Ushbu Qonunning maqsadi odam savdosiga qarshi kurashish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

odam savdosiga qarshi kurashish — odam savdosining oldini olish, uni aniqlash, unga chek qo‘yish, uning oqibatlarini minimallashtirish, odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish bo‘yicha faoliyat;

odam savdosi — kuch bilan tahdid qilish yoki kuch ishlatish yoxud boshqa majburlash shakllaridan foydalanish, o‘g‘irlash, firibgarlik, aldash, hokimiyatni suiiste’mol qilish yoki vaziyatning qaltisligidan foydalanish orqali yoxud boshqa shaxsni nazorat qiluvchi shaxsning roziligini olish uchun uni to‘lovlar yoki manfaatdor etish evaziga og‘dirib olish orqali odamlardan foydalanish maqsadida ularni yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki qabul qilish. Odamlardan foydalanish boshqa shaxslarning fohishaligidan foydalanishni yoki ulardan shahvoniy foydalanishning boshqa shakllarini, majburiy mehnat yoki xizmatlarni, qullik yoki qullikka o‘xshash odatlarni, erksiz holat yoxud inson a’zolari yoki to‘qimalarini ajratib olishni anglatadi;

odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi shaxs — mustaqil ravishda yoki bir guruh shaxslar tarkibida odam savdosi bilan bog‘liq har qanday harakatni sodir etuvchi jismoniy yoki yuridik shaxs, shuningdek o‘z harakatlari bilan odam savdosiga ko‘maklashadigan, xuddi shuningdek garchi o‘z mansab vakolatlariga ko‘ra to‘sqinlik qilishi va qarshi kurashishi shart bo‘lsa ham odam savdosiga to‘sqinlik qilmaydigan yoki qarshi kurashmaydigan mansabdor shaxs.

Odam savdosiga qarshi kurashish quyidagi asosiy prinsiplarga asoslanadi:

qonuniylik;

odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar javobgarligining muqarrarligi;

odam savdosidan jabrlanganlarning kamsitilishiga yo‘l qo‘ymaslik;

ijtimoiy hamkorlik.

Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni bevosita amalga oshiruvchi davlat organlari quyidagilardan iborat:

O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi;

O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati;

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari;

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi.

Odam savdosiga qarshi kurashish faoliyatini qonun hujjatlariga muvofiq boshqa davlat organlari ham amalga oshirishi mumkin.

Odam savdosiga qarshi kurashishni amalga oshiruvchi davlat organlarining faoliyatini muvofiqlashtirish uchun odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika Idoralararo komissiyasi (bundan buyon matnda Idoralararo komissiya deb yuritiladi) tuziladi. Idoralararo komissiyani shakllantirish va uning faoliyati tartibi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyalar (bundan buyon matnda hududiy idoralararo komissiyalar deb yuritiladi) ham tuzilishi mumkin.

Idoralararo komissiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

odam savdosiga qarshi kurashish sohasidagi davlat dasturlari va boshqa dasturlarning ishlab chiqilishi hamda amalga oshirilishini, shuningdek ularning ijrosi ustidan nazorat qilinishini tashkil etish;

davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlarining faoliyati samaradorligini, o‘zaro yaqin hamkorligini va uyg‘un ishlashini ta’minlash maqsadida ularning odam savdosiga qarshi kurashish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish;

odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholash, monitoring qilish va oshirish;

odam savdosi bilan bog‘liq jinoyatlarni aniqlash, tekshirish, ularning oldini olish va ularga chek qo‘yish amaliyotini o‘rganish;

huquqni qo‘llash amaliyotini va qonun hujjatlarini takomillashtirish yo‘li bilan tizimli kamchiliklarning sabablari hamda shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish va bartaraf etish;

odam savdosiga imkon beruvchi sabablar va sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etishga doir ishlar samaradorligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni tashkil etish;

odam savdosining miqyosi, holati va xususiyatlari haqidagi axborotni to‘plash hamda tahlil qilish;

davlat organlari va tashkilotlarning odam savdosiga qarshi kurashishda o‘zaro aloqada ishlashini yaxshilashga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;

odam savdosiga qarshi kurashishga oid axborotni to‘plash, saqlash, ishlovdan o‘tkazish, tahlil qilish, shuningdek tegishli davlat organlari va tashkilotlar faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida ushbu axborotdan foydalanish;

odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish va ularni himoya qilish ishlarini yaxshilash, odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar tayyorlash;

odam savdosiga qarshi kurashish masalalari haqida aholini xabardor qilishga doir tadbirlarni tashkil etish;

odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatuvchi va ularni himoya qiluvchi ixtisoslashtirilgan muassasalarning faoliyatiga rahbarlik qilish hamda bu faoliyatni nazorat qilish;

hududiy idoralararo komissiyalar faoliyatini muvofiqlashtirish.

O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi odam savdosiga qarshi kurashish sohasida:

odam savdosi bilan bog‘liq jinoyatlarni ochish bo‘yicha tezkor-qidiruv faoliyatini tashkil etadi hamda amalga oshiradi, jinoyat ishlari bo‘yicha tergovga qadar tekshiruv va dastlabki tergov o‘tkazilishini ta’minlaydi;

odam savdosi bilan bog‘liq jinoyatlarning statistika hisobini tashkil etadi va amalga oshiradi;

odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar, uyushgan guruhlar va jinoiy uyushmalarning faoliyatiga chek qo‘yish bo‘yicha xalqaro tashkilotlar hamda boshqa davlatlarning huquqni muhofaza qiluvchi organlari bilan hamkorlikni amalga oshiradi;

odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritadi;

odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar, uyushgan guruhlar va jinoiy uyushmalar haqida tegishli davlat hokimiyati hamda boshqaruv organlariga axborot taqdim etadi;

fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari bilan o‘zaro hamkorlik qiladi, ommaviy axborot vositalarini jalb etgan holda aholi o‘rtasida keng miqyosda ogohlantirish-profilaktika ishlarini o‘tkazadi;

O‘zbekiston Respublikasining ikki tomonlama va ko‘p tomonlama xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan, ichki ishlar organlari vakolatiga kiradigan tadbirlarni amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati odam savdosiga qarshi kurashish sohasida:

xalqaro terrorchilik tashkilotlari va uyushgan jinoiy guruhlarning odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar bilan aloqalarini aniqlaydi;

xalqaro terrorchilik tashkilotlari va uyushgan jinoiy guruhlar tomonidan amalga oshiriladigan odam savdosi bilan bog‘liq jinoyat ishlari bo‘yicha tergovga qadar tekshiruv hamda dastlabki tergov o‘tkazadi;

odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi shaxslar va odam savdosidan jabrlanganlar tomonidan O‘zbekiston Respublikasining Davlat chegarasini kesib o‘tishga urinishlarning oldini olish, ularni aniqlash va ularga chek qo‘yish choralarini ko‘radi.

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari odam savdosiga qarshi kurashish sohasida:

odam savdosidan jabrlangan, O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida turgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish faoliyatini amalga oshiradi;

odam savdosidan jabrlanganlarni O‘zbekiston Respublikasiga qaytarishga ko‘maklashadi, ularda O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lmagan taqdirda esa, belgilangan tartibda ularning shaxsini aniqlash choralarini ko‘radi hamda ularga konsullik yig‘imlari va boshqa yig‘imlarni undirmasdan O‘zbekiston Respublikasiga qaytish huquqini beruvchi hujjatlarni rasmiylashtiradi;

zarur bo‘lgan hollarda chet davlatlarning tegishli vakolatli organlariga O‘zbekiston Respublikasining odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari haqida ma’lumotlar taqdim etadi;

odam savdosidan jabrlanganlarga ularning huquqlari va qonuniy manfaatlari haqida axborot taqdim etadi.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi odam savdosiga qarshi kurashish sohasida odam savdosidan jabrlanganlarga tibbiy va psixologik yordam ko‘rsatishni belgilangan tartibda tashkil etadi.

Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni bevosita amalga oshiruvchi davlat organlariga qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar ham berilishi mumkin.

Davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, mansabdor shaxslar, shuningdek fuqarolar odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi davlat organlariga ko‘maklashadi hamda zarur yordam ko‘rsatadi.

Odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish va ularni himoya qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatuvchi va ularni himoya qiluvchi ixtisoslashtirilgan muassasalar (bundan buyon matnda ixtisoslashtirilgan muassasalar deb yuritiladi) tashkil etiladi.

Ixtisoslashtirilgan muassasalarning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

odam savdosidan jabrlanganlarga qulay yashash va shaxsiy gigiyena sharoitlarini ta’minlash;

odam savdosidan jabrlanganlarni oziq-ovqat, dori vositalari va tibbiy buyumlar bilan ta’minlash;

odam savdosidan jabrlanganlarga shoshilinch tibbiy, psixologik, ijtimoiy, yuridik va boshqa xil yordam berish;

odam savdosidan jabrlanganlarning xavfsizligini muhofaza qilish;

odam savdosidan jabrlanganlarning qarindoshlari bilan aloqa o‘rnatilishiga ko‘maklashish;

odam savdosidan jabrlanganlarning huquqlari va qonuniy manfaatlari haqida axborot berish;

odam savdosidan jabrlanganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilishga ko‘maklashish.

Ixtisoslashtirilgan muassasalar o‘z faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan Nizomga muvofiq amalga oshiradi.

Odam savdosidan jabrlanganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish, ularni normal turmush tarziga qaytarish maqsadida amalga oshiriladi va mazkur shaxslarga yuridik yordam berish, ularni psixologik, tibbiy, kasbiy reabilitatsiya qilish, ularni ishga joylashtirish, ularga vaqtinchalik turar joy berishni o‘z ichiga oladi.

Odam savdosidan jabrlanganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Odam savdosidan jabrlanganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilishni amalga oshirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Ixtisoslashtirilgan muassasalarning rahbarlari ularda odam savdosidan jabrlangan bolalar haqida ma’lumot paydo bo‘lgan taqdirda, qonun hujjatlariga muvofiq odam savdosidan jabrlangan bolalarning huquqlarini ta’minlash va himoya qilish maqsadida bu haqda vasiylik va homiylik organlariga darhol xabar qilishi shart.

Odam savdosidan jabrlangan bolalar ixtisoslashtirilgan muassasalarga joylashtirilganda ular katta yoshdagilardan alohida turishlari kerak.

Ixtisoslashtirilgan muassasalarga joylashtirilgan odam savdosidan jabrlangan bolalarga qonun hujjatlariga muvofiq davlat ta’lim muassasalariga qatnash imkoniyati beriladi.

Agar odam savdosidan jabrlangan bolalar ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bo‘lsa yoki o‘z oilasi turgan joydan bexabar bo‘lsa, ularning ota-onasini yoki ota-onasining o‘rnini bosuvchi shaxslarni qidirish choralari ko‘riladi.

Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi, tergovchi, prokuror, sudya odam savdosida gumon qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilish xohishini bildirgan odam savdosidan jabrlangan shaxsga nisbatan O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan xavfsizlik choralarini ko‘radi.

Agar odam savdosidan jabrlangan chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxs O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga muvofiq jabrlanuvchi deb topilgan bo‘lsa yoki jinoyat ishi bo‘yicha guvoh bo‘lsa yoxud odam savdosida gumon qilinayotgan shaxslarni aniqlashda tegishli organlarga yordam berayotgan bo‘lsa, tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organ mansabdor shaxsining, tergovchining, prokurorning, sudyaning asoslantirilgan iltimosnomasiga ko‘ra bunday shaxsga nisbatan odam savdosida aybdor shaxslar xususida jinoyat ishi bo‘yicha qaror chiqarilguniga qadar, deportatsiya choralari qo‘llanilishi mumkin emas. Bunda odam savdosidan jabrlangan shaxsga uning O‘zbekiston Respublikasiga kirishi holatlaridan qat’i nazar, O‘zbekiston Respublikasida vaqtincha bo‘lish huquqi berilishi kerak.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan xavfsizlik choralari quyidagi hollarda bekor qilinishi mumkin:

odam savdosidan jabrlangan qaysi shaxslarga nisbatan tezkor-qidiruv tadbirlari, tergovga qadar tekshiruv, dastlabki tergov yoki sud muhokamasi o‘tkazilayotgan bo‘lsa, shu shaxslar bilan aloqani ularning majburlovisiz tiklagan bo‘lsa;

shaxsning huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilishga bo‘lgan xohishi yolg‘on ekanligi yoxud shaxsning javobgarlikdan bo‘yin tovlash usuli ekanligi ishonchli tarzda aniqlangan bo‘lsa.

Odam savdosidan jabrlanganlar majburlov yoki tahdid ostida sodir etilgan qilmish uchun fuqarolik, ma’muriy va jinoiy javobgarlikdan O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ozod qilinadi.

Sud tomonidan odam savdosida aybdor deb topilgan shaxslar odam savdosidan jabrlanganlarning ta’minoti va ularni reabilitatsiya qilish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rnini to‘liq hajmda qoplaydi.

Odam savdosiga qarshi kurashish sohasida xalqaro hamkorlik O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga va xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.