1.02.00.00.00 Davlat boshqaruvi asoslari / 02.08.00.00 Iqtisodiyot, ijtimoiy-madaniy qurilish sohasidagi davlat boshqaruvining umumiy masalalari / 02.08.04.00 Davlat moddiy zaxirasi]
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasining
Qarori
Birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisida yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2013-yil 27-iyulda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2492]
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 9-martdagi 113-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 10-son, 118-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi toʻgʻrisida nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi qaror qiladi:
1. Birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisida yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim hamda u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Rais J. KADIROV
Toshkent sh.,
2013-yil 25-iyun,
7-son
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasining 2013-yil 25-iyundagi 7-sonli qaroriga ILOVA
Birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisida
yoʻriqnoma
I bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Yoʻriqnoma birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibini belgilaydi.
2. Mazkur Yoʻriqnoma talablari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi (bundan buyon matnda Qoʻmita deb yuritiladi) tizimidagi tashkilotlar hamda birinchi guruh moddiy boyliklarni masʼul saqlovchi tashkilotlar uchun majburiydir.
II bob. Sariyogʻni idishga joylash, tamgʻalash va transportda joʻnatish
3. Sariyogʻning sifati O`z DSt 2771 “Sigir sariyogʻi” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. Import qilinadigan sariyogʻ sifati xalqaro normativ hujjatlar va O`z DSt 2771 “Sigir sariyogʻi” talablariga muvofiq boʻlishi shart.
4. Sariyogʻ nomlari boʻyicha quyidagi turlarga boʻlinadi:
anʼanaviy shirin-qaymoqli, shoʻr emas;
shirin-qaymoqli, shoʻr;
nordon-qaymoqli, shoʻr emas;
nordon-qaymoqli, shoʻr;
“lyubitelskiy” shirin-qaymoqli, shoʻr emas;
“lyubitelskiy” shirin-qaymoqli, shoʻr;
“lyubitelskiy” nordon-qaymoqli, shoʻr emas;
“lyubitelskiy” nordon-qaymoqli, shoʻr;
“krestyanskiy” shirin-qaymoqli, shoʻr emas;
“krestyanskiy” shirin-qaymoqli, shoʻr;
qizdirib eritilgan sariyogʻ.
5. Sariyogʻ butun zich monolit holda karton yoki taxta qutilarga normativ hujjat talablariga muvofiq joylanishi kerak.
Sariyogʻ joylashtirilishidan oldin qutilarning tagiga pergament yoki alyuminli keshirlangan zar qogʻoz, polimer plyonka yoki normativ hujjatlarga muvofiq boshqa materiallar toʻshaladi. Monolit sariyogʻ oʻralgan material mahsulotni har tomondan bekitishi shart. Sariyogʻ solingan karton quti qopqoqlarining uchlari qogʻoz yelim lenta bilan yoki yopishqoq qatlamli polietilen lenta bilan yopishtirilishi lozim. Yogʻoch qutilar foydalanish uchun mustahkam boʻlishi kerak.
Transport tamgʻasida “Quyosh nurlaridan saqlansin!”, “Haroratni cheklash” degan ogohlantiruvchi belgilarning boʻlishi va haroratning maksimal va minimal qiymatlari koʻrsatilishi shart.
6. Transport idishining bir yonboshiga normativ hujjat talablariga muvofiq bosma usulda, trafaret yordamida, yorliqlarni yopishtirish usulida, shuningdek yuvilib ketmaydigan va oʻchmaydigan boʻyoq bilan, quyidagi maʼlumotlar yoziladi:
ishlab chiqaruvchi tashkilotning nomi, manzili, telefoni;
tovar belgisi (mavjud boʻlsa);
mahsulot turining nomi;
sariyogʻning massaviy ulushi;
isteʼmol idishidagi mahsulotning netto massasi;
muvofiqlik belgisi;
saqlash sharoiti;
yaroqlilik muddati (sana, oy, yil);
normativ hujjat belgisi;
mahsulot ichki bozorda sotilganda — “O`zbekistonda ishlab chiqarilgan”, eksportga chiqarilganda — “Made in Uzbekistan” yozuvlari boʻlishi kerak.
7. Isteʼmolchilar uchun moʻljallangan qadoqlarning ustiga bosma usulda, ofset muhr bilan, tegishli normativ hujjatlar talablariga muvofiq yuvilib ketmaydigan boʻyoq bilan quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan tamgʻa bosilishi kerak:
ishlab chiqaruvchi tashkilotning nomi, pochta manzili, telefoni;
tovar belgisi (mavjud boʻlsa);
mahsulot nomi;
sariyogʻning massaviy ulushi;
massasi gr ;
100 gr mahsulotning ozuqaviy va energetik qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
mahsulotning tarkibi;
saqlash sharoitlari;
ishlab chiqarilgan sana (kun, oy, yil);
yaroqlilik muddati (kun, oy, yil);
normativ hujjat belgisi;
muvofiqlik belgisi;
roʻyxat raqamini koʻrsatgan holda shtrix-kod;
mahsulot ichki bozorda sotilganda — “O`zbekistonda ishlab chiqarilgan”, eksportga chiqarilganda — “Made in Uzbekistan” yozuvlari.
8. Sariyogʻ barcha turdagi yopiq transport vositalarida tez buziladigan yuklarni tashish qoidalariga muvofiq tashiladi.
9. Sariyogʻ tashiladigan transport vositasiga quyidagi talablar qoʻyiladi:
texnik sozlik;
dezinfeksiya qilinganlik;
tozalik;
dezinfektant hidi qolmagan boʻlishi;
zarur haroratni taʼminlab turishi;
muqaddam tashilgan yuk hidi boʻlmasligi.
10. Transport yuk xatida ortilgan sariyogʻ ogʻirligi quyidagilarga qarab alohida koʻrsatiladi:
turi boʻyicha;
navi boʻyicha;
oʻrin soni boʻyicha;
joylashtirilgan idish turi boʻyicha.
11. Vagon va avtomobil transportidagi sariyogʻ partiyasi bir xil navli va bir kunda ishlab chiqarilgan boʻlishi lozim.
Istisno tariqasida bitta vagon va avtomobil transportiga ikki turdagi sariyogʻ yuklashga yoʻl qoʻyiladi, buning uchun albatta ularni ajratish va orasiga ularni ajratib turadigan material qoʻyilishi kerak.
12. Har xil turdagi, har xil navli va turli vaqtda ishlab chiqarilgan sariyogʻni ajratmasdan birga ortish qatʼiyan taqiqlanadi.
13. Sariyogʻ partiyasi uning sifatini tasdiqlaydigan hujjatlari toʻliq boʻlmagan holda yetkazib berilganda, yetkazib beruvchidan tegishli hujjatlar olingunga qadar alohida kameraga taxlanib, vaqtincha saqlash uchun rasmiylashtiriladi.
14. Sariyogʻni miqdor va sifat boʻyicha qabul qilish shartnoma asosida, qonunchilik hujjatlari va mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi.
(14-band Oʻzbekiston Respublikasi adliya vazirining 2021-yil 28-iyuldagi 16-mh-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3313, 28.07.2021-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son)
15. Sariyogʻ yetkazib berilganda, yetkazib beruvchi quyidagi hujjatlarni taqdim etishi shart:
(15-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasining 2017-yil 15-noyabrdagi 33-sonli (roʻyxat raqami 2492-1, 06.12.2017-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.12.2017-y., 10/17/2492-1/0375-son)
16. Davlat zaxirasiga uzoq muddat saqlash uchun ishlab chiqarish muddati 3 oydan oshmagan, Oʻzbekistonda ishlab chiqarilgan, shuningdek normativ hujjatlarning sifat, idish va oʻramlari boʻyicha talablariga toʻliq javob beradigan import qilinadigan quyidagi sariyogʻ navlari yetkazib beriladi:
oliy nav shirin qaymoqli va nordon qaymoqli tuzlanmagan sariyogʻ;
oliy nav tuzlanmagan shirin qaymoqli va nordon qaymoqli “lyubitelskiy” sariyogʻi;
oliy nav tuzlanmagan shirin qaymoqli va nordon qaymoqli (plazma kislota miqdori 23° T dan oshmagan) “krestyanskiy” sariyogʻi.
17. Saqlash uchun taʼmi va hidi boʻyicha ball bahosi 20 balldan kam boʻlmagan shirin qaymoqli tuzlanmagan sariyogʻ qabul qilinadi.
Qabul qilinayotganda sariyogʻ monoliti (20 — 25 kg.) ichidagi harorat minus 6 °C dan kam boʻlmasligi kerak.
18. Yuk ortish va tushirish hamda ombor ishlarini mexanizatsiyalashtirish darajasini oshirish, shuningdek ogʻir qoʻl mehnatiga chek qoʻyish maqsadida sariyogʻ transport paketlarida yetkazib berilishi shart.
Transport paketlari mexanizatsiyalashtirilgan tarzda ortish va tushirish imkoniyatlarini, transportda joʻnatish va saqlashda yukning bus-butun saqlanishi lozimligini inobatga olgan holda tuzilishi lozim.
Transport paketlari normativ hujjatlar talablari va tegishli transport turlari uchun yuk tashish qoidalariga qatʼiy mos kelishi lozim.
Sariyogʻ solingan transport paketlari yetkazib beruvchi tashkilot vositalari bilan shakllantiriladi. Sariyogʻ solingan transport paketi ogʻirligi bir tonnadan oshmasligi lozim. Sariyogʻni tagliklarsiz yetkazib berishga shartnoma asosida yukni tashish vaqtida uning but saqlanishi sharti bilan ruxsat beriladi.
Har bir transport paketi bir xil tur va navli, bir quyishda tayyorlangan sariyogʻ solingan qutilardan tashkil topishi lozim.
19. Har bir quyishga bitta nazorat qutisi shakllantiriladi, bu qutiga qizil boʻyoq bilan “N” harfi yoziladi. Qabul qilish, saqlash va berib yuborishda sariyogʻ sifatini tekshirish uchun yetkazib beruvchi tashkilotlar nazorat qutilaridan nazorat paketlarini tayyorlaydi, ushbu paketlarga yuvilib ketmaydigan qizil boʻyoq bilan “N” harfi yozib qoʻyiladi.
Sariyogʻ tekis standart taxta taglik ustida paketlarga taxlanadi. Transport paketidagi qutilar trafareti tashqariga qilib taxlanadi. Har bir transport paketi metall lenta bilan bogʻlanib, tugilishi va transport tamgʻasiga ega boʻlishi lozim.
20. Qabul qilish, saqlash va berib yuborishda sariyogʻ sifatini tekshirish uchun turli joydan tanlab namuna olinadi va tekshiruv natijalari boʻyicha normativ hujjatlarga muvofiq sariyogʻ sifati aniqlanadi.
21. Sariyogʻ partiyalab qabul qilib olinadi. Sariyogʻ partiyasi — bu nomlanishi bir xil, bir idishga joylangan, bir xil fizikaviy-kimyoviy va organoleptik koʻrsatkichlarga ega, bitta tashkilotda va texnologik jihozda, bir texnologik sikl davomida yagona ishlab chiqarish tartibiga muvofiq ishlab chiqarilgan, nazorat qilishga moʻljallangan mahsulot birligi yigʻindisi. Bir sariyogʻ partiyasiga bitta yuk xati ilova qilinadi.
22. Sariyogʻ partiyasi temir yoʻl transportida yetkazib berilganda moddiy javobgar shaxslar temir yoʻl tashkiloti vakili ishtirokida quyidagilarni tekshirishlari lozim:
vagonlarning texnik sozligi;
buragichlarning holati;
plombalarning borligi va ulardagi izning aniqligi;
vagon raqamlarining ilova qilingan hujjatlardagi raqamlarga toʻgʻri kelishi;
transportda tashishda harorat rejimiga rioya etilishi;
vagonning masofani bosib oʻtish muddati.
23. Plombalar olinib, transport vositasi ochilgandan soʻng yukning qay holatdaligi, tashqi holatiga qarab va sariyogʻning haroratini oʻlchash orqali uning muzlatilganlik darajasi tekshiriladi.
Sariyogʻ haroratini oʻlchash uchun har bir partiyadan transport idishining 5 foiz birligi ajratib olinadi. Partiyada 20 birlikdan kam transport idishi boʻlsa, bittasi ajratib olinadi.
Sariyogʻ monoliti ichidagi haroratni oʻlchash uchun 6-8 sm. ichkaridan namuna olinadi. Sariyogʻ paketlangan holda keltirilgan taqdirda harorat nazorat paketlaridan olingan qutilarda oʻlchanadi. Qabul qilish dalolatnomasiga haroratning oʻrtacha arifmetik qiymati yoziladi.
24. Tekshiruv jarayonida aniqlangan kamchiliklar, shu jumladan, vagon va transport yukxonalarining texnik nosozligi, plombalarning buzilganligi yoki yoʻqligi, ulardagi izlarning noaniqligi, yuk tashish boʻyicha harorat va sanitariya rejimi hamda vagonlarning belgilangan masofani bosib oʻtishi buzilganligi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
Yuk kamomadi aniqlangan hollarda tijorat dalolatnomasining va qabul qilish dalolatnomasining “Alohida belgilar” ustunida plombalardagi nazorat belgilari koʻrsatilishi lozim.
25. Zarar koʻrmagan standart idishdagi, yozuvlari aniq boʻlgan tamgʻaga ega sariyogʻ oʻrinlar sonini sanash va ogʻirligini trafaret boʻyicha aniqlash yoʻli bilan qabul qilinadi va berib yuboriladi.
26. Paketlangan holda yetkazib berilgan sariyogʻ zarar koʻrgan taglikda yoki idishlari buzilgan holda yetkazib berilgan taqdirda, oʻrinlar sonini toʻliq sanash orqali qabul qilinadi.
27. Belgilangan normadan ortiq kamomad yuzasidan oluvchining talabiga koʻra dalolatnoma rasmiylashtiriladi.
28. Qabul qilib olishda sariyogʻning sifat koʻrsatkichlari yetkazib beruvchining hujjatlarida koʻrsatilgan idish, tamgʻalash, transportda tashish talablariga mosligiga alohida eʼtibor berish kerak.
Shuningdek, sariyogʻ belgilangan talablarga javob berishiga, transport idishidagi trafaretlar toʻgʻri va aniq yozilganiga, paketlar, tagliklar holatiga eʼtibor berish lozim.
29. Qabul qilish paytida yaroqsizga chiqarilgan sariyogʻ tegishli dalolatnoma rasmiylashtirilgan holda zudlik bilan yetkazib beruvchiga qaytariladi.
Ayrim hollarda muzlatgichda boʻsh joy boʻlsa, yaroqsizga chiqarilgan sariyogʻ yetkazib beruvchi tomonidan shartnomaga muvofiq uzoq muddat saqlashga yaroqli sariyogʻ bilan almashtirish sharti bilan vaqtincha masʼul saqlashga qabul qilinishi mumkin.
30. Mahsulotni saqlash va almashtirish boʻyicha xarajatlar yetkazib beruvchi tomonidan qoplanadi.
IV bob. Sariyogʻga sovutib ishlov berish
31. Harorati minus 6 °C va undan past boʻlgan sariyogʻ kelib tushganda, mahsulot saqlash kamerasiga yuboriladi va u yerda sariyogʻ zich qilib taxlanadi.
Harorati minus 6 °C dan baland harorat bilan kelib tushgan sariyogʻga muzlatish kamerasida sovutish yoʻli bilan ishlov beriladi.
Sovutish yoʻli bilan ishlov berish uchun sariyogʻ quyidagi tartibda taxlanadi:
qoʻlda taxlanganda shaxmat tartibida tekis qilib;
mexanizatsiyalashtirilgan usulda taxlanganda tagliklarda yuk paketlari, sovuq havo har bir paketga yoki paketlarning vertikal qatoriga yetib borishi taʼminlanadigan qilib taxlanadi.
32. Yuk paketlarining vertikal qatorlari balandligi:
sariyogʻ harorati 5 °C dan past boʻlganda — 3 qatordan;
sariyogʻ harorati 5 °C dan 8 °C gacha boʻlganda — 2 qatordan;
sariyogʻ harorati 8 °C va undan baland boʻlganda — 1 qatordan oshmasligi kerak.
33. Monolitning 6 — 8 sm. ichkarisida mahsulot harorati minus 12 °C dan baland boʻlmasligiga erishilganda, sariyogʻga sovutib ishlov berish jarayoni tugatilgan hisoblanadi.
Yuk paketlaridagi sariyogʻga sovutish yoʻli bilan ishlov berilganda yuk paketining tepa qatoridagi monolit harorati oʻlchanadi.
34. Haroratni oʻlchash uchun sovutib ishlov berishga berilgan sariyogʻ partiyasidan 3 tagacha quti ochiladi.
Shaxmat tartibida tekis taxlangan monolit sariyogʻga muzlatish kamerasida sovutib ishlov berish davomiyligi mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasida keltirilgan.
35. Muzlatish kamerasida sariyogʻga sovutib ishlov berishni qayd etish kitobi mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasida keltirilgan.
V bob. Muzlatgichlarga qoʻyiladigan talablar
36. Saqlash kameralari eng maqbul harorat va namlik darajasiga ega boʻlishi, oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash boʻyicha tegishli sanitariya normalariga rioya etish taʼminlanadigan tuzilishga ega boʻlishi lozim. Saqlash kameralarining tuzilishi qurilish normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim.
Muzlatgichlarga tutashgan hudud doimiy tarzda muzlatgichlar uchun sanitariya qoidalari talablariga muvofiq lozim darajadagi sanitariya-texnik holatda ushlab turilishi kerak.
37. Saqlash kameralariga mahsulotlarni joylashtirish oldidan vestibyullar, platformalar va boshqa xonalar, asbob-uskuna va jihozlar texnik soz holda boʻlishi va ulardan sanitariya norma va qoidalari talablariga muvofiq foydalanish lozim.
38. Texnologik xaritaga muvofiq saqlash kameralari transport vositalari, asbob-uskuna va inventar, tarozi va texnologik jihozlar bilan taʼminlangan boʻlishi, eshiklar va lift tirqishlariga brezent parda tortilgan boʻlishi lozim. Ifloslangan yoki mogʻor bosgan taglik, brus va reykalar tozalanishi va dezinfeksiya qilinishi lozim.
39. Saqlash kameralari va vestibyullar oziq-ovqat mahsulotlaridan boʻshatilgandan soʻng dezinfeksii qilinishi lozim, zarur boʻlganda pol yuvilishi, devorlar oqlanishi kerak. Dezinfeksiya tugatilgandan soʻng xonadagi havoning mikrobiologik zaharlanganligi tekshiriladi. Kemiruvchilar tomonidan oziq-ovqat mahsulotlari buzilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida kameralarda muntazam ravishda deratizatsiya tadbirlari oʻtkaziladi.
Belgilangan tartibda tayyorgarlik ishlari oʻtkazilib, dezinfeksiya qilingandan soʻng saqlash kameralari tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan qabul qilib olinadi va saqlash kameralarning tayyorligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi.
40. Saqlash kameralarning yuk ortish va tushirish ishlarida band boʻlgan asosiy va yordamchi xodimlari belgilangan norma va qoidalarga muvofiq sanitar va maxsus kiyim-bosh bilan taʼminlanishi lozim.
41. Barcha saqlash kameralariga mashina boʻlimidagi markaziy boshqaruvdan turib haroratni oʻlchash uchun datchik oʻrnatilishi lozim. Shuningdek, saqlash kameralarida shtabellar orasida 1,5 metr balandlikdagi moslamaga yoki yuk eshigi ortidagi maydonchaga oʻrnatilgan bitta termometr va bitta havo namligini oʻlchash asbobi boʻlishi lozim.
42. Harorat va namlik oʻlchovchi asboblar, ularni bemalol olib qoʻyish mumkin boʻladigan qilib oʻrnatilishi kerak va yuk ortish-tushirish ishlari paytida bexos ziyon yetishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Shisha termometrlar taxta yoki metall qobiqda boʻlishi lozim.
43. Elektr qurilmalardan foydalanish Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 27-son, 317-modda), (Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 33-son, 379-modda) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
44. Yoritqichlar oʻtish joylarida va devor boʻylab oʻrnatilishi hamda saqlash kameralarining yuk saqlash hajmini kamaytirmasligi kerak.
Ship tekis boʻlganda yoritqich va shtabel oraligʻi 0,3 m dan oshmasligi kerak.
Shisha parchalari oziq-ovqat mahsulotlari ustiga tushmasligi uchun yoritish asboblari himoya qobigʻiga ega boʻlishi lozim.
45. Tarozilar normativ hujjatlarda belgilangan talablarga rioya etgan holda oʻz vaqtida tekshirilishi va plombalanishi lozim.
46. Saqlash va muzlatish kameralari quyidagilar bilan taʼminlanishi lozim:
jihozlanganlik tabelida koʻzda tutilgan zarur inventar va asbob-uskunalar;
saqlashda harorat-namlik rejimini nazorat qilish uchun oʻlchov asboblari (termometrlar, termograflar, gigrograflar va psixrometrlar);
himoya va qoʻriqlash signalizatsiyasi, birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari, shuningdek avtomatik ravishda yongʻindan xabar berish qurilmasi;
birinchi tibbiy yordam koʻrsatish vositalari.
VI bob. Sariyogʻni saqlash
47. Saqlash jarayonida sariyogʻni yongʻin keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan manbalardan, ularning quvvati va taʼsir qilishi davomiyligidan qatʼi nazar, himoya qilish lozim.
48. Yongʻin oʻchirish vositalari doimo soz holatda boʻlishi va foydalanishga shay turishi lozim.
49. Saqlash kameralari tegishli asbob-uskunalar va xavf toʻgʻrisida ogohlantiruvchi plakat, yozuvlar, koʻrsatkichlar, yonib turadigan va ovozli signallar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.
50. Yuk tashish uchun moʻljallangan barcha uskunalar ularni yuk koʻtarish quvvati, ishga yaroqliligi tekshirilgan sana va yoʻl qoʻyiladigan yukni taxlash usuli koʻrsatilgan trafaretga ega boʻlishi lozim.
51. Sariyogʻ saqlash kameralari hajmidan oqilona foydalanish, saqlash hamda qabul qilib olish, berib yuborish va mahsulot sifatini nazorat qilish uchun eng maqbul sharoit yaratishni inobatga olgan holda ishlab chiqilgan texnologik xaritaga asosan taxlanadi.
Sariyogʻning har bir partiyasi alohida shtabelga taxlanadi va shtabel yorligʻi rasmiylashtiriladi. Mazkur yorliqqa mahsulotning amalda joylashish chizmasi biriktiriladi.
Mahsulot shtabeldan qisman berib yuborilgan taqdirda, ishlar amalga oshirilgan kun shtabel yorligʻiga tegishli oʻzgartirishlar (hujjat raqami, mahsulot berib yuborilgan sana, uning miqdori va qoldigʻi) kiritiladi.
52. Sariyogʻ partiyalari vagon yoki avtomobil transportiga zich qilib taxlanadi. Sariyogʻ paketlanmasdan keltirilgan taqdirda, tushirib olishda paketlarga taxlanadi. Bunda qutilar trafareti tashqariga qilib taxlanadi. Taxlamlar balandligi idishning mustahkamligi va shtabelga yuk ortish normalarini inobatga olgan holda kameraning yuk qabul qilish hajmidan imkon qadar foydalanish shartlaridan kelib chiqib belgilanadi.
53. Sariyogʻ transport paketlarida keltirilgan taqdirda, uni kamerada saqlash hajmi shtabellarning mustahkamligidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Mahsulot, muzlatgich pasportiga muvofiq toʻrtta ustun oraligʻidagi polning 1 m2 maydoniga tushadigan foydali loyiha yukidan oshmaydigan qilib taxlanishi lozim. Shtabelga tushadigan yuk ogʻirligi normasi buzilsa va paketlarni balandligi boʻyicha bir xil miqdorda markazga taxlash imkoni boʻlmasa, uning vertikal qatorlari bir paketga kam taxlanadi. Bitta paketga kam taxlangan vertikal qatorlar soni hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi.
54. Muzlatgichda saqlanayotgan sariyogʻ sifati ustidan normativ hujjatlar talablariga muvofiq puxta nazorat oʻrnatilishi lozim. Sariyogʻni oʻziga xos hidga ega mahsulotlar bilan birga saqlash taqiqlanadi. Saqlash kameralarini bir kub metr yuk hajmini toʻldirish normalari va shartli yukka qayta hisoblash koeffitsiyentlari mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasida keltirilgan.
55. Sariyogʻ saqlashga moʻljallangan saqlash kameralarida harorat minus 25° C darajada saqlanishi lozim, pasportida minus 18° C va minus 20° C harorat koʻrsatilgan saqlash kameralari bundan mustasno. Muzlatilgan sariyogʻ saqlanayotganda saqlash kameralardagi havoning nisbiy namligi 85 — 90 foizni tashkil etishi lozim.
56. Saqlash kameralarida sariyogʻ shtabellari quyidagi chekinish bilan taxlanadi:
sovutish uskunalari boʻlmagan devorlardan, shuningdek devor oldidagi sovutish uskunalaridan 0,3 m dan keyin;
sovutish uskunalari oʻrnatilmagan shipdan 0,2 m dan keyin;
shipga oʻrnatilgan sovutish uskunalaridan 0,3 m dan keyin;
havo uzatgichning tashqi sathidan 0,3 m dan keyin.
57. Yukni devorlar yonida joylashtirish kolonna, devor perimetri boʻylab ingichka reyka (taxtacha) yoki taxta oʻrnatish (vertikal tarzda) orqali amalga oshiriladi.
58. Sariyogʻ saqlanayotgan saqlash va muzlatish kameralarida mexanizmlar ishlashi uchun eni 1,6 m yoʻlaklar qoldiriladi.
59. Saqlash jarayonida mahsulot taxlangan xonalarda havo harorati faqat qisqa vaqt davomida (bir sutkadan oshmasligi kerak) va faqat belgilangan harorat darajasidan bir gradus atrofida oʻzgarishiga yoʻl qoʻyiladi.
Muzlatgichlarda belgilangan saqlash haroratini ushlab turish va avtomatik havo harorati nazoratini taʼminlash boʻyicha barcha zaruriy choralar koʻrilishi lozim.
60. Sifat buzilishi alomatlari paydo boʻlishi bilan sariyogʻ belgilangan yaroqlilik muddatidan qatʼi nazar, zudlik bilan almashtirilishi lozim.
61. Havoning nisbiy namligi 85 foizdan yuqori boʻlmaganda, sariyogʻni saqlash muddati harorat minus 18 °C boʻlganda — 15 oy, harorat minus 25 °C boʻlganda — 24 oyni tashkil qiladi.
VII bob. Sariyogʻni yuklash va joʻnatish
62. Sariyogʻni yuklash va joʻnatish Qoʻmita tomonidan beriladigan naryadlar asosida birinchi navbatda sifat holatidan kelib chiqqan holda ishlab chiqarish muddatini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
Sariyogʻni saqlashni amalga oshirayotgan tashkilotlar mazkur mahsulotlarning sifat va son jihatidan saqlanishini taʼminlashlari zarur, mahsulotlar berib yuborilayotgan vaqtda, ular saqlashga qabul qilingan navga muvofiq boʻlishi lozim.
Sariyogʻni yuklash va joʻnatish, saqlash muddati tugashidan kamida 2-3 oy oldin amalga oshiriladi.
63. Sariyogʻ sifatining yomonlashishi alomatlari paydo boʻlganda shartnomaga muvofiq sariyogʻ shu turdagi yaroqli sariyogʻ bilan almashtiriladi. Sariyogʻni berib yuborishdan oldin uning sifat koʻrsatkichlari normativ hujjatlar talablari asosida tekshiriladi.
VIII bob. Yakuniy qoida
64. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat-aksiyadorlik kompaniyasi, Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan.
Sogʻliqni saqlash vaziri A. ALIMOV
2013-yil 21-iyun
Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi Bosh direktori A. KURBANOV
2013-yil 21-iyun
Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi raisi A. SALIMOV
2013-yil 21-iyun
“Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat-aksiyadorlik kompaniyasi boshqaruvi raisi A. RAMATOV
2013-yil 21-iyun
Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi boshligʻi A. ABDUVALIYEV
2013-yil 21-iyun
Birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 1-ILOVA
Sariyogʻni monolitning 6 — 8 sm ichkarisida maʼlum haroratgacha sovutib ishlov berish davomiyligi, soat
Yalpi namlik ulushi 16 va 20 foiz boʻlgan sariyogʻ
minus 12° C
minus 15° C
10
51
80
5
36
65
0
26
55
minus 5
20
49
Yalpi namlik ulushi 25 foiz boʻlgan sariyogʻ
0
30
59
Kamerada havo harorati minus 25 °C boʻlganda
Yalpi namlik ulushi 16 va 20 foiz boʻlgan sariyogʻ
minus 12° C
minus 15° C
minus 18° C
10
48
57
67
5
33
42
50
0
23
32
40
minus 5
14
23
31
Yalpi namlik ulushi 25 foiz boʻlgan sariyogʻ
0
26
35
43
Izoh: Yuk paketlariga taxlangan monolit sariyogʻga sovutib ishlov berish davomiyligi yuqoridagi jadvalda koʻrsatilgan ishlov berish davomiyligidan ikki baravar koʻp.
Birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 2-ILOVA
Muzlatish kamerasida sariyogʻga sovutib ishlov berishni qayd etish kitobi
Kamera raqami
Mahsulot nomi
Ortilgan, tonna
Ortish
(kun, vaqt)
Mahsulotning boshlangʻich harorati, °C
Muzlatish kamerasida havo harorati, °C
Sovutib ishlov berish tugatilgandan keyin mahsulot harorati, °C
Tushirib olish (kun, vaqt)
Sovutib ishlov berish, vaqt
Eslatma
boshlanish vaqti
tugash vaqti
ortishdan oldin
ortishdan keyin
Sovutib ishlov berish jarayonida (belgilangan sutka va soatda)
tushirib olishdan oldin
boshlanish vaqti
tugash vaqti
I sutka
II sutka
III sutka
IV sutka
8
16
8
16
8
16
8
16
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
Muzlatgich boshligʻi ____________________________________________________________________________________________________________
(F.I.O., imzo)
Birinchi guruhga sariyogʻ yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 3-ILOVA
Saqlash kameralarini bir kub metr yuk hajmini toʻldirish normalari va shartli yukka qayta hisoblash koeffitsiyentlari
Yuk nomi
Toʻldirish normalari t/m3
Shartli yukka qayta hisoblash koeffitsiyenti
Transport paketlaridagi sariyogʻ
0,51
0,69
Paketlanmagan holda kelib tushgan sariyogʻ:
yogʻoch qutilarda
0,63
0,56
karton qutilarda
0,70
0,50
Izoh:
1. Oʻramdagi mahsulotlar uchun brutto ogʻirlik, oʻramsiz mahsulotlar uchun — netto ogʻirlik.
2. 1 m² maydonga yuklanish muzlatgich pasportida koʻrsatilgan foydali yuklanishidan oshmasligi lozim.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 31-son, 411-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.12.2017-y., 10/17/2492-1/0375-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son; 19.08.2024-y., 10/24/3552/0630-son; 03.07.2026-y., 10/26/2492-2/0691-son)
