurilmasi bilan;
v) pnevmatik tushirish tizimidagi ehtiyot klapan bilan;
g) tushirishni favqulodda toʻxtatish uchun kran bilan;
d) sisternadagi bosim koʻrsatkichi bilan;
e) sisternada taʼmirlash ishlarini olib borish imkonini beruvchi yuklash lyuki bilan.
91. Signal ranglar va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
92. Tushirish paytida ish zonasi havosidagi mineral moy va Sement changi konsentratsiyasi darajasi 5—6 mg/m3 dan oshmasligi kerak.
93. Operator ish oʻrnidagi shovqin xususiyatlari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
94. Pnevmatik tushirishni boshqarish organlaridagi kuchlar ushbu ilovaning 2-bobi 3-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
9-§. Avtoevakuatorlarga qoʻyiladigan talablar
95. Avtoevakuatorlar toʻq sariq rangli chaqnovchi mayoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Chaqnovchi mayoqlar BMT YIK Qoidalari № 65-00 talablariga hamda kecha vaqtida ishlash uchun ish zonasini yorituvchi faralarga mos kelishi kerak.
96. Avtoevakuatorning gidravlik uskunasi, agar u oʻrnatilgan boʻlsa, ushbu ilovaning 2-bobi 8-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
97. Transport vositalarini toʻliq yuklash orqali tashiydigan avtoevakuatorlar evakuator platformasida transport vositalarini mahkamlash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak, ular oldingi toʻsiqni, gʻildirak toʻsigʻini, gʻildirak stropasini oʻz ichiga olishi kerak.
10-§. Transport vositalari shassisidagi tibbiy komplekslarga qoʻyiladigan talablar
98. Boʻyashga qoʻyiladigan talablar:
a) yengil avtomobillar va avtobuslarda (kapotli avtobuslardan tashqari) bajarilgan tibbiy komplekslarda ishlab chiqaruvchi tomonidan qoʻllanilgan asosiy boʻyoq rangi saqlanib qoladi.
b) yuk avtomobillari, yarimtirkamalar, tirkamalarga, kapotli avtobuslarga, shuningdek, tibbiy maqsaddagi yashash konteynerlariga oʻrnatilgan tibbiy komplekslar kuzovlarining tashqi yuzalari quyidagi ranglardan biriga boʻyalgan boʻlishi kerak: kulrang-koʻk, tutunsimon, bej (och bej, kulrang-bej, toʻq bej), qumsimon. Ushbu bandda sanab oʻtilgan ranglarning kombinatsiyasidan (ikki rangli) boʻyash mumkin.
Transport vositalarining oʻng va chap tomonlariga koʻrinishi, rangi, oʻlchami va joylashuvi bir xil boʻlgan rang-grafik sxemalar tushiriladi.
99. Tibbiy komplekslarga qoʻshimcha tashqi tovush va yorugʻlik signallarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.
11-§. Yongʻinni oʻchirish avtomobillariga qoʻyiladigan talablar
100. Yongʻin oʻchirish mashinasining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massadagi yon tomonga statik barqarorlik burchagi kamida 30° boʻlishi kerak.
101. Yongʻin oʻchirish avtomobilining tomidagi yongʻin oʻchirish uskunalari joylashuvi va oʻrnatilishi transport vositasi agʻdarilganda ekipaj kabinasi butunligini saqlashni taʼminlashi kerak.
102. Nasos qurilmasini boshqarish tizimini asosiy shassi tormoz tizimining resiverlariga ulash, hatto kompressor oʻchirilgan holatda ham tormoz privodidagi bosimning bosimni rostlashning minimal chegarasining 80 % dan pastga tushishiga, shuningdek, prujinali energiya akkumulyatorlarining ishga tushishiga sabab boʻlmasligi kerak.
103. Yongʻinni oʻchirish avtomobili tomiga yirik gabaritli uskunalarni (qoʻl narvonlari, soʻrish shlanglari va h.k.) joylashtirishga ruxsat etiladi, bunda tomga joylashtiriladigan uskuna asosiy shassining koʻrish parametrlarini yomonlashtirmasligi kerak. Tomga oʻrnatilgan yongʻin shlangining joylashuvi yongʻinni oʻchirish vositalarining chiqarilish boshida va oxirida old oynasi bilan aloqaga kelishini oldini olishi kerak. Zarur boʻlganda old oyna ustiga himoya soyaboni oʻrnatilishi kerak. Soyabon haydovchi oʻrnidan koʻrinishni kamaytirmasligi kerak.
104. Agar yoʻlovchi boʻlim eshigi ochilishining pastki qismi yerdan 400 mm dan yuqori boʻlsa, yongʻin oʻchirish mashinalari xavfsizlik zinapoyalari va tutqichlar bilan jihozlanishi kerak..
105. Ishlash uchun moʻljallangan tomdagi maydonchalar va ochiq platformalar perimetri boʻyicha balandligi kamida 100 mm boʻlgan toʻsiq va sirpanishga toʻsqinlik qiluvchi qoplamaga ega boʻlishi kerak.
106. Tomga yoki maydonchaga koʻtarilish uchun narvonlar kengligi kamida 150 mm, chuqurligi kamida 125 mm boʻlgan zinalarga ega boʻlishi kerak. Zinalar orasidagi masofa 300 mm boʻlishi kerak. Narvon zinalari koʻtarilayotgan xodimning oyogʻi barqaror turishini taʼminlaydigan yuzaga ega boʻlishi kerak. Ikkita va undan ortiq zina boʻlganda tutqich yoki skobalar oʻrnatilishi kerak.
107. Yongʻin avtomobillari operator ish zonasidan chiqindi gazlarni chiqarish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yongʻin avtomobili dvigateli chiqindi gazlarini chiqarish trubasi tizimi yongʻin avtomobilini boshqarish organlari yonida turgan operator tomonga yoʻnaltirilmagan boʻlishi kerak.
108. Ekipaj kabinasiga qoʻyiladigan talablar:
(a) haydovchining ish joyining kengligi kamida 800 mm, haydovchi yonida oʻtirgan har bir yoʻlovchi uchun oʻrindiqlarning kengligi esa kamida 450 mm boʻlishi kerak;
(b) oʻrindiqlar yonma-yon joylashtirilganda, birinchi qator ikkinchi qatordan jarohat olishni oldini oluvchi tutqich bilan jihozlangan boʻlinma bilan ajratilishi kerak. Boʻlinma ekipaj aʼzolari oʻrtasidagi vizual yoki ogʻzaki muloqotga toʻsqinlik qilmasligi kerak;
s) eshiklar harakat yoʻnalishi tomon ochilishi va tashqi hamda ichki boshqaruv tutqichlariga ega qulflash mexanizmlari bilan jihozlanishi kerak;
d) ichki qulflar transport vositasi harakatlanayotganda ichkarida oʻtirgan ekipaj aʼzolari tomonidan tasodifan ochilishini oldini oluvchi mexanizm bilan jihozlanishi kerak; Qulflash mexanizmlari tutqichlari jarohat olishni oldini oladigan shaklda boʻlishi kerak;
e) ekipaj boʻlimidagi uskuna shunday joylashtirilishi kerakki, keskin burchaklar yoki keskin chetlar ekipajga jarohat yetkazishi mumkin boʻlmasin. Uskuna harakatlanayotgan paytda oʻz-oʻzidan siljishini oldini oladigan tarzda mahkamlanishi kerak;
f) ekipaj boʻlimi sovuq mavsumda barcha ish sharoitlari doirasida ichki haroratni kamida 15 °C darajada saqlay oladigan isitkich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.109. Yongʻin oʻchirish avtomobilining maxsus agregatlari ishlaganda operator ish oʻrnidagi tovush darajasi ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
110. Yongʻin oʻchirish avtomobili gidrantdan ishlayotganda yongʻin oʻchirish avtomobili nasos qurilmasining konstruksiyasi koʻpik hosil qiluvchi moddaning suv taʼminoti tarmogʻiga tushishi imkoniyatini istisno qilishi kerak.
111. Boshqarish organlariga qoʻyiladigan talablar:
a) ushbu ilovaning 2-bobi 3-paragrafi talablari bajarilishi kerak;
b) har bir boshqarish organi yonida uning vazifasi va holatini belgilovchi belgi boʻlishi kerak. Belgi, agar bu qismlar yongʻin avtomobilidan operativ foydalanishda demontaj qilinishi lozim boʻlsa, koʻchma qismlarda joylashtirilmasligi kerak;
v) Yongʻin oʻchirish avtomobilining maxsus agregatlarini boshqarish organlari, qopqoqlarni ochish uchun dastaklar, idishlar lyuklari, ekipaj kabinasi eshiklari, boʻlimlar va boshqa elementlarning dastaklari qoʻl himoya vositalarida qoʻl bilan ushlash imkoniyatini taʼminlashi kerak.
112. Yongʻin oʻchirish avtomobillari avtomobilning old va orqa qismlarida tumanga qarshi faralar va qidiruv faralari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Oldingi qidiruv farasini boshqarish kabinadan oʻng tomondagi eng chekka oʻrindan amalga oshirilishi kerak.
113. Yongʻin oʻchirish avtomobilining rang-grafik sxemasiga, maxsus yorugʻlik va tovush signallariga qoʻyiladigan talablar ushbu ilovaning 2-bobi 10-paragrafiga muvofiq belgilangan.
114. Elektr uskunalari xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar:
a) Yongʻin oʻchirish avtomobilining elektr kuchlantirish qurilmalari konstruksiyasi, shuningdek, elektr ulanishlari xizmat koʻrsatuvchi xodimlarni elektr toki urishidan xavfsizligini taʼminlashi kerak;
b) statsionar va koʻchma elektr energiyasi qabul qiluvchilarining yoqilganlik holati, kuchlanish mavjudligi, muayyan turdagi elektr uskunalar uchun belgilangan boshqa harakatlarni koʻrsatish uchun ogohlantiruvchi signallar, yozuvlar va lavhalar qoʻllanilishi kerak;
v) elektr simlar uzilib qolishi, ishqalanib yeyilishi imkoniyatini istisno qilish uchun mustahkam mahkamlangan, shuningdek, yongʻinning harorat omillari, suv toʻkilishi va atmosfera yogʻinlari taʼsiridan himoyalangan boʻlishi kerak;
g) kirishlar, oʻtkazgichlar, ulagichlar belgilangan boʻlishi kerak. Oʻtkazgichlarni belgilash har bir oʻtkazgichning ikkala uchida bajarilishi kerak;
d) turli chastota va kuchlanishdagi tok uchun moʻljallangan elektr uskunalari elementlarining korpuslari oʻziga xos rangga ega boʻlishi, ulagichlar esa bir-biriga oʻzaro ulanib qolish imkoniyatini istisno qilish uchun konstruktiv jihatdan farq qilishi kerak;
e) qoʻshimcha elektr uskunalari elementlarining quvvat berish elektr zanjirlari eriydigan saqlagich yoki avtomatik uzgich bilan jihozlanishi kerak;
j) Yongʻin oʻchirish avtomobillari asosiy shassining akkumulyator batareyasi uzgichi (massa uzgichi) bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
z) izolyatsiya shikastlanishi natijasida xavfli kuchlanish ostida qolishi mumkin boʻlgan elektr uskunalarining barcha metall tok oʻtkazmaydigan qismlari quvvat manbai korpusi bilan, shuningdek, yongʻin avtomobili shassisi bilan elektr aloqaga ega boʻlishi kerak;
i) Yongʻin oʻchirish avtomobili kuchlantiruvchi elektr uskunalarining alohida ajratilgan, nominal kuchlanishi 230 va 400 V boʻlgan quvvat zanjirlari oʻrtasida hamda korpusga nisbatan izolyatsiya qarshiligi UXL va TS iqlim sharoitlarida kamida 0,5 MOm boʻlishi kerak.
115. Yongʻin oʻchirish avtomobilida himoya yerga ulanishini ulash imkoniyati koʻzda tutilishi kerak. Yerga ulash qurilmasining kontakt yuzasi yuqori elektr oʻtkazuvchanlikka ega korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi kerak. Yerga ulash qisqichi joylashgan joy yongʻin avtomobili konstruksiyasining (yongʻin ustki qurilmasi, suv-koʻpik kommunikatsiyalari va avtomobilning asosiy shassisi) barcha metall elementlari bilan elektr jihatdan bogʻlangan boʻlishi kerak (kontakt joylarida oʻtish qarshiligi 2000 mkOm dan oshmasligini taʼminlaydigan metallashtirish oʻzaro ulagichlari oʻrnatilgan). Yerga ulash yerga ulovchi konstruksiyalarga mahkamlash uchun maxsus qurilma bilan jihozlangan, kesim yuzasi kamida 10 mm2 boʻlgan izolyatsiyalanmagan mis koʻp tolali sim yordamida amalga oshirilishi kerak.
116. Yongʻin oʻchirish avtomobillari shaxsiy tarkibni elektr toki urishidan himoya qilish shaxsiy himoya vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
117. Yongʻin xavfsizligi talablari:
a) Yongʻin oʻchirish avtomobili konstruksiyasida qoʻllaniladigan materiallar oʻt bardoshlik talablariga mos kelishi kerak.
b) Yongʻin oʻchirish avtomobili konstruksiyasida ekipaj kabinasi, asosiy agregatlar, yoqilgʻi baklari, yoqilgʻi magistrallarini yuqori issiqlik oqimlari taʼsiridan himoya qilish tizimini oʻrnatish imkoniyati koʻzda tutilishi kerak.
v) benzinli dvigatelli yongʻinni oʻchirish avtomobillarining yoqilgʻi baklari va dizelli dvigatelli yongʻin avtomobillarining yoqilgʻi baklarining quyish ogʻizlari ekipaj kabinasidan tashqarida joylashgan boʻlishi kerak. Yoqilgʻi baki va uning quyish ogʻzi yongʻin avtomobili kuzovi gabaritidan chiqmasligi kerak.
g) qoʻshimcha yoqilgʻi quvurlarining joylashuvi ularni abraziv, korroziyaviy va zarba taʼsiridan himoyalanishini taʼminlashi kerak. Qoʻshimcha yoqilgʻi quvurlari yongʻin avtomobili ramasi deformatsiyaga uchraganda ularning shikastlanishining oldini olish uchun kompensatorlarga ega boʻlishi kerak.
d) dizelli dvigatelli yongʻin avtomobilining chiqindi trubasi konstruksiyasida unga uchqun tutuvchi oʻrnatish koʻzda tutilishi kerak.
e) Yongʻin oʻchirish avtomobilining elektr kuchlantirish qurilmalarining yongʻin xavfsizligi taʼminlanishi kerak.
j) Yongʻin oʻchirish avtomobillari kamida ikkita oʻt oʻchirgich bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ularning mahkamlanish joylari yongʻin avtomobili uskunalarining oson yetib boriladigan zonalarida boʻlishi kerak. Bunda ulardan biri haydovchi oʻrindigʻi yonida, ikkinchisi esa yongʻin avtomobilining kuzovida (boʻlimlarida) boʻlishi kerak.
118. Past haroratli olov oʻchiruvchi moddadan sovitishga uchraydigan va operator ishlagan vaqtda tegib ketish mumkin boʻlgan yongʻin avtomobili quvurlari va agregatlarining yuzalari izolyatsiyalangan boʻlishi kerak.
119. Toʻxtab turganda ochiq eshiklar, oʻrnatilgan chiqma tayanchlar, avtomobilning uzunligi yoki kengligi boʻyicha gabarit oʻlchamlarini oshiruvchi yoritish moʻralarining tortmalari yongʻin avtomobilining gabaritlarini koʻrsatuvchi yorugʻlik qaytaruvchi elementlar yoki boshqa signal qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
120. Haydovchining asboblar kombinatsiyasida ochiq eshiklar, chiqma tayanchlarning oʻrnatilishi, yoritish moʻralarining koʻtarilishi va yongʻin avtomobili harakatiga toʻsqinlik qiluvchi boshqa holatlar haqida signal beruvchi yorugʻlik indikatorlari boʻlishi kerak.
121. Suv yoki boshqa suyuq olov oʻchiruvchi modda uchun sisterna ichida avtomobil harakatlanayotganda suyuqlik tebranishini soʻndirishni taʼminlaydigan koʻndalang toʻlqin toʻsqichlari (boʻlinmalar, gʻovaksimon toʻldirgich va h.k.) joylashtirilgan boʻlishi kerak. Toʻsqich maydoni sisternaning koʻndalang kesim maydonining 95 % ini tashkil etishi kerak. Toʻlqin toʻsqichlari sisternani hajmi har biri 1500 l dan oshmaydigan oʻzaro tutashgan boʻlimlarga boʻlishi kerak. Sisterna kengligi orqa tashqi shinalar izi oʻlchamining 80 % idan ortiq boʻlganda boʻylama toʻlqin toʻsqichini oʻrnatish shart.
122. Yongʻin oʻchirish avtomobillari ikkita gʻildirak tirgovichi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
123. Yoritish moʻrasiga qoʻyiladigan talablar:
a) privod turidan qatʼi nazar, moʻra uni belgilangan balandlikda mahkamlaydigan tormozga ega boʻlishi kerak;
b) moʻra konstruksiyasi 10 m/s gacha shamol tezligida uni tortmalarsiz ekspluatatsiya qilish imkonini berishi kerak.
124. Strela yoki boʻgʻinlar toʻplami (avtonarvon, egiluvchan yongʻin avtokoʻtargichi, yongʻin koʻpik koʻtargichi) bilan jihozlangan yongʻin avtomobillariga xavfsizlik talablari:
a) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillari qutqaruv ishlarini va yongʻinlarni oʻchirishni xavfsiz oʻtkazish imkonini beruvchi statik va dinamik turgʻunlikka ega boʻlishi kerak, jumladan:
6° gacha (shu jumladan,) qiyalikka ega yuzada oʻrnatilganda;
olov oʻchiruvchi moddalarni berish qurilmalari bilan ishlaganda;
narvon (lyulka) uchi darajasidagi shamol tezligi 10 m/s dan oshmaganda.
b) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillari quyidagilarni istisno qiluvchi blokirovkalarga ega boʻlishi kerak:
resorlar bloklanmagan va tayanchlar koʻtarilgan holatda strelaning (boʻgʻinlar toʻplamining) harakatlanish imkoniyatini;
strelaning (boʻgʻinlar toʻplamining) ish maydonidan tashqarida harakatlanish imkoniyatini;
strela (boʻgʻinlar toʻplami) ish holatida turganda tayanchlarni koʻtarishni;
avtomobil harakatlanayotganda tayanchlarning oʻz-oʻzidan chiqib ketishini;
lift kabinasi strela boʻylab harakatlanayotganda yoki uning eng past holatida boʻlmaganda strelaning siljishini;
strela (boʻgʻinlar toʻplami)ni transport holatiga oʻrnatgandan keyin uning yanada harakatlanishini;
quvvat olish qutisi yoqilgan, resorlar bloklangan, tayanchlar chiqarilgan va strela (boʻgʻinlar toʻplami) koʻtarilgan holatda avtomobilning harakatlanishini;
konstruksiyaning chekka nuqtalari (frontal zarbadan himoyalovchi cheklagichlar) toʻsiqqa tegib ketganda strela (boʻgʻinlar toʻplami), lyulkaning harakatlanishini;
yuk koʻtarish qobiliyati 10 % dan ortiq oshirilganda strela (boʻgʻinlar toʻplami)ning harakatlanishini.
v) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillari asosiy kuch agregati yoki shassi dvigateli privodi ishdan chiqqan taqdirda strela, boʻgʻinlar toʻplamini transport holatiga keltirish uchun favqulodda privodga ega boʻlishi kerak.
g) avtonarvon yoki koʻtargich uchining harakatlanish tezligi xavfsizlik maydonining chegaraviy qiymatlariga yoki harakat privodlari ijro mexanizmlarining chekka holatlariga yetganda avtomatik ravishda sekinlashishi kerak.
d) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich quyidagi koʻrsatkichlar (nazorat asboblari) bilan taʼminlangan boʻlishi kerak:
strela, boʻgʻinlar toʻplami, lyulka, lift kabinasining koʻtarilish balandligi va vileti (chiqib turishi);
strelaning pastki boʻgʻini ogʻish burchagi;
strelaning koʻndalang ogʻish burchagi.
e) strela, boʻgʻinlar toʻplami, lyulka, lift kabinasining koʻtarilish balandligi va vileti koʻrsatkichlari (nazorat asboblari) operator ish oʻrnidan yaxshi koʻrinadigan yagona blokka joylashtirilgan boʻlishi va koʻrsatkichlar xatoligi 5 % dan oshmasligi kerak.
j) boshqarish pultlarida joylashgan avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargichning tovush va yorugʻlik signalizatsiyasi quyidagilar haqida xabar berishi kerak:
strela, boʻgʻinlar toʻplami, lyulka, lift kabinasining harakat ish maydoni chegarasiga yaqinlashishi;
strela, lyulka, lift kabinasining ortiqcha yuklanishi;
frontal zarbadan himoyalovchi cheklagichning ishga tushish momenti;
tayanchning yerdan yoki tagligdan ajralish momenti;
oʻqlarning ustma-ust tushish momenti (avtonarvon uchun);
zinalarning ustma-ust tushish momenti (avtonarvon uchun).
z) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich lyulka polining har qanday holatda gorizontal boʻlishini va strela boʻylab joylashgan narvon zinalarining (agar u boʻlsa) gorizontal boʻlishini taʼminlaydigan tekislash tizimiga ega boʻlishi kerak. Bunda lyulka poli tekisligining gorizontaldan ogʻishi 3° dan, zinalarniki esa — 2° dan oshmasligi kerak.
i) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich lyulkalari (1,1 ± 0,1) va (0,5 ± 0,1) m balandlikda joylashgan ikki qator tutqichdan tashkil topgan toʻsiqqa ega boʻlishi kerak. Lyulka polining perimetri boʻylab balandligi kamida 0,1 m boʻlgan uzluksiz toʻsiq (plintus) boʻlishi kerak. Lyulka toʻsigʻining elementlari (tutqichlar) turli yoʻnalishlarda kamida 1300 N konsentrlangan yukka bardosh berishi kerak.
k) lift kabinasi perimetri boʻyicha balandligi kamida 1,5 m boʻlgan katakli toʻsiqqa ega boʻlishi kerak.
l) egiluvchan avtokoʻtargichning lyulkasi va avtonarvonning lift kabinasi ichkaridan va tashqaridan ochiladigan qulfli bitta yoki bir nechta bir tabaqali eshikcha bilan jihozlangan boʻlishi kerak (EAK lyulkasi qaytariladigan tutqichlar bilan jihozlanishi mumkin). Bunda oʻtish joyi kengligi kamida 500 mm boʻlishi kerak.
m) boshqarish pultidagi egiluvchan avtokoʻtargich lyulkasining barcha harakatlarini boshqarish organlari oʻz-oʻzidan qaytadigan boʻlishi, ularning oʻz-oʻzidan yoqilib ketish imkoniyatini istisno qilishi va mexanizmlarning yoqiladigan harakatlarini belgilashi kerak.
n) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillarining boshqarish pultlari tovush signalini yoqish va avtomobil dvigatelini oʻchirmasdan bajarilayotgan manyovrni favqulodda toʻxtatish qurilmalariga ega boʻlishi kerak.
o) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich asosiy boshqarish puliining lyulka bilan ikki tomonlama karnayl? aloqasini taʼminlaydigan gaplashuv qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
12-§. Favqulodda vaziyatlar va qutqaruv xizmatlari transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
125. Favqulodda vaziyatlar va qutqaruv xizmatlari transport vositalari ushbu ilovaning 2-bobi 10-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
13-§. Kommunal xoʻjalik va yoʻllarni saqlash uchun transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
126. Maxsus uskunaning tarkibiy qismlari (shu jumladan, simlar, kabellar, ulovchi armatura, quvurlar va h.k.) ularning tasodifiy shikastlanishi xavfli holat yuzaga kelishi imkoniyatini istisno qiladigan tarzda bajarilishi kerak.
127. Maxsus uskunaning koʻtariladigan va agʻdariladigan qismlari ularni koʻtarilgan holatda mahkamlash uchun tayanchlar va (yoki) ularning oʻz-oʻzidan agʻdarilishi va keskin tushib ketishini istisno qiluvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
128. Maxsus uskunani boshqarish puliy maxsus uskuna taʼsir zonasida joylashgan boʻlmasligi kerak.
129. Maxsus uskunaning ish organlarini boshqarish puliy operator butun ish maydonchasini koʻrib turadigan tarzda joylashgan boʻlishi kerak.
130. Maxsus uskunaning yuk ushlab turuvchi qurilmalari yuklarning oʻz-oʻzidan siljishi yoki agʻdarilishini istisno qiluvchi ushlab turishni taʼminlashi kerak.
131. Bir vaqtda yoki belgilangan tartibda boʻlmagan holda taʼsir qilinishi avariya holatiga yoki uskunaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqarish organlari oʻzaro bloklangan boʻlishi kerak.
Bloklash uskunani yoki uning istalgan elementini toʻxtatish uchun xizmat qiluvchi boshqarish organlariga taalluqli boʻlmasligi kerak.
132. Maxsus uskunani boshqarish richaglariga qoʻllaniladigan kuchlar harakatlanish usuli va foydalanish chastotasiga qarab 10-jadvalda keltirilgan qiymatlarga mos kelishi kerak.
|
|
10-jadval |
||
|
Maxsus uskunani boshqarish richaglariga qoʻllaniladigan kuchlar |
|||
|
|
|||
|
Richagning harakatlanish usuli |
Kuchlar, N, koʻpi bilan |
||
|
Foydalanish chastotasi, smenada, marta |
|||
|
240 — 17 |
16 — 5 |
5 dan kam |
|
|
Asosan barmoqlar bilan |
10 |
10 |
30 |
|
Asosan bilak bilan |
15 |
20 |
40 |
|
Asosan bilak va tirsak bilan |
25 |
30 |
60 |
|
Butun qoʻl bilan |
40 |
60 |
150 |
|
Ikkala qoʻl bilan |
90 |
90 |
200 |
133. Quvur armaturasining qoʻlda boshqariladigan privodi richagi dastasiga qulflash organini yopish (yoki ochishda qoʻzgʻatish) paytida ikkala qoʻl bilan qoʻllaniladigan kuch 450 N dan oshmasligi kerak.
134. Har qanday texnologik rejimda operator ish oʻrnidagi maksimal tovush darajasi 110 dB(A) dan oshmasligi kerak.
135. Tashqi shovqin darajasi 11-jadvalda koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
|
|
11-jadval |
|
Tashqi shovqin darajasiga qoʻyiladigan talablar |
|
|
|
|
|
Asosiy shassi turi |
Tovush darajasi, dB(A) |
|
Toʻliq massasi 3500 kg dan ortiq va dvigatel quvvati, kVt: |
|
|
75 dan kam |
81 |
|
75 va undan ortiq, ammo 150 dan kam |
83 |
|
150 va undan ortiq |
84 |
|
Traktor |
85 |
Izoh: texnologik operatsiyalarni (yuvish, sugʻorish, supurish, qor tozalash, yoʻl qoplamalariga sepish va h.k.) bajaradigan mashinalar uchun tovush darajasini 2 dB(A) ga oshirishga ruxsat etiladi.
136. Mashina harakatlanayotganda transport vositasining gabarit kengligidan gabarit chiroqlarining tashqi chetidan chapga va (yoki) oʻngga 0,4 m dan ortiq chiqib turadigan, yoki transport vositasining gabarit uzunligidan oldinga va (yoki) orqaga 1,0 m dan ortiq chiqib turadigan texnologik uskuna konstruksiyasi elementlari chiziqlar bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Chiziqlarning rangi — kengligi bir xil, 30 dan 100 mm gacha boʻlgan, tashqariga va pastga qarab 45°± 5° burchak ostida ogʻma joylashgan, navbatlashib keluvchi qizil va oq (sariq) chiziqlar.
Bundan tashqari, bunday konstruksiya elementlari BMT YIK Qoidalari № 3 boʻyicha IA sinf yorugʻlik qaytaruvchilar yoki oldinga va orqaga qaratilgan yorituvchi yuzali gabarit chiroqlari bilan belgilanadi.
137. Texnologik yozuvlar boshqarish postidan koʻrinadigan joylarda joylashtirilgan boʻlishi kerak.
138. Boshqarish va nazorat organlari organning vazifasini koʻrsatuvchi belgilar bilan belgilanishi kerak. Tegishli belgi boʻlmaganda yozuvlarni qoʻllashga ruxsat etiladi.
139. Maʼlumot lavhalari uskunaning har qanday agregat va uzellariga oʻrnatilishi mumkin, lekin ular barcha ehtiyot qurilmalarda boʻlishi shart.
140. Texnik xususiyatiga koʻra va (yoki) texnologik operatsiyalarni bajarishda maksimal tezligi Yoʻl harakati qoidalari bilan ruxsat etilgandan past boʻlgan transport vositalariga tezlikni cheklovchi taniqlik belgisi oʻrnatilishi kerak. Agar transport vositasining texnologik operatsiyalarni bajarishdagi harakat tezligi transport tezligidan past boʻlsa, ushbu operatsiyalarni bajarishda tezlikni cheklovchi belgi oldinga oʻrnatilishi kerak.
Maksimal tezlik haqidagi qoʻshimcha maʼlumot ekspluatatsiya hujjatlarida koʻrsatilishi kerak.
141. Agar texnologik uskuna konstruksiyasi tufayli BMT YIK Qoidalari № 48 boʻyicha ushbu oʻlchamga rioya qilish imkonsiz boʻlsa, yaqin yorugʻlik faralarini oʻrnatish balandligini maksimal 3250 mm gacha oshirishga ruxsat etiladi. Yaqin yorugʻlik faralari shunday sozlanishi kerakki, yaqin yorugʻlik nurining chap qismidagi yorugʻlik chegarasi va mashinaning gorizontal tayanch yuzasini oʻz ichiga olgan tekislikning kesishish chizigʻi BMT YIK Qoidalari № 48 boʻyicha oʻrnatilgan faraning shunga oʻxshash chizigʻiga toʻgʻri kelsin.
142. Agar mashinaning oldida oʻrnatilgan texnologik uskuna konstruksiyasi tufayli BMT YIK Qoidalari № 48 boʻyicha ushbu oʻlchamga rioya qilish imkonsiz boʻlsa, mashinaning old uchidan burilish koʻrsatkichlarining yon takrorlagichlarigacha boʻlgan masofani maksimal 3500 mm gacha oshirishga ruxsat etiladi.
143. Yoʻllarda tozalash ishlarini bajarish uchun moʻljallangan mashinalar sariq yoki toʻq sariq rangdagi maxsus yorugʻlik signallari (chaqnovchi mayoqlar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Chaqnovchi mayoqlarning soni va joylashuvi ularning yorugʻlik manbai markazidan oʻtuvchi gorizontal tekislikda 360° burchak boʻyicha koʻrinishini taʼminlashi kerak.
144. Texnologik uskuna kecha vaqtida ishlayotganda ish zonasini yoritish uchun mashinalar ish zonasini yorituvchi qoʻshimcha faralar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
145. Gidravlik uskuna mavjud boʻlganda, u ushbu ilovaning 3-bobi 1-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
14-§. Neft va gaz quduqlariga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
146. Mexanik uzatmalar (zanjirli, kardanli, tishli va h.k.), muftalar, shkivlar va uskunaning boshqa aylanuvchi va harakatlanuvchi elementlari mustahkam mahkamlangan metall toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak.
147. Tez-tez koʻrikdan oʻtkaziladigan uskunaning toʻsiqlari tezda yechiladigan yoki ochiladigan boʻlishi kerak, buning uchun konstruksiyada toʻsiqni tezda va xavfsiz yechish hamda oʻrnatishni taʼminlaydigan dastalar, skobalar va boshqa maxsus qurilmalar koʻzda tutilishi kerak.
Ochiladigan toʻsiqlar ularni ochiq holatda ishonchli ushlab turadigan moslamalar bilan jihozlanishi kerak.
148. Toʻsiq sifatida ramkali metall toʻr ishlatilganda, toʻr simining diametri kamida 2,0 mm boʻlishi kerak.
149. Metall toʻr va panjaraning teshiklari oʻlchamlari 12-jadvalda koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
|
|
12-jadval |
|
Metall toʻr va panjara teshiklarining oʻlchamlari |
|
|
|
|
|
Toʻsiqlardan harakatlanuvchi elementlargacha masofa |
Teshikning maksimal kengligi (diametri), mm |
|
35 gacha |
6 |
|
35 dan 150 gacha |
20 |
|
150 dan 350 gacha |
30 |
150. Neft va gaz quduqlarini taʼmirlash uchun transport bazasidagi qurilmalarni boshqarish tizimlari konstruksiyasida quyidagilar koʻzda tutilishi kerak:
minorani (moʻrani) chiqarish cheklagichi;
talev blokini (ilgak blokini) koʻtarish cheklagichi;
yuk koʻtarish qobiliyati cheklagichi. Agar qurilmaning yuk koʻtarish qobiliyati koʻtarish mexanizmi dvigatelining maksimal aylantiruvchi momenti bilan cheklangan boʻlsa, yuk koʻtarish qobiliyati cheklagichini oʻrnatmaslikka ruxsat etiladi;
boshqarish richaglari va dastalarining alohida holatlarini bloklash;
minorani koʻtarish gidrotizimining shlanglari yoki quvurlari uzilganda minoraning (moʻraning) yiqilishining oldini oluvchi bloklash;
boshqarish tizimi ogohlantiruvchi signalizatsiya bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Ish zonasidagi signal tovush darajasi asosiy uskuna hosil qiladigan tovush darajasidan 8 dB(A) yuqori boʻlishi kerak.
151. Signal ranglar va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
15-§. Pul mablagʻlari va qimmatbaho yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
152. Transport vositasi faqat ichkaridan ochiladigan qoʻshimcha eshik qulflari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
153. Akkumulyator batareyasi transport vositasining yoʻlovchilar xonasidan tashqarida joylashtirilishi va yoʻlovchilar xonasi uchun belgilangandan past boʻlmagan sinfdagi zirh himoyasiga ega boʻlishi kerak.
154. Transport vositasi quyidagilarni joylashtirish uchun joyga ega boʻlishi kerak:
a) tibbiy dorixona (aptechka);
b) favqulodda toʻxtash belgisi;
v) oʻt oʻchirgich:
M1, N1 toifadagi transport vositalari uchun — haydovchi ish oʻrnidan yetib boriladigan zonada sigʻimi kamida 2 l boʻlgan bitta oʻt oʻchirgich;
N2, N3 toifadagi transport vositalari uchun — kamida ikkita oʻt oʻchirgich, ulardan biri sigʻimi kamida 2 l — haydovchi ish oʻrnidan yetib boriladigan zonada, boshqasi (boshqalari) umumiy sigʻimi kamida 5 l — yoʻlovchilar xonasida.
155. Haydovchi va ekipaj aʼzolari uchun mumkin boʻlgan zarba zonasidagi barcha uskuna elementlari, jumladan, zirh himoyasi elementlari, shikastlanishdan xavfsiz boʻlishi, yaʼni tayanch yuzasidan 10 mm dan ortiq chiqib turmasligi va kamida 3,2 mm burilish radiusiga ega boʻlishi yoki energiya yutuvchi qoplamalar bilan yopilgan boʻlishi kerak.
156. Salon tomidagi barcha elementlar (qattiqlik qirralari, yoritish plafonlari kronshteynlari va h.k.) tom yuzasiga nisbatan pastga 20 mm dan ortiq chiqib turmasligi va kamida 5 mm qirra burilish radiusiga ega boʻlishi yoki energiya yutuvchi qoplamalar bilan yopilgan boʻlishi kerak.
157. Yoʻlovchilar xonasida tashiladigan yuk ishonchli mahkamlangan boʻlishi, shikast yetkazishi mumkin boʻlgan chiqiqlarga ega boʻlmasligi va harakat jarayonida haydovchi hamda ekipaj aʼzolariga xalaqit bermasligi kerak.
158. Kabinadan (salondan) izolyatsiyalangan, ekipajni joylashtirish uchun boʻlimlarga ega transport vositasi har bir boʻlim uchun kamida uchta favqulodda chiqish yoʻliga ega boʻlishi kerak. Favqulodda chiqish yoʻli sifatida xizmat eshiklari, tomdagi favqulodda lyuk, xizmat eshigiga qarama-qarshi tomondagi zaxira eshik ishlatiladi.
159. N2 va N3 toifadagi transport vositalari uchun ekipajni joylashtirish boʻlimi tomidagi lyuk majburiydir. Favqulodda lyukning oʻlchamlari:
proyom maydoni kamida 2700 sm2;
lyuk proyomiga 45x59 sm oʻlchamdagi toʻrtburchak sigʻishi kerak;
zaxira eshik proyomiga sigʻadigan toʻrtburchakning oʻlchamlari kamida 65x100 sm boʻlishi kerak.
160. Transport vositasi haydovchi ish oʻrnidan akkumulyatorning massa klemmasini uzishni taʼminlaydigan favqulodda uzgich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
161. Transport vositasining yoqilgʻi baki portlashdan xavfsiz bajarilishi yoki uning yoʻlovchilar xonasidan past boʻlmagan sinfdagi zirh himoyasi koʻzda tutilishi kerak.
Yoqilgʻi baki toʻqnashuv va agʻdarilishda mumkin boʻlgan deformatsiyalardan maxsus himoyalangan boʻlishi kerak. Transport vositasi gʻildiraklarida 30° gacha qiyalikda turgan holatda bakning germetikligi buzilgan taqdirda yoqilgʻining tayanch yuzasiga erkin oqib chiqishini taʼminlaydigan qurilma koʻzda tutilishi kerak.
162. Pul tushumi va qimmatbaho yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga texnik reglamentning 4-ilovasida keltirilgan haydovchi oʻrnidan koʻrinishga oid umumiy talablar qoʻllanilmaydi, ular oʻrniga ushbu bandning talablari qoʻllaniladi:
Kuzov ustunlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarning burchaklari quyidagilardan koʻp boʻlmasligi kerak:
4° — oʻrta ustun hosil qiladigan;
11° — asosiy yon ustun hosil qiladigan.
A va V zonalarida koʻrinmaydigan zonalar boʻlmasligi kerak.
Ushbu talab old oynaning oʻrta va yon ajratuvchi ustunlariga (boʻlakli old oyna boʻlganda), rulga, tozalagich qismlariga, orqaga qarash oynalariga va tashqi antennaga tatbiq etilmaydi.
Kabinaning yon derazalari orqali oʻngga, chapga 90° va pastga 4° koʻrinish zonasida koʻrinmaydigan zonalar boʻlmasligi kerak.
Old oynaning A, V normativ zonalarining tozalanish darajasi 13-jadvalda keltirilgan qiymatlarga mos kelishi kerak.
|
13-jadval |
|||
|
Old oynaning A va V normativ zonalarining tozalanish darajasi |
|||
|
|
|||
|
Old oyna zonalari |
|||
|
A |
V |
||
|
Yaxlit oyna |
Boʻlakli oyna |
Yaxlit oyna |
Boʻlakli oyna |
|
84 |
65 |
80 |
70 |
163. Transport vositasida tashqi orqaga qarash oynalari eshiklar yopiq holatda ichkaridan rostlanadigan boʻlishi kerak.
164. Pul tushumi va qimmatbaho yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalarida yoqilgʻi sifatida siqilgan yoki suyultirilgan gazdan, shuningdek, benzin-gaz aralashmasidan foydalanadigan dvigatellarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.
165. Transport vositasining dvigatel boʻlimi haydovchi oʻrnidan masofadan boshqariladigan ishga tushirish privodiga ega yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yongʻin oʻchirish qurilmasi ishlaganda dvigatel boʻlimiga tushadigan olov oʻchiruvchi moddalar va yonish mahsulotlari haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar xonasiga tushmasligi kerak. Benzinli dvigatellar boʻlimlarini oʻchirish uchun yonuvchi bugʻ-gaz muhitida (havo bilan benzin bugʻlari) ishga tushganda portlashdan xavfsizlikni taʼminlaydigan yongʻin oʻchirish qurilmalari qoʻllanilishi kerak.
166. Yongʻin signalizatsiyasi datchiklari yongʻin chiqish xavfi eng yuqori boʻlgan joylarga oʻrnatilishi kerak:
dvigatel boʻlimida;
elektr uskunalari asboblari toʻplangan joylarda;
avtonom isitkichlar oʻrnatilgan joylarda.
167. Transport vositasi yoʻlovchilar xonasi konstruksiyasida (oʻrindiqlarning yostiq va suyanchiqlari, himoya ramkalari, bosh suyanchiqlari, tom qoplamasi, kabina va eshiklarning yon panellari, pol qoplamasi, asboblar kombinatsiyasi va h.k.) quyidagi materiallar ishlatilishi kerak:
yonish tezligi 100 mm/min va undan kam boʻlgan;
gorelka alangasidan 30 soniya ichida alangalanmagan;
oʻlchov bazasi boshlanishigacha toʻliq yonib bitmasdan oʻchgan.
16-§. Bolalarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
168. Umumiy talablar:
a) bolalarni tashishga moʻljallangan transport vositalari (avtobuslar) ushbu paragraf talablarini hisobga olgan holda M2 va M3 toifadagi transport vositalariga qoʻyiladigan umumiy xavfsizlik talablariga mos kelishi kerak.
b) maksimal konstruktiv tezligi 60 km/soatdan ortiq boʻlgan avtobus BMT YIK Qoidalari № 89 talablariga javob beruvchi tezlikni cheklash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
v) avtobusning oldi va orqasida Yoʻl harakati qoidalariga muvofiq “Bolalar guruhini tashish” taniqlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
g) kuzovning tashqi yon tomonlarida, shuningdek, avtobusning simmetriya oʻqi boʻyicha oldida va orqasida balandligi kamida 25 sm va qalinligi uning balandligining kamida 1/10 qismi boʻlgan toʻgʻri bosh harflar bilan “BOLALAR” qarama-qarshi rangdagi yozuvlari tushirilgan boʻlishi kerak.
Koʻrsatilgan yozuvlarga bevosita yaqin joyda (ularning balandligining kamida 1/2 qismi masofasida) hech qanday belgi yoki yozuvlar tushirilmasligi kerak.
d) avtobus kuzovi sariq rangga boʻyalgan boʻlishi kerak.
e) avtobus orqaga yurishda avtomatik tovush signali berilishini taʼminlaydigan qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
j) avtobusga oʻrnatilgan bevosita boʻlmagan koʻrish vositalarining barcha elementlari elektr isitkichga ega boʻlishi kerak.
z) avtobus ishlab chiqaruvchisi tomonidan avtobus xavfsiz ekspluatatsiyasini belgilovchi mexanizm, uzel va detallarni (rul boshqaruvi, tormoz tizimi, shinalar, oʻt oʻchirgichlar, favqulodda chiqish joylarini boshqarish mexanizmlari va boshq.) koʻzdan kechirish, sozlash va texnik xizmat koʻrsatish davriyligi, bolalarni tashish uchun avtobus tayyorlangan bazaviy avtobusga nisbatan ikki baravar qisqartirilgan boʻlishi koʻzda tutilishi kerak. Avtobus uchun ekspluatatsiya hujjatlarida tegishli koʻrsatma berilishi kerak.
169. Rejalashtirishga qoʻyiladigan talablar:
a) avtobusda faqat oʻtirish joylari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak;
b) bolalar uchun moʻljallangan oʻrindiqlar avtobus harakati boʻyicha oldinga qaratilgan boʻlishi kerak;
v) oʻrindiqlarning har bir koʻndalang qatorida “Toʻxtashni soʻrash” signal tugmasi koʻzda tutilishi kerak.
Signal tugmalari avtobusning ichki yon devoriga deraza pastki qirrasi ostiga oʻrnatilishi kerak;
g) haydovchi ish oʻrni uni yoʻlovchilar xonasidan ajratuvchi hech qanday toʻliq boʻlinmaga ega boʻlmasligi kerak;
d) haydovchi ish oʻrni quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
bolalar joylashgan joylardan yoqiladigan, toʻxtash zarurligi haqidagi tovush va yorugʻlik signallari bilan;
ichki va tashqi avtomobil karnay-ovoz kuchaytirgich qurilmasi bilan.
e) oʻz oʻrindigʻida oʻtirgan haydovchi bolalarning avtobusga kirish va undan chiqish jarayonini yoʻl sathidan avtobus poli yuzasigacha boʻlgan zonada nazorat qilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Agar bevosita koʻrinish yetarli boʻlmasa, bunday nazoratni amalga oshirishga imkon beruvchi qurilmalar (“videokamera-monitor” tizimi, oynalar tizimi, boshqa optik qurilmalar) oʻrnatilishi kerak;
j) yoʻlovchilar xonasi yon derazalarining fortochkalari mavjud boʻlganda, ularning balandligi derazaning umumiy balandligiga nisbatan 25% dan oshmasligi kerak. Fortochkalar derazaning yuqori qismida joylashgan boʻlishi kerak;
z) avtobusda qoʻlda koʻtarib yuriladigan yuk va (yoki) bagaj uchun har bir yoʻlovchi oʻrniga hisoblangan meʼyorda kamida 0,1 m2 va kamida 20 dm3 boʻlgan orqa qismdagi boʻlim va (yoki) derazalar ustidagi tokchalar yoki boshqa joylar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak;
i) tayanch-harakatlanish funksiyalari buzilgan bolalarni ham tashishga moʻljallangan avtobus konstruksiyasi variantida, avtobusda yigʻilgan holatdagi kamida ikkita nogironlar aravachasini joylashtirish uchun maxsus joy koʻzda tutilishi kerak. Bu joy bagaj boʻlimi bilan birlashtirilishi mumkin;
k) bagaj boʻlimi avtobus harakati vaqtida bagaj va yigʻilgan holatdagi nogironlar aravachalarining siljishiga toʻsqinlik qiluvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
l) bagaj boʻlimi toʻsigʻi bagaj va (yoki) nogironlar aravachalari massasining har 100 kg iga 200 N statik yukka bardosh berishi kerak;
m) avtobuslar yoʻlovchilar xonasida derazalar ustida qoʻl yuki uchun tokchalar boʻlganda, tokchalar kengligi kamida 30 sm, ular ustidagi boʻsh joy balandligi esa — kamida 20 sm boʻlishi kerak. Tokchalar ular tegib turgan avtobus devorlari tomonga qiyalikka ega boʻlishi kerak. Gorizontal yuzadan oʻlchangan qiyalik miqdori kamida 10° boʻlishi kerak.
Tokchalar konstruksiyasi avtobus harakatlanayotganda ulardan qoʻl yukining tushib ketishini istisno qilishi kerak;
n) avtobus poli va zinapoyalari qoplamasining materiali sirpanchiq boʻlmasligi kerak;
o) avtobus ikkita tibbiy dorixona (aptechka) bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
p) avtobusda kamida ikkita oʻt oʻchirgichni oʻrnatish uchun joylar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak, bunda joylardan biri haydovchi oʻrindigʻi yonida boʻlishi kerak.
170. Oʻrindiqlarga qoʻyiladigan talablar (3-rasm):
a) bir yoʻnalishda joylashgan oʻrindiqlar uchun oʻrindiq suyanchigʻining old yuzasi bilan oldinda joylashgan oʻrindiq suyanchigʻining orqa yuzasi orasidagi, oʻrindiq yostigʻi yuzasiga urinma gorizontal tekislikdan oʻtirgan bolaning oyoqlari uchun moʻljallangan pol qismi ustidan 55 sm balandlikda joylashgan gorizontal tekislikkacha boʻlgan oraliqda gorizontal boʻyicha oʻlchangan masofa (N) kamida 60 sm boʻlishi kerak;
b) bir kishilik oʻrindiq yostigʻining kengligi (2F) kamida 32 sm boʻlishi kerak;
v) bir kishilik oʻrindiqning boʻsh joy kengligi (G), oʻtirish joyining oʻrta vertikal tekisligidan har ikki tomonga, oʻrindiq suyanchigʻi boʻylab siqilmagan oʻrindiq yostigʻidan 20 dan 60 sm gacha balandlikda gorizontal boʻyicha oʻlchanganda, kamida 17 sm boʻlishi kerak;
g) ikki va koʻp kishilik ajratilmagan oʻrindiqlar yostigʻining kengligi ushbu bandning b) va v) kichik bandlarida koʻrsatilgan F va G qiymatlarini hisobga olgan holda belgilanishi kerak;
d) oʻrindiq yostigʻining chuqurligi (K) kamida 35 sm boʻlishi kerak;
e) oʻtirgan bolaning oyoqlari joylashgan pol darajasiga (I) nisbatan siqilmagan holatdagi oʻrindiq yostigʻining balandligi shunday boʻlishi kerakki, oʻrindiq yostigʻi yuzasiga urinma gorizontal tekislikning ushbu qism ustidagi balandligi 35 dan 40 sm gacha boʻlsin;
j) boʻlinmaga qaragan oʻrindiq BMT YIK Qoidalari №№ 36, 52 yoki 107 talablariga muvofiq oldida boʻsh joyga ega boʻlishi kerak;
z) oʻtishga qaragan oʻrindiq chetida qoʻl tayanchi yoki tutqich boʻlishi kerak. Qoʻl tayanchi yoki tutqichning oʻrindiq yostigʻidan balandligi (V) 18 ± 2 sm boʻlishi kerak;
3-rasm. Oʻrindiqlarni joylashuvi va oʻlchamlari
i) avtobusda bolalarni kuzatib boruvchi kattalar yoʻlovchisi uchun kamida bitta oʻrindiq koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Koʻrsatilgan oʻrindiqlar I sinf avtobuslar uchun BMT YIK Qoidalari № 36 yoki 107, A sinf avtobuslar uchun esa BMT YIK Qoidalari № 52 yoki 107 talablariga javob berishi kerak;
Oʻrindiqlarning joylashuvi kattalar yoʻlovchilariga avtobus harakati vaqtida bolalarni nazorat qilish imkonini berishi kerak.
k) bolalarni tashish uchun oʻrindiqlar quyidagi sinov yukiga bardosh bera oladigan mustahkamlik xususiyatlariga ega boʻlishi kerak:
bazaviy yuzadan 0,75 m balandlikda oʻrindiq suyanchigʻiga qoʻllaniladigan 1180 №. Yuk qoʻllanilishining markaziy nuqtasi siljishi kamida 100 mm va koʻpi bilan 400 mm boʻlishi kerak;
bazaviy yuzadan 0,45 m balandlikda oʻrindiq suyanchigʻiga qoʻllaniladigan 3140 №. Yuk qoʻllanilishining markaziy nuqtasi siljishi kamida 50 mm boʻlishi kerak;
l) oʻrindiq yostigʻi va suyanchigʻining konfiguratsiyasi, shuningdek, ularning qoplama materiali, avtobus tormozlanganda va burilganda ham bolalar yurishining xavfsizligini taʼminlashi kerak;
m) oʻrindiqlar bolalar uchun ushlab turuvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak, ular bel xavfsizlik kamari hamda rostlash va mahkamlash qurilmalari majmuidan iborat. Ushbu qurilmalar quyidagilarga mos kelishi kerak:
xavfsizlik kamarlarini mahkamlash joylarining mustahkamligiga nisbatan — BMT YIK Qoidalari № 14 ga;
qoʻllaniladigan xavfsizlik kamarlariga nisbatan — BMT YIK Qoidalari № 16 ga.
171. Kirish va chiqishni taʼminlashga qoʻyiladigan talablar:
a) umumiy yoʻlovchilar soni (kuzatuvchilar bilan birga) 22 kishidan oshmaydigan avtobuslar bitta eshikka, umumiy yoʻlovchilar soni (kuzatuvchilar bilan birga) 22 kishidan ortiq avtobuslar esa kirish va chiqish uchun moʻljallangan kamida ikkita xizmat eshigiga ega boʻlishi kerak;
b) eshik (yoki eshiklardan biri) haydovchi ish oʻrniga bevosita yaqin joylashgan boʻlishi kerak;
v) avtobus xizmat eshiklari ochiq yoki toʻliq yopilmagan holatda harakatning boshlanishiga toʻsqinlik qiluvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
g) avtobus haydovchiga bolalarning avtobusga kirishi va undan chiqishini sutkaning istalgan vaqtida koʻrish imkonini beruvchi xizmat eshiklari proyomlarini yoritish bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
d) bolalar kirishi va chiqishi uchun moʻljallangan xizmat eshigi uchun:
yoʻl sathidan birinchi zinapoyagacha boʻlgan balandlik 25 sm dan koʻp boʻlmasligi kerak. Koʻrsatilgan balandlikni taʼminlash uchun, zarur boʻlganda, BMT YIK Qoidalari № 36, 52 yoki 107 talablariga javob beradigan yigʻiladigan zinapoya (poyabzal) oʻrnatilishi yoki polni tushirish va (yoki) egish tizimi qoʻllanilishi kerak;
keyingi zinapoyalarning balandligi 20 sm dan koʻp boʻlmasligi kerak;
zinapoyalarning chuqurligi kamida 20 sm boʻlishi kerak.
e) bolalar chiqishi uchun moʻljallangan xizmat eshiklari oʻtish joylaridagi tutqichlar yoki dastaklar:
oʻtish joylari ikkala tomondan tutqich yoki dastalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak;
tutqich yoki dastalar bola xizmat eshigi yonida yoʻlda turgan holda yoki istalgan zinapoyada turgan holda ularni ushlab turishi mumkin boʻladigan tarzda joylashtirilgan boʻlishi kerak;
tutqich yoki dastalarning joylashish balandligi yoʻl yuzasidan yoki har bir zinapoya yuzasidan 60 dan 110 sm gacha boʻlishi kerak;
yoʻlda turgan bola uchun tutqich yoki dastalarning birinchi zinapoyaning tashqi chetiga nisbatan joylashish chuqurligi (gorizontal boʻyicha) 30 sm dan oshmasligi kerak;
istalgan zinapoyada turgan bola uchun tutqich yoki dastalarning shu zinapoyaning ichki chetiga nisbatan joylashish chuqurligi (gorizontal boʻyicha) 30 sm dan oshmasligi kerak.
j) tayanch-harakatlanish funksiyalari buzilgan va nogironlar aravachasida harakatlanadigan bolalarni muntazam tashish holatida, avtobusning yon yoki orqa qismida balandligi kamida 150 sm va kengligi 90 sm boʻlgan, nogironlar aravachasidagi bolalarning avtobusga kirishi uchun ishlatiladigan eshik koʻzda tutilishi kerak;
z) tayanch-harakatlanish funksiyalari buzilgan va nogironlar aravachasida harakatlanadigan bolalarning avtobusga kirishini va tashishning xavfsizligini taʼminlaydigan qurilmalar BMT YIK Qoidalari № 107 talablariga javob berishi kerak.
17-§. Uzun oʻlchamli yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
172. Uzun oʻlchamli yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalari quyidagilarga ega boʻlishi kerak:
yukni ishonchli mahkamlash uchun maxsus moslamalar;
yuk bilan harakatlanayotganda tortuvchi bilan tirkamani bogʻlovchi ishlaydigan tortish trosi;
kabinaning orqa tomonida oʻrnatilgan ehtiyot shchit.
18-§. Neft mahsulotlarini tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
173. Avtotsisternalar gazda ishlaydigan dvigatelli transport vositalariga oʻrnatilmasligi kerak.
174. Avtotsisterna konstruksiyasi xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ishlash xavfsizligini taʼminlashi kerak. Ekspluatatsiya hujjatlarida ekspluatatsiya vaqtida portlash-yongʻin xavfsizligi choralari, yongʻinning oldini olish va uni oʻchirish usullari, sisterna ichida ishlarni xavfsiz olib borish, avtotsisternani rostlash va taʼmirlash haqida maʼlumotlar keltirilgan boʻlishi kerak.
175. Texnikani filtrlangan neft mahsuloti bilan berilgan hajmni bir vaqtda oʻlchagan holda quyish uchun moʻljallangan tizimning uskuna va boshqarish organlari devorlari yonmaydigan materiallardan bajarilgan va oʻt bardoshlik chegarasi kamida 0,5 soat boʻlgan maxsus texnologik boʻlimda joylashgan boʻlishi kerak. Boʻlim koʻndalang joylashganda (sisterna orqasida), oʻt bardoshlik chegarasi kamida 0,5 soat faqat sisterna tomonidagi devor uchun taʼminlanadi. Devor sifatida sisterna tubi ishlatilishi mumkin.
176. Statik elektr toʻplanishidan himoya:
a) statik elektr toʻplanishining oldini olish uchun avtotsisterna uskunasi solishtirma hajmiy elektr qarshiligi 105 Om-m dan oshmaydigan materiallardan tayyorlanadi.
b) transport vositalarini statik elektrdan himoya qilish kimyo, neft-kimyo va neftni qayta ishlash sanoatida statik elektrdan himoya qilish qoidalari talablariga mos kelishi kerak.
v) avtotsisternaning metall va elektr oʻtkazuvchan metall boʻlmagan uskunasi, quvurlari yerga ulash boltiga nisbatan butun uzunligi boʻyicha uzluksiz elektr zanjiriga ega boʻlishi kerak. Zanjirning alohida qismlarining qarshiligi 10 Om dan oshmasligi kerak. Zanjir qarshiligini oʻlchashda shlanglar ulangan va yoyilgan holatda boʻlishi kerak.
g) agar avtotsisternada antistatik shlanglar qoʻllanilgan boʻlsa, zanjir qarshiligini tekshirish usuli konkret turdagi shlanglarning texnik hujjatida belgilangan usulga mos kelishi kerak. Bunday holda zanjir qarshiligi konkret turdagi shlangning texnik hujjatida ruxsat etilgandan koʻp boʻlmasligi kerak.
d) avtotsisternaning yerga ulash qurilmasi qarshiligi yerga ulash konturi bilan birgalikda 100 Om dan oshmasligi kerak.
177. Avtotsisternaning yoqilgʻi baki old va orqa devorlari tomonidan hamda tub tomonidan shchitkalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yoqilgʻi bakidan shchitkalargacha boʻlgan masofa kamida 20 mm boʻlishi kerak. Bunda bakdan yoqilgʻi sizib chiqqan taqdirda shchitkalar yoqilgʻining bevosita yerga toʻkilishiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.
178. Avtomobil chiqarish tizimining trubasi oʻngga oldinga chiqarilgan boʻlishi kerak. Truba konstruksiyasi isteʼmolchi tomonidan olinadigan uchqun tutuvchini oʻrnatish imkonini berishi kerak.
Agar dvigatelning joylashuvi bunday qayta jihozlashni amalga oshirishga imkon bermasa, chiqarish tizimi trubasini sisterna zonasi va yoqilgʻi kommunikatsiyasi zonasidan tashqarida oʻngga yoki tepaga chiqarishga ruxsat etiladi. Bunda truba yoqilgʻi bakiga bevosita yaqin joylashmasligi kerak. Trubani tepaga chiqarishda uni uchqun tutuvchi bilan jihozlash kerak.
179. Avtotsisterna har biri kamida 5 l sigʻimli ikkita kukunli oʻt oʻchirgichga ega boʻlishi kerak.
Tirkama-sisterna va yarimtirkama-sisterna kamida 5 l sigʻimli bitta kukunli oʻt oʻchirgichga ega boʻlishi kerak.
180. Isteʼmolchi (buyurtmachi) talabiga binoan transport vositasi masofadan boshqariladigan ishga tushirish privodi bilan jihozlangan, asosiy avtomobil dvigatelining modulli yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Modulli yongʻin oʻchirish qurilmasi ishlaganda olov oʻchiruvchi moddalar haydovchi kabinasiga tushmasligi kerak.
181. Avtotsisternada ikkita “Xavfli yuk” belgisi, “Tezlikni cheklash” belgisi, qizil rangdagi chaqnovchi chiroq yoki favqulodda toʻxtash belgisi, kigiz (koshma), massasi kamida 25 kg boʻlgan qum uchun idishni joylashtirish uchun joylar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.
182. Avtotsisternaning yon tomonlarida va orqasida “YONGʻIN JIHATDAN XAVFLI” yozuvi boʻlishi kerak. Yozuvning rangi uning aniq koʻrinishini taʼminlashi kerak.
183. Avtotsisterna toʻq sariq rangli chaqnovchi mayoq bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
184. Sisterna va texnologik uskuna boʻlimi zonasida joylashgan, shuningdek, ular bilan tegib turadigan elektr simlar tashiladigan neft mahsulotining shikastlanishi va kirib qolishidan himoyasini taʼminlaydigan qobiqda oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
Elektr simlar mexanik taʼsirdan himoyalangan joylarga yotqizilishi kerak. Simlar ulanish joylari yopiq boʻlishi kerak.
185. Texnologik uskuna va shu uskunani boshqarish organlari boʻlimiga oʻrnatiladigan elektr uskuna portlashdan himoyalangan boʻlishi, elektr simlar metall qobiqqa yotqizilgan boʻlishi yoki elektr uskunani texnologik uskuna bilan aloqa qilishdan izolyatsiya qilish choralari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.
186. Avtotsisternada, tirkama (yarimtirkama) — sisternada quyidagi ogohlantiruvchi yozuvli lavha boʻlishi kerak: “Yonilgʻi bilan toʻldirish vaqtida avtotsisterna yerga ulangan simga ega boʻlishi lozim”.
187. Tirkama (yarimtirkama) — sisternaning avtotsisterna konstruksiyasi agʻdarilgan taqdirda neft mahsuloti yoki uning bugʻlari atrof-muhitga chiqib ketishi mumkin boʻlgan shikastlanishdan uskunani himoya qilishni koʻzda tutishi kerak.
188. Avtotsisterna, tirkama (yarimtirkama) — sisternaning har bir boʻlimi sisterna tashqarisidan boshqarish imkoniyatiga ega tubi klapani bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Tub klapanini boshqarish haydovchi kabinasidan masofadan yopish qurilmasi bilan dublikatlangan boʻlishi kerak.
Tub klapanini boshqarish zarba yoki koʻzda tutilmagan harakat natijasida har qanday tasodifiy ochilishning oldini oluvchi konstruksiyaga ega boʻlishi kerak. Tashqi boshqaruv shikastlanganda tub klapani yopiq holatda qolishi kerak.
Yuklash va tushirish uchun tashqi moslamalar shikastlanganda sisterna tarkibining yoʻqolishining oldini olish uchun tub klapani va uning joylashgan joyi tashqi taʼsirda urib tushirilish xavfidan himoyalangan boʻlishi yoki shu taʼsirga bardosh beradigan konstruksiyaga ega boʻlishi kerak.
189. Sisterna ichida joylashgan toʻldirish cheklagichi uzellari uchqun xavfsiz boʻlishi kerak.
190. Nafas olish qurilmalariga qoʻyiladigan talablar:
a) nafas olish qurilmalarining harakatlanuvchi detallari mexanik zarba va transport silkinishida uchqun hosil qilmaydigan materiallardan tayyorlangan boʻlishi yoki tegishli qoplamaga ega boʻlishi kerak.
b) nafas olish qurilmalari changushlagich va olov saqlagich vazifasini bajaruvchi olov saqlagichlar yoki filtrlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
v) nafas olish qurilmasi konstruksiyasi 14-jadvalga muvofiq neft mahsulotlarini sisternalarga quyish (boʻshatish) intensivligini taʼminlashi kerak.
|
14-jadval |
||||||
|
Nafas olish qurilmasi konstruksiyasiga qoʻyiladigan talablar |
||||||
|
|
||||||
|
Shartli oʻtish diametri Dy, mm |
40 |
50 |
65 |
80 |
100 |
125 |
|
R0 dagi oʻtkazuvchanlik qobiliyati, m3/soat, kamida |
30 |
60 |
120 |
180 |
240 |
300 |
g) konstruksiyasida ekspluatatsiya jarayonida qayta sozlash imkoniyati koʻzda tutilgan nafas olish qurilmalari sozlangandan keyin plombalanadigan rostlovchi elementlarni tormozlash uchun moslamaga ega boʻlishi kerak. Plombalar nafas olish qurilmasining ishiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.
d) nafas olish qurilmalarining kirish va chiqishida ishlash vaqtida oʻtish kesimlarini qisman yoki toʻliq yopib qoʻyuvchi qulflash elementlarining boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
e) nafas olish qurilmalari ularni koʻzdan kechirish uchun qulay joylarda joylashtirilishi kerak.
191. Zichlash uzeli konstruksiyasi sisterna mustahkamlikka sinovdan oʻtkaziladigan ortiqcha bosimda qopqoqlarning germetikligini taʼminlashi kerak.
192. Koʻchma lyuk-lazga (kirish teshigi) qopqogʻining massasi 30 kg dan, lazga sifatida ham ishlatiladigan maxsus uskunali lyukning massasi esa — 70 kg dan ortiq boʻlmasligi kerak.
193. Transport vositalari konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 11-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
194. Havo kemalarini yoqilgʻi bilan taʼminlashga moʻljallangan transport vositalariga (aviayoqilgʻi quyuvchilarga) qoʻshimcha talablar:
a) aviayoqilgʻi quyuvchilarning gabarit oʻlchamlari quyidagilardan oshmasligi kerak:
balandligi boʻyicha — 4 m;
kengligi boʻyicha — 3,5 m.
b) aviayoqilgʻi quyuvchilarning burilish radiusi 15 m dan oshmasligi kerak.
v) aviayoqilgʻi quyuvchi konstruksiyasining eng past nuqtasi (sisterna toʻldirilgan holda) tayanch yuzasidan kamida 0,2 m masofada boʻlishi kerak.
g) toʻliq yuklangan aviayoqilgʻi quyuvchining ogʻirlik markazi joylashish balandligi asosiy transport vositasi izi kengligining 95 foizidan oshmasligi kerak.
d) aviayoqilgʻi quyuvchilar dvigatel uzel va agregatlariga aviayoqilgʻi hamda suv kristallanishiga qarshi suyuqliklar — qoʻshimchalarning tushishidan himoyalangan dizel dvigatellari bilan jihozlanishi kerak.
e) dvigatelga havo olish tizimining joylashuvi unga sisternalarning nafas olish klapanlaridan aviayoqilgʻi bugʻlarining yongʻin xavfli konsentratsiyasi, shuningdek, havo kemasiga yoqilgʻi quyish jarayonida yoki tarqatish shlanglari va boshqa texnologik uskuna uzellari shikastlangan taqdirda aviayoqilgʻi hamda suv kristallanishiga qarshi suyuqliklar — qoʻshimchalarning toʻkilishi va sizib chiqishida tushishi imkoniyatini istisno qilishi kerak.
j) aviayoqilgʻi quyuvchining chiqarish trubasi oʻngga oldinga chiqarilgan boʻlishi kerak. Chiqarish trubasi konstruksiyasi koʻchma uchqun tutuvchini oʻrnatish imkonini berishi kerak. Chiqarish trubasini kabina orqasidan sisterna zonasi va yoqilgʻi kommunikatsiyalari zonasidan tashqarida oʻngga yoki tepaga chiqarishga ruxsat etiladi. Chiqarish trubasi yoqilgʻi bakiga bevosita yaqin joylashmasligi kerak.
z) aviayoqilgʻi quyuvchi haydovchisi kabinasi bilan texnologik boʻlim old devori (u sisterna va kabina orasida joylashganda) orasidagi masofa kamida 150 mm boʻlishi kerak.
i) aviayoqilgʻi quyuvchi kabinasida elektr chaqmoq oldiruvchi va kul solgichlarning boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
k) yoqilgʻi quvurlari, pnevmatik va gidravlik tizimlar shlanglarining issiqlik manbalari ustidan yoki yonidan oʻtishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ushbu talabni bajarish imkonsiz boʻlgan taqdirda quvur (shlang) bilan issiqlik manbai orasiga issiqlikdan himoya ekrani oʻrnatilishi kerak.
l) elliptik va chamadonsimon koʻndalang kesimli sisterna uchun yon devor yuzalarining egrilik radiuslari 3500 mm dan, devor yuzalarining yuqori va pastki egrilik radiuslari esa — 5500 mm dan oshmasligi kerak. Sisternaning toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi koʻndalang kesimiga yoʻl qoʻyilmaydi.
m) sisterna ichidagi ikkita qoʻshni mustahkamlovchi element (boʻlinmalar yoki toʻlqin toʻsqichlari) orasidagi masofa 1750 mm dan ortiq boʻlmasligi kerak; qoʻshni ichki mustahkamlovchi elementlar orasidagi boʻlimning sigʻimi 7500 kub.dm dan ortiq boʻlmasligi kerak.
n) boʻlinmalarning (toʻlqin toʻsqichlarining) yopiq maydoni ular oʻrnatilgan joyda sisterna koʻndalang kesimining kamida 70 % ini tashkil etishi kerak. Boʻlinmalar (toʻlqin toʻsqichlari) konstruksiyasi sisternani toʻldirish (boʻshatish)ga, shuningdek, texnik xizmat koʻrsatishda uning ichki yuzasini tozalash imkoniyatiga toʻsqinlik qilmasligi kerak. Shu maqsadda har bir boʻlinmada (yuqorida va pastda) aviayoqilgʻini oʻtkazish uchun teshiklar, shuningdek, xodimlarning ish kiyimida boʻlimdan boʻlimga erkin va xavfsiz oʻtishini taʼminlaydigan shakldagi, oʻlchami kamida 600 mm boʻlgan texnologik laz koʻzda tutilishi kerak. Sisterna texnik xizmat koʻrsatish va ichki yuzani tozalash operatsiyalarini bajarishda unga tushish uchun narvon yoki skobalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Narvon zinalari yoki skobalariga ruxsat etilgan yuk kamida 120 kgs boʻlishi kerak.
o) sisterna va uni transport vositasiga mahkamlash qurilmalari, sisterna nominal darajagacha aviayoqilgʻi bilan toʻldirilganda, quyidagilarga teng yuklarga bardosh berishi kerak:
harakat yoʻnalishida — sisterna va aviayoqilgʻi massasining ikki barobariga;
harakat yoʻnalishiga perpendikulyar yoʻnalishda — sisterna va aviayoqilgʻining umumiy massasiga;
yuqoridan pastga vertikal yoʻnalishda — sisterna va aviayoqilgʻi massasining ikki barobariga;
pastdan yuqoriga vertikal yoʻnalishda — sisterna va aviayoqilgʻining umumiy massasiga.
p) yondan zarba yoki agʻdarilishda yuzaga keladigan shikastlanishlardan himoyalanishni taʼminlash uchun yon devorlar egrilik radiusi 2,0 m dan ortiq boʻlgan, shuningdek, chamadonsimon kesimli sisternalar sisternaning koʻndalang kesimi balandligining kamida 30 % kengligida sisterna yon yuzalarida qoʻshimcha himoyaga ega boʻlishi kerak.
r) sisternaning toʻliq sigʻimi harorat kengayishi hisobiga aviayoqilgʻi hajmining uning nominal sigʻimining kamida 2 % ga oshishi imkoniyatini koʻzda tutishi kerak.
s) Lyuklarga qoʻyiladigan talablar:
sisternalar sigʻimiga qarab quyidagilar koʻzda tutilishi kerak:
nominal sigʻimi 15000 dm3 dan oshmaydigan sisternalar uchun — kamida bitta lyuk;
nominal sigʻimi 40000 dm3 dan oshmaydigan sisternalar uchun — kamida ikkita lyuk;
nominal sigʻimi 40000 dm3 dan ortiq sisternalar uchun — kamida uchta lyuk.
Lyuk diametri kamida 600 mm boʻlishi kerak.
Lyuklardan biri (kuzatuv lyuki) asbob-uskunasiz ochilishini taʼminlaydigan qurilmali, kichikroq diametrli qaytariladigan qopqoq bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Lyuk qopqoqlarining germetikligi taʼminlanishi kerak.
Lyuk qopqoqlariga joylashtirilgan uskuna sisterna agʻdarilgan taqdirda himoyalangan boʻlishi kerak.
t) sisterna konstruksiyasi aviayoqilgʻining drenaj qurilmasi orqali oʻz ogʻirligi bilan toʻliq oqib chiqishini taʼminlashi kerak.
u) sisterna nafas olish qurilmasi sozlangan toʻldirish (boʻshatish) bosimiga teng, ammo kamida 0,015 MPa boʻlgan ichki bosimga bardosh berishi kerak. Nafas olish qurilmasining oʻtkazuvchanlik qobiliyati quyish (quyib olish)ning maksimal ruxsat etilgan tezligiga mos kelishi kerak.
f) nafas olish qurilmasi konstruksiyasi sisternaning germetikligini taʼminlashi va u agʻdarilganda undan aviayoqilgʻining oqib chiqishi imkoniyatini istisno qilishi kerak.
x) sisterna ichki ortiqcha bosimini 0,036 MPa gacha cheklaydigan favqulodda shamollatish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
s) sisterna uning toʻldirilishi yoki boʻshatilishini vizual nazorat qilishni taʼminlaydigan aviayoqilgʻi darajasi koʻrsatkichi (indikatori)ga ega boʻlishi kerak. Aviayoqilgʻi darajasi koʻrsatkichining joylashuvi operator uchun koʻrishga qulay boʻlishi kerak.
ch) sisterna uni tashqi nasos bilan pastdan quyish orqali toʻldirish uchun tub klapani va sisternani toʻldirishni cheklash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
sh) aviayoqilgʻini sisternadan chiqarish nasos tomonidan olib boʻlmaydigan aviayoqilgʻi qoldigʻini minimal darajaga keltiradigan joylashuvga ega boʻlgan tushirish tub klapani orqali amalga oshirilishi kerak.
19-§. Oziq-ovqat suyuqliklarini tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
195. Sisterna bir yoki bir necha boʻlimli boʻlishi mumkin. Har bir boʻlimda kamida bitta lyuk va bitta tushirish teshigi boʻlishi kerak. Bir necha boʻlim mavjud boʻlganda ular bir-biridan vertikal izolyatsiyalanmagan boʻlinmalar bilan ajratilgan boʻlishi kerak.
196. Bosim ostida ishlaydigan sisternalarning xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
197. Bevosita sisternalarga tegishli elektr simlar va ularning ulanish joylari mexanik shikastlanishlardan himoyalangan boʻlishi kerak.
198. Sisternalar konstruksiyasi odamlar sisterna ichida boʻlmasdan turib, ichki va tashqi yuzalarni qulay va xavfsiz sanitariya ishlovidan oʻtkazishni taʼminlashi kerak.
199. Sisternalar lyuklarga xizmat koʻrsatish maydonchalari, xizmat koʻrsatish zonasida statsionar yoki qaytariladigan tutqichlar bilan jihozlangan boʻlishi, xizmat koʻrsatish maydonchalariga koʻtarilish uchun narvon yoki zinapoyalarga ega boʻlishi kerak. Xizmat koʻrsatish maydonchalari, zinapoyalarning tayanch yuzasi sirpanishni istisno qilishi kerak. Tutqichlar maydoncha darajasidan 800 — 1000 mm balandlikda boʻlishi kerak. Maydoncha bortining balandligi — kamida 25 mm.
200. Lyuk qopqogʻining ventillari va siqish dastalaridagi, lyuk usti boʻlimlari qopqoqlaridagi kuch 98 N dan, ularni ochish uchun kuch esa — 147 N dan ortiq boʻlmasligi kerak.
201. Vakuum yordamida toʻldiriladigan sisternalarning havo oʻtkazgichlarida ehtiyot va teskari klapanlar boʻlishi kerak.
202. Sisterna avtomatika vositalarini boshqarish zanjirlarining quvvat manbai transport vositasining akkumulyatoridan boʻlishi kerak.
203. Sisternani oziq-ovqat suyuqliklari bilan toʻldirish yoki boʻshatishda elektrostatik zaryadlar toʻplanishining oldini oluvchi qurilmalar qoʻllanilishi kerak.
Spirt tarkibli suyuqliklarni tashish uchun sisternalar tashish vaqtida elektrostatik zaryadlar toʻplanishining oldini oluvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
204. Oziq-ovqat mahsulotlari va muhitlar bilan aloqada boʻlish uchun moʻljallangan materiallar (polimer, sintetik, poʻlat, qotishma va boshqalar) ular bilan aloqada boʻlgan model eritmalarga va havo muhitiga inson salomatligi uchun zararli, ruxsat etilgan migratsiya miqdoridan yoki suv va havo muhitidagi ruxsat etilgan maksimal konsentratsiyadan ortiq miqdorda moddalar bermasligi, shuningdek, kanserogen, mutagen va boshqa uzoq muddatli taʼsirlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan birikmalar hosil qilmasligi kerak. Ushbu materiallar sanitariya-kimyoviy tadqiqotlar oʻtkazilganda tegishli gigiyenik baholashdan oʻtkazilishi lozim.
20-§. Bosimi 1,8 MPa gacha boʻlgan suyultirilgan neft gazlarini (SNG) tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
205. Avtotsisternalar idishlarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
206. Avtotsisternalarning barcha boshqarish organlari qoʻlda boshqarish uchun yetib boriladigan va ekspluatatsiya jarayonida ishlash uchun qulay boʻlishi kerak. Barcha ventillar toʻliq germetiklikni taʼminlagan holda maxovik yordamida oson ochilishi va yopilishi (bir qoʻl kuchi bilan) kerak. Bunda ularga qoʻllaniladigan moment 4,9 N/m dan oshmasligi kerak.
207. Boshqarish organlari transport silkinishi taʼsirida boshqaruvning oʻz-oʻzidan yoqilib ketish imkoniyatini istisno qilishi va aniq tushuntiruvchi yozuvlarga ega boʻlishi kerak.
208. Gazni tashish va saqlashda shtuserlarga tiqinlar oʻrnatilishi kerak.
209. Qulflash armaturasi avtotsisternalarda gazni tashish va saqlash vaqtida ularni plombalash imkoniyatini taʼminlaydigan himoya qopqoqlari bilan yopilgan boʻlishi kerak.
210. Har bir idishda unda bosimning belgilangan meʼyordan ortishining oldini olish uchun kamida ikkita ehtiyot klapan oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
211. Tushirish va quyish quvurlari shlanglarni ajratishdan oldin ulardagi bosimni tozalash shamʼiga chiqarish qurilmalariga ega boʻlishi kerak.
Har bir idishda kamida ikkita shunday qurilma boʻlishi kerak.
212. Toʻxtab turgan vaqtda avtotsisternalarning oʻz-oʻzidan siljib ketishining oldini olish uchun avtotsisternalar konstruksiyasida gʻildiraklar ostiga qoʻyiladigan tirgovichlar, shuningdek, tayanch qurilmalarning ish holatini mahkamlagichlari koʻzda tutilishi kerak.
213. Tortqichning egar-mugat qoʻshish qurilmasi harakat boshlanish paytida ishlamay qolganda avtotsisternalarning old qismi yiqilib tushishining oldini olish uchun avtotsisternalarning old tayanchiga ehtiyot zanjir yoki tros oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
214. Elektr xavfsizligini taʼminlash:
a) avtotsisternalarning barcha uskunasi yerga ulangan boʻlishi kerak.
b) rezina-mato shlanglarining shtuserlari elektr zanjirining yopiqligini taʼminlaydigan qalaylangan metall oʻzaro ulagich bilan bir-biriga ulangan boʻlishi kerak.
v) har bir avtotsisterna idish bilan elektr oʻtkazuvchan ravishda ulangan, yuklanmagan avtotsisternada yer bilan kamida 200 mm boʻlakning tegib turishini taʼminlaydigan uzunlikdagi yerga ulash zanjiriga hamda yerga botirish yoki yerga ulash konturiga ulash uchun uchida ninasimon qisqich boʻlgan yerga ulash trosiga ega boʻlishi kerak.
215. Avtotsisternalar konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 11-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
216. Oʻt oʻchirgichlar haydovchi kabinasi tashqarisiga oʻrnatilishi kerak, kronshteyn qulflari oʻt oʻchirgichlarning ishonchli mahkamlanishini va zarur boʻlganda ularni tezda yechib olishni taʼminlashi kerak.
217. Quyosh radiatsiyasi taʼsirida avtotsisternalarda gazning hisoblangan haroratdan ortiq isib ketishining oldini olish maqsadida idishning tashqi yuzasi kumush rangli emal bilan boʻyalgan boʻlishi kerak.
218. Idishning ikkala tomonida old tub chokidan orqa tub chokigacha idishning boʻylama oʻqidan pastga kengligi 200 mm boʻlgan qizil rangdagi farqlovchi chiziqlar tushirilgan boʻlishi kerak.
219. Farqlovchi chiziqlar ustida qora rangdagi “PROPAN — YONGʻIN JIHATDAN XAVFLI” yozuvlari tushirilgan boʻlishi kerak.
Idishning orqa tubida “YONGʻIN JIHATDAN XAVFLI” yozuvi tushirilgan boʻlishi kerak.
21-§. Qamoqqa olingan shaxslarni tashish uchun operativ-xizmat transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
220. BMT YIK Qoidalari № 36, 52 va 107 ning ish saloniga qoʻyiladigan talablari qoʻllanilmaydi.
221. M2 va M3 toifadagi transport vositalarining ish saloni konvoy xonasidagi favqulodda-shamollatish lyuki va umumiy kamerada (oʻtirish joylari soni 6 va undan ortiq boʻlganda) favqulodda lyuk orqali favqulodda chiqish yoʻllariga ega boʻlishi kerak:
a) lyuk proyomi kamida 470 x 500 mm boʻlishi kerak;
b) favqulodda lyukni oʻrnatish joyi — kamera eshigidan 500 mm dan ortiq boʻlmasligi kerak;
v) favqulodda lyuk ishlash qobiliyatini saqlab qolgan holda, vertikal yuqoriga yoʻnaltirilgan kamida 5000 N statik kuchga 5 daqiqa davomida bardosh berishi kerak;
g) favqulodda-shamollatish lyuki ichkaridan va tashqaridan ochilishi kerak;
d) favqulodda lyuk faqat tashqaridan ochilishi kerak;
e) ochilganda lyuklar ilgaklar (petlyalar) yordamida tashqariga qarab ochilishi kerak;
j) favqulodda-shamollatish lyukining tashqi va ichki yuzalarida, favqulodda lyukning tashqi yuzasida ochish tartibini tushuntiruvchi belgi va yozuvlar tushirilgan boʻlishi kerak. Lyuklarni ochish asbob-uskunasiz amalga oshirilishi kerak;
z) favqulodda lyuklarni plombalash koʻzda tutilishi kerak.
222. N toifasidagi transport vositalari yoki shassi bazasidagi M2 va M3 toifadagi transport vositalarining chiqindi gazlarni chiqarish tizimi trubasi kuzov chetidan (istalgan tomondan) 40 — 50 mm chiqarilgan boʻlishi kerak.
223. Transport vositalari quyidagilar bilan jihozlanishi kerak:
oʻt oʻchirgichlar — biri haydovchi ish oʻrnidan yetib boriladigan zonada, sigʻimi kamida 2 l, boshqasi (boshqalari) — konvoy xonasida, umumiy sigʻimi kamida 5 l;
tibbiy yordam dorixonalari (aptechka) — 2 dona;
gʻildirak tirgovichlari bilan;
favqulodda toʻxtash belgisi bilan.
22-§. Ish platformali koʻtargichlar bilan jihozlangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
224. Koʻtargichlar quyidagi xavfsizlik qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak:
a) koʻtargichning ortiqcha yuklanishiga qarshi qurilma bilan;
b) lyulkani vertikal holatda yoʻnaltiruvchi kuzatuvchi tizim bilan;
v) mustahkamlik yoki turgʻunlik boʻyicha cheklash zarur boʻlganda xizmat koʻrsatish zonasi cheklagichi bilan;
g) koʻtargich tayanchlarga qoʻyilmagan holatda strelaning koʻtarilishi va burilishini bloklash tizimi bilan;
d) strelaning ish holatida tayanchlarning koʻtarilishini bloklash qurilmasi bilan;
e) gidrotizim yoki avtomobil dvigateli ishdan chiqqanda lyulkani favqulodda tushirish tizimi bilan;
j) koʻtargich harakatlanayotganda uning chiqma tayanchlarini oʻz-oʻzidan chiqib ketishidan saqlovchi qurilma bilan;
z) koʻtargichning ogʻish burchagi koʻrsatkichi bilan;
i) dvigatelni favqulodda toʻxtatish tizimi va har bir pultdan boshqariladigan tovush signali tugmasi bilan;
k) anemometr bilan (koʻtarilish balandligi 36 m boʻlgan koʻtargichlar uchun).
225. Koʻtargichlarning gidravlik uskunasi 3-bobning 1-paragrafi talablariga mos kelishi va quvurlar uzilganda yoki bosim keskin pasayganda mexanizmlarning avtomatik toʻxtashi va mahkamlanishini taʼminlashi kerak.
226. Asosiy avtomobilning uzunlik boʻyicha gabaritidan chiqib turuvchi koʻtargich qismlari (strelaning old va orqa qismlari, lyulka va boshq.) 2-bobning 9-paragrafiga va Yoʻl harakati qoidalariga muvofiq yorugʻlik asboblariga va ehtiyot boʻyashga ega boʻlishi kerak.
227. Koʻtargichlar lyulkasi balandligi 1000 mm boʻlgan panjaraga (perilaga) ega boʻlishi kerak. Panjaraning yuqori yuzasi qoʻl bilan ushlashga qulay boʻlishi va issiqlik oʻtkazuvchanligi past materialdan qoplangan boʻlishi kerak. Panjara perimetri boʻyicha nastilda balandligi kamida 100 mm boʻlgan uzluksiz qoplama boʻlishi kerak. Qoplama va panjara orasida, nastildan 500 mm balandlikda, toʻsiqning butun perimetri boʻyicha qoʻshimcha toʻsuvchi latta (planka) boʻlishi kerak. Lyulkaga kirish uchun proyom koʻchma toʻsiq yoki qulflanadigan eshik bilan himoyalangan boʻlishi kerak.
228. Pult ish oʻrnidagi tovush bosimi darajasi ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafida koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
229. Koʻtargichning pastki boʻgʻinida lyulkaning yuk koʻtarish qobiliyati kg da koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
23-§. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashishga moʻljallangan furgon-transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
230. Kuzov-furgon suv va changdan himoyalangan boʻlishi kerak.
231. Kuzov-furgon konstruksiyasi va uni tayyorlash uchun ishlatiladigan materiallar oson va xavfsiz sanitariya ishlovidan oʻtkazish imkoniyatini taʼminlashi kerak.
232. Kuzov-furgon xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning kuzov-furgon ichiga xavfsiz koʻtarilishini taʼminlash uchun zinapoya va tutqichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Zinapoyalarning tayanch yuzasi sirpanishni istisno qilishi kerak.
233. Oziq-ovqat mahsulotlari va muhitlar bilan aloqada boʻlish uchun moʻljallangan materiallar (polimer, sintetik, poʻlat, qotishma va boshqalar) ular bilan aloqada boʻlgan havo muhitiga inson salomatligi uchun zararli, ruxsat etilgan migratsiya miqdoridan yoki havo muhitidagi ruxsat etilgan maksimal konsentratsiyadan ortiq miqdorda moddalar bermasligi, shuningdek, kanserogen, mutagen va boshqa uzoq muddatli taʼsirlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan birikmalar hosil qilmasligi kerak. Ushbu materiallar sanitariya-kimyoviy tadqiqotlar oʻtkazilganda tegishli gigiyenik baholashdan oʻtkazilishi lozim.
24-§. Dam olish uchun transport vositalariga (karavanlarga) qoʻyiladigan talablar
234. Agar karavan qoʻzgʻalmas holatda boʻlib, tayanch yuzasigacha chiqarilgan burchak tayanchlarga tayangan boʻlsa, karavanning istalgan burchagiga qoʻllanilgan yuqoriga yoʻnaltirilgan 1500 N reaksiya kuchi, istalgan eshik yoki derazani ochishda qiyinchilik tugʻdiradigan darajadagi deformatsiyaga sabab boʻlmasligi kerak.
235. Har bir karavan har bir burchakda bittadan boʻlgan toʻrtta tayanchga ega boʻlishi kerak. Ular yigʻiladigan, balandligi boʻyicha rostlanadigan boʻlishi va chiqarilgan holatdagi har bir tayanch karavanning texnik jihatdan ruxsat etilgan umumiy massasining kamida 25 % iga teng yukka bardosh berishi kerak. Karavan rostlash asbobi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
236. Karavanni koʻchirish uchun toʻrtta tashqi tutqich kuzovning tashqi tomoniga, har bir tomondan, oldi va orqadan bittadan oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Qoʻl uchun boʻsh joy kamida 30×120 mm boʻlishi kerak. Oʻrnatilgan har bir tutqich mahkamlash vintlari yoki mahkamlash joylari oʻqlariga perpendikulyar yoʻnalishda qoʻllanilgan 600 N kuchga va vint yoki mahkamlash joylari oʻqlariga parallel yoʻnalishda qoʻllanilgan 1000 N kuchga bardosh berishi kerak.
237. Agar karavanga kirish statsionar zinapoyaga ega boʻlsa, ish holatida oʻrnatilgan va mahkamlangan zinapoya 100×150 mm yuzaga (qoʻllanilish zonasidan qatʼi nazar) 2000 N yuk qoʻllanilgandan keyin qoldiq deformatsiyaga ega boʻlmasligi kerak.
238. Eshik proyomlari kamida 1650 mm balandlik va kamida 500 mm kenglikka ega boʻlishi kerak, buklanadigan karavanlardan tashqari, ular uchun minimal balandlik 1360 mm boʻlishi kerak.
239. Barcha eshiklar (suriladiganlarni ham qoʻshib), ichki ham, tashqi ham, karavan harakati natijasida yuzaga keladigan barcha kuchlarga taʼsirlanganda ularni yopiq holatda ushlab turadigan mahkamlagich yoki qulflash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Karavanning yon bir tabaqali eshiklari eshik proyomining old tomoniga osilishi kerak.
240. Agar karavanning yon tomonida osilgan ikki tabaqali eshiklar oʻrnatilgan boʻlsa, oldingi tabaqa qulflash zasovkasiga ega orqa tabaqani qoplab turishi kerak.
241. Agar karavanda faqat bitta kirish eshigi boʻlsa, u karavanni bukserlashda karavanning orqa devoriga yoki yoʻl markaziga qarama-qarshi tomonga (sotiladigan mamlakatga qarab) oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Agar karavanda bir nechta kirish eshigi boʻlsa, kamida bitta eshik yuqorida belgilangan pozitsiyalardan biriga oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
242. Karavanni bukserlashda yoʻl markazi tomonida joylashgan (sotiladigan mamlakatga qarab) kirish eshigi bloklanadigan qulf bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
243. Tomdagi lyukning mahkamlagichlari karavan harakati vaqtida boʻshashib qolmasligi kerak. Lyuk proyomining ichki tomonidan chivinlarga qarshi toʻr oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
244. Poldagi teshiklar, masalan shamollatish uchun, karavan harakatida pastdan sachrab chiqadigan suv kirishidan himoyalangan boʻlishi kerak.
245. Zaxira eshiklar 236-bandda koʻrsatilgan oʻlchamlarda toʻsiqlardan xoli eshik proyomini taʼminlab, tashqariga ochilishi kerak. Ichki va tashqi eshiklarning qulflari eshiklarning ikkala tomonidan ham ochilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Faleviy dastalar bosilganda ichki va kirish eshiklarini pastga bosilganda ochishi kerak. Agar ichki eshik qulflash mexanizmi bilan jihozlangan boʻlsa, boshqa tomonda favqulodda blokdan chiqarish tizimi oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
246. Favqulodda derazalar va panellar tashqariga ochilishi yoki gorizontal siljishi kerak, bunda maydoni kamida 0,25 m2 va istalgan tomonining minimal oʻlchami 450 mm boʻlgan, toʻsiqlardan xoli toʻliq ochiq proyom taʼminlanishi kerak. Pastki qirra pol sathidan 950 mm dan ortiq boʻlmagan balandlikda joylashgan boʻlishi kerak. Agar favqulodda derazalar yoki panellar yuqori ilgaklarga osilgan boʻlsa, ular kamida 70° burchakka ochilishi va qoʻlda yopilguncha toʻliq ochiq holatda qolishi kerak. Evakuatsiya yoʻllari faqat yuqori qirraga nisbatan gorizontal aylanuvchi derazalar orqali oʻtishi mumkin.
247. Eshik oʻtish joyi tomonga ochiladigan har qanday ish yuzasi uni toʻsib qoʻymasdan, proyomni boʻsh qoldirishi kerak.
248. Isitish yoki oshxona uskunasi eshiklar yonida yoki favqulodda chiqish yoʻllari oldida oʻrnatilmasligi kerak.
249. Karavanda oʻt oʻchirgich oʻrnatilgan boʻlishi kerak
25-§. Avtorefrijeratorlarga qoʻyiladigan talablar
250. Avtorefrijeratorlarning sovutish tizimi nol yoki past global isish salohiyatiga ega, ozonga xavfsiz moddalar bilan toʻldirilishi kerak.
2-bob. Transport vositalari turlari majmuiga qoʻyiladigan talablar
1-§. Qurilish, yoʻl va yer qazish mashinalariga qoʻyiladigan talablar
251. Mashinalar atrof-muhit foniga nisbatan qarama-qarshi rangga boʻyalgan boʻlishi kerak. Mashinaning boʻyash rangini ishlab chiqaruvchi belgilaydi.
252. Ishlash, xizmat koʻrsatish yoki tashish vaqtida xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan mashina konstruksiyasi elementlari signal rangga ega boʻlishi kerak. Signal ranglar va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
253. Maxsus xavfsizlik choralari koʻrilmasa avariya holatiga olib kelishi yoki ishlovchilar uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan mashinalarga zarur ogohlantiruvchi yozuvlar tushirilgan boʻlishi kerak.
254. Mashinalar ularni ortiqcha yuklanishdan saqlaydigan va mexanizmlarning bir-biriga mos kelmaydigan bir vaqtda harakatlanishini istisno qiladigan xavfsizlik va bloklash qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Bunday qurilmalar sifatida chegaraviy moment muftalari, chek uzgichlar, yuk koʻtarish qobiliyati cheklagichlari va shunga oʻxshashlar ishlatilishi mumkin.
255. Mashinalar konstruksiyasi yigʻma birliklar va detallar mahkamlagichlarining oʻz-oʻzidan boʻshashishi yoki ajralib ketishini, shuningdek, harakatlanuvchi qismlarning konstruksiya bilan belgilangan chegaralardan tashqariga chiqishini, agar bu xavfli holat yuzaga kelishiga olib kelishi mumkin boʻlsa, istisno qilishi kerak.
Mashinalar muvozanatlagichlarining konstruksiyasi ularning siljishi va tushib ketishi imkoniyatini istisno qilishi kerak.
256. Yuklash, tashish va tushirish vaqtida oʻz-oʻzidan siljishi mumkin boʻlgan mashina yigʻma birliklari va detallari mahkamlash vositalariga ega boʻlishi yoki oson yechiladigan boʻlishi kerak.
257. Har bir mashina tashish, montaj (demontaj) va ekspluatatsiya vaqtida xavfli holatlar yuzaga kelishining oldini oluvchi talablar (qoidalar)ni oʻz ichiga olgan ekspluatatsiya hujjatlari bilan toʻliq jihozlangan boʻlishi kerak.
2-§. Kuch qurilmalari, ish organlari, pnevmo- va gidroprivodlarga qoʻyiladigan talablar
258. Dvigatelni ishga tushirish bevosita ish oʻrnidan va operator kabinasidan amalga oshirilishi kerak. Transmissiyani oʻchiruvchi va aylanuvchi elementlarning teskari harakatini istisno qiluvchi qurilmalar mavjud boʻlganda kabina tashqarisidan ishga tushirishga ruxsat etiladi.
Mashinalar uzatma yoqilgan holatda dvigatelning ishga tushishini istisno qiluvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
259. Dvigatellar avariya holatida favqulodda toʻxtatish uchun qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
260. Begona shaxslarning mashinalarning kuch agregatlariga kirishi quyidagi qurilmalardan biri bilan himoyalangan boʻlishi kerak:
faqat asbob yoki kalit yordamida ochilishi mumkin boʻlgan qurilma bilan;
operator kabinasi ichkarisidan ochish qurilmasi bilan.
261. Dvigatelning chiqarish tizimi chiqindi gazlar atmosferaga chiqishidan oldin uchqunlarni soʻndirishni taʼminlashi kerak.
Chiqindi gazlar oqimi operator yoki yonuvchan materiallar tomonga yoʻnaltirilmasligi kerak. Chiqarish tizimining ulanish joylarida gaz va uchqunlarning yorib chiqishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
262. Ish organlarining privodlarida ish organlarini dvigateldan uzish imkonini beruvchi qurilma koʻzda tutilishi kerak. Qurilma konstruksiyasi uning oʻz-oʻzidan yoqilib yoki oʻchib qolish imkoniyatini istisno qilishi kerak.
263. Ishlaganda ishlanadigan materialning otilib chiqish xavfi tugʻiladigan mashinalarda ish organlari yoki ish zonasi maxsus himoya qurilmalari (qopqoqlar) bilan yopilgan boʻlishi kerak.
264. Mashinalarning gidroprivodlari va boshqa gidravlik qurilmalari ushbu ilovaning 3-bobi 1-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.
265. Pnevmo- va gidrotizimlarning detallari va yigʻma birliklari ularning mexanik shikastlanish imkoniyatini istisno qiladigan joylarda joylashtirilishi yoki zarur hollarda maxsus himoya qurilmalari bilan toʻsilishi kerak.
266. Pnevmo va gidrotizimlar hamda ish organlarining konstruksiyasi ular shikastlangan taqdirda xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning xavfsizligini taʼminlashi kerak.
3-§. Boshqaruv organlariga qoʻyiladigan talablar
267. Boshqaruv richaglari dastalaridan (barcha holatlarda) ish joyi elementlarigacha hamda qoʻl panjasi bilan harakatga keltiriladigan richaglar dastalari orasidagi masofa kamida 50 mm; barmoqlar bilan harakatga keltiriladiganlari uchun yesa kamida 25 mm boʻlishi kerak.
Richagning dasta bilan birga erkin qismining minimal uzunligi har qanday holatda, agar u barmoqlar bilan harakatga keltirilsa, kamida 50 mm, agar qoʻl panjasi bilan harakatga keltirilsa, kamida 100 mm boʻlishi kerak.
268. Pedal tayanch yuzasining oʻlchamlari, shakli va qiyalik burchagi operator oyogʻining barqaror holatini taʼminlashi kerak. Oyoq kafti bilan harakatga keltiriladigan pedallarning tayanch maydonchalarining oʻrindiq boʻylama oʻqiga nisbatan burilish burchagi 15° dan oshmasligi kerak. Pedallar sirpanishga toʻsqinlik qiladigan va oson tozalanadigan yuzaga ega boʻlishi kerak.
Pedalning kengligi, mm, kamida:
40, agar pedalni bosish kuchi 60 N dan oshmasa;
60, agar pedalni bosish kuchi 60 N dan ortiq boʻlsa.
Yonma-yon joylashgan pedallar orasidagi tirqish, mm, kamida:
20, agar pedalni bosish kuchi 60 N dan oshmasa;
50, agar pedalni bosish kuchi 60 N dan ortiq boʻlsa.
269. Boshqaruv organlaridagi kuchlar quyidagicha boʻlishi kerak:
har bir ish siklida foydalaniladigan ish jihozlarini boshqarish organlarida koʻpi bilan: richaglar, boshqaruv maxoviklari va shturvallar uchun — 60 N, pedallar uchun — 120 N;
smenada koʻpi bilan besh marta foydalaniladigan boshqaruv organlarida richaglar, boshqaruv maxoviklari va shturvallar uchun — koʻpi bilan 200 N, pedallar uchun — 300 N;
quvur armaturasining qoʻlda yuritiladigan maxoviklarida berkitish organini yopish (yoki ochishda joyidan qoʻzgʻatish) paytida — koʻpi bilan 450 N.
270. Agar mashinani yoki uning ish jihozlarini boshqarish boshqacha holatni talab qilmasa, operator ularga taʼsir qilishni toʻxtatishi bilanoq boshqaruv organlari neytral holatga qaytishi kerak.
271. Bir vaqtda yoki belgilangan ketma-ketlikda boʻlmagan holda taʼsir etish avariya holatiga yoki mashinaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqaruv organlari oʻzaro blokirovka qilinishi kerak.
Blokirovka mashinani yoki jihozning istalgan elementini toʻxtatish uchun xizmat qiladigan boshqaruv organlariga tatbiq yetilmasligi kerak.
272. Boshqaruv organlarining konstruksiyasi ularning oʻz-oʻzidan ishga tushishini istisno qilishi kerak.
273. Operator yoki xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning qoʻllari tegadigan boshqaruv organlari elementlari issiqlik oʻtkazuvchanligi 0,2 Vt/(m·K) dan oshmaydigan materialdan tayyorlanishi yoki ular qalinligi kamida 0,5 mm boʻlgan shunday material qoplamasiga ega boʻlishi kerak.
4-§. Operatorning ish joyi, kabina va uning jihozlariga qoʻyiladigan talablar
274. Oʻziyurar mashinalar operatorining doimiy ish joyi suyanchiqli oʻrindiq bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
275. Oʻrindiqning oʻlchamlari, mm, kamida quyidagicha boʻlishi kerak:
400 — kengligi;
380 — chuqurligi;
350 — oʻrindiq yostigʻi old chetining poldan balandligi.
276. Oʻrindiq yostiqlarining qoplamalari yumshatilgan, havo oʻtkazuvchi, zaharli boʻlmagan materialdan tayyorlanishi kerak.
277. Oʻrindiq konstruksiyasi boʻylama va vertikal yoʻnalishlarda rostlashni, shuningdek, suyanchiqning qiyalik burchagini oʻzgartirish imkoniyatini taʼminlashi kerak.
278. Reversiv boshqaruv postiga ega mashinalarda oʻrindiqning 180° ga burilishi va uning ish holatlarida mahkamlanishi taʼminlanishi kerak.
279. Operatorning ish joyidan ish jihozlarini ularning asosiy texnologik va transport holatlarida, shuningdek, mashinaning ish zonasini kuzatish imkoniyati taʼminlanishi kerak.
Ish jihozlari organlarini vizual nazorat qilish imkoniyatini taʼminlashning iloji boʻlmasa, ular operatorning ish joyidan koʻrinadigan markerlar yoki holat koʻrsatkichlari bilan jihozlanishi kerak.
280. Nazorat asboblari paneli operatorning ish joyidan kuzatish uchun qulay joyda joylashtirilishi kerak.
Kabina mavjud boʻlmaganda, nazorat asboblari paneli qoʻriqlanmaydigan toʻxtash joyida begona shaxslarning ularga kirishiga toʻsqinlik qiluvchi qulflash moslamasi bilan jihozlangan olinadigan (qaytarma) qalqon bilan yopilishi kerak.
281. Agar mashinada boshqaruv pedallari nazarda tutilmagan boʻlsa, ish maydonchasi (kabina) old qismidagi pol 25° — 40° burchak ostida qiya tirgaklar yoki oyoqlar uchun tayanch maydonchalariga ega boʻlishi kerak. Ularning oʻlchamlari operator oyogʻining barqaror holatini taʼminlashi kerak.
282. Mashinalar kabinasi eshiklari kalit bilan qulflanadigan qulflarga va ularni eng chekka ochiq holatda ushlab turish uchun fiksatorga ega boʻlishi kerak. Boshqa eshikda ichki qulf mavjud boʻlsa, bitta eshikka qulf oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.
283. Avariya lyuklari (mavjud boʻlsa) ichki qulflarga ega boʻlishi va asbobdan foydalanmasdan ochilishi kerak.
284. Kabinalar kamida uch tomondan yorugʻlik tushadigan ochiq qismlarga ega boʻlishi kerak. Kabinani oynalash uchun BMT YIKning 43-son Qoidalari talablariga muvofiq keladigan oyna qoʻllanilishi kerak.
285. Ochiladigan oynalar zarur holatda mahkamlanishi kerak.
286. Ish vaqtida ochiq oynalar va eshiklar mashina gabaritlaridan tashqariga chiqib turmasligi kerak.
287. Kabinaning old oynasida quyoshdan himoya qiluvchi soyabon va avtonom yuritmali oyna tozalagich boʻlishi kerak.
Old oyna orqali koʻrinuvchanlik ish haroratlarining butun diapazonida taʼminlanishi kerak.
288. Mashinalar kabinalari orqani koʻrish oynasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
289. Mashinalar kabinalari avtonom ravishda yoqiladigan ichki yoritish plafonlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Kabinaning ichki yoritishidan boshqaruv pulti va asboblar paneli sathidagi yoritilganlik kamida 5 lk boʻlishi kerak.
290. Oʻziyurar mashinalarda birinchi tibbiy yordam qutisi uchun joy boʻlishi kerak.
Birinchi tibbiy yordam qutisini yechib olish va chiqarish asbobdan foydalanmasdan amalga oshirilishi kerak.
Kabina mavjud boʻlsa, birinchi tibbiy yordam qutisi uchun joy kabina ichida joylashtirilishi kerak.
5-§. Mashinalar kabinalaridagi mikroiqlim parametrlariga qoʻyiladigan talablar
291. Operator kabinasining eshiklari yopiq boʻlganida zarur havo almashinuvi taʼminlanishi kerak, buning uchun havo haydovchi ventilyator yoki konditsioner, ochiladigan oynalar va ochiladigan lyuklardan, shu jumladan, avariya chiqishi uchun moʻljallangan lyuklardan foydalanish mumkin. Ochiladigan oynalar va lyuklardan foydalanilganda ular kerakli holatda mahkamlanishi kerak.
6-§. Elektr jihozlari, yoritish va signalizatsiyaga qoʻyiladigan talablar
292. Elektr simlari oʻtkir burchaklar va detallar qirralari orqali oʻtadigan joylarda, shuningdek, sharnirli birikmalarda mexanik shikastlanishlardan qoʻshimcha izolyatsiyaga ega boʻlishi kerak.
293. Elektr simlarini montaj qilish va mahkamlash ularning izolyatsiyasi shikastlanishi ehtimolini istisno qilishi kerak.
294. Elektr jihozlari tizimi akkumulyator batareyasini uzish qurilmasiga ega boʻlishi kerak.
295. Mashinadan texnologik rejimda foydalanilganda, unga oʻrnatilgan tashqi yorugʻlik asboblari ish organlari va ish zonasining 20 m masofada yoritilishini taʼminlashi kerak.
296. Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarida 20 km/soat va undan yuqori tezlikda harakatlanadigan hamda kengligi 2,55 m dan ortiq boʻlgan oʻziyurar gʻildirakli mashinalar, shuningdek, avtomobil yoʻllarining qatnov qismida ishlarni bajarish uchun moʻljallangan mashinalar sariq yoki toʻq sariq rangli maxsus yorugʻlik signallari (miltillovchi mayoqchalar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Miltillovchi mayoqchalarning soni va joylashuvi ularning yorugʻlik nurlanishi manbai markazi orqali oʻtuvchi gorizontal tekislikda 360° burchak ostida koʻrinishini taʼminlashi kerak.
297. Oʻziyurar mashinalarda operatorning ish joyidan yoqiladigan tovushli signalizatsiya oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
7-§. Yongʻin xavfsizligi
298. Shovqin va issiqlik izolyatsiyasi elementlari, kabinaning ichki qoplamasi va poli alanga frontining chiziqli tarqalish tezligi 250 mm/min dan oshmaydigan olovga chidamli materialdan tayyorlangan boʻlishi kerak.
299. Oʻziyurar mashinalarda oson kirish mumkin boʻlgan joyda oʻt oʻchirgichni mahkamlash uchun qurilma nazarda tutilishi kerak, uning konstruksiyasi oʻt oʻchirgichni asbob ishlatmasdan yechib olish imkonini taʼminlashi kerak.
8-§. Mehnatni muhofaza qilish va ergonomikaga qoʻyiladigan talablar
300. Bir vaqtda yoki belgilangan ketma-ketlikka rioya qilmasdan taʼsir etish avariya holatiga yoki jihozning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqaruv organlari oʻzaro blokirovka qilinishi kerak.
Blokirovka jihozni yoki uning istalgan elementini toʻxtatish uchun xizmat qiladigan boshqaruv organlariga tatbiq yetilmasligi kerak.
301. Boshqaruv organining konstruksiyasi mashina vibratsiyasi oqibatida uning belgilangan holatdan siljishi imkoniyatini istisno qilishi kerak.
302. Uzlukli ishlaydigan konstruksiya elementlarining boshqaruv organlari ularga taʼsir qilish toʻxtatilgandan keyin koʻpi bilan 1 bilan ichida neytral holatga qaytishi kerak. Agar keskin toʻxtash avariya holatiga yoki mashinaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlsa, ushbu qiymat 2 bilan gacha oshirilishi mumkin.
303. Ixtisoslashtirilgan kuzovlarning boshqaruv organlari va nazorat-signal qurilmalari bevosita avtomobilni boshqarish uchun moʻljallangan boshqaruv organlari va nazorat-signal qurilmalaridan alohida joylashtirilishi kerak.
304. Avariya boshqaruv organlari koʻrish nazoratisiz boshqa boshqaruv organlaridan farqlanadigan boʻlishi kerak.
305. Yaqin atrofdagi odamlar uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan mexanizmlarning ish rejimlarini belgilash uchun ogohlantiruvchi yoki avariya yorugʻlik va (yoki) akustik signallari qoʻllanilishi kerak.
306. Yoritish asboblari hatto eng noqulay sharoitlarda ham jihoz operatorining koʻzini qamashtirmaydigan tarzda joylashtirilishi kerak, bunda qaytgan yorugʻlik operatorning ish joyidan jihoz ishini kuzatishga xalaqit bermasligi kerak.
307. Toʻsiq istalgan nuqtada xavf manbai tomon yoʻnaltirilgan 1000 N miqdordagi jamlangan kuchga bardosh berishi kerak. Toʻsiq elastik deformatsiyalanganda ham xavf manbaigacha boʻlgan xavfsiz masofa saqlanishi kerak. Xuddi shu miqdordagi, ammo qarama-qarshi yoʻnalgan kuch toʻsiqning plastik deformatsiyasiga olib kelmasligi kerak.
308. Agar avtomobil harakatlanayotgan vaqtda mexanizmlarni yuritish talab etilsa, boshqaruv organlari haydovchi kabinasida joylashtirilishi, bunda ular bevosita avtomobilni boshqarish bilan bogʻliq taʼsir zonasidan tashqarida boʻlishi kerak.
309. Agar mexanizmlarning yuritmasi harakatsiz avtomobilda amalga oshirilsa, boshqaruv posti operator butun ish maydonini koʻra oladigan tarzda joylashtirilishi kerak.
310. Boshqaruv postidagi shovqin tavsiflari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
311. Gidravlik yuritma filtrli toʻldirish teshigi, havo bosimini tenglashtiruvchi klapan, sath koʻrsatkichi va magnit filtr bilan jihozlangan moy baki (gidravlik suyuqlik baki)ga ega boʻlishi kerak.
312. Ishlash vaqtida 0,07 MPa dan ortiq ortiqcha bosim yuzaga kelishi mumkin boʻlgan baklar saqlagich klapan, shuningdek, bakda ortiqcha bosim mavjud boʻlganda uning toʻldirish yoki tozalash teshiklarini ochish imkoniyatini istisno qiluvchi qurilma bilan jihozlanishi kerak. Bakdagi bosim toʻldirish teshigi yaqinida koʻrsatilishi kerak.
313. Pnevmatik tizimning saqlagich klapanlari va chiqish patrubkalari ulardan chiqayotgan havo operatorga ga bevosita, ga qaytgan holda yoʻnaltirilmaydigan tarzda joylashtirilishi kerak. Saqlagich qurilmalar past haroratda muzlab qolmasligi kerak. Faqat avtomatik muzdan tushirish qurilmasini qoʻllashga ruxsat etiladi.
314. Pnevmatik tizimning havo ballonlari va uzellari bosim ostida ishlaydigan idishlarga qoʻyiladigan talablarga javob berishi kerak.
315. Avtomobil tormozlarining pnevmatik tizimidan yordamchi jihozlarni yuritish uchun foydalanishga faqat yordamchi jihozning har qanday ish rejimida tormozlarning pnevmatik tizimida avtomobilni avariya tormozlanishi samaradorligi bilan tormozlash uchun yetarli boʻlgan bosim va havo miqdori saqlanishi taʼminlangan taqdirdagina ruxsat etiladi.
316. Bir tomonlama ishlaydigan, yuqoriga harakat tizimdagi bosim hisobiga, pastga harakat esa koʻtarilgan element massasining taʼsiri ostida amalga oshiriladigan gidrotsilindrlar har qanday rejimda koʻtarilgan elementning istalgan nuqtasini tushirish tezligi 0,3 m/bilan dan oshmasligini taʼminlaydigan rostlash klapaniga ega boʻlishi kerak.
Kritik holatlarning oldini olish uchun gidrotsilindrdan suyuqlikning oʻz-oʻzidan oqib chiqishiga toʻsqinlik qiluvchi avtomatik klapan oʻrnatilishi kerak.
317. Ikki tomonlama ishlaydigan gidrotsilindrlar holatni mahkamlash har ikki yoʻnalishda taʼminlangan hollarda qoʻllanilishi kerak.
318. Pnevmatik jihozlarda faqat holatni mexanik mahkamlash qoʻllanilishi kerak.
9-§. Signal ranglari, xavfsizlik belgilari va signal belgilashlariga qoʻyiladigan talablar
319. Signal ranglari, xavfsizlik belgilari va signal belgilashlari xavfsizlikka, odamlarning hayoti va sogʻligʻini saqlashga, moddiy zararni kamaytirishga taalluqli muayyan talablarning soʻzlardan foydalanmasdan yoki ularning eng kam miqdoridan foydalangan holda bir xil maʼnoda tushunilishini taʼminlash uchun qoʻllaniladi.
320. Xavfli vaziyatlarning oldini olish uchun quyidagilar zarur:
xavf turlarini, xavfli joylarni va yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavfli vaziyatlarni signal ranglari, xavfsizlik belgilari va signal belgilashlari bilan belgilash;
xavfsizlik belgilari yordamida shaxsiy xavfsizlik vositalari hamda yongʻin, avariya yoki boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda ehtimoliy moddiy zararni kamaytirishga koʻmaklashuvchi vositalar joylashgan joylarni belgilash.
321. Jihozlar, mashinalar, mexanizmlar va shu kabilarning uzellari hamda elementlarini signal ranglaridagi lak-boʻyoq materiallari bilan boʻyash va ularga signal belgilashlarini tushirish ularning ishlab chiqaruvchisi tomonidan amalga oshirilishi kerak.
Jihozlar, mashinalar va mexanizmlarga xavfsizlik belgilarini joylashtirish (oʻrnatish) ishlab chiqaruvchi tomonidan amalga oshirilishi kerak.
322. Quyidagi signal ranglari qoʻllanilishi kerak: qizil, sariq, yashil, koʻk. Xavfsizlik belgilari va signal belgilashlarining rang-grafik tasvirlarini koʻrish orqali idrok etishni kuchaytirish uchun signal ranglari kontrast ranglar — oq yoki qora bilan birgalikda qoʻllanilishi kerak. Kontrast ranglardan grafik belgilar va tushuntiruvchi yozuvlarni bajarish uchun foydalanish zarur.
10-§. Tezkor xizmatlar transport vositalarining rang-grafik sxemalari, tanib olish belgilari, yozuvlari, maxsus yorugʻlik va tovush signallariga qoʻyiladigan talablar
323. Mazkur band talablari tezkor xizmatlarning quyidagi transport vositalariga tatbiq etiladi:
tez tibbiy yordam;
yongʻindan saqlash xizmati;
avariya-qutqaruv xizmatlari.
Maxsus yorugʻlik (koʻk rangli miltillovchi mayoqchalar) va tovush signallariga qoʻyiladigan talablar qismida mazkur band talablari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxat boʻyicha vazirliklar, idoralar va tashkilotlarning transport vositalariga ham tatbiq etiladi, ularga rang-grafik sxemalar mavjud boʻlmaganda maxsus yorugʻlik va tovush signallari oʻrnatilishi mumkin.
324. Tezkor xizmatlar transport vositalarining tashqi yuzalarida reklama mazmunidagi yozuvlar va rasmlarga yoʻl qoʻyilmaydi.
325. Tezkor xizmatlarga mansub boʻlmagan transport vositalarida rang-grafik sxemalar, maxsus yorugʻlik va tovush signallaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
326. Rang-grafik sxemalarning tarkibi:
a) tezkor xizmatlar transport vositalari tashqi yuzalarining rang-grafik sxemalari quyidagi elementlardan iborat:
transport vositasi tashqi yuzalarining asosiy rangi;
dekorativ tasmalar;
axborot yozuvlari;
tanib olish belgilari.
b) transport vositalarining oʻng va chap tomonlariga koʻrinishi, rangi, oʻlchami va joylashuvi boʻyicha bir xil rang-grafik sxemalar tushiriladi.
327. Asosiy qoplamalar va dekorativ tasmalarning ranglari:
a) tezkor xizmatlar transport vositalari tashqi yuzalari qoplamalarining asosiy ranglari 16-jadvalda koʻrsatilgan ranglarga muvofiq boʻlishi kerak;
b) asosiy qoplamalar va dekorativ tasmalarning rang uygʻunligi muayyan turdagi tezkor xizmat uchun jadvalda keltirilgan istalgan variantda boʻlishi mumkin, biroq bitta transport vositasining barcha tashqi elementlari uchun bir xil boʻlishi kerak;
da) M2, M3, N2, N3 toifalaridagi transport vositalarining yon yuzalariga tushiriladigan dekorativ tasmalarning eni 150 dan 230 mm gacha boʻlishi kerak. M1 va N1 toifalaridagi transport vositalarining yon yuzalariga tushiriladigan dekorativ tasmalarning eni mazkur yuzalarning konfiguratsiyasi hisobga olingan holda belgilanadi;
|
|
|
16-jadval |
|
Tezkor xizmatlar transport vositalari tashqi yuzalari qoplamalarining asosiy ranglariga qoʻyiladigan talablar |
||
|
|
||
|
Tezkor xizmat turi |
Qoplamaning asosiy ranglari |
Dekorativ tasmalarning ranglari |
|
Tez tibbiy yordam: |
|
|
|
a) A va B sinfidagi avtomobillar |
Oq |
Qizil |
|
b) C sinfidagi avtomobillar (reanimobillar) |
Limon rang |
Qizil |
|
Yongʻindan saqlash xizmati |
Qizil |
Oq |
|
Avariya-qutqaruv xizmatlari |
Oq |
Ikki rangli:( toʻq sariq koʻk) |
g) transport vositasining old va orqa qismlariga uning boʻylama oʻqiga nisbatan simmetrik tarzda tushiriladigan ikkita parallel dekorativ tasmaning har birining eni 120 dan 180 mm gacha, tasmalar orasidagi masofa esa 90 ± 5 mm boʻlishi kerak.
328. Asosiy rangga ega transport vositasi yuzasiga tushiriladigan axborot yozuvlari va tanib olish belgilari (gerblar va emblemalar bundan mustasno) dekorativ tasma rangida boʻlishi kerak: oq rangli dekorativ tasmada — asosiy rangda; boshqa ranglardagi dekorativ tasmada — oq rangda.
329. Axborot yozuvlari va tanib olish belgilarini tushirish usuli meʼyorlanmaydi.
330. Gerblar va emblemalarning tasvirlari hamda ranglari ularni qoʻllash tartibi, tavsifi va tasviriga doir normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
331. Axborot yozuvlari davlat tilida boʻlishi kerak.
332. Signallar bilan jihozlash:
a) tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalari normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan tartibda maxsus yorugʻlik va tovush signallari bilan jihozlanadi;
b) miltillovchi mayoqcha transport vositasining tomiga yoki uning ustiga oʻrnatilishi kerak. Bunda yorugʻlik nurlanishi manbai markazidan oʻtuvchi gorizontal tekislikdagi maxsus yorugʻlik signalining koʻrinish burchagi 360° ga teng boʻlishi kerak;
da) miltillovchi mayoqchalarni transport vositasining boshqa joylariga oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi. Miltillovchi mayoqchani oʻrnatish usullari transport vositasining barcha harakatlanish va tormozlanish rejimlarida uning ishonchli mahkamlanishini taʼminlashi kerak;
g) har bir qurilma alohida holda mazkur hujjat talablariga muvofiqligi taʼminlangan taqdirda, maxsus tovush signalining tovush tarqatgichi bilan bitta korpusda konstruktiv jihatdan birlashtirilgan miltillovchi mayoqchalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Bunday birlashtirilgan qurilmalar transport vositasining tomiga oʻrnatilishi va bitta boshqaruv bloki yordamida ishga tushirilishi kerak;
d) maxsus tovush signallarining tovush tarqatgichlarini transport vositasi old qismining kapot osti boʻshligʻiga oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi;
e) maxsus yorugʻlik va tovush signallarini berish qurilmalarining boshqaruv bloklari transport vositasi salonida (kabinasida) oʻrnatilganda BMT YIKning 21-son Qoidalari talablari bajarilishi kerak;
333. Yorugʻlik signallari (miltillovchi mayoqchalar) BMT YIKning 65-son Qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.
334. Tovush signallariga qoʻyiladigan talablar:
a) maxsus tovush signali oʻzgaruvchan asosiy chastotaga ega boʻlishi kerak. Asosiy chastotaning oʻzgarishi 150 dan 2000 Gs gacha boʻlishi kerak;
b) maxsus tovush signalining asosiy chastotasi oʻzgarishi siklining davomiyligi — 0,5 dan 6,0 bilan gacha;
da) maxsus tovush signali berilganda signal qurilmasining tovush bosimi darajasi tovush tarqatgichdan 2 m masofada, uning chiqish teshigi tekisligiga perpendikulyar oʻq boʻyicha quyidagidan past boʻlmasligi kerak:
116 dBA — tovush tarqatgich transport vositasining tomiga oʻrnatilganda;
122 dBA — tovush tarqatgich kapot osti boʻshligʻiga oʻrnatilganda;
g) maxsus tovush signalining maksimal tovush bosimi darajasi yoʻnalishi transport vositasining oldinga harakatlanish yoʻnalishidagi boʻylama oʻqi bilan mos kelishi kerak.
11-§. Xavfli yuklarni tashish uchun moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar
335. Xavfli yuklarni tashish uchun moʻljallangan transport vositalarining konstruksiyasi BMT YIKning 105-03, 105-04-son Qoidalariga, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.
3-bob. Ixtisoslashtirilgan va maxsus transport vositalari jihozlariga qoʻyiladigan talablar
1-§. Hajmiy gidroyuritmalarga qoʻyiladigan talablar
336. Gidroyuritmalar gidrotizimni maksimal qiymatdan ortiq bosim bilan yuklanishdan himoya qilishni, bosim pulsatsiyalarini kamaytirishni, harorat oʻzgarganda ishchi suyuqlik hajmining oʻzgarishini kompensatsiya qilishni hamda texnik holatni diagnostika qilishni taʼminlaydigan qurilmalar bilan jihozlanishi kerak.
337. Gidroyuritmalar va gidroqurilmalar maksimal bosimdan kam boʻlmagan bosimda, agar maksimal bosim belgilanmagan boʻlsa, nominal bosimning 1,25 baravari miqdoridagi bosimda mustahkam boʻlishi kerak.
338. Gidroqurilmalarning qoʻzgʻalmas tutashmalari, tashqi devorlari, payvandlangan va rezbali birikmalari minimal qiymatdan maksimal qiymatgacha boʻlgan bosim oraligʻida germetik boʻlishi kerak.
Gidrotizimga havoning soʻrilib kirishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
339. Qoʻllaniladigan konstruksion materiallar va qoplamalar oʻzaro hamda ishchi suyuqlik bilan mos boʻlishi kerak.
340. Xavfli vaziyat yuzaga kelganda gidroyuritma (gidrotizim) energiya manbaidan avtomatik ravishda toʻliq uzilishi, toʻxtatilganda gidroyuritmada (gidrotizimda) toʻplangan energiya avtomatik ravishda neytrallashtirilishi, oʻz-oʻzidan ishga tushishning oldi olinishi, ish turi almashlab ulagichi esa qulflanishi kerak.
341. Gidrodvigatellarning chiqish boʻgʻinlarini belgilangan holatda mahkamlash uchun gidroqulflar yoki boshqa mahkamlovchi qurilmalar oʻrnatilishi kerak.
342. Gidroqurilmalar ishtirokidagi qasddan yoki beixtiyor mexanik harakatlar odamlarga xavf tugʻdiradigan vaziyatlarga olib kelmasligi kerak.
zarur boʻlganda ochiq harakatlanuvchi qismlar toʻsiladi, xavfli qismlar signal rangiga boʻyaladi va xavfsizlik belgilari oʻrnatiladi.
343. Agar bosim pasayganda xavf yuzaga kelsa, mashina (agregat)ning xavfli harakatlanishining oldini olish uchun blokirovkalar nazarda tutilishi kerak. Bunda qisuvchi, tormozlovchi va shu kabi gidroqurilmalar oʻchirilmasligi kerak.
344. Bir nechta gidravlik energiya manbalariga ega gidroyuritmalar (gidrotizimlar) energiya manbalaridan biri (nasoslardan biri) oʻchirilganda yoki ular turli vaqtda ishga tushirilganda xavfli omillar yuzaga kelishini istisno etadigan sxemaviy blokirovkalarga ega boʻlishi kerak.
345. Barcha gidroqurilmalar, gidrotizim va gidroyuritma gidrotizimni taʼminlovchi energiya parametrlarining pasayishida, energiya taʼminoti yoki boshqaruv yoqilganda va oʻchirilganda xavf tugʻdirmasligi kerak. Yoqilganda barcha boshqaruv qurilmalari ishchi organga gidravlik energiya uzatilishini taʼminlamaydigan dastlabki holatda boʻlishi, oʻchirilganda esa dastlabki holatga qaytishi kerak.
346. Boshqaruv gidroqurilmalarining konstruksiyasida ularning elementlari oʻz massasining, vibratsiyaning yoki mashina (agregat) tarkibidagi gidroyuritmalar (gidrotizimlar) ishlashi natijasida yuzaga keladigan va ular bilan bogʻliq tezlanishlarning taʼsiri ostida gidroyuritma, gidrotizim yoki gidroqurilmaning oʻz-oʻzidan ishga tushishini istisno etish nazarda tutilishi kerak.
347. Qoʻlda boshqariladigan gidroqurilmalar mashina (agregat)da operatorning harakatlari xavfsiz boʻladigan, gidroqurilmalar esa beixtiyor yoqilish va oʻchirilishdan himoyalangan tarzda joylashtirilishi kerak.
348. Agar avtomatik yoki qoʻlda boshqariladigan bir nechta gidroqurilmalar oʻzaro ulangan boʻlsa va ulardan birining ishdan chiqishi xavf tugʻdirishi mumkin boʻlsa, blokirovkalar yoki boshqa xavfsizlik choralari (blokirovkalovchi qurilmalar) nazarda tutilishi kerak. Agar buning imkoni boʻlsa, bunday blokirovkalar barcha ish operatsiyalarini toʻxtatishi kerak, bunda bunday toʻxtatishning oʻzi xavf tugʻdirmasligi lozim.
349. Blokirovkalovchi qurilmalar gidroyuritma (gidrotizim)ning boshqaruv konturlariga bevosita taʼsir koʻrsatmasligi kerak.
350. Gidroqurilma konstruksiyasida tashish va foydalanish vaqtida mahkamlash va biriktirish detallari, rostlash va sozlash elementlari holatining oʻz-oʻzidan yoki qasddan oʻzgarishini istisno etish nazarda tutilishi kerak.
351. Rostlovchi gidroqurilmalar konstruksiyasida begona aralashuv yoki tasodifiy ishga tushirishning oldini olish uchun rostlovchi elementlarni ishonchli mahkamlash hamda ularni plombalash yoki oʻrnatilgan qulf bilan qulflash imkoniyati nazarda tutilishi kerak.
2-§. Qurilish-yoʻl va boshqa shunga oʻxshash mashinalar operatorining ish joyidagi shovqinga qoʻyiladigan talablar
352. Shovqinning xususiyati:
a) spektr xususiyatiga koʻra shovqin quyidagilarga boʻlinadi:
keng polosali — kengligi bir oktavadan ortiq boʻlgan uzlyuksiz spektrli;
tonal — spektrida yaqqol ifodalangan diskret tonlar mavjud boʻlgan. Amaliy maqsadlarda (ish joylarida uning parametrlarini nazorat qilishda) shovqinning tonal xususiyati uchdan bir oktavali chastota polosalarida oʻlchash orqali, bitta polosadagi tovush bosimi darajasining qoʻshni polosalardagidan kamida 10 dB ga yuqori boʻlishi boʻyicha aniqlanadi;
b) vaqt xususiyatlariga koʻra shovqin quyidagilarga boʻlinadi:
doimiy — sakkiz soatlik ish kuni (ish smenasi) davomida tovush oʻlchagichning “sekin” vaqt xarakteristikasida oʻlchanganda tovush darajasi vaqt boʻyicha 5 dB A dan koʻp oʻzgarmaydigan;
doimiy boʻlmagan — sakkiz soatlik ish kuni (ish smenasi) davomida tovush oʻlchagichning “sekin” vaqt xarakteristikasida oʻlchanganda tovush darajasi vaqt boʻyicha 5 dB A dan koʻp oʻzgaradigan;
da) doimiy boʻlmagan shovqin quyidagilarga boʻlinadi:
vaqt boʻyicha tebranuvchi — tovush darajasi vaqt davomida uzlyuksiz oʻzgaradigan;
uzlukli — tovush darajasi pogʻonali ravishda (5 dB A va undan ortiq) oʻzgaradigan, bunda daraja oʻzgarmas boʻlib qoladigan oraliqlarning davomiyligi 1 bilan va undan ortiqni tashkil etadigan;
impulsli — har birining davomiyligi 1 bilan dan kam boʻlgan bir yoki bir nechta tovush signallaridan iborat, bunda tovush oʻlchagichning mos ravishda “impuls” va “sekin” vaqt xarakteristikalarida dB AI va dB A da oʻlchangan tovush darajalari kamida 7 dB ga farq qiladi.
353. Ish joylaridagi shovqin xususiyatlari va ruxsat etilgan darajalari:
a) ish joylaridagi doimiy shovqinning xususiyati 31,5; 63; 125; 250; 500; 1000; 2000; 4000; 8000 Gts oʻrta geometrik chastotali oktava polosalaridagi dB da ifodalangan L tovush bosimi darajalari hisoblanadi;
b) ish joylaridagi oktava chastota polosalarida tovush bosimining ruxsat etilgan darajalari va tovush darajalari quyidagicha qabul qilinishi kerak:
keng polosali doimiy va doimiy boʻlmagan (impulsli shovqindan tashqari) shovqin uchun — 17-jadval boʻyicha;
tonal va impulsli shovqinlar uchun — 17-jadvalda koʻrsatilgan qiymatlardan 5 dB kamroq;
|
|
17-jadval |
||||||||
|
Oktava chastota polosalarida tovush bosimining ruxsat etilgan darajalari |
|||||||||
|
|
|||||||||
|
Oʻrta geometrik chastotali, Gts, oktava polosalaridagi tovush bosimi darajalari, dB |
Tovush darajalari, dB A |
||||||||
|
31,5 |
63 |
125 |
250 |
500 |
1000 |
2000 |
4000 |
8000 |
|
|
107 |
95 |
87 |
82 |
78 |
75 |
73 |
71 |
69 |
80 |
d) mashinalarning shovqin xususiyatlari yoki shovqin xususiyatlarining chegaraviy qiymatlari ularning pasportida, foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da yoki boshqa ilova hujjatlarida koʻrsatilishi kerak.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
7-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalariga (G toifasi) qoʻyiladigan talablar
1. M va N toifadagi transport vositalari quyidagi talablarga javob bersa, yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari (G toifasi) jumlasiga kiritilishi mumkin:
N1 toifadagi, toʻliq massasi koʻpi bilan 2 t boʻlgan transport vositalari, shuningdek, M1 toifadagi transport vositalari quyidagi shartlarga javob bersa, yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari deb hisoblanadi:
kamida bitta oldingi va bitta orqa oʻq bir vaqtda harakatga keltirilishini taʼminlaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shu jumladan, bitta oʻq yuritmasi uzilishi mumkin boʻlgan transport vositalari;
kamida bitta differensialni blokirovkalash mexanizmi yoki shunga oʻxshash taʼsirga ega bitta mexanizm boʻlishi hamda ular (yakka transport vositasi holatida) 30 foizli koʻtarilishni enga olishi.
ular, shuningdek, quyida keltirilgan oltita talabdan kamida beshtasiga javob berishi kerak:
kirish burchagi kamida 25° boʻlishi kerak;
chiqish burchagi kamida 20° boʻlishi kerak;
boʻylama oʻtuvchanlik burchagi kamida 20° boʻlishi kerak;
oldingi oʻq ostidagi yoʻl oraligʻi kamida 180 mm boʻlishi kerak;
orqa oʻq ostidagi yoʻl oraligʻi kamida 180 mm boʻlishi kerak;
oʻqlararo yoʻl oraligʻi kamida 200 mm boʻlishi kerak.
2. Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 2 t dan ortiq boʻlgan N1 toifadagi transport vositalari yoki N2, M2 yoxud toʻliq massasi koʻpi bilan 12 t boʻlgan M3 toifadagi transport vositalari, agar ularning konstruksiyasi barcha gʻildiraklarning bir vaqtdagi yuritmasini taʼminlasa, shu jumladan, bir oʻq yuritmasi uzilishi mumkin boʻlgan transport vositalari, yoki quyidagi talablarga javob bersa, yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari deb hisoblanadi:
kamida bitta oldingi va bitta orqa oʻq bir vaqtda yuritmaga ega boʻlishi, shu jumladan, bitta oʻq yuritmasi uzilishi mumkin boʻlgan transport vositalari;
kamida bitta differensialni blokirovkalash mexanizmi yoki shunga oʻxshash taʼsirga ega bitta mexanizm mavjud boʻlishi;
transport vositalari (yakka transport vositasi boʻlgan taqdirda) 25 foizlik koʻtarilishni bosib oʻtishi mumkin.
3. Maksimal massasi 12 t dan ortiq boʻlgan M3 toifadagi va N3 toifadagi transport vositalari, agar ular barcha gʻildiraklarning bir vaqtdagi yuritmasiga ega boʻlsa, shu jumladan, bir oʻq yuritmasi uzilishi mumkin boʻlgan transport vositalari, yoki quyidagi talablarga rioya etilsa, yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari deb hisoblanadi:
oʻqlarning kamida yarmi yuritmaga ega boʻlishi;
kamida bitta differensialni blokirovkalash mexanizmi yoki shunga oʻxshash taʼsirga ega bitta mexanizm mavjud boʻlishi;
transport vositalari (yakka transport vositasi boʻlgan taqdirda) 25 foiz koʻtarilishni bosib oʻtishi mumkin.
quyidagi oltita talabdan kamida toʻrttasi bajarilishi:
kirish burchagi kamida 25° boʻlishi kerak;
chiqish burchagi kamida 25° boʻlishi kerak;
boʻylama oʻtuvchanlik burchagi kamida 25° boʻlishi kerak;
oldingi oʻq ostidagi yoʻl oraligʻi kamida 250 mm boʻlishi kerak;
oʻqlararo yoʻl oraligʻi kamida 300 mm boʻlishi kerak;
orqa oʻq ostidagi yoʻl oraligʻi kamida 250 mm boʻlishi kerak.
4. G toifadagi transport vositalari bazasida (shassisida) tayyorlangan maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalari ham G toifasiga kiradi.
5. Yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari toifasini belgilashda G harfi M yoki N harflari bilan birga qoʻllanilishi kerak (masalan, N1G).
Izohlar:
1. Transport vositalarini G toifasiga kiritish maqsadida tekshirish oʻtkazilganda, texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi koʻpi bilan 2 t boʻlgan N1 toifadagi transport vositalari va M1 toifadagi transport vositalari jihozlangan holatda, yaʼni sovituvchi suyuqlik, moy va yonilgʻi bilan toʻldirilgan, asboblar va zaxira gʻildirak bilan butlangan boʻlishi kerak. Shuningdek, 75 kg deb qabul qilinadigan haydovchining standart massasi hisobga olinishi kerak. Boshqa transport vositalari ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massagacha yuklangan boʻlishi kerak.
2. Transport vositasining belgilangan qiymatdagi (25 yoki 30 foiz) koʻtarilishni yengib oʻtish qobiliyati hisoblash usuli bilan tasdiqlanadi, biroq texnik xizmatlar haqiqiy sinovni oʻtkazish uchun tegishli turdagi transport vositasini taqdim etishni talab qilishi mumkin.
3. Oldingi va orqa osilish burchaklari, shuningdek, boʻylama oʻtuvchanlik burchagi oʻlchanganda gʻildirak usti himoya qurilmalari hisobga olinmaydi.
4. Oldingi va orqa osilish burchaklari, shuningdek, boʻylama oʻtuvchanlik burchagi va yoʻl tirqishiga oid quyidagi taʼriflar qoʻllaniladi:
kirish burchagi — 1-rasm;
chiqish burchagi — 2-rasm;
boʻylama oʻtuvchanlik burchagi — 3-rasm;
oʻqlar orasidagi yoʻl tirqishi — tayanch tekisligi bilan transport vositasining qattiq elementida joylashgan eng past nuqtasi orasidagi eng qisqa masofa. Koʻp oʻqli aravachalar bitta oʻq sifatida qaraladi (4-rasm);
bitta oʻq ostidagi yoʻl tirqishi — bitta oʻq shinalarining yoʻl bilan kontakt dogʻlari markazlari orqali oʻtuvchi aylana yoyining eng yuqori nuqtasi (qoʻshaloq shinalar boʻlganda — oʻqning ichki gʻildiraklari shinalari) bilan gʻildiraklar orasida qattiq mahkamlangan transport vositasining eng past nuqtasiga teguvchi nuqta va tayanch tekisligi orasidagi masofa (5-rasm). Transport vositasining hech bir qattiq qismi shtrixlangan zonada (5-rasm) toʻliq yoki qisman joylashmasligi kerak.
1-rasm. Kirish burchagi
2-rasm. Chiqish burchagi
3-rasm. Boʻylama oʻtuvchanlik burchagi
4-rasm. Oʻqlar orasidagi yoʻl
5-rasm. Bitta oʻq ostidagi yoʻl yotiqsagi
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
8-ILOVA
8-ILOVA
|
Ekologik toifa |
Transport vositalari toifalari |
Talablar yoki talablarni oʻz ichiga olgan hujjatlar |
|
0 |
M1, M2, N1, N2 benzin va gaz dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 83-02 (chiqindilar darajasi A) |
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N1, N2, N3 dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 49-01 |
|
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N2, N3 benzin dvigatellari bilan |
SO — 85 g/kVt·ch, NC — 5 g/kVt·ch, NOx — 17 g/kVt·ch (9-rejimli sinov sikli) |
|
|
1. |
M1, M2, N1, N2 benzin, gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 83-02 (chiqindilar darajasi tegishlicha V, S) |
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N1, N2, N3 gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 49-02 (chiqindilar darajasi A) |
|
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N2, N3 benzin dvigatellari bilan |
SO — 72 g/kVt·ch, NC — 4 g/kVt·ch, NOx — 14 g/kVt·ch (9-rejimli sinov sikli) |
|
|
2. |
M1, M2, N1, N2 benzin, gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 83-02 (chiqindilar darajasi tegishlicha V, S, D) |
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N1, N2, N3 gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 49 (chiqindilar darajasi V) |
|
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, MZ, N2, N3 benzin dvigatellari bilan |
SO — 55 g/kVt·ch, NC — 2,4 g/kVt·ch, NOx — 10 g/kVt·ch (boʻyicha sinovlarda qoidalarga EEK OON № 49-04) (sinov sikli ESC)) |
|
|
3. |
M1, M2, N1, N2 benzin, gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 83-05 (chiqindilar darajasi A) |
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N1, N2, N3 gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 49-04 (chiqindilar darajasi A) |
|
|
M1G va M2G maksimal massasi 3,5 t, M3G, N2G, N3G — barcha gʻildiraklari yetakchi, shu jumladan, oʻqlardan birining yuritmasi uziladigan, dizel dvigatellari bilan; M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N2, N3 — benzin dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 96-01 |
|
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N2, N3 benzin dvigatellari bilan |
SO — 20 g/kVt·ch, NC — 1,1 g/kVt·ch, NOx — 7 g/kVt·ch (boʻyicha sinovlarda qoidalarga EEK OON № 49-04 (sinov sikli ESC)) |
|
|
4. |
M1, M2, N1, N2 majburiy yondirishli va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 83-05 (chiqindilar darajasi B) |
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N1, N2, N3 gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 49-05 (chiqindilar darajasi B1, bort diagnostikasi, uzoq muddatlilik va ekspluatatsiyaga yaroqlilik, NOx nazoratiga doir talablar darajasi — “S”) |
|
|
M1G va M2G maksimal massasi 3,5 t, M3G, N2G, N3G — barcha gʻildiraklari yetakchi, shu jumladan, oʻqlardan birining yuritmasi uziladigan, dizel dvigatellari bilan; M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N2, N3 — benzin dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 96-02SO — 4 g/kVt·ch, NC — 0,55 g/kVt·ch, NOx — 2 g/kVt·ch (boʻyicha sinovlarda qoidalarga EEK OON № 49-05) (sinov sikli ESC)) |
|
|
5. |
M1, M2, N1, N2 majburiy yondirishli va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 83-06 |
|
M1 maksimal massasi 3,5 t, M2, M3, N1, N2, N3 gaz va dizel dvigatellari bilan |
BMT YIK Qoidalari № 49-05 (chiqindilar darajasi V2*, S, bort diagnostikasi, uzoq muddatlilik va NOx nazoratiga doir talablar darajasi — “G”, “K”) |
Izoh:
Oʻzbekiston Respublikasida muomalaga chiqarilayotgan avtotransport vositalari uchun ekologik toifalarni joriy etish muddatlari Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan belgilanadi.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
9-ILOVA
9-ILOVA
Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi) turlarining muvofiqligini baholash uchun arizachi tomonidan taqdim etiladigan hujjatlar
ROʻYXATI
1-§. Keyinchalik transport vositasi (shassi) turini maʼqullash hujjati berilgan holda sertifikatlashtirish shaklida muvofiqlikni baholash uchun taqdim etiladigan hujjatlar
1. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash hujjatini olish maqsadida arizachi sertifikatlashtirish organiga quyidagilarni taqdim etadi:
a) transport vositalari (shassi) uchun normativ hujjatlar (mavjud boʻlsa);
b) transport vositasi (shassi) turining umumiy texnik tavsifi, unda transport vositasini identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan umumiy koʻrinish chizmalari, shuningdek, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi komponentlar (yorugʻlik va tovush signalizatsiyasi qurilmalari, xavfsizlik kamarlari, oynalar, shinalar, orqani koʻrish oynalari) roʻyxati va ularning markirovkasi (tasdiqlovchi hujjatlar raqamlari) koʻrsatiladi;
Hujjatlar ikki nusxada, ularning tuzilgan sanasi, imzolagan shaxsning familiyasi va lavozimi koʻrsatilgan holda taqdim etiladi;
v) ariza berilgan sanada mavjud boʻlgan, sinov laboratoriyasi tomonidan berilgan sinov bayonnomalari, shuningdek, Texnik reglamentning 3-, 4- va 6-ilovalari roʻyxati boʻyicha ayrim talablarga doir boshqa daliliy materiallar.
Quyidagi hollarda:
maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalari uchun bazaviy transport vositalari yoki shassining Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlar (transport vositasi turini maʼqullash, shassi turini maʼqullash, muvofiqlik sertifikatlari), ularning ishlab chiqaruvchilari yoki ushbu hujjatlarni bergan organlar tomonidan tasdiqlangan nusxalar daliliy materiallar hisoblanadi;
shassi — akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan Texnik reglamentning 3-ilovasi roʻyxati boʻyicha ayrim talablarga nisbatan berilgan, xuddi shu turdagi shassiga ega toʻliq komplektlangan transport vositasining identifikatsiya va sertifikatlashtirish sinovlari bayonnomalari yoki ishlab chiqarilishi tugallanmagan transport vositasining sinov bayonnomalari (agar uning konstruksiyasi belgilangan usullarga muvofiq bunday sinovlarni oʻtkazish imkonini bersa) va (yoki) uning komponentlari;
g) ishlab chiqaruvchi qoʻllaydigan menejment tizimining muvofiqlik sertifikati. Bunday sertifikat mavjud boʻlmaganda, Texnik reglamentning 11-ilovasiga muvofiq hujjatlarni tahlil qilish imkonini beradigan hajmda ishlab chiqarish sharoitlarining tavsifi taqdim etiladi;
d) transport vositalari (shassi) ishlab chiqaruvchisiga belgilangan tartibda xalqaro identifikatsiya kodi berilganligi toʻgʻrisidagi hujjat;
e) transport vositasidan foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma).
2. Import qilinadigan transport vositalari holatida ariza beruvchi sertifikatlashtirish organiga ishlab chiqaruvchi bilan ariza beruvchi oʻrtasidagi, ishlab chiqaruvchi tomonidan ariza beruvchiga muvofiqlikni baholashni oʻtkazish vakolatini berish hamda Texnik reglament talablariga muvofiq transport vositalari (shassi) xavfsizligini taʼminlash uchun ishlab chiqaruvchi bilan solidar javobgarlik toʻgʻrisidagi kelishuvni taqdim etadi.
3. Shassi negizida tayyorlanadigan yoki boshqa tayyorlovchidan sotib olinadigan transport vositalarining muvofiqligi baholanayotganda, ushbu Ilovaning 1-bandida sanab oʻtilgan hujjatlarga qoʻshimcha ravishda quyidagilar taqdim etiladi:
tayyorlashning joriy bosqichida transport vositasining savdo markasi va tijoriy nomini oʻzgartirish (saqlab qolish) kelishilganligini tasdiqlovchi hujjat;
asosiy transport vositasi (shassi) konstruksiyasiga kiritilgan barcha oʻzgartirishlar va qoʻshimchalarning batafsil tavsifi;
shassi yoki asosiy transport vositasini tayyorlovchining shassi yoki transport vositasini yakuniy yigʻishga oid qoidalar va cheklovlarni belgilovchi hujjati (hujjat nusxasi);
ikkala tayyorlovchi tomonidan Texnik reglamentning 3-ilovasi nomenklaturasiga kiruvchi har bir xavfsizlik talabiga muvofiqlikni taʼminlash boʻyicha masʼuliyatlari, shuningdek, transport vositalarining tegishli nazorat sinovlarini oʻz zimmalariga olishlari kelishilgan hujjat (taqsimlash roʻyxati).
2-§. Muomalaga chiqarilayotgan yakka transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasini sertifikatlashtirish shaklida muvofiqlikni baholash uchun taqdim etiladigan hujjatlar
4. Muomalaga chiqariladigan yakka transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasi uchun muvofiqlik sertifikatini olish maqsadida ariza beruvchi sertifikatlashtirish organiga quyidagilarni taqdim etadi:
a) qonunchilikda belgilangan shakldagi muvofiqlikni baholashni oʻtkazish uchun ariza, unda qoʻshimcha ravishda ariza beruvchining nomi, transport vositasining nomi va shartli belgisi, transport vositasining identifikatsiya raqami, transport vositasi ishlab chiqaruvchisining nomi koʻrsatilishi kerak;
b) ariza beruvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjat;
v) individual texnik ijod mahsuli boʻlgan transport vositalari uchun transport vositasiga identifikatsiya raqami berilganligi toʻgʻrisidagi hujjat;
g) transport vositasining umumiy texnik tavsifi;
d) transport vositasining Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi daliliy materiallar.
5. Ilgari Texnik reglament talablariga muvofiqligi tasdiqlangan transport vositasidan yoki transport vositalarining kichik partiyasidan foydalanib tayyorlangan yagona transport vositasining muvofiqligini baholashda qoʻshimcha ravishda quyidagilar taqdim etiladi:a) texnik tavsif, oʻz ichiga olgan roʻyxat kiritilgan da konstruksiyani bazaviy transport vositasining oʻzgartirishlar;
a) bazaviy transport vositasi konstruksiyasiga kiritilgan oʻzgartirishlar roʻyxatini oʻz ichiga olgan texnik tavsif;
b) transport vositasi konstruksiyasining oʻzgartiriladigan elementlariga konstruktorlik yoki boshqa texnik hujjatlar;
v) bazaviy transport vositasini yangi ishlanmada konstruktiv qoʻllash imkoniyatini tasdiqlovchi bazaviy transport vositasiga konstruktorlik hujjatlarining asl nusxalarini saqlovchi bilan konstruksiyani kelishish toʻgʻrisidagi hujjat yoki bazaviy transport vositasini ishlab chiqaruvchining oʻzgartirilgan konstruksiya uchun undan foydalanish mumkinligi toʻgʻrisidagi xulosasi (mavjud boʻlganda);
g) bazaviy transport vositasi uchun transport vositasi turini maʼqullash nusxasi.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
10-ILOVA
10-ILOVA
Ishlab chiqarish holatini tekshirishda oʻrganiladigan asosiy masalalar
ROʻYXATI
1. Ishlab chiqarish holatini tekshirishdan oldin hujjatlar oʻrganiladi va ishlab chiqarish holatini tekshirish rejasi tuziladi, u quyidagi masalalarni oʻrganishni oʻz ichiga oladi:
a) ishlab chiqaruvchi ishini tashkil etish (boshqaruv tuzilmasi, rahbariyat va ijrochilarning javobgarligi hamda vakolatlari);
b) transport vositalari (shassi)ni ishlab chiqish va muvofiqligini baholashni boshqarish;
da) ishlab chiqarish jarayonida transport vositalari (shassi) sifatini taʼminlash;
g) taʼminlash muvofiqligi transport vositalarining (shassi), chiqariladigan muomalaga talablariga texnik reglamentning;
d) mahsulotning yakuniy (qabul qilish) nazoratini tashkil etish;
e) sifat toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni roʻyxatga olish;
j) tuzatuvchi harakatlar tartib-taomillarini bajarish;
z) mahsulotning mazkur texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash uskunalaridan foydalanish imkoniyati mavjudligi;
i) ishlab chiqarishni metrologik taʼminlash tizimini tashkil etish.
2. Ishlab chiqarish holatini tekshirish sertifikatlashtirish organi tomonidan oʻtkaziladi, zarur hollarda tekshiruvga boshqa vakolatli tashkilotlarning mutaxassislari jalb etilishi mumkin.
3. Transport vositalari (shassi) ishlab chiqarilishi holatini oʻrganish sertifikatlashtirish organi tomonidan tasdiqlangan reja asosida amalga oshiriladi. Oʻrganish oʻtkazishda masalalarning roʻyxati va tahlil chuqurligi tekshirilayotgan ishlab chiqaruvchining oʻziga xos xususiyatlari (ishlab chiqarish turi va hajmi, butlovchi qismlarni yetkazib berish hajmlari va usullari va h.k.) inobatga olingan holda tuzatilishi lozim.
4. Ariza beruvchi ishlab chiqarish holatini tekshirish uchun zarur sharoitlarni, shu jumladan, auditorlarning baholash obyektlariga va ishlab chiqaruvchi tomonidan mazkur texnik reglament talablarini bajarish maqsadida yuritiladigan hujjatlarga toʻsqinliksiz kirishini taʼminlaydi.
Ishlab chiqaruvchining mazkur band talablarini bajarishdan boʻyin tovlashi muvofiqlikni baholash tartib-taomilini toʻxtatib turish yoki tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun asos boʻlishi mumkin.
5. Mahsulot ishlab chiqaruvchisi ishlab chiqarish holatini tekshirish boʻyicha zarur tadbirlarni amalga oshirishda, shuningdek, u texnologik operatsiyalarni amalga oshirish uchun jalb qiladigan tashkilotlar va komponentlar yetkazib beruvchilardagi tekshirishlarda ishtirok etadi, agar sertifikatlashtirish organi ushbu tashkilotlarda ishlab chiqarish holatini tekshirish zarurligi toʻgʻrisida qaror qabul qilgan boʻlsa.
6. Ishlab chiqarish holatini tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi, unda rejaning barcha bandlari boʻyicha baholar beriladi va ular asosida xulosa chiqariladi.
Tekshirishning salbiy natijalari ushbu texnik reglament talablariga muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlarni rasmiylashtirishni belgilangan tuzatish tadbirlarini amalga oshirishga qadar toʻxtatib turish uchun asos boʻladi.
7. Ishlab chiqarish holatini tekshirish natijalari transport vositalari (shassi)ning mazkur texnik reglament talablariga muvofiqligi boʻyicha inspeksiya nazoratini oʻtkazish davriyligini belgilashda hisobga olinadi.
Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga
11-ILOVA
11-ILOVA
|
Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlashtirish tizimi |
||||||
|
|
||||||
|
Sertifikatlashtirish organi ____________________________________________________________________ |
||||||
|
(toʻliq va qisqartirilgan nomi, pochta manzili, raqami va akkreditatsiya guvohnomasining amal qilish muddati tugaydigan sana) |
||||||
|
Muomalaga chiqariladigan transport vositasi turini maʼqullash № _____________ davlat reyestri raqami |
||||||
|
Amal qilish muddati 20___ y.”___”__________ |
||||||
|
Markasi |
____________________________________ |
|||||
|
Tijorat nomi |
____________________________________ |
|||||
|
Turi |
____________________________________ |
|||||
|
Bazaviy transport vositasi / shassi (boshqa ishlab chiqaruvchining bazaviy transport vositasi / shassisidan foydalanilganda) |
____________________________________ |
|||||
|
Modifikatsiyalar |
____________________________________ |
|||||
|
Toifasi |
____________________________________ |
|||||
|
Ekologik toifa |
____________________________________ |
|||||
|
Arizachi va uning pochta manzili |
____________________________________ |
|||||
|
Ishlab chiqaruvchi va uning manzili |
____________________________________ |
|||||
|
Ishlab chiqaruvchining vakili va uning manzili |
____________________________________ |
|||||
|
Yigʻish zavodi va uning manzili |
____________________________________ |
|||||
|
Yetkazib beruvchi yigʻish komplektlari va uning pochta manzili (boshqa ishlab chiqaruvchining bazaviy transport vositasi / shassisidan foydalanilganda) |
____________________________________ |
|||||
|
Texnik reglament talablariga muvofiq mazkur transport vositasi turini maʼqullash hujjatining amal qilishi quyidagi transport vositasiga tatbiq etiladi: a) seriyali ishlab chiqariladigan; b) partiyalar bilan ______ dona miqdorda olib kiriladigan. (Keraksizi oʻchirilsin.) |
||||||
|
Identifikatsiya raqamlari |
||||||
|
(VIN): ___________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ |
||||||
|
Mazkur transport vositasi turini maʼqullash hujjati ilovalarsiz haqiqiy emas. |
||||||
|
1-ilova |
Transport vositasining umumiy tavsiflari. |
|||||
|
2-ilova |
Transport vositasi turini maʼqullashni rasmiylashtirish uchun asos boʻladigan hujjatlar roʻyxati. |
|||||
|
3-ilova |
Transport vositasi markirovkasining tavsifi. |
|||||
|
4-ilova |
Transport vositasining umumiy koʻrinishi ____ sahifada berilgan |
|||||
|
Qoʻshimcha maʼlumot _____________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ |
||||||
|
(zarur boʻlganda oʻz yurishi bilan harakatlanishni taqiqlash, umumiy foydalanishdagi yoʻllarda foydalanish imkoniyati va boshqa cheklovlar koʻrsatiladi) |
||||||
|
|
|
|
||||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
__________ |
___________________________ |
||||
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
||||
|
|
|
M.Oʻ. |
||||
|
|
|
|
||||
|
Rasmiylashtirilgan sana 20___ y.”___” __________ |
||||||
|
|
||||||
|
TRANSPORT VOSITASI TURINI TASDIQLASH TASDIQLANGAN |
||||||
|
|
||||||
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT._________________ bilan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan |
||||||
|
|
||||||
|
Rahbar (rahbar oʻrinbosari) |
__________ |
___________________________ |
||||
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
||||
|
|
|
M.Oʻ. |
||||
Transport vositasi turini maʼqullash hujjatiga 1-ILOVA
Transport vositasining umumiy tavsiflari
|
Oʻqlar soni va joylashuvi (L toifadagi transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Oʻqlar/gʻildiraklar soni (O toifadagi transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Gʻildirak formulasi / yetakchi gʻildiraklar (O toifadagi transport vositalari bundan mustasno) |
..................................................................................... |
||
|
Transport vositasining joylashuv sxemasi (O toifadagi transport vositalari bundan mustasno) |
..................................................................................... |
||
|
Kuzov turi/eshiklar soni (M toifadagi transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Yuklash boʻshligʻining bajarilishi (N va O toifadagi transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Vazifasi (maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Oʻrindiqlar soni (faqat M va L transport vositalarining toifasi uchun, M1 toifali transport vositalari uchun qatorlar boʻyicha taqsimlangan holda) |
..................................................................................... |
||
|
Yoʻlovchi sigʻimi (M2 va M3 toifali transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Umumiy hajm bagaj boʻlinmalar (III sinf M3 toifali transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Kabina (N toifali transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Rama (L toifali transport vositalari uchun) |
..................................................................................... |
||
|
Gabarit oʻlchamlari, mm: |
..................................................................................... |
||
|
uzunligi |
..................................................................................... |
||
|
kengligi |
..................................................................................... |
||
|
balandligi (konteyner tashuvchilar uchun — yuklash, maksimal ruxsat etilgan) |
..................................................................................... |
||
|
Gʻildirak bazasi, mm |
..................................................................................... |
||
|
Oldingi / orqa gʻildiraklar izining kengligi, mm (L toifadagi bir izli transport vositalari bundan mustasno) |
..................................................................................... |
||
|
Transport vositasining jihozlangan holatdagi massasi, kg |
..................................................................................... |
||
|
Transport vositasining texnik ruxsat etilgan maksimal ogʻirligi, kg |
..................................................................................... |
||
|
Transport vositasining oldingi oʻqidan boshlab har bir oʻqiga toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, kg |
..................................................................................... |
||
|
N toifadagi transport vositalari uchun avtopoyezdning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi |
..................................................................................... |
||
|
Maksimal massa tirkamaning, kg |
..................................................................................... |
||
|
tormoz tizimisiz tirkama |
..................................................................................... |
||
|
tirkama bilan tormoz tizim bilan |
..................................................................................... |
||
|
Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal yuklama ga tayanch-ilashish qurilma |
..................................................................................... |
||
|
Gibrid transport vositasining tavsifi: (tashqi manbadan quvvatlash talabi; ish rejimlari, foydalaniladigan dvigatel va uning ish rejimi tavsifi) |
..................................................................................... |
||
|
Ichki yonuv dvigateli (markasi, turi) |
..................................................................................... |
||
|
soni va joylashuvi silindrlar |
..................................................................................... |
||
|
ishchi hajm, sm3 |
..................................................................................... |
||
|
stepen siqish |
..................................................................................... |
||
|
maksimal quvvat, kVt (min-1) |
..................................................................................... |
||
|
maksimal aylantiruvchi moment, N-m (min-1) |
..................................................................................... |
||
|
Yoqilgʻi markasi |
..................................................................................... |
||
|
Taʼminot tizimi (turi) |
..................................................................................... |
||
|
Karbyurator (markasi, turi) |
..................................................................................... (karbyuratorli dvigatellar uchun) |
||
|
Boshqaruv bloki (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Purkalash tizimi (markasi, turi) |
..................................................................................... (yonilgʻi purkash tizimiga ega boʻlgan benzinli dvigatellar uchun) |
||
|
Yoqilgʻi nasos yuqori bosim (TNVD (marka, turi)) |
..................................................................................... (dizel dvigatellar uchun) |
||
|
Forsunkalar (markasi, turi) |
..................................................................................... (dizel dvigatellar uchun) |
||
|
Turbokompressor (markasi, turi) |
..................................................................................... |
||
|
Havo filtri (markasi, turi) |
..................................................................................... |
||
|
Kirish shovqini soʻndirgichi (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
1-bosqich 2-bosqich 3-bosqich |
..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... |
||
|
Oʻt oldirish tizimi (turi) |
..................................................................................... |
||
|
Taqsimlagich (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Kommutator (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Oʻt oldirish gʻaltagi (markasi, turi) |
..................................................................................... |
||
|
Modul oʻt oldirish (marka, turi) |
..................................................................................... (yonilgʻi purkash tizimiga ega boʻlgan benzinli dvigatellar uchun) |
||
|
Oʻt oldirish shamlari (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Ishlatilgan gazlarni chiqarish va neytrallash tizimi |
..................................................................................... |
||
|
Asosiy shovqin soʻndirgich (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Qoʻshimcha shovqin soʻndirgich (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Neytrallagich (markasi) |
..................................................................................... |
||
|
Qattiq zarrachalar filtri |
..................................................................................... |
||
|
elektrodvigatel elektromobilning (marka, turi) (doimiy yoki oʻzgaruvchan tok, da holatida oʻzgaruvchan tok — sinxron yoki asinxron, fazalar soni) |
..................................................................................... |
||
|
Ish kuchlanishi, V |
..................................................................................... |
||
|
Maksimal 30 daqiqalik quvvat, kVt |
..................................................................................... |
||
|
Qurilma toʻplash energiya (faqat uchun elektromobillar va gibrid transport vositalarining) (batareya, kondensator, maxovik/generator) |
..................................................................................... |
||
|
Batareya (marka, turi) (faqat uchun elektromobillar va gibrid transport vositalarining) (batareya, kondensator, maxovik/generator) |
..................................................................................... |
||
|
elektrokimyoviy para |
..................................................................................... |
||
|
soni elementlar |
..................................................................................... |
||
|
Massa, kg |
..................................................................................... |
||
|
Ish kuchlanishi, V |
..................................................................................... |
||
|
Sigʻim, A-ch |
..................................................................................... |
||
|
Joylashgan joyi |
..................................................................................... |
||
|
Kondensator (marka, turi) |
..................................................................................... |
||
|
Energosigʻim, Dj |
..................................................................................... |
||
|
Maxovik/generator (marka, turi) |
..................................................................................... |
||
|
Zaxira Yurish zaxirasi, km |
..................................................................................... |
||
|
Transmissiya (turi va transmissiya sxemasining tavsifi) |
..................................................................................... |
||
|
elektromashina (marka, turi) (tavsif har bir elektromashini: asosiy funksiya (dvigatel yoki generator), doimiy yoki oʻzgaruvchan tok, da holatida oʻzgaruvchan tok sinxron yoki asinxron, fazalar soni) |
..................................................................................... |
||
|
Ish kuchlanishi, V |
..................................................................................... |
||
|
Maksimal 30 daqiqalik quvvat, kVt |
..................................................................................... |
||
|
Ilashma (marka, turi) |
..................................................................................... |
||
|
Uzatmalar qutisi (markasi, turi): |
..................................................................................... |
||
|
soni uzatmalar va uzatish nisbatlari |
..................................................................................... |
||
|
Taqsimlash qutisi (turi): |
..................................................................................... |
||
|
soni uzatmalar va uzatish nisbatlari taqsimlash qutisi |
..................................................................................... |
||
|
Asosiy uzatma (turi): |
..................................................................................... |
||
|
Uzatish nisbati soni |
..................................................................................... |
||
|
Osma: |
|
||
|
oldingi (tavsif) |
..................................................................................... |
||
|
orqa (tavsif) |
..................................................................................... |
||
|
Rul boshqaruvi (tavsifi): |
..................................................................................... |
||
|
Rul mexanizm (turi) |
..................................................................................... |
||
|
Tormoz tizimi: |
..................................................................................... |
||
|
ishchi (tavsif) |
..................................................................................... |
||
|
zaxira (tavsif) |
..................................................................................... |
||
|
toʻxtab turish (tavsif) |
..................................................................................... |
||
|
yordamchi (yeyilishga chidamli (marka, turi)) |
..................................................................................... |
||
|
Shinalar (oʻlchami, marka, minimal ruxsat etilgan indeksi yuklama va tezlik toifa) |
..................................................................................... |
||
|
Uskunalar shassi (konditsioner, elektr blokirovka qulflar eshiklar, radiouskuna, antenna) |
..................................................................................... |
||
|
|
|
||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
________ |
_______________________________________ |
|
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|
|
|
|
M.Oʻ. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan |
|
Transport vositasi turini maʼqullash hujjatiga
2-ILOVA
2-ILOVA
Asos boʻlgan hujjatlarni rasmiylashtirish uchun transport vositasi turini maʼqullash
ROʻYXATI
|
T/r |
Hujjat |
Hujjatni bergan organ |
Hujjat raqami, berilgan sana |
|
1 |
2 |
3 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
__________________________ |
|
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|
|
|
|
M.Oʻ. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan |
Transport vositasi turini maʼqullash hujjatiga
3-ILOVA
3-ILOVA
Transport vositasi markirovkasining tavsifi
|
1. |
Joylashgan joyi va forma belgi muvofiqligi: |
..................................................... |
||||||||||||||||||
|
2. |
Ishlab chiqaruvchi tablichkasining joylashgan joyi: |
..................................................... |
||||||||||||||||||
|
3. |
Joylashgan joyi identifikatsiya raqami (VIN kod): |
..................................................... |
||||||||||||||||||
|
4. |
Transport vositasi identifikatsiya raqami (raqamlari)ning tuzilishi va mazmuni: |
..................................................... |
||||||||||||||||||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
1 — 3-poz.: WMI (xalqaro kod ishlab chiqaruvchining) 4 — 9-poz.: tavsiflovchi qism identifikatsiya raqami 10-poz.: yil chiqarish 11 — 17-poz.: transport vositasini ishlab chiqarish raqami |
||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
____________________________ |
||||||||||||||||||
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
||||||||||||||||||
|
|
|
M.Oʻ. |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan |
||||||||||||||||||
Transport vositasi turini maʼqullash hujjatiga
4-ILOVA
4-ILOVA
Transport vositasi umumiy turi
|
Old tomondan, oʻngdan, chapdan, orqadan, yuqoridan koʻrinish (zarur hollarda qoʻshimcha turlar keltiriladi) |
|||||
|
|
|||||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
____________________________ |
|||
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|||
|
|
|
M.Oʻ. |
|||
|
|
|
|
|||
|
|
|
Roʻyxatga olinganda Davlat reyestrida № UZ.SMT. _______________ dan 20___ y.”___” __________ |
|||
|
|
|
|
|||
|
Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlashtirish tizimi |
|||||
|
|
|||||
|
Sertifikatlashtirish organi ____________________________________________________________________ |
|||||
|
(toʻliq va qisqartirilgan nomi, pochta manzili, raqami va akkreditatsiya guvohnomasining amal qilish muddati tugaydigan sana) |
|||||
|
|
|||||
|
Muomalaga chiqariladigan shassi turini maʼqullash |
|||||
|
|
|||||
|
№ _______________________________ davlat reyestri raqami |
|||||
|
Amal qilish muddati “___”__________ 20___ y. |
|||||
|
Markasi |
____________________________________ |
||||
|
Tijorat nomi |
____________________________________ |
||||
|
Turi |
____________________________________ |
||||
|
Modifikatsiyalar |
____________________________________ |
||||
|
Toifasi |
____________________________________ |
||||
|
Ekologik toifa |
____________________________________ |
||||
|
Ishlab chiqarish varianti |
____________________________________ |
||||
|
Kabina va dvigatelga ega shassi, rama konstruksiyali avtobuslar uchun kuzovsiz avtobus shassisi, karkas konstruksiyali avtobuslar uchun kuzovsiz avtobus shassisi, maxsus kabinali transport vositalarini ishlab chiqarish uchun kabinasiz yuk shassisi, qisman yigʻilgan kabinali (orqa devorsiz) yuk shassisi, avtodomlar ishlab chiqarish uchun kabinaning old qismiga ega shassi, avtodomlar ishlab chiqarish uchun kabinasiz shassining old qismi, tirkama shassisi |
|||||
|
Ariza beruvchi va uning manzili |
____________________________________ |
||||
|
Ishlab chiqaruvchi va uning manzili |
____________________________________ |
||||
|
Ishlab chiqaruvchining vakili va uning manzili |
____________________________________ |
||||
|
Yigʻish zavodi va uning manzili |
____________________________________ |
||||
|
Yetkazib beruvchi yigʻish komplektlari va uning pochta manzili |
____________________________________ |
||||
|
(Texnik reglamentning 29-bandida nazarda tutilgan tartib-taomil qoʻllanilganda) |
|
||||
|
Texnik reglament talablariga muvofiq. |
|||||
|
Mazkur shassi turini maʼqullash hujjatining amal qilishi quyidagi shassiga tatbiq etiladi: a) seriyali ishlab chiqariladigan; b) partiyalar bilan ______ dona miqdorda olib kiriladigan. (Keraksizi oʻchirilsin.) |
|||||
|
Identifikatsiya raqamlari (VIN): ___________________________________________________________ |
|||||
|
|
|||||
|
Mazkur shassi turini maʼqullash hujjati ilovalarsiz haqiqiy emas. |
|||||
|
1-ilova |
Shassining umumiy xususiyatlari |
||||
|
2-ilova |
Shassi turini maʼqullashni rasmiylashtirish uchun asos boʻladigan hujjatlar roʻyxati |
||||
|
3-ilova |
Shassi markirovkasi tavsifi |
||||
|
4-ilova |
Shassining umumiy koʻrinishi _____ betda |
||||
|
Qoʻshimcha maʼlumot _______________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ |
|||||
|
(zarur boʻlganda oʻz yurishi bilan harakatlanishni taqiqlash, umumiy foydalanishdagi yoʻllarda foydalanish imkoniyati va boshqa cheklovlar koʻrsatiladi) |
|||||
|
|
|||||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
____________________________ |
|||
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|||
|
|
|
M.Oʻ. |
|||
|
|
|
|
|||
|
Rasmiylashtirilgan sana “___” __________ 20___ y. |
|||||
|
|
|||||
|
TRANSPORT VOSITASI SHASSISI TURINI TASDIQLASH TASDIQLANDI. |
|||||
|
|
|||||
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan |
|||||
|
|
|||||
|
Rahbar (rahbar oʻrinbosari) |
|||||
|
____________________________ |
_________ |
____________________________ |
|||
|
(vakolatli davlat boshqaruvi organining nomi) |
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|||
|
|
|
M.Oʻ. |
|||
Shassi turini maʼqullash hujjatiga
1-ILOVA
1-ILOVA
Umumiy tavsiflar shassi
|
Oʻqlar/gʻildiraklar soni (O toifasidagi transport vositalari uchun) |
............................................................................... |
|
|
Gʻildirak formulasi / yetakchi gʻildiraklar (O toifadagi transport vositalari bundan mustasno) |
............................................................................... |
|
|
Transport vositasining joylashuv sxemasi (O toifadagi transport vositalari bundan mustasno) |
............................................................................... |
|
|
Joylashuv dvigatelning |
............................................................................... |
|
|
Kuzov turi/eshiklar soni (faqat M va O toifasidagi transport vositalari uchun) |
............................................................................... |
|
|
Kabina (N toifasidagi transport vositalari uchun) |
............................................................................... |
|
|
Gabarit oʻlchamlari, mm: |
|
|
|
uzunligi |
............................................................................... |
|
|
kengligi |
............................................................................... |
|
|
balandligi |
............................................................................... |
|
|
Gʻildirak bazasi, mm |
............................................................................... |
|
|
Oldingi / orqa gʻildiraklar izining kengligi, mm (L toifadagi bir izli transport vositalari bundan mustasno) |
............................................................................... |
|
|
Massa shassi da jihozlangan holatida, kg |
............................................................................... |
|
|
Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, kg |
............................................................................... |
|
|
Oldingi oʻqdan boshlab har bir oʻqqa toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, kg |
............................................................................... |
|
|
tavsif gibrid transport vositasining: (tashqi manbadan qayta zaryadlashni talab qilish; ish rejimlari, foydalanilayotgan dvigatelning tavsifi va uning ish rejimi) |
||
|
Ichki yonuv dvigateli (markasi, turi) |
............................................................................... |
|
|
soni va joylashuvi silindrlar |
............................................................................... |
|
|
ishchi hajm, sm3 |
............................................................................... |
|
|
stepen siqish |
............................................................................... |
|
|
maksimal quvvat, kVt (min-1) |
............................................................................... |
|
|
maksimal aylantiruvchi moment, N-m (min-1) |
............................................................................... |
|
|
Yonilgʻi |
............................................................................... |
|
|
Taʼminot tizimi (turi) |
............................................................................... |
|
|
Karbyurator (markasi, turi) |
............................................................................... (karbyuratorli dvigatellar uchun) |
|
|
Boshqaruv bloki (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Yoqilgʻi nasos yuqori bosim (TNVD (marka, turi)) |
............................................................................... (dizel dvigatellar uchun) |
|
|
Forsunkalar (markasi, turi) |
............................................................................... (dizel dvigatellar uchun) |
|
|
Turbokompressor (markasi, turi) |
............................................................................... |
|
|
Havo filtri (markasi, turi) |
............................................................................... |
|
|
Kirish shovqini soʻndirgichi (markasi) |
............................................................................... |
|
|
|
1-bosqich 2-bosqich 3-bosqich |
|
|
Oʻt oldirish tizimi (turi) |
............................................................................... |
|
|
Taqsimlagich (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Kommutator (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Oʻt oldirish gʻaltagi (markasi, turi) |
............................................................................... |
|
|
Modul oʻt oldirish (marka, turi) |
............................................................................... |
|
|
|
(yonilgʻi purkash tizimiga ega boʻlgan benzinli dvigatellar uchun) |
|
|
Oʻt oldirish shamlari (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Ishlatilgan gazlarni chiqarish va neytrallash tizimi |
............................................................................... |
|
|
Asosiy shovqin soʻndirgich (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Qoʻshimcha shovqin soʻndirgich (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Neytrallagich (markasi) |
............................................................................... |
|
|
Qattiq zarrachalar filtri |
............................................................................... |
|
|
elektrodvigatel elektromobilning (marka, turi) (doimiy yoki oʻzgaruvchan tok, da holatida oʻzgaruvchan tok — sinxron yoki asinxron, fazalar soni) |
............................................................................... |
|
|
Ish kuchlanishi, V |
............................................................................... |
|
|
Maksimal 30-daqiqalik quvvat, kVt |
............................................................................... |
|
|
Qurilma toʻplash energiya (faqat uchun elektromobillar va gibrid transport vositalarining) (batareya, kondensator, maxovik/generator) |
............................................................................... |
|
|
Batareya (marka, turi) (faqat elektromobillar va gibrid transport vositalari uchun) (batareya, kondensator, maxovik/generator) |
............................................................................... |
|
|
elektrokimyoviy para |
............................................................................... |
|
|
soni elementlar |
............................................................................... |
|
|
Massa, kg |
............................................................................... |
|
|
Ish kuchlanishi, V |
............................................................................... |
|
|
Sigʻim, A-ch |
............................................................................... |
|
|
Joylashgan joyi |
............................................................................... |
|
|
Kondensator (marka, turi) |
............................................................................... |
|
|
Energosigʻim, Dj |
............................................................................... |
|
|
Maxovik/generator (marka, turi) |
............................................................................... |
|
|
Zaxira Yurish zaxirasi, km |
............................................................................... |
|
|
Transmissiya (turi va transmissiya sxemasining tavsifi) |
............................................................................... |
|
|
elektromashina (marka, turi) (tavsif har bir elektromashini: asosiy funksiya (dvigatel yoki generator), doimiy yoki oʻzgaruvchan tok, da holatida oʻzgaruvchan tok sinxron yoki asinxron, fazalar soni) |
............................................................................... |
|
|
Ish kuchlanishi, V |
............................................................................... |
|
|
Maksimal 30-daqiqalik quvvat, kVt |
............................................................................... |
|
|
Ilashma (marka, turi) |
............................................................................... |
|
|
Uzatmalar qutisi (markasi, turi): |
............................................................................... |
|
|
soni uzatmalar va uzatish nisbatlari |
............................................................................... |
|
|
Taqsimlash qutisi (turi): |
............................................................................... |
|
|
soni uzatmalar va uzatish nisbatlari taqsimlash qutisi |
............................................................................... |
|
|
Asosiy uzatma (turi): |
............................................................................... |
|
|
Uzatish nisbati soni |
............................................................................... |
|
|
oraliq uzatmaning uzatish nisbati (faqat L toifali transport vositalari uchun) |
............................................................................... |
|
|
Osma: |
|
|
|
oldingi (tavsif) |
............................................................................... |
|
|
orqa (tavsif) |
............................................................................... |
|
|
Rul boshqaruvi (tavsifi): |
............................................................................... |
|
|
rul mexanizm (turi) |
............................................................................... |
|
|
Tormoz tizimi: |
............................................................................... |
|
|
ishchi (tavsif) |
............................................................................... |
|
|
zaxira (tavsif) |
............................................................................... |
|
|
toʻxtab turish (tavsif) |
............................................................................... |
|
|
yordamchi (yeyilishga chidamli (marka, turi)) |
............................................................................... |
|
|
Shinalar |
|
|
|
(oʻlchami, marka, minimal ruxsat etilgan indeksi yuklama va tezlik toifa) |
............................................................................... |
|
|
Uskunalar shassi |
|
|
|
(konditsioner, elektr blokirovka qulflar eshiklar, radiouskuna, antenna) |
............................................................................... |
|
|
|
|
|
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
_______________________________________ |
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|
|
|
M.Oʻ. |
|
|
|
|
|
|
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan “___” __________ 20___ y.da roʻyxatga olingan |
Shassi turini maʼqullash hujjatiga
2-ILOVA
2-ILOVA
SHASSI TURINI MAʼQULLASHNI RASMIYLASHTIRISH UCHUN ASOS BOʻLGAN HUJJATLAR
ROʻYXATI
|
T/r |
Hujjat |
Hujjatni bergan organ |
Hujjat raqami, berilgan sana |
|
1 |
2 |
3 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
___________________________ |
|
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|
|
|
|
M.Oʻ. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan “___” __________ 20___ y.da roʻyxatga olingan |
Shassi turini maʼqullash hujjatiga
3-ILOVA
3-ILOVA
Shassi markirovkasi tavsifi
|
1. |
Muvofiqlik belgisining joylashgan joyi va shakli: |
..................................................... |
|||||||||||||||||
|
2. |
Ishlab chiqaruvchi tablichkasining joylashgan joyi: |
..................................................... |
|||||||||||||||||
|
3. |
Identifikatsiya raqamining (VIN-kod) joylashuvi: |
..................................................... |
|||||||||||||||||
|
4. |
Transport vositasi identifikatsiya raqami (raqamlari)ning tuzilishi va mazmuni: |
..................................................... |
|||||||||||||||||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
1 — 3-poz.: WMI (ishlab chiqaruvchining xalqaro kodi) 4 — 9-poz.: identifikatsiya raqamining tavsiflovchi qismi 10-poz.: ishlab chiqarish yili 11 — 17-poz.: transport vositasini ishlab chiqarish raqami |
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
_____________________________ |
|||||||||||||||||
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|||||||||||||||||
|
|
|
M.Oʻ. |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
Davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilgan № UZ.SMT.__________________ ot “___” __________ 20___ g. |
|||||||||||||||||
Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 25-apreldagi 237-son qaroriga
2-ILOVA
2-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar
1. Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 6-iyuldagi 318-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2004-y., 7-son, 63-modda) bilan tasdiqlangan Mahsulotlarni sertifikatlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda:
a) 1-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Transport vositalarini sertifikatlashtirish Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 25-apreldagi 237-son qarori bilan tasdiqlangan Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentga muvofiq oʻtkaziladi”;
b) 5-bandning ikkinchi va uchinchi xatboshilari “mahsulotlarni” soʻzidan keyin “(transport vositalaridan tashqari)” soʻzlari bilan toʻldirilsin.
2. Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 11-noyabrdagi 326-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2015-y., 45-son, 578-modda) bilan tasdiqlangan Siqilgan tabiiy, suyultirilgan neft gazlarida yoki dizel va gazsimon yoqilgʻi aralashmasida ishlaydigan avtotransport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentga quyidagi oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin:
a) 6-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“gaz oʻtkazmaydigan gʻilof — ballon armaturasi ustidan oʻrnatiladigan va uning boʻgʻziga yoki qobigʻiga mahkamlanadigan, gazning salonga sizib chiqishini istisno etadigan hamda uni avtotransport vositasi tashqarisiga chiqarib yuboradigan himoya qurilmasi”;
b) 8-bandning birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Transport vositasiga gaz ballon uskunasini dastlabki oʻrnatishda yoki gazsimon yoqilgʻida ishlaydigan avtotransport vositasini ishlab chiqarishga qoʻyishda avtotransport vositalariga gaz ballon uskunasini oʻrnatish boʻyicha xizmatlar koʻrsatuvchi tashkilot, avtotransport vositalarini ishlab chiqaruvchi zavod (avtotransport vositasining har bir modeli boʻyicha alohida) quyidagilarni amalga oshirishi shart:”;
v) quyidagi mazmundagi 81-band bilan toʻldirilsin:
“81. Gaz ballon uskunalari bilan jihozlangan avtotransport vositalarini ishlab chiqaruvchi zavod transport vositalarini rasmiy dilerlarga yuklab joʻnatishda ushbu Texnik reglamentga 7-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq oʻrnatilgan gaz ballonlarining pasport maʼlumotlarini qoʻshimcha ravishda taqdim etadi”;
g) 44-bandning ikkinchi xatboshisi “gaz oʻtkazmaydigan gʻilof bilan” soʻzlaridan keyin “gaz balloni armaturasi ustiga oʻrnatiladigan” soʻzlari bilan toʻldirilsin;
d) 55-bandning ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“avtotransport vositasiga gaz ballon uskunasini oʻrnatish jarayonini yakunlash”;
e) 81-bandda:
quyidagi mazmundagi oʻninchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“ballonni quritish va boʻyash”;
oʻninchi va oʻn birinchi xatboshilar tegishincha oʻn birinchi va oʻn ikkinchi xatboshilar deb hisoblansin;
j) 85-bandning toʻrtinchi xatboshisi “2 daq.” soʻzlaridan keyin “lekin 5 daqiqadan koʻp boʻlmagan holda” soʻzlari bilan toʻldirilsin;
z) 94-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“ballonning sigʻimi”;
i) 96-bandning birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“96. Tashkilotning identifikatsiyalovchi tamgʻasi bir xil oʻlchamdagi (balandligi 5 mm) toʻrtta belgidan iborat boʻlib, ular diametri 12 mm boʻlgan doira ichida ikkitadan kasr shaklida joylashtiriladi hamda quyidagilarga muvofiq maxrajda 01 dan 99 gacha boʻlgan ikkita raqamdan (raqamli qism) va suratda lotin alifbosining ikkita bosh harfidan (harfiy qism) tashkil topadi:”;
k) 1-ilovada:
2-bandning toʻrtinchi xatboshisidagi “mahalliy yongʻin nazorati organi va “Sanoatgeokontexnazorat” DI bilan kelishilgan” degan soʻzlar chiqarib tashlansin;
Tashkilotning uchastkalari va uskunalari tavsiya etiladigan roʻyxatining 28-bandidagi “Unumdorligi 10 m3/min, R=250 kg/sm2 boʻlgan kompressor qurilmasi” degan soʻzlar “Unumdorligi kamida 2 m3/min, R=250 kg/sm2 boʻlgan kompressor qurilmasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
8-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“8. Ishlab chiqarish binosi xonasining balandligi yengil avtomobillar uchun turtib chiqqan qurilish konstruksiyalarigacha kamida 4,0 m va yuk avtomobillari hamda avtobuslar uchun kamida 7,0 m boʻlishi kerak.”;
30-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“30. Siqilgan havo uzatishni boshqarish posti yopiq boʻlishi va tasodifiy shaxslar tomonidan havo uzatish holatlarini istisno qilish uchun ishonchli qulflash moslamalariga ega boʻlishi kerak”;
39-bandning birinchi xatboshisidagi “SUG” qisqartmasi “SNG” qisqartmasi bilan almashtirilsin;
l) 6-ilovadagi “SUG” qisqartmasi “SNG” qisqartmasi bilan almashtirilsin;
m) quyidagi mazmundagi 7-ilova bilan toʻldirilsin:
“Siqilgan tabiiy, suyultirilgan neft gazlarida yoki dizel va gazsimon yoqilgʻi aralashmasida ishlaydigan avtotransport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi Umumiy texnik reglamentga
7-ILOVA
7-ILOVA
Oʻrnatilgan gaz ballonlarining pasport maʼlumotlari
|
Avtotransport vositasi modeli __________________________________________________ |
|||||||||
|
Ishlab chiqarilgan yil _______________ Dvigatel, modeli ______________________________________ |
|||||||||
|
Shassi № _________________________________________________________________________________ |
|||||||||
|
oʻrnatilgan ballonlarning pasport maʼlumotlari: |
|||||||||
|
T/r |
Turi va modeli |
Ballon raqami |
Ishlab chiqaruvchi (mamlakat) |
Hajm (l) |
Ishlab chiqarilgan oy, yil |
Xizmat muddati tugash sanasi |
Navbatdagi texnik koʻrik sanasi |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
Alohida belgilar__________________________________________________________________________ |
|||||||||
|
(qayd etish zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar keltiriladi) |
|||||||||
|
|
|||||||||
|
Tashkilotning vakolatli vakili |
___________ |
___________ |
_______________________ |
||||||
|
|
(lavozimi) |
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
||||||
|
M.Oʻ. |
|
|
|
||||||
|
|
|
|
”. |
||||||
Shassi turini maʼqullash hujjatiga 4-ILOVA Shassi umumiy koʻrinishi
|
Old tomondan, oʻngdan, chapdan, orqadan, yuqoridan koʻrinish (zarur hollarda qoʻshimcha turlar keltiriladi) |
||
|
|
||
|
Sertifikatlashtirish organi rahbari |
_________ |
_____________________________ |
|
|
(imzo) |
(F.I.Sh.) |
|
|
|
M.Oʻ. |
|
|
|
|
|
|
|
Davlat reyestrida № UZ.SMT. _________________ bilan 20___ y.”___” __________ da roʻyxatga olingan |
|
|
|
|
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 17-son, 299-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 15.11.2017-y., 09/17/915/0259-son, 11.06.2018-y., 09/18/434/1339-son; 10.09.2020-y., 09/20/548/1272-son; 24.08.2024-y., 09/24/502/0644-son; 20.09.2025-y., 09/25/597/0854-son; 05.06.2026-y., 06/26/104/0563-son)
