1.09.00.00.00 Tadbirkorlik va xoʻjalik faoliyati / 09.10.00.00 Sanoat / 09.10.22.00 Oziq-ovqat sanoati / 09.10.22.01 Alkogol va tamaki mahsulotlari]
[TSZ:
1.Iqtisodiyot / Sanoat]
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
DON VA DONNI QAYTA ISHLASH MAHSULOTLARI HISOBINI YURITISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHGA, ULARNING SAQLANISHI USTIDAN NAZORATNI KUCHAYTIRISHGA DOIR QOʻSHIMCHA CHORA-TADBIRLAR TOʻGʻRISIDA
“Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi korxonalarida don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash va qayta ishlash hisobi va hisoboti tashkil etilishining amaldagi tizimini oʻrganib chiqish natijasida donni qabul qilish jarayonida hisobotlar buzib koʻrsatilishining oldini olishga hamda don tayyorlash, uni saqlash va qayta ishlashda normativlarga rioya qilinishi ustidan amalda natija beradigan nazoratni olib borishga toʻsqinlik qilayotgan bir qancha muammolar va kamchiliklar aniqlandi.
Don va donni qayta ishlash mahsulotlari saqlanishi ustidan taʼsirchan nazoratni taʼminlash, talon-toroj qilish holatlariga, hisobotning buzib koʻrsatilishiga yoʻl qoʻymaslik, shuningdek hisobga olish tizimini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Don va don mahsulotlarini qabul qilish, yuklab joʻnatish, saqlash va qayta ishlash jarayonlari hisobi va hisobotining amaldagi tizimi hisobotlar buzib koʻrsatilishi, talon-toroj qilish holatlariga yoʻl qoʻyilmasligi ustidan nazorat qilishni, don va donni qayta ishlash mahsulotlari saqlanishi taʼminlanishi ustidan, shuningdek normativlarga, shu jumladan tabiiy kamayish normalariga rioya qilish ustidan nazoratni toʻliq darajada taʼminlamayotganligi qayd etilsin.
2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar hokimlari, “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat don inspeksiyasi rahbarlari davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan donning saqlanishini taʼminlash boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻrilmaganligi, tayyorlanayotgan don hajmi bilan bogʻliq hisobot buzilishiga yoʻl qoʻyilganligi va kamomad holatlari uchun qatʼiy ogohlantirilsin.
3. Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
don kamomadi, don va don mahsulotlari buzilishi natijasida yetkazilgan zararni korxonalarning sud organlari tomonidan aybdor deb topilgan moddiy javobgar shaxslari va rahbarlaridan undirish don va don mahsulotlarining bozor narxi boʻyicha pul mablagʻlari korxonaning hisob raqamlariga qonunchilikda belgilangan tartibda oʻtkazilgan, istisno hollarda – sifat koʻrsatkichlari boʻyicha standart talablariga muvofiq boʻlgan teng miqdordagi don bilan qoplangan holda amalga oshiriladi;
(4-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
donni qayta ishlaydigan korxonalar tomonidan isteʼmolchilarga, shu jumladan qishloq xoʻjaligi kooperativlari (shirkat xoʻjaliklari) va fermer xoʻjaliklariga omixta yem va don chiqindilari sotilayotgan mahsulotning qiymati oldindan yuz foiz toʻlanishi sharti bilan sotiladi;
temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega boʻlgan tayyorlov punktlariga donni avtomobil transportida ortib joʻnatish, shuningdek “Oʻzstandart” agentligining mintaqaviy organlari tomonidan beriladigan muvofiqlik sertifikati mavjud boʻlmaganda donni davlat resurslariga qabul qilish taqiqlanadi;
mavsumiy hamda doimiy ishlaydigan don qabul qilish punktlarida donni qabul qiladigan moddiy javobgar shaxslar faqat “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishgan holda tayinlanadi.
“Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi tizimi tarkibiga kiradigan, don, davlat resursidagi donni dastlabki qayta ishlovdan keyingi qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilarni sanoat yoʻli bilan qayta ishlash uchun sotishni amalga oshiruvchi korxonalar uchun qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha soliqqa tortiladigan mahsulot aylanmasi miqdori ustama narx summasidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Bunda boshqa tashkilotlarga, shu jumladan spirt ishlab chiqarish uchun, don sotish aylanmasi umumiy belgilangan tartibda qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha soliqqa tortiladi;
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 29-dekabrdagi PQ-1024-sonli qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2008-y., 52-son, 515-modda)
vaqtincha saqlash uchun qabul qilinib Jamgʻarmaning tijorat vakilining don saqlash sigʻimida saqlanayotgan bugʻdoy hajmida kamomad yoki meʼyordan ortiqcha yoʻqotishlar (kamayish) aniqlanganda yuzaga kelgan kamomad qiymati kamomad aniqlangan kundagi bugʻdoyning birja savdolaridagi narxiga 100 foiz ustama qoʻllagan holda tijorat vakilidan bugʻdoy yetishtiruvchilar foydasiga undiriladi;
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-maydagi 345-sonli qaroriga asosan yettinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.06.2025-y., 09/25/345/0491-son)
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiya Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi, Jamgʻarma va Urugʻchilikni rivojlantirish markazi bilan birgalikda har chorakda va har kalendar yilning 1-may holatiga oʻtgan yillarda davlat zaxirasi, davlat resursi, vaqtincha saqlash va urugʻlik uchun qabul qilingan bugʻdoy qoldigʻini toʻliq geometrik oʻlchovdan oʻtkazadi.
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-maydagi 345-sonli qaroriga asosan sakkizinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.06.2025-y., 09/25/345/0491-son)
5. “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi va “Oʻzdavdoninspeksiya” don tayyorlash davrida davlat resurslari uchun tayyorlanayotgan donning sifati va miqdorini nazorat qilish uchun oʻz vakillari ishtirok etishini taʼminlasinlar.
6. Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilaridan qabul qilinadigan donga muvofiqlik sertifikati shartnoma asosida oʻz vaqtida berilishini taʼminlasin.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi raisi va hududiy statistika organlari rahbarlariga davlat ehtiyojlari uchun don tayyorlash hajmi toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar oʻz vaqtida toʻplanishi va taqdim etilishi uchun shaxsiy javobgarlik yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi Bosh prokuratura bilan birgalikda don tayyorlash davrida statistika hisobotlari maʼlumotlarining ishonchliligi korxonaning oʻziga borib dastlabki hisob maʼlumotlari boʻyicha muntazam ravishda tekshirilishini tashkil etsin.
8. Mahalliy hokimiyat organlari va mansabdor shaxslarning don tayyorlash davrida uning sifatini aniqlash va kundalik maʼlumotlarni yuritish masalalariga, shuningdek “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi tizimi korxonalarida masʼul mansabdor shaxslarni tayinlashga aralashishi qatʼiyan taqiqlansin.
9. “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi Moliya vazirligi, Davlat soliq qoʻmitasi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat don inspeksiyasi bilan birgalikda ikki oy muddatda:
don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash va sotish boʻyicha operatsiyalarning buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etish toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani;
saqlash, quritish, tozalash, tashish va qayta ishlash jarayonida donning nobud boʻlishi va kamayishini qoplash uchun moliyaviy zaxirani shakllantirish va undan foydalanish toʻgʻrisidagi nizomni;
don mahsulotlari korxonalarining texnologiya jarayonini tashkil etish va yuritish qoidalarini belgilangan tartibda ishlab chiqsin va tasdiqlasin.
10. Quyidagilar:
Vazirlar Mahkamasining “Don va donni qayta ishlash mahsulotlari bilan operatsiyalar hisobini yuritish va rasmiylashtirish boʻyicha yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida” 2001-yil 20-martdagi 137-son qarori;
Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2003-yil 28-fevraldagi 112-son qaroriga ilovaning 43-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT., 2003-y., 2-son, 19-modda);
Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat don inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish masalalari toʻgʻrisida” 2004-yil 8-iyundagi 269-son qaroriga 4-ilovaning 2-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT., 2004-y., 6-son, 54-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
11. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bir oy muddatda idoraviy normativ hujjatlar mazkur qarorga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin.
12. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2006-yil 25-may,
95-son
Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 25-maydagi 95-son qaroriga ILOVA
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisida
NIZOM
Mazkur Nizom don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki miqdor va sifat jihatidan hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibini belgilaydi.
1. Mazkur Nizomning amal qilishi bugʻdoyni davlat resursi uchun xarid qilish, shuningdek, bugʻdoy yetishtiruvchilardan vaqtincha saqlashga qabul qilish, ularni saqlash, qayta ishlash hamda don va don mahsulotlarini sotish faoliyatini amalga oshiruvchi mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlarga tatbiq etiladi. Bunday korxonalar sirasiga don tayyorlash korxonalari, elevatorlar, tegirmonlar, yorma, omixta yem va urugʻni qayta ishlash korxonalari va boshqa korxonalar kiradi.
(1-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
2. Don va don mahsulotlarining miqdor va sifat jihatidan dastlabki hisobi (keyingi oʻrinlarda “dastlabki hisob” deb ataladi):
don va don mahsulotlarining saqlanishi va ulardan oqilona foydalanilishi ustidan nazorat qilishni;
don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ularga ishlov berishda, shuningdek don mahsulotlari ishlab chiqarishda ularning massasi va sifati oʻzgarishini aniqlashni;
sotuvchilar (yetkazib beruvchilar) hamda xaridorlar (oluvchilar) oʻrtasida, shu jumladan ichki tashishda don va don mahsulotlari uchun hisob-kitoblarning toʻgʻriligini;
don va don mahsulotlari sifati yomonlashuvining oldini olishni taʼminlashi shart.
3. Dastlabki hisob don va don mahsulotlari bilan barcha xoʻjalik operatsiyalari toʻgʻrisidagi axborotlarni, ularni yalpi, uzluksiz va hujjatli hisobga olish yoʻli bilan yigʻish, roʻyxatdan oʻtkazish va umumlashtirishning tartibga solingan tizimini ifodalaydi.
4. Miqdor va sifat jihatidan dastlabki hisobni tashkil etishni va uning toʻgʻriligini korxona rahbari taʼminlaydi.
5. Don va donni qayta ishlash mahsulotlarining miqdor jihatidan hisobi va ular bilan operatsiyalar fizik ogʻirlikda bir kilogrammgacha aniqlikda olib boriladi. Bundan tashqari, un va yormaning, shuningdek zavodda idishga joylashtirilgan makkajoʻxori va boshqa ekinlar urugʻining hisobi idishlar soni boʻyicha yuritiladi.
6. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
don — gʻalla va dukkakli ekinlar, moyli ekinlarning oziq-ovqat, yem va texnik maqsadda foydalaniladigan doni;
don mahsulotlari — un, yorma, non-bulka va makaron mahsulotlari, omixta yem, yem aralashmasi, kepak va donni qayta ishlashdan olingan qoʻshimcha mahsulotlar;
don va uni qayta ishlash mahsulotlarining sifat sertifikati — don va uni qayta ishlash mahsulotlari sifatining normativ hujjatlar talablariga, shuningdek ularning koʻrsatib oʻtilgan mahsulotni tayyorlagan korxona nomiga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjat;
ICHTL — ishlab chiqarish texnologiya laboratoriyasi;
yiroqdagi punktlar — korxonaga tegishli boʻlgan, don topshiruvchilardan donni qabul qiluvchi va uni vaqtincha saqlash funksiyasini bajaruvchi, yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan punktlar;
reklamatsiya dalolatnomasi — don va donni qayta ishlash mahsulotlari sifat va miqdor jihatidan muvofiq boʻlmaganda, ularni qabul qilishda eʼtiroz bildirish uchun tuziladigan dalolatnoma.
7. Moddiy javobgar shaxslar — don va don mahsulotlarining miqdor va sifat jihatidan saqlanishi uchun masʼul boʻlgan shaxslar: elevatorlar va mexanizatsiyalashtirilgan don saqlash omborlarining katta masterlari (ishlab chiqarish uchastkalari boshliqlari), ishlab chiqarish uchastkalari masterlari, ombor mudirlari, yiroqdagi punktlarning omborlarga bevosita mutassaddilik qiluvchi mudirlari, makkajoʻxori urugʻligiga ishlov beruvchi makkajoʻxori donini kalibrlovchi sexlar boshliqlari, omixta yem komplekslarining ishlab chiqarish boshliqlari, omborlarga mutasaddilik qiluvchi urugʻlik tozalovchi korxonalar (sexlar) boshliqlari. Tegirmonlar, yorma, omixta yem va urugʻlik tozalovchi korxonalarda (sexlarda) tayyor mahsulotlarning miqdor va sifat jihatidan saqlanishi uchun, ular omborlarga berilgungacha, korxonalarning ishlab chiqarish sexlari boshliqlari javob beradilar.
8. Korxona rahbarlari har bir moddiy javobgar shaxs bilan alohida, ishga qabul qilish vaqtida unga topshirilgan hamda shartnoma amal qilishining barcha davrida u qabul qilib olgan barcha moddiy boyliklar uchun toʻliq mulkiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma tuzadilar. Shartnomalar ishga qabul qilish toʻgʻrisidagi buyruq bilan bir vaqtning oʻzida tuziladi.
Korxona rahbari moddiy javobgar shaxsni mazkur Nizom bilan tanishtirishi shart. Don va mahsulotlarni saqlashga javobgar boʻlgan shaxslar almashtirilganda, uning javobgarligida boʻlgan barcha moddiy boyliklar yangi tayinlanayotgan shaxsga qatʼiy ravishda tarozida tortib yoki qoplangan mahsulot miqdori joylarini qayta hisoblash orqali topshiriladi.
II. Qishloq xoʻjaligi subyektlaridan bugʻdoyni davlat resursi uchun xarid qilish, shuningdek, vaqtincha saqlashga qabul qilishni rasmiylashtirish
(II bobning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
9. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasining (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) tijorat vakili boʻlgan don korxonalari tomonidan davlat resursi uchun bugʻdoy qishloq xoʻjaligi subyektlaridan tuzilgan shartnomalarga muvofiq Oʻzbekiston tovar-xom ashyo birjasida 3-sinf bugʻdoy uchun shakllangan oʻrtacha narxda xarid qilinadi.
(9-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
10. Qishloq xoʻjaligi subyektlaridan davlat resursi uchun xarid qilinadigan, shuningdek, vaqtincha saqlashga qabul qilinadigan bugʻdoyga oʻrtacha sutkalik yoki bir martalik namuna boʻyicha sifat aniqlangan holda yuk xati reyestri tuziladi, keyinchalik PK-10-shakl boʻyicha qabul qilish kvitansiyasi, navli urugʻliklar xarid qilishda esa PK-10a-shakl boʻyicha qabul kvitansiyasi yoziladi.
(10-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
11. PK-10 va PK-10a-shakl boʻyicha qabul kvitansiyalari qatʼiy hisobot beriladigan blankalar hisoblanadi, kvitansiyalar seriyasi va tartib raqami maʼmuriy-hududiy birliklar boʻyicha belgilanadi.
12. Qabul kvitansiyalari nusxalarining zarur sonida, biroq har bir turkum va oʻsimlikka kamida 5 nusxadan qoʻlda rasmiylashtiriladi.
13. Qabul kvitansiyalari shakllari belgilangan tartibda tasdiqlanadi va qishloq xoʻjaligi subyektlari tomonidan bugʻdoy davlat resursi uchun sotilganligini, shuningdek, vaqtincha saqlash uchun topshirilganligini tasdiqlaydigan hujjat hisoblanadi.
Bunda har yilgi yangi hosilni qabul qilish hisobi bosh korxona elevatori va omborlari tomonidan alohida yuritiladi.
(13-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
III. Temir yoʻl va avtomobil transportida ichki tashish tartibida keltirilayotgan don va don mahsulotlarini rasmiylashtirish
14. Temir yoʻl transporti bilan boshqa korxonalardan keltirilgan don va mahsulotlarning barcha turkumi qabul qilib oluvchi korxonaning moddiy javobgar shaxsi yoki taroziboni tomonidan temir yoʻl stansiyasining qabul qilib oluvchi-topshiruvchisi bilan birgalikda, avtomobil transportida keltirilganda esa yukni yetkazib kelgan va shu yukning saqlanishiga javobgar boʻlgan haydovchi ishtirokida aniqlanadi.
Don mahsulotlari ortilgan vagonlarni temir yoʻl chetida mavjud boʻlgan stansiyalar tarozilarida tortish, vagonlarni bir-biridan ajratmasdan tortish hamda katta yuk ortilgan vagonlarni (ikkiga boʻlib) kichik hajmli yukni tortishga moʻljallangan tarozilarda tortish taqiqlanadi.
Yuklarni tortish natijalari tegishli tarozi jurnallariga (28 va 29-shakl) yozib qoʻyiladi.
15. Standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan mahsulotlar tortmasdan qabul qilinadi va beriladi. Turkumning ogʻirligi joylarning soni va standart ogʻirlikka qarab vakolatli shaxslar ishtirokida aniqlanadi.
Yuk vagondan tushirilish vaqtida ayrim qoplar yirtilganligi (yorilganligi, tikilgan joyidan soʻkilganligi va hokazolar) aniqlangan taqdirda mazkur qoplardagi mahsulot tijorat dalolatnomasida (reklamatsiya dalolatnomasida) qayd etilgan haqiqiy ogʻirlikdan kelib chiqib kirim qilinadi..
Vagon ichida toʻkilgan mahsulotlar qoldigʻi mavjud boʻlsa, ushbu qoldiqlar yigʻilib tortiladi hamda haqiqiy ogʻirlikdan kelib chiqib yuk qabul qiluvchi tomonidan kirim qilinadi.
16. Temir yoʻl transportida keltirilgan don mahsulotlarini qabul qilish moddiy javobgar shaxs tomonidan bir necha vagonda keltirilganda (14-shakl), bitta vagon uchun 15-shakl boʻyicha qabul qilish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi.
17. Qabul qilish dalolatnomalari temir yoʻl yuk xatlari bilan birgalikda buxgalteriyaga taqdim etiladi.
18. Avtomobil transportida keltirilgan don mahsulotlarini qabul qilish yukni qabul qilib olgan moddiy javobgar shaxs tomonidan yuk joʻnatuvchining ilova qilingan yuk xatiga imzo chekilib, qabul qilish paytida aniqlangan undagi haqiqiy ogʻirlik koʻrsatilib rasmiylashtiriladi.
19. Import boʻyicha keltirilgan don import qiluvchi tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda qabul qilinadi, ularning bundan keyingi tashilishi mazkur Nizomga muvofiq rasmiylashtiriladi.
(19-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
Portlardan import don mahsulotlari (un, yorma)ni oʻrtacha konosament ogʻirlik boʻyicha joʻnatish taqiqlanadi.
20. Don va don mahsulotlarining ombor hisobi ularning amaldagi miqdor va sifat koʻrsatkichlari boʻyicha yuritiladi.
21. Amalda qabul qilingan ogʻirlik (qoplar soni)ning joʻnatish stansiyasi (bandargoh, port, korxona) yuk xatida koʻrsatilgan ogʻirlikdan farq qilishi don yoki mahsulotni topshiruvchi yoki qabul qiluvchi shaxslar tomonidan rasmiylashtirilgan dalolatnoma bilan tasdiqlanadi.
22. Temir yoʻlda tashishda don va don mahsulotlari ogʻirligining tabiiy kamayish normasidan ortiqcha kamomadi va massa nettoni aniqlash natijalaridagi cheklangan tavofut, shuningdek standart ogʻirlikdagi qoplarga joylangan un, yorma va makkajoʻxori urugʻidagi kamomad yoki ular sifatining yomonlashishi mazkur Nizomga 1-ilovada nazarda tutilgan tartibda boriladigan temir yoʻl stansiyasi tomonidan tuzilgan tijorat dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi.
Toʻkilgan holda va idishda (qopda) tashiladigan don va dukkakli don, moyli oʻsimliklar, barcha navdagi un, barcha turdagi yorma, kepak, omixta yem avtomobil tarozilarida tortishning aniqlik normasi yuk ogʻirligining +0,1 foizidan oshmasligi kerak.
Ichki yoʻllarda temir yoʻlda tashiladigan don va don mahsulotlari boʻyicha hisob-kitob qilishda tabiiy kamayish va tarozi nuqsoni normasi kamomadi mazkur Nizomga 1-ilovada nazarda tutilgan tartibda hisobga olinadi.
23. Don va don mahsulotlari kamomadini aniqlashda hamda ayni bir yukni joʻnatuvchi va oluvchining bir tipdagi tarozilarda tortishda aniqlangan kamomaddan tortishning mazkur diapazoni uchun avtomobil tarozilarning yoʻl qoʻyiladigan nuqsoniga tegishli ogʻirlikni chiqarib tashlash zarur. Vagonlardan yukni tushirishda, agar mahsulotni sifatsiz idishda tashish oqibatida sochilgan va koʻkarib chiqqan mahsulot boʻlsa, bu tijorat dalolatnomasi bilan tasdiqlanishi kerak. Korxonalar ushbu hollarda zararni qoplash uchun eʼtiroz joʻnatuvchiga bildirishlari kerak.
24. Tabiiy kamayish normasidan ortiq boʻlgan kamomad hajmi va netto ogʻirlikni aniqlash natijasidagi cheklangan farq uchun belgilangan tartibda aybdor shaxslarga nisbatan eʼtiroz bildiriladi.
Yuk joʻnatuvchilarning eʼtirozlari boʻyicha don mahsulotlari toʻliq ortilmaganligi va ortiqcha yuklanganligining moddiy hisobi boʻyicha tiklovchi yozuvlar daftarning xarajat qismida (36-shakl), ortiqcha yuklash — xarajat koʻpayishiga qora rangda, toʻliq yuklamaslik esa — xarajat kamayishiga qizil rangda yoziladi.
25. Nosoz vagonlarda yoki plombasi buzilgan vagonlarda kelgan don mahsulotlarining kamomadi yoki buzilishi uchun eʼtiroz belgilangan tartibda temir yoʻl yoki transport ekspeditorlik kompaniyalariga bildiriladi.
Don va don mahsulotlari kamomadi (buzilishi) uchun transport tashkilotlari va yukni joʻnatuvchilarga eʼtiroz bildirish mazkur Nizomga 1-ilovada nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
26. Keltirishda aniqlangan ortiqcha don va don mahsulotlari belgilangan tartibda yukni oluvchi tomonidan kirim qilinadi, ularning qiymati esa yukni joʻnatuvchining hisob raqamiga oʻtkaziladi.
27. Avtotransport tashkiloti tomonidan yetkazib berilgan don kamomadining aniqlangan hajmiga avtotransport tashkilotlariga eʼtirozni rasmiylashtirish va taqdim etish uchun haydovchilar tomonidan imzolangan yuk xatlari asosida har bir korxona boʻyicha oʻsimliklar boʻyicha kamomad vedomosti tuziladi.
28. Kamomadni ortiqcha mahsulot bilan qoplash taqiqlanadi.
29. Don (bugʻdoy, arpa, suli, qora bugʻdoy, makkajoʻxori, guruch va hokazo donlar) va donni qayta ishlash mahsulotlarini tashish va saqlashdagi tabiiy yoʻqotishlar normasi mazkur Yoʻriqnomaga 2 va 2a-ilovalarda nazarda tutilgan tartibda qoʻllaniladi.
30. Namligi, begona oʻtlar aralashganligi va sifatning boshqa tovar koʻrsatkichlari boʻyicha don va don mahsulotlari sifatida tavofutlar mavjud boʻlganda mazkur Nizomga 3-ilovada nazarda tutilgan tartibda reklamatsiya dalolatnomalari tuziladi.
IV. Shartnomani rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablar hamda donni qayta ishlash yuzasidan qishloq xoʻjaligi korxonalariga va boshqa korxonalarga, shuningdek jismoniy shaxslarga koʻrsatiladigan xizmatlar boʻyicha hisob yuritish tartibi
31. Donni xom ashyo mahsuloti qaytarib olinishi asosida qabul qilib olish va qayta ishlash shartnoma asosida amalga oshiriladi, ularning dastlabki hisobi ham mazkur Nizomga muvofiq rasmiylashtiriladi, bunda mahsuloti qaytarib olinadigan xom ashyo qiymati buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq balans hisob raqamlari sifatida hisobga olinadi.
(31-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
Mahsuloti qaytarib olinadigan don boʻyicha laboratoriyada ham, buxgalteriyada ham miqdor va sifatni hisobga olishning tartib raqami qoʻyilgan va ip oʻtkazib tikilgan, tegishli imzolar qoʻyilgan va korxona muhri bosilgan alohida daftari yuritiladi.
V. Don va don mahsulotlarini joʻnatishni rasmiylashtirish
32. Xarid qilingan don va don mahsulotlarining tizimdan tashqari isteʼmolchilarga sarfi (berish va yuklab joʻnatish) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli topshiriqlari asosida amalga oshiriladi.
(32-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
Xarid qilingan don va don mahsulotlarining korxonaga sarfi (berish va yuklab joʻnatish) uchun buyruqlar (221-shakl) va naryadlar, shuningdek ular asosida joʻnatuvchi korxonalar va oluvchi korxonalar oʻrtasida tuzilgan shartnomalar hujjat (asos) boʻlib hisoblanadi.
(32-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
33. Tizimdan tashqari isteʼmolchilarga don va don mahsulotlari berish buyruq (221-shakl) bilan rasmiylashtiriladi, ularning tizim ichida tashilishi naryadlar (222-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
34. Korxonaga tushadigan barcha buyruqlar va naryadlar don mahsulotlarini berish uchun olingan va yozilgan buyruqlar va naryadlarni hisobga olish jurnallarida roʻyxatdan oʻtkaziladi. Har bir buyruqqa don mahsulotlari berilishining hisobi kartochkasi yuritiladi. Unda omborga berilgan buyruqlar va ularning bajarilishi, berilgan don va don mahsulotlari va ularning ushlab qolinishi qayd etiladi.
Buyruqlar va naryadlar don va don mahsulotlari yuklab joʻnatilganini tasdiqlaydigan hujjatlar bilan birgalikda korxona buxgalteriyasiga beriladi.
35. Don mahsulotlarini yuklab joʻnatish va berish hujjatlarida – transport yuk xatlarida va boshqa shaharga yuklab joʻnatish boʻyicha korxonalar tomonidan yoziladigan schyot-fakturalarda naryad yoki buyruqning tartib raqami koʻrsatilishi kerak.
36. Don va don mahsulotlarining har bir turkumi buyruq (16-shakl) asosida korxonaning moddiy javobgar shaxsi tomonidan, tortish yoʻli bilan aniqlanadigan (standart ogʻirlikdagi qoplarga qadoqlangan mahsulotdan tashqari) miqdor boʻyicha va korxona laboratoriyasi aniqlagan sifat koʻrsatkichi boʻyicha beriladi (yuklab joʻnatiladi).
Yuk joʻnatuvchida vagon yoki elevator tarozilari boʻlmasa, ogʻirlikni aniqlash joʻnatiladigan stansiyaning vagon tarozilarida temir yoʻlning taroziboni tomonidan yuk joʻnatuvchi bilan birgalikda aniqlanadi va ularning yuk xatdagi imzosi bilan tasdiqlanadi.
37. Yuklarni tortish natijalari tarozi jurnallariga (28 va 29-shakllar) kiritiladi. Tirkamali avtomobillarda olib chiqib ketilayotgan turkum don boʻyicha jurnallarda (28 va 29-shakllar) avtomobil va tirkamaning raqami koʻrsatiladi.
38. Standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan un, yorma va makkajoʻxori urugʻliklari, boshqa urugʻlarni berish tarozida tortilmasdan amalga oshiriladi, ularning ogʻirligi esa qoplar soni va standart ogʻirlik yoki har bir yuk oʻrnida yetkazib beruvchi tomonidan koʻrsatilgan ogʻirlik boʻyicha aniqlanadi.
39. Berish (yuklab joʻnatish)da don va mahsulotning sifati korxona laboratoriyasi tomonidan aniqlanadi, tekshirish natijalari tekshirish kartochkasiga va jurnalga kiritiladi.
40. Oluvchilarga yem aralashmasi va omixta yem berishda ularning har bir turkumiga sifat guvohnomasi beriladi (43-shakl).
41. Sifat guvohnomasini (43-shakl) rasmiylashtirishda korxona laboratoriyasi unda berish paytida aniqlangan mahsulotning amaldagi namligini koʻrsatadi, sifatning boshqa koʻrsatkichlari mazkur guvohnoma boʻyicha aks ettiriladi.
42. Oluvchi don va mahsulot sifatiga norozilik bildirgan taqdirda, ular oluvchi ishtirokida koʻrsatib oʻtilgan laboratoriya tomonidan takroran analiz qilinadi yoki namuna sifat toʻgʻrisidagi uzil-kesil xulosa uchun vakolatli davlat organiga yuboriladi.
43. Yuk temir yoʻl stansiyasi yoki bandargohga topshirilgandan keyin korxonaning vakolatli shaxsi stansiyadan (bandargohdan) yuk kvitansiyalari (temir yoʻl kvitansiyalari va daryo yuk xatlari)ni oladi hamda oʻsha kunning oʻzida ularni don mahsulotlarini yuklab joʻnatgan moddiy javobgar shaxsga beradi.
44. Don va mahsulotning ogʻirligi yuk tovar-transport yuk xatiga (21-shakl) imzo chekilgan holda topshiriladigan haydovchi yoki kuzatib boradigan shaxs ishtirokida moddiy javobgar shaxs yoki tarozibon tomonidan aniqlanadi.
45. Moddiy javobgar shaxs yuk kvitansiyalari toʻgʻri toʻldirilganligini tekshiradi, ularni qayta tortish jurnali bilan solishtiradi va shundan keyin don mahsulotlarini yuklab joʻnatishga temir yoʻl vedomostlari yoki daryo yuk xatlari (20-shakl) toʻldirib yuklab joʻnatishni rasmiylashtiradi.
46. Moddiy javobgar shaxs don va don mahsulotlari yuklab joʻnatilgandan keyingi kundan kechikmay transport-yuklab joʻnatish hujjatlarini hisobot bilan birgalikda korxona buxgalteriyasiga topshiradi.
47. Don va mahsulot temir yoʻl yoki daryo transportiga yuklanganda ortilgan har bir don va mahsulotning turkumiga laboratoriya sifat guvohnomasi yozadi va unda yuk xati boʻyicha ogʻirlikni va laboratoriya boʻyicha aniqlangan sifatni koʻrsatadi, standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan un va yorma boʻyicha esa, bundan tashqari, qoplashdagi namlik va yuklab joʻnatish sanasi koʻrsatiladi.
Donni temir yoʻl transportiga ortishda bitta temir yoʻl xati boʻyicha bitta oluvchining nomiga bir necha vagonlarga yuklangan donning bir xildagi turkumiga bitta sifat guvohnomasi berishga ruxsat beriladi.
Ushbu hollarda sifat guvohnomasida vagonlarning raqami koʻrsatiladi. Bunday tartib tarqatish stansiyalarida yuklab joʻnatishda tatbiq etilmaydi.
48. Soʻtadagi makkajoʻxorini yuklab joʻnatishda sifat guvohnomalarida donning amaldagi chiqishi ham koʻrsatiladi.
49. Sifat guvohnomasi ICHTL boshligʻi (laboratoriya mudiri) yoki uning oʻrnidagi shaxs tomonidan imzolanadi.
50. Don va don mahsulotlarini avtomobil transportiga yuklash moddiy javobgar shaxs tomonidan belgilangan tartibda rasmiylashtiriladigan buyruq (16-shakl) asosida amalga oshiriladi.
Don va don mahsulotlarini avtomobil transportida tashish uchun berish tovar transport xati bilan rasmiylashtiriladi (21-shakl).
51. Don va don mahsulotlarining har bir turkumiga laboratoriya tomonidan belgilangan shakl boʻyicha sifat guvohnomasi yoziladi.
52. Don va mahsulotni korxona ichida tashishga rahbar tomonidan imzolangan yuk xatlari (19-shakl) rasmiylashtiriladi.
Don va mahsulotni bir hudud doirasida ombordan omborga tashishda ogʻirlik bir marta har ikkala moddiy javobgar shaxs hozirligida aniqlanadi.
Don yoki mahsulot bir moddiy javobgar shaxsning ixtiyorida boʻlgan omborlar boʻyicha alohida miqdor-sifat hisobi yuritiladigan ombordan omborga tashilganda ogʻirlik moddiy javobgar shaxs tomonidan korxona rahbari tayinlagan xodim hozirligida aniqlanadi.
53. Korxona ichida tashiladigan don va mahsulotning sifati, standart ogʻirlikdagi qoplarga solinganlar bundan mustasno, laboratoriya tomonidan aniqlanadi va sifat koʻrsatkichlari yuk xatida (19-shakl) koʻrsatiladi.
54. Don mahsulotlarini korxona ichida tashishga farmoyish (19-shakl) korxona rahbari tomonidan belgilangan muddat davomida amal qiladi.
55. Navli urugʻliklarning har bir turkumini berishda quyidagi hujjatlar rasmiylashtiriladi:
a) Urugʻlikka attestat (86-shakl) — barcha oʻsimliklarning elita urugʻiga va super elitasiga, shuningdek makkajoʻxorining oʻzidan-oʻzi changlangan liniyalari urugʻiga;
b) Urugʻlikka guvohnoma (85-shakl) — qolgan barcha reproduksiyalar urugʻiga;
56. Ushbu hujjatlarda nav sifatlari topshiruvchilarning nav hujjatlari asosida, ekish sifatlari esa — urugʻchilik boʻyicha vakolatli organ tomonidan berilgan Urugʻning konditsionligi toʻgʻrisidagi guvohnoma asosida aks ettiriladi. Urugʻlarning namligi urugʻlik ortib joʻnatilgan yoki berilgan kunda korxona laboratoriyasi tomonidan amalga oshirilgan tekshirish asosida koʻrsatiladi.
57. Urugʻlikka attestatlar va urugʻlikka guvohnomalar korxona rahbari, ICHTL boshligʻi va moddiy javobgar shaxs tomonidan imzolanadi.
58. Navli urugʻlarni berishda transport hujjatlariga navli urugʻlarning mazkur turkumiga berilgan urugʻlikka attestat yoki guvohnoma ilova qilinadi.
Guvohnoma yoki attestat nusxalari yuklab joʻnatilgan urugʻlikning schyot-fakturasiga ilova qilinadi va laboratoriyada qoladi.
59. Ishlab chiqarish jarayonida urugʻliklarning nokonditsion turkumlari aniqlangan taqdirda ularga qoʻshimcha ishlov berish, ularni konditsiyaga yetkazish choralari koʻrilishi kerak. Ularni konditsiyagacha yetkazish imkoni boʻlmagan taqdirda ushbu turkum urugʻlik resurslaridan chiqariladi.
VI. Donni filiallar, ijaraga olingan korxonalar va yiroqdagi punktlardan uzoq muddat saqlash va qayta ishlash uchun olib chiqishni rasmiylashtirish
60. Korxonalar tomonidan filiallardan ijaraga olingan va yiroqdagi punktlardan donni olib chiqish Jamgʻarmaning topshirigʻiga koʻra asosiy korxonaning rahbari koʻrsatmasi asosida amalga oshiriladi.
(60-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
61. Donni tarozida tortish moddiy javobgar shaxs (tarozibon) tomonidan avtomobil yoki tovar tarozilarida avtomobil haydovchisi hozirligida amalga oshiriladi.
Haydovchi yukni tovar-transport yuk xatiga imzo chekib tashish uchun qabul qilib oladi va donni borish punktida ham ogʻirligi boʻyicha topshiradi.
Jamgʻarmaning topshirigʻiga asosan filiallar, ijaraga olingan korxonalar va yiroqdagi punktlarni uzoq muddat saqlash va qayta ishlash uchun olib chiqish uch nusxada yoziladigan tovar-transport yuk xati (21-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
(61-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
62. Donning sifati laboratoriya tomonidan aniqlanadi va tovar-transport yuk xatlarida (21-shakl) koʻrsatiladi.
63. Filiallar, ijaraga olingan korxonalar va yiroqdagi punktlardan donni olib chiqishda asosiy korxonaga olib kelingan donning sifati donni qabul qilgan korxonaning laboratoriyasi tomonidan aniqlanadi va miqdor-sifat hisobi daftarida (36-shakl) qayd etiladi.
Don va mahsulot avtomobil transportida va oʻz vagonlari bilan bir aholi punktida joylashgan korxonadan korxonaga tashilganda namunalar tanlanadi va sifati yetkazib beruvchi va oluvchi vakillari tomonidan korxona laboratoriyalarida aniqlanadi. Don va mahsulot joʻnatuvchi tomonidan xarajatlarga chiqim qilinadi va oluvchi tomonidan ayni bir sifat boʻyicha kirim qilinadi.
64. Donning sifatini aniqlash va avtotransportning ushlanib qolishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida sifati boʻyicha bir xil don turkumlarini oʻrtacha sutkalik namunalar boʻyicha amalga oshirishga ruxsat beriladi.
Oʻrtacha sutkalik namunalar laboratoriyalar tomonidan donni asosiy korxonaga yuklab joʻnatgan har bir alohida hisobga olinadigan shaxs boʻyicha shakllantiriladi.
65. Sifati boʻyicha bir xil don turkumlari oʻrtacha sutkalik namunalar boʻyicha asosiy korxona tomonidan qabul qilib olinishida uning laboratoriyasida aniqlangan donning sifati joʻnatuvchi korxonaning hujjatlari boʻyicha donning oʻrtacha tarozida tortilgan sifati bilan qiyoslanadi.
66. Laboratoriyalar oʻrtasida har xilliklar paydo boʻlgan taqdirda nizo vakolatli davlat organi tomonidan hal qilinadi. Filiallar, ijaraga olingan korxonalar va yiroqdagi punktlardan donni bevosita boshqa korxonalarga yuklab joʻnatishda har xilliklar paydo boʻlgan taqdirda mazkur Nizomga muvofiq reklamatsiya dalolatnomasi rasmiylashtiriladi.
Don oʻrtacha sutkalik namuna boʻyicha asosiy korxona tomonidan qabul qilib olinishida reklamatsiya dalolatnomasida joʻnatuvchi korxonaning hujjatlari boʻyicha donning oʻrtacha tarozida tortilgan sifati va oʻrtacha sutkalik namuna boʻyicha laboratoriya tomonidan aniqlangan amaldagi sifat koʻrsatiladi.
Vakolatli davlat organining vakili hozir boʻlmagan taqdirda sifatni birgalikda aniqlash uchun joʻnatuvchining vakili (katta laborant, laborant) chaqiriladi. Bunday aniqlash natijalari tegishli dalolatnomalar bilan rasmiylashtiriladi hamda oluvchi va joʻnatuvchi uchun majburiy hisoblanadi.
Filiallar, ijaraga olingan korxonalar va yiroq punktlar uning tarkibiga kiradigan asosiy korxonalar har bir reklamatsiya dalolatnomasi olingandan keyin miqdor, sifat hisobi daftariga (36-shakl) har bir filial, ijaraga olingan korxona va yiroqdagi punkt boʻyicha alohida tegishli tuzatishlar kiritishi shart.
67. Avtomobilda tashishda donning sifati yomonlashishi va kamomadi aniqlangan hollarda eʼtiroz rasmiylashtiriladi va bir sutka muddatda avtotransport tashkilotiga beriladi.
VII. Don va mahsulotni tozalash, quritish va ularni qayta ishlashning boshqa turlarini rasmiylashtirish
68. Tozalash va don, un va yormaga ishlov berishning boshqa turlari rahbarning farmoyishiga koʻra amalga oshiriladi.
Farmoyishda majburiy tartibda tozalanishi kerak boʻlgan donning va ishlov berilishi kerak boʻlgan un va yormaning miqdori va sifati, uni amalga oshirishning maqsadi va usullari, sifatning har bir koʻrsatkichi boʻyicha ularni qaysi konditsiyagacha yetkazish zarurligi va ishning tamom boʻlishi muddati koʻrsatiladi.
69. Ishlar bajarilishi laboratoriya tomonidan ish tamom boʻlgandan keyingi kundan kechikmay moddiy javobgar shaxs bilan birgalikda dalolatnoma shaklida (34-shakl) rasmiylashtiriladi.
70. Don turkumlariga ishlov berish bir oyda kamida bir marta dalolatnoma (34-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
71. Dalolatnomada don va mahsulotning ishlov berilgungacha va ishlov berilgandan keyingi miqdori va sifati, olingan qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilarning miqdori va sifati koʻrsatiladi. Dalolatnoma moddiy javobgar shaxs va ICHTL boshligʻi tomonidan imzolanishi, buxgalter tomonidan tekshirilishi va korxona rahbari tomonidan tasdiqlanishi kerak.
Don don tozalash mashinalarida tozalanganda omborda saqlanayotgan barcha alohida hisobga olinadigan don turkumi, tozalangan don miqdori hisobga olish maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi.
Agar omborda saqlanayotgan donning faqat bir qismi tozalansa, ishlov berishgacha boʻlgan miqdor tortib koʻrish yoʻli bilan yoki butun turkumga ishlov berishgacha — oʻlchash yoʻli bilan aniqlanadi. Ishlov berishgacha don sifatini aniqlash usuli dalolatnomada (34-shakl) koʻrsatiladi.
72. Bir joyda turadigan tarozilar bilan jihozlangan elevatorlarda, quritish-tozalash minoralarida va mexanizatsiyalashtirilgan omborlarda ishlov berish uchun berilayotgan don miqdori tarozida tortib koʻrish yoʻli bilan aniqlanadi.
Donni tozalash va tashishda, shuningdek un va yormaga ishlov berishda olingan ozuqa don mahsulotlari va chiqindilar don va mahsulotning har bir ishlov berilgan turkumi boʻyicha alohida aniqlanadigan ogʻirlik va sifat boʻyicha chiqindilar sexiga beriladi. Ozuqabop don mahsulotlari va chiqindilarning tarozida tortilgan ogʻirligi ishlov berish dalolatnomalariga tirkab qoʻyiladi.
73. Donni potokda tozalash va quritishni tozalash va quritishga dalolatnomalarda (34-shakl) rasmiylashtirishda ushbu potok liniyasiga donni qabul qilish boʻyicha maʼlumotlardan kelib chiqib shaxsiy hisob raqamlari boʻyicha miqdor-sifat hisobini koʻrsatish kerak.
tozalashgacha miqdori va sifati — qabul qilingan donga reyestrlar maʼlumotlari asosida;
don tozalangandan keyin olingan qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilar miqdori va sifati;
quritishga yuborilgan don miqdori (don chiqindilarini tozalashda olingan ogʻirlik bundan mustasno, agar bular don quritilgunga qadar ajratib olinsa), shuningdek quritishgacha va quritilgandan keyin donning namligi;
laboratoriya tekshirishlari asosida formula boʻyicha aniqlangan quritishda ogʻirlikning kamayishi.
74. Davlat zaxirasidagi bugʻdoyni yangilash jarayonida olingan mahsulotlar birja savdolarida gʻolib boʻlgan tadbirkorlik subyektlariga Jamgʻarmaning topshirigʻiga asosan chiqim qilinadi.
Donni tozalashda olingan qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilar ogʻirligi boʻyicha chiqindilar sexiga (omborga) beriladi, asosiy ekin boʻyicha hisobraqamdan chiqim qilinadi va saqlash joyi boʻyicha kirim qilinadi.
(74-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
75. Tozalash va quritishdan keyin donning sifati hamda qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilar sifati korxona laboratoriyasi tomonidan aniqlanadi.
76. Quritish paytida donning kamayishi mazkur Nizomda belgilangan tartibda aks ettiriladi.
Saqlash joyi tozalangunga qadar quritishdan kamayishning ombor va tezkor hisobotlari boʻyicha mavjud dondan dastlabki chiqim amalga oshiriladi.
Joylashtirishda oʻz-oʻzidan navlarga ajralishi, shuningdek donni siljitadigan mexanizmlar bilan shamollatish natijasida uyum yuzasida hosil boʻladigan yengil organik aralashma don uyumi yuzasidan olib tashlanishi kerak.
Koʻplab chiqqan don uyumidan normal don olish maqsadida ishlov beriladi. Ushbu uyumga ishlov berish ham dalolatnomalar (34-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
77. I va II toifali qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilar normal don olingandan keyin ogʻirligi tortib koʻriladi, ularning sifati aniqlanadi, shundan keyin ular, shuningdek, har yilgi hosil uchun birlamchi hisobotlar hamda 36-shakl hisobraqamlari bilan miqdor-sifat hisobi boʻyicha alohida chiqindilar sexiga (omborga) beriladi, III toifa chiqindilar (noozuqa) esa tortib koʻriladi va belgilangan tartibda yoʻq qilinadi.
(77-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
Chiqindilar sexiga (omborga) topshirilgan qoʻshimcha mahsulotlar I va II toifali chiqindilar, shuningdek III toifa (noozuqa) yoʻq qilingan chiqindilar ular olingan asosiy ekinning hisob raqamidan oʻchiriladi.
78. Donni transportyorlarda koʻtarma gʻalvirli tashishda hosil boʻladigan ozuqabop don mahsulotlari va chiqindilar (nooziq mahsulotlar) belgilangan tartibda ishlov berishga dalolatnoma (34-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
79. Ortish-tushirish ishlarini bajarishda va donni transportyorlar (koʻtarma gʻalvirsiz) bilan tashishda hosil boʻladigan koʻkarib chiqqan don dalolatnoma (22-shakl) tuzish bilan rasmiylashtiriladi va tegishli saqlash joyi boʻyicha kirim qilinadi. Bunday koʻkarib chiqqan donni hisob raqamidan chiqarib tashlash tozalash dalolatnomasi tuzilishi kutib oʻtirilmasdan ular hosil boʻlishi davomida amalga oshiriladi.
80. Foydalanish uchun yaroqsiz boʻlgan chiqindilar (nooziq mahsulotlar) va koʻkarib chiqqan don korxona hududidan chiqarib tashlanishi va mazkur Nizomda belgilangan tartibda yoʻq qilinishi kerak.
81. Donni quyoshda quritish ishlov berish dalolatnomasi (34-shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Quyoshda quritishda qoʻshimcha mahsulotlar va chiqindilar hosil boʻlmasligi munosabati bilan ushbu koʻrsatkichlar ustidan dalolatnomalarda (34-shakl) chiziq tortib qoʻyiladi.
VIII. Donni qabul qilish va qayta ishlashning dastlabki hisobi va hujjatlar bilan rasmiylashtirish
82. Ishlov berish uchun omborlardan don berish ICHTL xulosasiga muvofiq belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan, rahbar tomonidan imzolangan farmoyish (109-shakl) asosida amalga oshiriladi.
Farmoyishda qaysi omborlardan, siloslardan yoki boshqa saqlash joylardan ishlov berish uchun don ajratilishi, uning ogʻirligi va sifati koʻrsatiladi, farmoyish toʻrt nusxada yoziladi, birinchi nusxasi ICHTLda qoladi, ikkinchi nusxasi donni berayotgan tegishli moddiy javobgar shaxsga, uchinchi nusxasi ishlab chiqarish sexi boshligʻiga va toʻrtinchi nusxasi buxgalteriyaga beriladi.
83. Omixta yem ishlab chiqarish uchun xom ashyo berish belgilangan tartibda talabnomalar-yuk xatlari (119-shakl) bilan rasmiylashtiriladi, ularda retseptlarning tartib raqami va belgilangan retseptura boʻyicha omixta yem ishlab chiqarish uchun talab etiladigan xom ashyo miqdori koʻrsatiladi.
84. 110-shakl boʻyicha (yoki 119-shakl boʻyicha talabnoma-yuk xati) asosida berilgan don (xom ashyo) va laboratoriya tekshirishlari maʼlumotlari boʻyicha qayta ishlash uchun berilgan don ombordan chiqim qilinadi va ishlab chiqarish sexi tomonidan kirim qilinadi.
Korxona rahbari tomonidan belgilangan donni berayotgan masʼul shaxslar, ishlab chiqarish korpusi boshligʻi va uning yordamchilari tarozi priborlari soz ishlashini va ishlab chiqarishga berilayotgan tarozida toʻgʻri tortilishini tekshirish natijalarini tarozi jurnaliga kiritgan holda muntazam ravishda tekshirib turishlari shart.
85. Ishlab chiqarilgan mahsulot korxonalarda hisoblagichning koʻrsatkichlari boʻyicha hisobga olinadi, chiqindilar esa bevosita smena masteri yoki qoplash boʻlimi mudirining bevosita kuzatuvida tarozida tortiladi.
Ishlab chiqarilgan mahsulot hisobi jurnalda (116-shakl) smena masteri tomonidan yuritiladi, sanitariya holati toʻgʻrisidagi belgini smena laboranti qoʻyadi.
Jurnalda, shuningdek idishsiz saqlash omboriga, qadoqlash sexiga berilgan mahsulot, qoplangan qoplar soni ham yuritiladi. Mahsulotni ishlab chiqarishdan tayyor mahsulot omboriga berish yuk xati (112-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
Yuk xatlari har bir smena tamom boʻlgandan keyin toʻldiriladi va qoplash boʻlim mudiri tomonidan imzolanadi, u boʻlmagan joylarda esa — sex boshligʻi yoki smena masteri va ombor mudiri tomonidan imzolanadi. Yuk xatining bir nusxasi mahsulotni ishlab chiqarish hisob raqamidan chiqarish uchun boshqa nusxasi esa — mahsulotni omborga kirim qilish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Idishsiz saqlash omborlarida mahsulot hajm avtomat tarozilarda aniqlangan holda kirim qilinadi.
86. Ishlab chiqarish sexi boshligʻi yoki smena masterlari, laboratoriya xodimlari, shuningdek ombor mudiri yoki ularning yordamchilari tarozining toʻgʻri ishlashini muntazam ravishda tekshirib turishlari zarur. Hisoblagichlar koʻrsatkichlari bilan mahsulot omboriga berilgan amaldagi miqdor oʻrtasida farq boʻlgan hollarda sabablari batafsil koʻrsatilgan holda farqlar toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi.
87. Bir sutka oʻtgandan keyin tegirmonlarda ikki nusxada tayyor mahsulotni ishlab chiqarish, topshirish va foydalanilgan idish toʻgʻrisida bildirgi (113-shakl) tuziladi. Bildirishnomaning bir nusxasi buxgalteriyaga beriladi, ikkinchi nusxasi sexda qoladi.
Ishlab chiqilgan mahsulot bildirgida netto ogʻirlikda koʻrsatiladi.
Bir smena mahsulotini boshqa smenaga berish qoplash boʻlimida qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
88. Ishlab chiqilgan barcha mahsulot toʻlaligicha omborga berilishi kerak. Mahsulotni omborni chetlab berish qatʼiyan taqiqlanadi.
89. Tegirmonda oʻrnatilgan tarozida aniqlangan ogʻirlik yoki haqiqatda sotishda aniqlangan va tegishli hujjat bilan rasmiylashtirilgan ogʻirlik (tarozi jurnali — 28-shakl va 29-shakl) kepak, qoʻshimcha mahsulotlar, chiqindilar ogʻirligi hisoblanadi.
90. Ishlab chiqarish jarayonida olinadigan chiqindilar (nooziq mahsulotlar) toʻplanib borishi davomida ogʻirligi tortilib koʻriladi, korxona hududidan tashqariga chiqariladi va korxona rahbari tomonidan tayinlanadigan komissiya hozirligida yoʻq qilinadi. Komissiya tarkibiga ombor mudiri, ishlab chiqarish-texnologiya laboratoriyasi (ICHTL) va korxona soqchilari vakillari majburiy tartibda kiritiladi.
Chiqindilarni (nooziq mahsulotlarni) yoʻq qilish dalolatnomalari (23-shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Dalolatnomalar korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Chiqindilarni (nooziq mahsulotlarni) yoʻq qilish uchun korxona hududidan tashqariga olib chiqish ruxsatnoma (196-shakl) bilan amalga oshiriladi.
91. Chiqindilarni (nooziq mahsulotlarni) tarozida tortish natijalari tarozi jurnaliga (28-shakl) kiritiladi. Agar tirkamali avtomobilda olib chiqilsa, u holda jurnalda avtomobil va tirkamaning raqami koʻrsatiladi. Mahsulot solingan standart ogʻirlikdagi qoplarning toʻgʻriligini taʼminlash uchun korxona rahbarlari va tegishli masʼul shaxslar javob beradi.
Sex boshligʻi va uning smena masterlari, laborantlar, shuningdek tayyor mahsulot ombori mudiri (uning yordamchilari) har oyda (kamida ikki marta) mahsulotning belgilangan normalarga (standart ogʻirlikka) muvofiq joylanishi toʻgʻriligini tekshirishi kerak. Korxonalar rahbarlari standart ogʻirlik toʻgʻriligini har oʻn kunda nazorat tartibida tekshirishni tashkil etishlari kerak. Chetga chiqish aniqlangan taqdirda ular darhol tarozi ogʻirligini tortib qoplash apparatlarini sozlash choralarini koʻrishlari kerak. Un, yorma solingan, standart ogʻirlikdan chetga chiqqan qoplar standart ogʻirlikka yetkazilishi kerak.
Mahsulotni qoplashda standart ogʻirlikni nazorat tartibida tekshirishda, agar mahsulot solingan qoplarning ogʻirligidagi chetga chiqish ogʻirligini tortib qoplash apparatining yoʻl qoʻyiladigan nuqsoni alohida qop uchun +0,25% oʻn qopdagi mahsulotning oʻrtacha ogʻirligi +0,10% boʻlsa toʻgʻri hisoblanadi. Standart ogʻirlikni joʻnatuvchining yoki oluvchining omborlarida tekshirishda tarozilarning yoʻl qoʻyiladigan nuqsoni va namlik pasayishidan koʻrilgan ogʻirlikning kamayishi miqdori hisobga olinadi.
92. Namlik pasayishidagi koʻrilgan kamomad hajmi quyidagi formula asosida hisoblab chiqilgan qopga solinayotgan paytdagisi bilan yetkazib berilayotgan vaqtdagi namlik orasidagi solishtirilgan farqdan oshmasligi lozim:
X =
100 [a—b]
100—b
Bunda: X — ogʻirlik kamayishi foizi;
a — qoplashdagi namlik koʻrsatkichi;
b — sotish yoki saqlashdagi namlik koʻrsatkichi.
Tekshirish kamida 10 ta qopni tortib koʻrish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
93. Qoplash boʻlimi yoki omborda standart ogʻirlikni tekshirish natijalari qoplardagi mahsulot standart salmogʻini nazorat qilish jurnaliga (150-shakl) kiritiladi. Jurnalga tekshirishda har bir qop (paket)dagi mahsulotning standart ogʻirligidan chetga chiqish yozib qoʻyiladi.
94. Ishlab chiqarilgan mahsulotning sifati korxona laboratoriyasi tomonidan aniqlanadi va topshiriladigan yuk xatlarida koʻrsatiladi.
95. Agar ishlab chiqarilgan mahsulot sifati tekshirilayotgan vaqtda brak (nostandart) mahsulot aniqlansa, unda ICHTL (korxona laboratoriyasi) bu haqda belgilangan shaklda dalolatnoma tuzadi. Dalolatnomada nostandart mahsulotning miqdori va nostandart mahsulot ishlab chiqarilishiga sabab boʻlgan alomatlar koʻrsatib oʻtiladi. Nostandart mahsulot alohida taxlanadi va albatta qayta ishlanishi kerak.
Nostandart mahsulot hisobi (hujjatlar bilan rasmiylashtirish) har oyda yuritiladi.
Nostandart mahsulotga ishlov berish jurnalda (116-shakl) aks ettiriladi.
Agar smena oxirida nostandart mahsulot mavjud boʻlsa, uning miqdori u qachon va kim tomonidan keyinchalik ishlov berilishidan qatʼi nazar, hisobga olinishi kerak.
Standartlar talablariga yoki sifatning vaqtinchalik normalariga javob bermaydigan mahsulot nostandart mahsulot toifasiga tegishli boʻladi.
96. Agar ilgari brak qilingan mahsulot uni mayda turkumlarga boʻlib tekshirishda standart deb eʼtirof etilsa, u holda brak qilish toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan hujjatlar orqali tasdiqlangan bunday un yoki yorma miqdori nostandart mahsulot miqdoridan chiqarib tashlanadi. Nostandart mahsulotni qayta ishlashga berish korxona rahbarining farmoyishi boʻyicha amalga oshiriladi va yuk xati bilan rasmiylashtiriladi (115-shakl).
97. Buxgalteriya hisobida turgan nostandart mahsulot, qayerda (omborda yoki ishlab chiqarish sexida) turganligidan qatʼi nazar, tugallanmagan ishlab chiqarish hisobida boʻlib, faqat mahsulotdagi nosozlik toʻgʻrilangandan keyin, tayyor mahsulot hisobiga qoʻshiladi.
Ishlab chiqarish sexi boshligʻi jurnalda (116-shakl) nostandart mahsulotlar tashilishi hisobini olib boradi va qayta ishlashga berilgan ushbu mahsulot ikkinchi marta korxona ishlab chiqqan mahsulot hajmiga qoʻshilib ketmasligini nazorat qilib boradi.
98. Un tortish vaqtida uch sutkadan ortiq boʻlmagan muddatda yoki oʻn kun turgandan keyin birinchi smenaning toʻrt soati mobaynida ishlab chiqilgan amaldagi sifat normalariga muvofiq boʻlmagan mahsulotlar nostandart mahsulot sifatida hisobga olinmasligi va ishlab chiqarish korpusini oylik tozalashgacha qayta ishlanishi kerak.
99. Omixta yem va aralash ozuqa ishlab chiqarish hisobi, shuningdek bir smenada xom ashyodan foydalanish smenali bildirishnoma bilan (114-shakl) rasmiylashtiriladi.
100. Bir smenada ishlab chiqarilgan omixta yem va aralash ozuqalar har bir tarozida tortilgan omixta yem va aralash ozuqa tarozi jurnalida roʻyxatdan oʻtkazilgan holda ogʻirligi boʻyicha omborlarga beriladi. Ular har bir retsept boʻyicha alohida saqlanishi kerak. Smena tamom boʻlgandan keyin tarozi jurnalidagi tarozida tortilgan omixta yem va aralash ozuqa hisoblab chiqiladi va mahsulotni berish yuk xati bilan rasmiylashtiriladi. Yuk xatida har bir retsept boʻyicha omborga berilgan mahsulot miqdori koʻrsatiladi.
Omixta yem korxonasining ishlab chiqarish sexi smena masteri smena tamom boʻlgandan keyin bir smenada omixta yem ishlab chiqarilishi va xom ashyodan foydalanish toʻgʻrisida bildirishnoma yozadi (114-shakl). Bildirishnomada bir smenada retseptlar boʻyicha ishlab chiqarilgan mahsulot va turlar boʻyicha qayta ishlangan xom ashyo miqdori koʻrsatiladi.
Bildirgida koʻrsatilgan miqdor toʻgʻrisidagi maʼlumotlar tarozi jurnallaridagi tortish yakunlariga muvofiq boʻlishi kerak.
Har bir smena oxirida ishlab chiqarish sexidagi xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlar qoldigʻi (maydalash mashinalari va dozatorlar ustidagi siloslardagi) oʻlchash yoʻli bilan (shartli ravishda, oylik tozalash oʻtkazilgungacha) aniqlanadi, ular navbatdagi smenaga beriladi.
Bir smenada xom ashyo sarfi smena boshlanishida xom ashyo qoldigʻidan va bir smenada xom ashyo tushishidan kelib chiqib ishlab chiqarish sexida smena oxirida qolgan xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlar miqdoriga kamaytirib aniqlanadi.
101. Xom ashyo sarfi ishlab chiqarishdagi yoʻqotishlar normasi hisobga olingan holda bir smenada mahsulot ishlab chiqarishga muvofiq boʻlishi kerak.
Tayyor mahsulotning ombor hisobi mazkur Nizomga muvofiq yuritiladi. Un-yorma va omixta yem korxonalarining tayyor mahsulot omborlari mudirlari har kuni omborga haqiqatda tushgan mahsulot miqdorini va har bir smena uchun yuk xatlari bilan rasmiylashtirilgan chiqindilarni oʻz ombor hisobotlari boʻyicha kirim qiladilar.
Korxona buxgalteriyasi tomonidan har kuni omborga kirim qilingan mahsulot, don mahsulotlari va noozuqa chiqindilar miqdorini smena bildirishnomalarida koʻrsatilgan miqdor bilan taqqoslaydi. Farqlar aniqlangan taqdirda ularning sabablarini aniqlash va farqlarni bartaraf etish chora-tadbirlarini koʻrish uchun korxona rahbariga axborot beriladi.
IX. Ishlab chiqarish korpuslarini tozalash va ishlab chiqarishda foydalanilgan xom ashyoning natijalarini aniqlash
102. Un, yorma korxonalarda ishlab chiqarish korpusini toʻliq tozalash har oy tamom boʻlgandan keyin komissiya tomonidan amalga oshiriladi. Komissiyaning tarkibida bosh muhandis, bosh buxgalter, ishlab chiqarish va ICHTL rahbarlari, elevatorlar, don ombori va tayyor mahsulotning moddiy javobgar shaxslari va boshqalar kirishi kerak.
Tozalash oʻtkazishdan oldin oxirgi ish smenasida ishlab chiqarish sexiga berilgan don (xom ashyo) toʻliq ishlatilishi ustidan nazorat taʼminlanishi kerak.
Agar tozalash tamom boʻlgunga qadar tozalash tugagandan keyin ishlaydigan keyingi smena uchun don (xom ashyo) berila boshlagan boʻlsa, u holda ushbu smena uchun berilayotgan don (xom ashyo) tarozi jurnallarida alohida qayd qilingan, tozalashgacha boʻlgan oldingi smenada ishlatilgan don (xom ashyo) bilan aralashib ketilishiga yoʻl qoʻyilmagan holda alohida xirmonlarga joʻnatilishi kerak.
Tozalashdan oldingi smenada ishlab chiqarilgan barcha mahsulot toʻliq holda omborga beriladi. Ishlab chiqarish korpusida mahsulotning qandaydir qismi, chiqindilar va hokazolar qoldirilishiga ruxsat etilmaydi.
103. Alohida holatlarda, texnologik jarayonlarni olib borish sharoitida ishlab chiqarish korpusidagi (xirmonlar, siloslar, idishlar, bunkerlar va hokazolar) xom ashyoni qabul qilish joylarini xom ashyo qoldigʻidan (omixta yem korxonalarida), toʻliq boʻshatish imkoniyati boʻlmasa bunday qoldiqlar miqdori tortib koʻrish yoʻli bilan belgilangan tartibda komissiya tomonidan aniqlanadi.
104. Tozalash natijalari boʻyicha ishlab chiqarish korpusini tozalash toʻgʻrisida dalolatnoma (117-shakl) tuziladi. Unda qayta ishlashga qabul qilingan don miqdori, olingan asosiy mahsulot miqdori, yembop don mahsulotlari va chiqindilar, haqiqiy quriganlik (namlanish) aks ettiriladi.
Mahsulotning hisob boʻyicha chiqishini korxonaning ishlab chiqarish-texnologiya laboratoriyasi aniqlaydi.
105. Mahsulotning hisob boʻyicha chiqishini aniqlash uchun korxonaning ishlab chiqarish-texnologiya laboratoriyasi tomonidan hisobot davri uchun qayta ishlash uchun berilayotgan donning oʻrtacha sifati qabul qilinadi. U sifat-miqdor daftarlarida (36-shakl) koʻrsatilganga mos kelishi kerak (baʼzi yorma oʻsimliklaridagi begona aralashmalar bundan mustasno).
Ishlab chiqarilgan mahsulotning namlik boʻyicha sifat koʻrsatkichi (oraliq mahsulot), ushbu hisobot davrida sifat-miqdor jurnalida kirim qilingan mahsulot namligiga ham mos kelishi kerak.
Tozalash dalolatnomasida, shuningdek, tozalashgacha va tozalashdan keyingi xom ashyo sifati, mahsulot sifati, hamda nostandart mahsulot chiqishi haqidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi. Nostandart mahsulot ishlab chiqarilganligi haqidagi maʼlumotlar birlamchi hujjatlar asosida koʻrsatiladi. Qayta ishlangan nostandart mahsulot ishlab chiqarilgan hajmga kiritilmaydi va tegishli ravishda tozalash dalolatnomasida aks ettirilmaydi.
Ishlab chiqarilgan mahsulotning miqdori deb, avtomat tarozilarda aniqlangan yoki ortilgan (joʻnatilgan) va tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtirilgan uning ogʻirligi turlar boʻyicha ishlab chiqarilgan mahsulotlar ogʻirligi hisoblanadi.
106. Un va ishlab chiqarish va idishsiz saqlash bir nafar moddiy javobgar shaxsga yuklangan un tortish korxonalarida mahsulot ogʻirligi umumiy ogʻirlik boʻyicha aniqlanadi va kamayishga chiqim qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunday holatda idishsiz saqlash va berish sigʻimi tegirmon korpusi bilan bir vaqtda tozalanadi.
107. Kamayishni hisobdan chiqarish faqat un ishlab chiqarish sexining moddiy javobgar shaxsi tomonidan idishsiz saqlash va berish sexining moddiy javobgar shaxsiga berilgan taqdirda amalga oshiriladi.
108. Ishlab chiqarish korpusining tozalash dalolatnomalari komissiya, moddiy javobgar shaxslar tomonidan imzolanadi va korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Dalolatnomaning bir nusxasi yuqori turuvchi tashkilotga yuboriladi.
109. Yangi korxonalarni ishga tushirish va ishlab turgan korxonalarni kapital taʼmirlangandan keyin (mexanik tozalash va gazlashtirishdan soʻng) ishga tushirish hamda bir turdagi uch tortishdan texnologik sxemani oʻzgartirib boshqasiga oʻtilgan taqdirda maydalash xodkasi amalga oshiriladi.
Ushbu maqsadda unni qayta ishlash uch sutkadan ortiq davom etmasligi uchun donning alohida turkumi qayta ishlashga yuboriladi, shundan keyin belgilangan tartibda toʻliq tozalash oʻtkaziladi.
Bunda barcha don xirmonlari hamda mahsulotlar va chiqindilar qoplanadigan xirmonlar boʻshatib qoʻyilishi, olingan barcha mahsulotlar va chiqindilar esa tarozida tortilishi va qatʼiy hisobga olinishi darkor. Maydalash natijalari komissiya tomonidan korxonaning alohida tozalash dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Komissiya har oyda tozalash oʻtkazadi.
10. Olingan un va yorma, kepak va chiqindilar, shuningdek quriganlik yoki namlik hamda norma boʻyicha mexanik yoʻqotishlar (ogʻirlik ifodasida) va qayta ishlash uchun berilgan don miqdori orasidagi farqlar qayta ishlangan don mahsulotlarining maydalash uchun ketgan miqdori boʻlib hisoblanadi.
Korxona mukammal taʼmirlash uchun (gazlashtirish, boshqa koʻrinishdagi maydalashga oʻtish) toʻxtatilganda barcha uskunalarda qolib ketgan mahsulotlar olinishi hamda komissiyaning dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilishi zarur.
Dalolatnomada ushbu mahsulotlar miqdori alohida satrda koʻrsatiladi: “Bundan tashqari, mukammal taʼmirlash uchun toʻxtatish chogʻida (gazlashtirish uchun, boshqa maydalashga oʻtish uchun) olindi”.
Maydalash xodkasi boʻyicha mahsulot chiqishi hisob-kitobi korxona ishining keyingi davridan alohida tuziladi. Foydalanilgan xom ashyo korxonaning umumiy yillik don balansiga kiritiladi.
X. Idishsiz (qopsiz) saqlash hamda unni va qadoqlangan mahsulotlarni berish operatsiyalarini rasmiylashtirish
111. Unni idishsiz saqlash qurilmalari saqlash sigʻimi, unni tegirmondan silosga uzatish uskunalari, shuningdek unni silosdan avto un tashuvchilarga ortish uskunalarini oʻz ichiga oladi.
Unning sifati va miqdorini aniqlash uchun namunalar mazkur tegirmonni nazorat qilishning texnologiya sxemasida nazarda tutilgan yerlardan olinadi.
Unni idishsiz saqlash ombori ishlab chiqarish sexi boshligʻi ixtiyorida boʻlgan va tortish faqat sotilayotganda amalga oshiriladigan korxonalarda ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori joʻnatishda aniqlangan miqdor asosida hisoblanadi, kamayish hisobiga hech bir hisobdan chiqarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ushbu holatda unni idishsiz saqlash ombori tegirmon korpusi bilan bir vaqtda tozalanishi zarur.
Ishlab chiqarilgan un miqdori va sifati boʻyicha unni idishsiz saqlash omborxonalariga beriladigan va moddiy javobgar shaxs tomonidan qabul qilinadigan korxonalarda idishsiz saqlovchi omborxonalar boʻyicha miqdor-sifat hisobi yuritiladi hamda faqat mahsulot namligi pasayishi hisobiga belgilangan tartibda chiqim qilinadi.
112. Unni idishsiz saqlash omborida belgilangan shakl boʻyicha siloslarni toʻldirish va un sarfi daftari yuritiladi.
Idishsiz saqlash ombori boʻyicha kirim qismi (36-shakl) siloslarni toʻldirishni hisobga olish daftari maʼlumotlari boʻyicha, un namligi esa oʻrtacha smena namunalari boʻyicha toʻldiriladi.
Saqlash uzoq davom etmasligi tufayli omborlarning siloslarida idishsiz saqlashda unning tabiiy kamayish normasi belgilanmagan va shu munosabat bilan ushbu koʻrsatkich boʻyicha kamayish hisobiga hisobdan chiqarilmaydi.
113. Uncha koʻp boʻlmagan toʻkilgan un supurindilari hosil boʻlganda ular qayta ishlash dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi va saqlash joyi boʻyicha kirim qilinadi. Unning supurindilarini asosiy un hisobidan chiqarish faqat idishsiz saqlash omborini toʻliq tozalashdan soʻng vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlangan tozalash dalolatnomasi asosida amalga oshiriladi. Un va yorma moddiy javobgar shaxslar tomonidan qoplar soni va standart ogʻirlik boʻyicha qadoqlash uchun qabul qilinadi
Unni qadoqlash vaqtida ogʻirligi boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan chetga chiqishlar quyidagi foizlarda, biroq undan ortiq boʻlmasligi kerak:
tortib solishda + 1%;
hajmiy solishda + 2%;
0,5 kg va 1,0 kg netto ogʻirlikdagi yormani qadoqlashda alohida paketlar uchun chetga chiqish + 1% dan ortiq boʻlmasligi kerak;
0,3 netto ogʻirlikdagi talqonni qadoqlashda netto ogʻirlikdan chetga chiqish + 2% dan oshmasligi shart.
Miqdor-sifat hisobi un va yormaning har bir turi va navi boʻyicha hisobga olish daftari (36-shakl) maʼlumotlari boʻyicha yuritiladi, daftarda qoplar soni, unning (yormaning) qayta ishlashda kirim boʻyicha standart ogʻirligi, namligi hamda qadoqlash vaqtidagi haqiqiy ogʻirligi, namligi chiqim boʻyicha aks ettirilmogʻi lozim.
Ishlab chiqarishda un (yorma)ning namligi, un (yorma) ishlab chiqarish korxonasining ishlab chiqarish-texnologiya laboratoriyasi tomonidan berilgan sifat guvohnomasi maʼlumotlari boʻyicha inobatga olinadi, qadoqlash vaqtidagi un (yorma)ning namligi, qadoqlanayotgan korxona laboratoriyasi tomonidan aniqlanadi.
Unni (yormani) qadoqlash paytida, toʻkilish va yoʻqotishlarning oldini olish choralarini koʻrish zarur.
114. Un va yorma supurindisini qayta ishlash dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi hamda haqiqiy ogʻirlik boʻyicha alohida daftarlarda (36-shakl) hisobga olinadi.
Qadoqlash sexlarini tozalash ham har oyda oʻtkaziladi va belgilangan tartibda 30-shakl boʻyicha dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
115. Agar un va yorma tasdiqlangan, kirim qilingan un (yorma) supurindilaridagi yoʻqotishlar, hisobidan chiqarilganligi unni (yormani) saqlash va tashishdagi namlik pasayishi va tabiiy kamayish hisobidan hisobdan chiqariladigan kamomadi standart ogʻirlik bilan chiqarilgan haqiqiy mahsulot orasidagi barcha farqlarni qoplay olmasa, yuzaga kelgan kamomad qonunchilikda belgilangan tartibda hisobdan chiqarilishi mumkin.
(115-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
116. Korxonalarning rahbarlari va masʼul shaxslari qadoqlashni doimiy ravishda nazorat qilib borishlari, un (yorma) solingan qogʻoz xaltachalarning belgilangan netto ogʻirligini taʼminlashlari, mahsulotning toʻkilishiga yoʻl qoʻymasliklari va sifat-miqdor hisobi aniq yuritilishini taʼminlashlari lozim.
Don qabul qilish va donni qayta ishlash korxonalarining mahsulotlari va chiqindilari tasnifi mazkur Nizomda 4-ilovada keltirilgan.
XI. Omixta yem ishlab chiqarish korxonalarida koʻp komponentli tarozilarda omixta yem komponentlarini dozirovka qilishda xom ashyo va tayyor mahsulotlar bilan operatsiyalarni dastlabki hisobga olish va hujjatlarni rasmiylashtirish xususiyatlari
117. Moddiy javobgar shaxsni boshqa shaxs bilan almashtirishning barcha holatlarida xom ashyo, mahsulot va boshqa moddiy boyliklarni topshirish, qabul qilish odatda, idish trafaretida koʻrsatilgan ogʻirlik boʻyicha xom ashyo tayyor mahsulot miqdorini qayta tortish yoxud qopdagi yoki ularning sifatini moddiy javobgar shaxslar va korxona rahbari tomonidan tayinlangan komissiya ishtirokida aniqlangan holda standart ogʻirlik boʻyicha amalga oshiriladi.
118. Majmuaga keltirilgan barcha xom ashyo miqdori avtomobil yoki vagon tarozilarining koʻrsatkichlari, standart va trafaret ogʻirlikdagi qoplar soni boʻyicha hamda shartnomalarda nazarda tutilgan qabul qilish qoidalaridan, maxsus shartlarni yoki Davlat standartlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
119. Qabul qilingan xom ashyo qabul qilish dalolatnomasi (14-shakl) bilan rasmiylashtiriladi va omixta yem ishlab chiqarishi boshligʻining hisobotiga kiradi.
120. Omborlardan ishlab chiqarish sexiga berilayotgan barcha xom ashyo koʻp komponentli tarozilarning koʻrsatkichlari boʻyicha, suyuq komponentlarning ogʻirligi esa — hajmli hisoblagichlarning solishtirma ogʻirlikka qayta hisoblab chiqilgan koʻrsatkichlari yoxud idish trafaretida koʻrsatilgan netto ogʻirlik yigʻindisi boʻyicha aniqlanadi.
121. Koʻrsatilgan ogʻirlik boshliq hisobotidan chiqarib tashlanadi. Bundan tashqari yillik xatlov oʻtkazilgunga qadar qoʻshimcha ravishda oldingi yilda korxonada amalda shakllangan ishlab chiqarishda xom ashyo nobudgarchiligi miqdorida mahsulot tannarxiga, biroq qayta ishlangan xom ashyo umumiy hajmining bir foizdan ortiq boʻlmagan miqdorda hisobdan chiqarib tashlanadi.
Koʻp komponentli tarozilarning hisoblagichlari koʻrsatkichlari, hajmli hisoblagichlar, ishlab chiqarishga berilgan standart ogʻirlik yoki trafaretda koʻrsatilgan ogʻirlik boʻyicha suyuq ingrediyentlar ogʻirligi maxsus jurnalga kiritiladi. Ushbu maʼlumotlar omixta yem ishlab chiqarish va xom ashyodan foydalanganlik toʻgʻrisida smena bildirishnomalari tuzish uchun xizmat qiladi (114-shakl).
Smena bildirishnomasida ishlab chiqarilgan mahsulotning miqdori (omixta yem, OVQ, premikslar) koʻp komponentli tarozilarda tortilgan ogʻirlik jami boʻyicha suyuq komponentlar ogʻirligi qoʻshimcha qilingan holda koʻrsatiladi.
122. Agar tizimdagi quvvat potokdagi barcha mahsulotni donadorlashtirishga yetmasa, ishlab chiqarilgan donadorlashtirilgan mahsulotlar ogʻirligini avtomat tarozilarda aniqlash zarur. Bu holda omborga berilgan sochilgan mahsulotning ogʻirligi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Q2=Q1-(Q3-Q4) kg;
bunda Q1 — koʻp komponentli tarozida aniqlangan sochilgan mahsulot yigʻindisi (tortishlar yigʻindisi, kg)
Q2 — tayyor mahsulot omboriga joʻnatilgan sochilgan mahsulot ogʻirligi, kg
Q3 — avtomat tarozilar maʼlumotlari boʻyicha donadorlashtirilgan omixta yem ogʻirligi, kg
Q4 — suyuq komponentlar ogʻirligi, kg
123. Sochilgan omixta yem tayyor mahsulotlar omboridan donadorlashtirishga berilgan taqdirda sochilgan omixta yem ogʻirligi hisob-kitob boʻyicha aniqlanadi, yaʼni donadorlashtirilgan omixta yem ogʻirligidan (avtomat tarozilar maʼlumotlari asosida) donadorlashtirish uchun pressga berilgan suyuq komponentlar ogʻirligi chiqarib tashlanadi.
Bunda sochilgan omixta yem ogʻirligi ombordagi mavjud mahsulotni zudlik bilan hisoblashga xizmat qiladi. Smena bildirishnomasida alohida satr bilan — “Omixta yem, ombordan donadorlashtirish uchun berilgan retsept” yoziladi va uning ogʻirligi qayd etiladi.
Agar omixta yem korxonalarida donadorlashtirishga berilayotgan sochilgan mahsulotni tortish tarozilari mavjud boʻlsa, u holda donadorlashtirilgan mahsulot ogʻirligi avtomat tarozilar maʼlumotlari va suyuq komponentlar ogʻirligi boʻyicha sochilgan mahsulot ogʻirligi yigʻindisi sifatida aniqlanadi. Omborga berilayotgan sochilgan mahsulot ogʻirligi koʻp komponentli tarozi mahsulotlari bilan avtomat tarozilar maʼlumotlari orasidagi farq boʻyicha aniqlanadi.
Omborga berilgan sochilgan mahsulotning va donadorlashtirilgan mahsulotning ogʻirligi boʻyicha maʼlumotlar smena bildirishnomasida namligi koʻrsatilgan holda alohida yozib qoʻyiladi.
124. Smena bildirishnomasining “Bir smenada ishlatilgan xom ashyo” boʻlimidagi “Sarflandi, kg” ustunida xom ashyoning har bir turi sarfi yozib qoʻyiladi. Sarf koʻp komponentli tarozilardagi tortishlar yigʻindisini retsept boʻyicha xom ashyoning ushbu turidagi foiz tarkibiga qayta hisoblash boʻyicha aniqlanadi. Suyuq komponentlar ogʻirligi hajmli hisoblagichlar maʼlumotlari, standart ogʻirlik yoki trafaretda koʻrsatilgan ogʻirlik boʻyicha yozib qoʻyiladi.
125. Xom ashyoning ombordan ishlab chiqarishga berish vaqtidaga namligi aniqlanmaydi va smena bildirishnomasida aks ettirilmaydi.
126. Premikslar ishlab chiqarishga sarf qilingan oldindan quritilgan kepakning kamomadini har smenada tezlikda aniqlash uchun oʻrtacha smena namunalari boʻyicha ularning haqiqiy qurishi aniqlanadi.
Shartli qabul qilingan kepakni (toʻldiruvchini) har smenada 1 foizgacha hisobdan chiqarish olingan quritish natijalari kattaligiga koʻpayadi.
Kepakning ogʻirligi premiks sexiga oʻrnatilgan koʻp komponetli tarozilarda aniqlanadi. Ushbu koʻrsatkichlar smena bildirishnomasiga kiritiladi.
Arpani quritishda boʻladigan yoʻqotishlarni har smenada tezlik bilan aniqlash uchun oʻrtacha smena namunalari boʻyicha ularni haqiqiy qurishini aniqlash zarur.
127. Shartli ravishda qabul qilingan har smenadagi arpa yoʻqotishlarining 1 foizgacha boʻlgan hajmi olingan quriganlik kattaligiga oshiriladi va shu usulda aniqlangan yoʻqotishlar foizi omixta yem ishlab chiqarishga sarflangan arpani qoʻshimcha, shartli ravishda hisobdan chiqarishga ishlatiladi. Quritilgan arpaning ogʻirligi retseptga qoʻshilgan foiz hisob-kitobi boʻyicha aniqlanadi. Ushbu maʼlumotlar smena bildirishnomasiga kiritiladi. Bir sutkada bir marta, smena bilidirishnomalari asosida xom ashyo, omixta yem va qop (idish) (37-shakl asosida) harakatlari toʻgʻrisida ikkita yigʻma hisobot tuzilib, buxgalteriyaga topshiriladi.
128. Mahsulot berilishi davomida ishlab chiqarish hujjatlariga ogʻirlik boʻyicha aniqlik va tuzatishlar kiritiladi. Buning uchun har bir retsept boʻyicha joʻnatilgan mahsulot miqdori smena bildirishnomalarida koʻrsatilgan miqdor bilan solishtiriladi.
129. Joriy oyda mahsulotni toʻliq joʻnatmaslik holatlari yuzaga kelsa hamda keyingi oyga oʻtuvchi qoldiq mavjud boʻlsa, u holda rahbarning farmoyishi bilan komissiya tuziladi, komissiya mahsulot silosini yangi ishlab chiqarilgan mahsulot ushbu siloslarga qoʻshilib ketmasligini istisno etadigan tarzda muhrlanadi.
Qoldiq mahsulot eng birinchi navbatda komissiya ishtirokida joʻnatishga tayyorlab qoʻyiladi, uning ogʻirligi odatdagidek oʻlchanadi, yaʼni avtomobil va vagon tarozilarida tortiladi hamda mahsulot ishlab chiqarilgan oydagi ishlab chiqarish boʻyicha hujjatlarda hisobga olinadi.
130. Miqdor-sifat hisobi quyidagi tarzda yuritiladi:
xom ashyoning kirimi boʻyicha — xom ashyoning har bir turiga alohida hisob raqami ochiladi, unga oldingi xatlov boʻyicha kirim qilingan xom ashyo qoldiqlari boʻyicha maʼlumotlar (ogʻirlik va namlik) kiritiladi. Soʻngra shaxsiy hisob raqamlariga birlamchi hujjatlarga muvofiq omborga keltirilgan va 37-shaklda aks ettirilgan barcha xom ashyo boʻyicha maʼlumotlar kiritiladi;
xom ashyo sarfi boʻyicha — xom ashyoning har bir turiga shaxsiy hisob raqamlarida, agar ular chetga berilgan boʻlsa, xom ashyo sarfi toʻgʻrisidagi yozuvlar (ogʻirlik va namlik) qayd qilinadi.
Omixta yem kompleksi xatlov uchun toʻxtatilgunga qadar xom ashyo sarfi toʻgʻrisidagi shaxsiy hisob raqamlariga (36-shakl) hech qanday yozuv qayd etilmaydi.
Xatlov oʻtkazilgandan keyin shaxsiy hisob raqamlariga xom ashyoning har bir turi boʻyicha sarf toʻgʻrisidagi yozuv qayd etiladi. Sarf tushgan barcha xom ashyo va oldingi xatlov qoldiqlari yigʻindisidan chetga berilgan xom ashyo miqdorini va ushbu xatlov natijalari boʻyicha xom ashyo qoldiqlarini chiqarib tashlash yoʻli bilan aniqlanadi. Mana shu tarzda olingan natijadan ishlab chiqarish dalolatnomasi-hisobotini (121-shakl) tuzishda foydalaniladi, unda ishlab chiqarishga sarflangan xom ashyoning miqdori va namligi aks ettiriladi.
36-shakl va 37-shaklda aks ettirilgan xom ashyo qoldiqlari oʻrtasidagi aniqlangan farqlarga xatlov tamom boʻlishi paytida tuzilgan 37-shaklda tuzatish kiritilishi kerak.
Kompleksni xatlash davrida oʻrnatiladigan namlik boʻyicha kamomadni hisoblash va ishlab chiqarish dalolatnomasi-hisoboti (121-shakl) tuzish uchun ishlab chiqarish boʻyicha bildirishnomalar asosida va tegishli tuzatishlar hisobga olingan holda ishlab chiqarilayotgan omixta yemning ularning turlari boʻyicha miqdor-sifat hisobi yuritiladi.
Mahsulotni berish boʻyicha sifat-miqdor hisobi yuritilmaydi.
131. Har yili omixta yem sexi mukammal taʼmirlash uchun toʻxtatilgan davrda barcha turdagi mahsulot va xom ashyo xatlanadi. Xatlovdan soʻng ishlab chiqarish dalolatnoma-hisoboti (121-shakl) tuzilib, unda barcha kamomadlar aks ettiriladi.
Ishlab chiqarish dalolatnomasi-hisobotini (121-shakl) tuzishda I “Haqiqatda qayta ishlangan xom ashyo, kg” boʻlimida koʻrsatilgan ustunlarga muvofiq boʻyicha maʼlumotlar kiritiladi. “Ishlab chiqarishda sarf qilingan” ustuniga esa tushgan barcha xom ashyo va oldingi xatlov qoldiqlari yigʻindisidan chetga berilgan xom ashyo miqdorini va mazkur xatlov natijalari boʻyicha xom ashyo qoldiqlarini chiqarib tashlash yoʻli bilan olingan maʼlumotlar kiritiladi. Mana shu ishlab chiqarishga sarf qilingan barcha xom ashyo hisoblanadi.
Xuddi shu yoʻl bilan sarf qilingan xom ashyoning oʻrtacha tortilgan namligi aniqlanadi.
II “Qayta ishlashdan qabul qilingan” boʻlimiga avtomobil va vagon tarozilari maʼlumotlari boʻyicha butun mahsulotni realizatsiya qilish natijasidagi barcha mahsulot turlari boʻyicha maʼlumotlar kiritiladi.
Ishlab chiqarish dalolatnoma-hisobotida (121-shakl) mahsulot ishlab chiqarish toʻgʻrisidagi hujjatlar asosida aniqlangan mahsulotning oʻrtacha tortilgan namligi koʻrsatiladi.
Omixta yem ishlab chiqarish bilan bogʻliq premikslar sexi (texnologik liniyalar) bor boʻlgan korxonalarda II “Qayta ishlashdan olingan” boʻlimi faqat sotilgan premikslar haqidagi maʼlumotlar kiritiladi.
Ushbu kompleksning omixta yemini ishlab chiqarishga ishlatilgan premikslar ishlab chiqarish dalolatnomasi-hisobotida aks ettirilmaydi, chunki ular sotilgan omixta yem tarkibida hisobga olinadi.
III “Ishlab chiqarishdagi xom ashyo balansi” boʻlim toʻldiriladi hamda 121-shakl boʻyicha hisoblab chiqiladi.
132. Ishlab chiqarish jarayonida saqlash paytida xom ashyo va mahsulot namligi oʻzgarishiga bogʻliq boʻlgan kamayish, shuningdek, belgilangan norma doirasidagi tabiiy kamayish qoʻshimcha ravishda hisobdan chiqarilmaydi, chunki ular ishlab chiqarish dalolatnomasi-hisobotida (121-shakl) aks ettiriladi.
133. Ishlab chiqarish dalolatnomasi-hisoboti (121-shakl) xatlov komissiyasi aʼzolari tomonidan imzolanadi va korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi.
Omixta yem korxonalari rahbarlari, bosh muhandislari va bosh (katta) buxgalterlari, shuningdek, ishlab chiqarish boshliqlaridan (moddiy javobgar shaxslar) iborat komissiya keltirilayotgan xom ashyo va berilayotgan, joʻnatilayotgan tayyor mahsulot, avtomobil yoki vagon tarozilarida tarozibonlar tomonidan toʻgʻri tortilishini muntazam ravishda nazorat qilib borishi shart.
Omixta yem korxonalarida koʻp komponentli tarozilar ishi ustidan alohida, kuchaytirilgan nazorat oʻrnatilishi va ular buning uchun maxsus ajratilgan mutaxassis tomonidan muntazam ravishda tekshirib borilishi shart.
Omixta yem korxonalari boʻyicha tozalash dalolatnomalarida hisobot davrining oxiri va boshidagi qoldiqlari hisobga olingan qayta ishlangan xom ashyoning sifati va miqdori, ishlab chiqarilgan omixta yem sifati va miqdori hamda mahsulot chiqishi normalari bajarilishi koʻrsatkichlari (ishlab chiqarishda xom ashyodan foydalanish balansi) koʻrsatiladi.
Omixta yem sanoati korxonalarida ishlab chiqariladigan oqsil vitamin qoʻshimchalar va boshqa korxonalardan tushgan premikslarning miqdor-sifat hisobi ogʻirligi va namligi boʻyicha daftarlarda (36-shakl) yuritiladi.
Oqsil-vitamin qoʻshimchalar va premikslarning sarflangan va xatlangan turkumlari boʻyicha ogʻirlikning kamayishini hisobdan chiqarish saqlash paytida namlikning kamayishi hisobiga amalga oshiriladi.
XII. Standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan un va yorma mahsulotlarini qayta ishlashni rasmiylashtirish
134. Tashish va saqlashda zararlangan qopdagi un va yorma (suv tegib qotib qolgan, yirtilgan, kemiruvchilar tomonidan zararlangan) qayta qoplanishi va qayta ishlanishi kerak.
Qayta ishlashdan oldin va qayta ishlangandan soʻng mahsulotning ogʻirligini oʻlchab koʻrish korxona rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan moddiy javobgar shaxs majburiy ishtirok etish sharti bilan amalga oshiriladi.
135. Un va yormani qayta ishlash va qopga qayta solish dalolatnoma (32-shakl) bilan rasmiylashtiriladi, u komissiya hamda moddiy javobgar shaxs tomonidan imzolanadi, shuningdek oʻrinlar soni, haqiqiy ogʻirlik va namlik boʻyicha miqdor-sifat hisobi daftarida (36-shakl) hisobga olinadi.
Qayta ishlangan turkumning standart ogʻirligi bilan qayta ishlashdan olingan un, yorma va chiqindilarning haqiqiy ogʻirligi oʻrtasidagi farq belgilangan tartibda tasdiqlangan dalolatnoma asosida alohida hisob raqamida hisobga olinadi.
136. Mahsulot qayta ishlangandan soʻng korxona laboratoriyasi tomonidan aniqlangan un va yorma namligi sifati yaxshilanishidan koʻrilgan kamayish miqdorini aniqlashda un yoki yorma ushbu turkumi uchun dastlabki qoplash chogʻida berilgan sifat guvohnomasidagi namlik bilan solishtiriladi hamda farq mazkur Nizomning 92-bandida keltirilgan formula boʻyicha qayta hisoblab chiqiladi.
Tabiiy kamayish normasini aniqlashda saqlash muddati qopga solish kunidan boshlab hisoblanadi.
Un va yormani qayta ishlashda kelib chiqqan chiqindilar tortiladi va un, yorma tarkibidan chiqarilib, saqlash joyi boʻyicha kirim qilinadi.
Agar tasdiqlangan saqlash va tashishda namlik pasayishi hamda tabiiy kamayish normasi hisobidan hisobdan chiqarilishi kerak boʻlgan kamomad qayta ishlashgacha butun mahsulotning standart ogʻirligi haqiqiy ogʻirligi orasidagi farqni qoplay olmasa, bunday holatlarda ushbu kamomad qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda hisobdan chiqariladi.
(136-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
Standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan import un yoki yormani qayta ishlashda, saqlash muddatini hisoblash ular ortilgan kundan hisoblanadi, namlik pasayishi hajmi esa haqiqiy aniqlangan namlik bilan ushbu mahsulotga berilgan sertifikatda koʻrsatilgan namlikni solishtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Agar qayta ishlangunga qadar un va yormaning haqiqiy ogʻirligini qayta ishlangandan keyin un va yorma chiqindilarning haqiqiy ogʻirligi bilan solishtirishda un va yorma kamomadi aniqlansa, bunday kamomad un va yormaning sifati yomonlashuviga yoʻl qoʻygan, qayta ishlash zaruriyatini keltirib chiqargan shaxslar hisobiga yoziladi.
XIII. Makkajoʻxori soʻtasini yanchish va saralashni rasmiylashtirish
137. Makkajoʻxori soʻtasini yanchish va saralash korxona rahbarining farmoyishiga muvofiq ICHTL xulosasi boʻyicha amalga oshiriladi.
138. Ajratib olingan makkajoʻxori doni, oraliq mahsulot va chiqindilar omborlarga saqlash uchun joʻnatiladi (ildizidan tashqari) hamda moddiy javobgar shaxs tomonidan albatta tortib olinib va korxona laboratoriyasi tomonidan sifati aniqlanib qabul qilinadi.
Makkajoʻxori ildizini yanchishdan olingan ogʻirlik avtomobil tarozilar yoki boshqa tarozilarda aniqlanadi. Tarkibida 1,2 foizdan koʻproq don qolgan oʻzaklar qayta yanchilishi kerak.
139. Soʻtadagi makkajoʻxorini yanchish dalolatnoma (33-shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Dalolatnoma har biri alohida hisobga olinadigan soʻtadagi makkajoʻxori turkumi uchun, kamida ikki haftada bir marta tuziladi.
Yanchish uchun berilgan soʻtadagi makkajoʻxori ogʻirligi yanchilgandan keyin makkajoʻxori doni, oraliq mahsulotlar, chiqindilar va oʻzakning ogʻirligi yigʻindisi sifatida aniqlanadi. Soʻtadagi yanchilgan makkajoʻxori sifati (oʻrtacha namlik va soʻtadan don chiqishi), shuningdek, ajratib olingan don, oraliq mahsulot, chiqindilar va oʻzak sifati hamda oʻzakda qolib ketgan don korxona laboratoriyasi tomonidan aniqlanadi.
33-shakldagi dalolatnomalarga tortish va tekshirish kartochkalari ilova qilinadi.
Agar soʻtadagi makkajoʻxorini yanchish chogʻida don, chiqindilar va oʻzaklarni tortish imkoniyati boʻlmasa, ularning ogʻirligi hujjatlar boʻyicha sotish vaqtida aniqlanadi.
140. Soʻtali makkajoʻxorini saralashda va saqlash joylarini tozalashda toʻplangan baʼzi soʻtalarning oʻzidan-oʻzi toʻkilishi natijasida yigʻib olingan makkajoʻxori doni dalolatnomalar boʻyicha kirim qilinadi, ularda tortish yoʻli bilan aniqlangan don ogʻirligi va laboratoriya tomonidan aniqlangan namlik hamda begona aralashmalar koʻrsatiladi. Dalolatnomaga tekshirish kartochkasi ilova qilinadi. Soʻtadagi makkajoʻxori hisobini yuritishning shaxsiy hisobvaragʻidan toza don (begona aralashmalarsiz) chiqim qilinadi, makkajoʻxori doni hisobini yuritish shaxsiy hisobvaragʻiga esa barcha aralashmalarni oʻz ichiga olgan haqiqiy ogʻirlik kirim qilinadi.
Makkajoʻxori soʻtasini saralashda olingan chiqindilar (kasallangan soʻtalar, oʻzaklar, guli, poʻstloq va hokazolar) soʻtali makkajoʻxorini saralash dalolatnomasi asosida soʻtadagi makkajoʻxoridan chiqim qilinadi va dalolatnomalarda chiqindilarning haqiqiy ogʻirligi, laboratoriya tomonidan aniqlangan sifat va haqiqatdan don chiqishi foizi darajasi koʻrsatiladi. Hisobdan chiqarish donning oʻrtacha aniqlangan namligi, oʻzak va chiqindilar boʻyicha amalga oshiriladi.
141. Makkajoʻxorining gibrid va navli urugʻlarini qayta ishlash boʻyicha ixtisoslashtirilgan korxonalarda (sexlarda) tushgan butun soʻtalardagi makkajoʻxori va don moddiy javobgar shaxs tomonidan soz (amaldagi tamgʻali) tarozilarda belgilangan ogʻirlik boʻyicha va laboratoriya tomonidan aniqlangan sifat boʻyicha qabul qilinadi.
Korxonaga kelib tushgan makkajoʻxori moddiy javobgar shaxs tomonidan (37-shakl) hisobotda gibridlar va navlar, soʻta va don koʻrinishi boʻyicha alohida kirim qilinadi.
142. Makkajoʻxori ogʻirligi boʻyicha ishlab chiqarishga beriladi va makkajoʻxorini quritish kameralariga joʻnatish dalolatnomasi asosida hisobotda (37-shakl) chiqim qilinadi. Soʻtadagi makkajoʻxorini ishlab chiqarish uchun berish toʻgʻrisidagi dalolatnoma korxonaning quritish kameralariga berilgan makkajoʻxori soniga tuzilsa, don koʻrinishidagi makkajoʻxori esa — yanchish sexining siloslariga kelib tushgan makkajoʻxori miqdori uchun tuziladi.
143. Tarozi uskunalari oʻrnatilmagan korxonalarda, istisno tariqasida, quritish kameralariga solingan soʻtadagi makkajoʻxori miqdorini, oʻsha quritish kameralari toʻldirilgandan keyin oʻlchash asosidagi hajm boʻyicha aniqlashga ruxsat etiladi. Oʻlchash va ogʻirlikni aniqlash komissiya tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Don yanchish sexining ishini va hali tugallanmagan ishlab chiqarishni nazorat qilish uchun ajratib olingan makkajoʻxori donining ogʻirligi avtomat tarozida aniqlanadi, tarozilar boʻlmagan taqdirda esa — yanchish sexidagi siloslarning don bilan toʻlish hajmini hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi.
144. Moddiy javobgar shaxslar har kuni korxona buxgalteriyasiga zarur birlamchi hujjatlarni ilova qilgan holda hisobot (37-shakl) topshiradilar.
145. Tashish hisobi quyidagilar boʻyicha alohida yuritiladi:
omborga hamda bevosita korxona bunkeriga kelib tushgan makkajoʻxori boʻyicha gibridlar va navlar, soʻtadagi makkajoʻxori va don boʻyicha miqdor-sifat daftarida (36a-shakl);
ishlab chiqarishga berilgan makkajoʻxori boʻyicha — ishlab chiqarishga topshirilgan, makkajoʻxori, gibrid va navlar, soʻtadagi makkajoʻxori va don boʻyicha miqdor-sifat hisobi daftarida yuritiladi. Oy yakuni boʻyicha oʻrtacha namlik va begona aralashmalar aniqlanadi.
Don chiqishi hamda oʻzaklar koʻrsatkichlari daftarga laboratoriyaning don chiqishi va oʻzaklar foizlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlari asosida yoziladi. Ishlab chiqarishga berilgan makkajoʻxorining miqdori daftarda toʻgʻri koʻrsatilganligini hisobot oyidan keyingi oyning 3-kunidan kechikmay boshliq oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi. Koʻrsatib oʻtilgan daftar koʻrsatkichlaridan korxonani tozalashning ishlab chiqarish dalolatnomalari tuzishda foydalaniladi.
146. Oy tamom boʻlishi bilan ishlab chiqarish korpusi tozalanishi kerak.
Tozalashni boshlashdan avval oxirgi ish smenasiga berilgan xom ashyoni qayta ishlash toʻliq tamom boʻlganligini nazorat qilish, taʼminlanishi, shundan keyin tozalash tayinlanishi kerak.
Ayrim holatlarda, ishlab chiqarish sharoitlariga koʻra quritish kameralari yoki don yanchish sexi siloslarini tozalash imkoniyati boʻlmasa, tozalash boʻyicha komissiya tozalash paytida mavjud boʻlgan soʻta va don koʻrinishidagi makkajoʻxori miqdori va sifatini aniqlashi va mazkur holatni tozalash dalolatnomasida koʻrsatishi shart.
Tozalashni boshlashdan avval soʻnggi smenada barcha qayta ishlov berilgan urugʻliklar, oraliq mahsulotlar va chiqindilar toʻliq holicha omborga berilishi zarur. Ishlov berilgan urugʻliklar, oraliq mahsulotlar va chiqindilar qoldiqlarini korpusda qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Agar tozalash tamom boʻlgunga qadar xom ashyo korpus tozalangandan keyin ishga kirishadigan keyingi ish smenasiga berilsa, ushbu smenaga ajratiladigan xom ashyo boʻsh quritish kameralariga va yanchish sexi siloslariga joʻnatilishi kerak.
Bunda yangi berilayotgan xom ashyoni tozalashgacha oldingi smenada foydalanilgan xom ashyo bilan aralashtirib yuborish mumkin emas.
Tozalash natijalari toʻgʻrisida ishlab chiqarish korpusi tozalanganligi haqida tozalash dalolatnomasi tuziladi va komissiyaning barcha aʼzolari va moddiy javobgar shaxslar tomonidan imzolanadi.
Tozalash dalolatnomasida koʻrsatilgan barcha qayta ishlangan xom ashyo va olingan urugʻlik, mayda don, oraliq mahsulotlar va chiqindilarning miqdor va sifati miqdor-sifat hisobi maʼlumotlariga qatʼiy muvofiq boʻlishi kerak. Ishlab chiqarish korpusini tozalash dalolatnomasi korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi.
Korxona texnologik sxemasi xususiyatlaridan kelib chiqib ishlab chiqarish korpusini har oyda tozalash imkoniyati boʻlmasa, ish mavsumining oxirida bitta yillik (toʻliq) tozalash oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Mavsum tamom boʻlishi bilan korxonada toʻliq tozalash oʻtkaziladi. Toʻliq tozalash dalolatnomasi gibridlar hamda navlar boʻyicha xom ashyo va tayyor mahsulot boʻyicha boʻlimlarga ajratilgan holda tuziladi. Mayda donli makkajoʻxori, oraliq mahsulotlar, chiqindi va oʻzaklar toʻliq tozalash dalolatnomasida koʻrsatiladi va korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi.
Ombor mudirining javobgarligi ostidagi xom ashyo omborini tozalash va tozalash dalolatnomasini koʻrib chiqish va tasdiqlash ushbu Nizomning 181-bandida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
147. Qayta ishlov berilgan makkajoʻxori urugʻligini ishlab chiqarishdan tayyor mahsulotlar omboriga standart ogʻirlik va joylar soni boʻyicha beriladi va yuk xati (112-shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Yuk xatining bir nusxasi mahsulotni ishlab chiqarishdan chiqim qilish uchun asos boʻlib xizmat qiladi, ikkinchisi — mahsulotni omborga kirim qilishga xizmat qiladi.
Laboratoriya har bir alohida turkum va oʻrtacha sutkalik namunalar boʻyicha ishlab chiqarilgan mahsulotni tekshiradi hamda urugʻlik va chiqindilar tekshirilishi kartochkasini korxona buxgalteriyasiga beradi.
Ishlab chiqarishdan chiqqan sochilgan holdagi makkajoʻxori doni boʻyicha miqdor-sifat daftari (36-shakl) yuritiladi.
Korxonalar va sexlarda makkajoʻxorini qayta ishlashda olingan mayda don, oraliq mahsulotlar va chiqindilar ogʻirligi hamda sifati aniqlanib kirim qilinadi. Ularni omborga berish yuk xati (112-shakl) bilan rasmiylashtiriladi.
148. Ishlab chiqarish jarayoni davomida urugʻlikning yaroqsiz turkumi aniqlangan taqdirda ularni qayta ishlovga berish yoki yoʻq qilish mazkur Nizomning 59-bandida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
XIV. Maxsus agregatlarda don quritish operatsiyalarini rasmiylashtirish
149. Quritilgan don miqdorining hisobi ogʻirlik boʻyicha amalga oshiriladi, buning uchun don quritishdan oldin va keyin tarozida tortilishi shart.
Mazkur Nizomga muvofiq hisoblab chiqilgan donni quritishda namlikning pasayishidan don ogʻirligining kamayishi donni tozalash va quritish dalolatnomasi (34-shakl) boʻyicha mavjud don miqdoridan chiqim qilinadi.
Buxgalteriya hisobi boʻyicha quritishdagi kamayish tozalash dalolatnomasi tozalangungacha alohida hisob raqamiga chiqim qilinadi.
150. Don quritish uskunalarida quritish natijasida yuzaga kelgan kamayishni miqdor-sifat hisobi daftarida hisobdan chiqarish faqat mazkur Nizomda belgilangan tartibda koʻrib chiqilgan va tasdiqlangan tozalash dalolatnomalari boʻyicha don qoldiqlarini sarflangandan yoki xatlangandan keyin amalga oshiriladi.
Don quritish uskunasi ishi ustidan tezkor nazorat qilish uchun katta master yoki uning topshirigʻi boʻyicha smena laboranti tomonidan hisobga olish jurnali (122-shakl) yuritadi, tarozilar oʻrnatilgan don quritish komplekslarida esa nam va quritilgan don ogʻirligini tortadigan tarozi jurnali yuritiladi.
XV. Don va don mahsulotlarini miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish
151. Saqlash joylari boʻyicha don, unni qayta ishlash mahsulotlari va moyli oʻsimliklar urugʻliklari va oʻt-oʻlanlarning miqdor-sifat hisobi saqlash ustidan nazorat qilish hamda don va uni qayta ishlash mahsulotlari ogʻirligi kamayishining qonuniyligini aniqlash uchun yuritiladi.
152. Don, moyli oʻsimliklar urugʻi, oʻt-oʻlanlar, oraliq mahsulotlar va mahsulot, standart ogʻirlikdagi qoplarga solinganlari bundan mustasno, quyidagilar koʻrsatilgan holda miqdor-sifat hisobi daftarlarida hisobga olinadi:
don, moyli oʻsimliklar urugʻi oʻt-oʻlanlar, oraliq mahsulotlar boʻyicha ogʻirlik, namlik va begona aralashmalar;
soʻtadagi makkajoʻxori boʻyicha — soʻtadagi makkajoʻxorining ogʻirligi va oʻrtacha tortilgan namligi, nostandart idishdagi mahsulot boʻyicha esa — oʻrinlar soni, ogʻirlik va namlik.
I, II va III toifali don chiqindilarini daftarlarda (36-shakl) hisobini olib borish faqat fizik vaznda yuritiladi.
153. Miqdor-sifat hisobi daftari (36-shakl) har bir don va don mahsulotlarini saqlash joylari boʻyicha yuritiladi.
Zarurat boʻlganda bitta moddiy javobgar shaxsning javobgarligi ostidagi omborlar guruhi boʻyicha daftar yuritishga ruxsat beriladi, bunda navli urugʻliklarning har bir turkumi, pivo pishirish arpasi navlari, donning tabiiy aralashmalari un va yorma boʻyicha esa — har bir nav boʻyicha ajratib koʻrsatilgan holda har bir oʻsimlikka shaxsiy hisob raqami boʻladi.
Moddiy javobgar shaxs bir necha mayda omborlarga xizmat koʻrsatadigan filiallar, ijaraga olingan korxonalar va yiroqda joylashgan korxonalarda miqdor-sifat hisobi har bir oʻsimlikka shaxsiy hisobvaraqlari ochilgan holda barcha omborlar boʻyicha birlashtirib yuritiladi.
Omixta yemning ombor boʻyicha hisobi har bir retsept uchun alohida olib boriladi.
Oraliq mahsulotlar daftarlarda 36-shaklda quyidagi turlar boʻyicha hisobga olinadi:
a) tarkibida 50 foizdan 70 foizgacha don boʻlgan birinchi ishlov berilgandan soʻng olingan don aralashmasi;
b) tarkibida 70 foizdan 85 foizgacha don boʻlgan birinchi ishlov berilgandan soʻng olingan don aralashmasi;
v) un va yormani qayta ishlashda olingan ozuqabop kukun;
g) kepak;
d) yormani qayta ishlashda olinadigan ozuqabop tariq oqshogʻi, noʻxat oqshogʻi, marjumak (grechka) oqshogʻi, diametri 2,5 mm boʻlgan elakdan oʻtadigan makkajoʻxorining maydalangan doni;
e) donning un va yorma olish uchun ishlatishda olingan oʻzagi (oʻsimtasi).
Birinchi ishlovdan soʻng olingan don aralashmasi omborlarga joylashtirilishi va ushbu aralashma qaysi dondan olinganligiga qarab alohida hisobi yuritiladi;
I darajali chiqindilar quyidagi tur boʻyicha hisobga olinadi;
a) tarkibida 30 foizdan 50 foizgacha don boʻlgan don chiqindilari, don va moyli oʻsimliklaridan alohida;
b) tarkibida 10 foizdan 30 foizgacha boʻlgan don aralashmalari, alohida, don va moyli oʻsimliklaridan alohida.
v) unni (qoplarni) qoqishda yuzaga kelgan un changi va supurindisi;
g) elakdagi oq chang.
Miqdor-sifat hisobi daftarlari (36 va 36a-shakllar) belgilangan tartibda tartib raqami qoʻyilgan, ip oʻtkazib tikilgan va tegishli tarzda imzolangan, sahifalar soni koʻrsatilgan surgʻuch muhr bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
154. Miqdor-sifat hisobini yuritish zimmasiga yuklangan buxgalteriya xodimi quyidagilarni amalga oshirishi kerak:
miqdor-sifat hisobi daftari boʻyicha maʼlumotlarini moddiy javobgar shaxslarning ombor hisoboti maʼlumotlari bilan har kuni solishtirib borish;
tozalash dalolatnomalari tuzish uchun zarur boʻladigan barcha maʼlumotlarni tayyorlash;
daftarlardagi (36 va 36a-shakllar) barcha yozuvlarni siyohda yozish.
Miqdor-sifat hisobi daftarlarida tuzatishlar va oʻchirib yozishga yoʻl qoʻyilmaydi, kiritilgan tuzatishlar esa buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
(154-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
Buxgalteriyaning masʼul xodimiga beriladigan daftarlarga tartib raqamlari qoʻyiladi. Daftar muqovasida korxona nomi, daftarning inventar raqami, daftar yuritilgan ombor turi va raqami, moddiy javobgar shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatilishi shart.
155. Miqdor-sifat hisobi daftarida (36-shakl) bugʻdoy klasslarga ajratilmasdan nomlar boʻyicha hisobga olinadi. 37-shakl boʻyicha ombor hisobi bugʻdoyning omborga joylashtiriladigan har bir turkumi boʻyicha alohida yuritiladi.
Elevator siloslarida saqlanayotgan don uchun, har qaysi ekinga, shuningdek, har yilgi hosil uchun birlamchi hisobotlar hamda 36-shakl hisobraqamlari bilan miqdor-sifat hisobi boʻyicha alohida daftar yuritiladi, elevator boʻyicha ombor hisobi ham klass va tiplarga boʻlmasdan birlashtirilgan holda yuritiladi.
(155-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
Bosh buxgalter, rahbar oʻrinbosari, ICHTL boshligʻi (laboratoriya mudiri)dan iborat tarkibdagi komissiya har oyda daftarlardagi (36-shakl) sentner — foizlar va qoldiqlar hamda sifat koʻrsatkichlari boʻyicha yozuvlarning toʻgʻriligini tekshirishi kerak. Amalga oshirilgan tekshirish toʻgʻrisida daftarning hisob raqamlarida belgi qoʻyiladi.
156. Miqdor-sifat va buxgalteriya hisobi:
tiplariga koʻra moyli ekinlar;
turlariga koʻra omixta ozuqalar, ularning ombor boʻyicha hisobi esa har qaysi retsept boʻyicha alohida;
turlariga koʻra qoʻshimcha mahsulotlar va chiqitlar boʻyicha yuritiladi.
157. Soʻtadagi makkajoʻxorining miqdor-sifat boʻyicha hisobini har qaysi moddiy javobgar shaxs boʻyicha, tovar makkajoʻxori boʻyicha — saqlash joylari boʻyicha boʻlmasdan, sortli va duragay makkajoʻxori boʻyicha esa — sortlar va duragaylarning alohida shakllantirilayotgan partiyalari boʻyicha yuritishga ruxsat etiladi.
158. Standart vazn bilan qoplarga joylangan mahsulot haqiqiy amaldagi vazni boʻyicha idishsiz saqlash (bunker) omborlari orqali sotish uchun tortilgan taqdirda joylar soni, vazni va namligi boʻyicha miqdor — sifat jihatidan hisobga olish daftarida hisobga olinadi, ular uchun belgilangan tartibda tozalash dalolatnomalari (30-shakl) tuziladi.
159. Kirim va chiqim daftaridagi (36-shakl) yozuvlar quyidagi hujjatlar boʻyicha bir kungi yakuniy maʼlumotlar boʻyicha amalga oshirilishi mumkin: yukxat reyestrlari roʻyxati (15-shakl), koʻplab vagonlarda keltirilgan don mahsulotlari uchun qabul qilib olish dalolatnomasi (14-shakl), bitta vagonda keltirilgani uchun (15-shakl), don mahsulotlarini yuklab joʻnatish uchun temir yoʻl va suv yoʻli yukxatlari vedomostlari (20-shakl).
160. Daftarlardagi yozuvlar har kuni, operatsiya kunidan keyingi kundan kechikmay amalga oshiriladi.
Oʻrtacha hisoblangan sifat 0,01 foizgacha aniqlik bilan aniqlanadi.
Makkajoʻxorining duragay va sortli urugʻlariga ishlov berish korxonalarida soʻtadagi makkajoʻxorini miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarda yuritiladi (36a-shakl).
161. Moddiy javobgar shaxslar har kuni korxona buxgalteriyasiga barcha kirim va chiqim hujjatlarini ilova qilgan holda don mahsulotlari harakati toʻgʻrisidagi hisobotlarni (37-shakl) taqdim etadilar.
162. Don yoki don mahsulotlari boshqa korxonalaridan keltirilgan taqdirda moddiy javobgar shaxs oʻz hisobotida: tushum hujjatida — joʻnatuvchining hujjatlari boʻyicha miqdorini va hujjatlardagidan ortiqcha mahsulotni; chiqim hujjatida — joʻnatuvchining hujjatida koʻrsatilganga nisbatan kamomatni koʻrsatadi.
Joʻnatuvchining hujjatlaridagidan kam boʻlgan don mahsulotlari oluvchi korxonaning moddiy javobgar shaxsi tomonidan hisobot boʻyicha (37-shakl) qabul qilish dalolatnomalari (14 va 15-shakllar) hamda ularga ilova qilinadigan tijorat dalolatnomalari yoki temir yoʻl va suv yoʻli yukxatlari asosida, kamomad toʻgʻrisidagi qaydlar bilan hisobdan chiqariladi.
Miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida qayta tortib koʻrishda haqiqatda mavjud boʻlgan don yoki mahsulot miqdori kirim qilinadi.
163. Miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida boshqa korxonalardan keltirilgan don va mahsulot miqdori quyidagi maʼlumotlar boʻyicha yuritiladi:
joʻnatuvchining hujjatlari bilan taqqoslaganda sifat boʻyicha tafovut yoʻl qoʻyiladigan tafovut normalaridan oshmagan taqdirda oluvchining laboratoriyasi maʼlumotlari boʻyicha;
joʻnatuvchining maʼlumotlari bilan taqqoslaganda sifat boʻyicha tafovut yoʻl qoʻyiladigan tafovut normasidan oshmaganda va sifat boʻyicha tafovutlar toʻgʻrisida joʻnatuvchiga dalolatnoma — reklamatsiya joʻnatilgan taqdirda davlat vakolatli organining tekshiruv tahlili boʻyicha;
hujjatdagi koʻrsatkichlar oluvchi korxona tomonidan norozilik tugʻdirmagan taqdirda don mahsulotlarini joʻnatish joyida belgilangan tartibda berilgan sifat toʻgʻrisidagi sertifikat boʻyicha;
oluvchi korxonaning laboratoriyasida aniqlangan sifat boʻyicha tafovutlar yoʻl qoʻyiladigan tafovut normalaridan ortiqcha boʻlgan taqdirda joʻnatish joyida belgilangan tartibda berilgan sifat toʻgʻrisidagi sertifikat boʻyicha;
sifat jihatidan yoʻl qoʻyiladiganidan ortiqcha tafovut dalolatnoma — reklamatsiyalar bilan rasmiylashtirilmagan taqdirda joʻnatuvchining sifat tasdiqnomasi maʼlumotlariga koʻra yuritiladi.
Namlik va begona aralashmalar koʻrsatkichlari miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarida 0,1 foizgacha aniqlik bilan yozib qoʻyiladi.
164. Filiallardan, ijaraga olingan korxonalardan va uzoq punktlardan keltirilgan don sifati miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida quyidagi tartibda aks ettiriladi:
don filiallardan, ijaraga olingan korxonalardan va uzoq punktlardan keltirilganda — ular boʻyicha xarajatlarni hisobdan chiqarish va asosiy korxona boʻyicha kirim qilish asosiy korxonaning laboratoriyasida belgilangan sifat boʻyicha amalga oshiriladi;
don ushbu asosiy korxonaga boʻysunmaydigan filiallardan, ijaraga olingan korxonalardan va uzoq punktlardan keltirilganda analizlarni tomonlar mustaqil ravishda oʻtkazadilar.
165. Yuklab joʻnatilgan (sotilgan) don va mahsulotning har qaysi partiyasini hisobdan chiqarish miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarida kirim hujjatlari va sifatni tasdiqlovchi hujjatlar asosida aks ettiriladi.
166. Moddiy javobgar shaxs oʻzgartirilganda xom ashyoni boshqa moddiy javobgar shaxsga (qayta tortib koʻrmasdan) hisobga olish daftaridagi qoldiqlar boʻyicha berish taqiqlanadi. Omborlarni bitta moddiy javobgar shaxsdan boshqaga berishda don va mahsulotni har ikkala moddiy javobgar shaxs tomonidan qayta tortib koʻrish majburiydir.
167. Yorma ishlab chiqaruvchi va un tortish korxonalari tomonidan sotiladigan yorma ekinlari donidagi begona aralashmalar miqdorini joʻnatuvchi korxona miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftariga tayyorlov standartlari boʻyicha, yorma ishlab chiqaruvchi va un tortish korxonalari esa — maqsadli standartlar boʻyicha qayd etadi. Joʻnatuvchi korxonaning sifat tasdiqnomalarida suli, tariq va boshqa begona aralashmalarni maqsadli va tayyorlov standartlari boʻyicha koʻrsatadi.
168. Zavodda qadoqlash yoki chet yetkazib beruvchining qadoqlashdagi buzilishlar munosabati bilan korxonada ishlov berilgan, standart ogʻirlikda qoplarga joylangan mahsulot isteʼmolchiga amaldagi vazni boʻyicha sotiladi va shu munosabat bilan miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarda joylar soni, vazni va namligi boʻyicha hisobga olinadi.
Miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida dalolatnomalar asosida ishlov berish uchun olingan un va yorma yoki makkajoʻxori urugʻligi ularga ishlov berilgandan keyin laboratoriyada belgilangan namlik koʻrsatilgan holda haqiqiy miqdori boʻyicha kirim qilinadi.
Ishlov berilgan un va yorma yoki makkajoʻxori urugʻligi partiyasi toʻliq sarflangandan keyin tozalash dalolatnomasi tuziladi, u davlat vakolatli organi tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi.
169. Chiqitlar tozalash va ishlov berish dalolatnomalari (32 va 34-shakllar) asosida miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida don, un va yorma hisobidan amaldagi vazni va sifati boʻyicha chiqariladi hamda saqlanadigan joyida kirim qilinadi.
Agar I, II, III toifadagi don chiqitlarining va qoʻshimcha mahsulotlarining namligi laboratoriyada aniqlanmagan boʻlsa miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarida chiqitlar ishlov berish vaqtigacha kirim qilingan donni tozalash dalolatnomasida (34-shakl) koʻrsatilgan namlik bilan asosiy mahsulot hisobidan chiqariladi.
170. Tozalash minoralariga va mexanizatsiyalashgan don tozalash liniyalariga ega boʻlgan, texnologik sxema boʻyicha don operatsiyasi vaqtida olingan chiqitlar ekinlar boʻyicha taqsimlanmaydigan elevatorlarda va korxonalarda ularni asosiy mahsulotdan hisobdan chiqarish har qaysi ishlov berilgan dondagi don chiqitlari va aralashmalarini kamaytirish miqdoriga mutanosib ravishda amalga oshiriladi. Chiqitlarning umumiy miqdori tortib koʻrish yoʻli bilan aniqlanadi va dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
171. Aspiratsion chang ekinlar boʻyicha tashilgan (qabul qilib olish, sotish, ichki tashuv) don miqdoriga mutanosib ravishda hisobdan chiqariladi.
Miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlar boʻyicha aspiratsion changga xarajatlarni hisobdan chiqarishda tegishli davr uchun donni elevatorga kirim qilishdagi oʻrtacha namlik miqdori koʻrsatiladi. Elevatorning chang kameralarini tozalash har oyda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.
(172-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qaroriga asosan chiqarilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
172. Yangi va eski hosil doni hisob raqamlarini birlashtirish va donini aralashtirish taqiqlanadi.
173. Miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida tozalangan va tekshirilgan partiyalarning hisob raqamlari tozalash dalolatnomalari davlat vakolatli organi tasdiqlagandan keyin korxona buxgalteriyasi tomonidan yopiladi.
Tekshirilgan partiyalarning yangi hisob raqamlari tozalash dalolatnomalari asosida, qayta tortish vaqtida aniqlangan haqiqiy qoldiqdan hamda laboratoriyada aniqlangan amaldagi sifatdan kelib chiqqan holda ochiladi.
174. Tozalashgacha yoki xatlovdan oʻtkazishgacha yuklab joʻnatilgan, shuningdek xatlov komissiyasi ishtirokida yuklab joʻnatilgan don mahsulotlaridagi kamomat va ortiqcha mahsulot yuzasidan yukni oluvchilardan tushgan eʼtirozlar miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarida ushbu mahsulotning eski hisob raqami boʻyicha, belgilangan tartibda yangidan rasmiylashtirilgandan tozalash dalolatnomasi asosida aks ettiriladi.
Omixta ozuqa korxonalarida va sexlarida qayta ishlash uchun keltirilgan qoʻshimcha mahsulotlar xom ashyo omborlariga joylashtiriladi va miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlarida hisobga olinadi. Mahsulot olingan ekinlar boʻyicha yordamchi mahsulotlarni hisobga olish ularni xom ashyo omborlariga amalda joylashtirilishiga muvofiq, har qaysi omixta ozuqa korxonasi sharoitlariga bogʻliq holda yuritilishi lozim. Boshoqli va dukkakli ekinlar doni aralashmalari xom ashyo omborlarida joylashtirilishi va alohida-alohida hisobga olinishi zarur.
Daftarlar har kuni, don, yorma, un tashilishiga koʻra toʻldiriladi.
Operatsiya kuni tamom boʻlgandan keyin jurnallar tegishli omborlarning papkalariga tikiladi va qatʼiy hisobot beriladigan blankalar uchun belgilangan tartibda saqlanadi.
175. Don mahsulotlarining har bir turkumi boʻyicha operatsiyalar tamom boʻlgach va tozalash dalolatnomalari tuzilgach jurnallar alohida daftarlarga muqovalanadi hamda qonunchilikda belgilangan tartibda saqlanadi.
(175-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
176. Har bir turdagi turkum don, urugʻlik va mahsulot uchun laboratoriya tomonidan shtabel yorligʻi (77, 78 va 91-shakllar) yoziladi.
Don va don mahsulotlari keltirilgandagi sifat koʻrsatkichlari, xuddi shuningdek, saqlash jarayonidagi keyingi tekshirishlardagi sifat koʻrsatkichlari laboratoriya xodimlari tomonidan har oyning birinchi kunida shtabel yorligʻiga yozib qoʻyiladi.
Shtabellarga tartib raqami har yilning 1-yanvaridan boshlab turkumlarning keltirilishiga qarab qoʻyib chiqiladi. Yil davomida shtabellarga bir xilda raqam berish taqiqlanadi.
Standart ogʻirlikdagi qopga solingan un va yorma uchun vagonma-vagon shtabel hisobi yuritiladi. Ushbu maqsadda temir yoʻl orqali keltirilgan mahsulotni omborga joylashtirish vagon shtabeli boʻyicha amalga oshiriladi. Boshlangan har xil shtabellarni birlashtirish, mahsulotni, bir shtabeldan boshqasiga oʻtkazish taqiqlanadi.
Mahsulot tushirilgan har bir vagonga shtabel raqami beriladi, bu raqam qabul qilish dalolatnomasida, shtabel yorligʻida koʻrsatiladi va keyingi shtabel hisobda koʻrsatiladi.
Tegirmon va yorma sexlarining qoplash boʻlimidan bevosita omborga keltiriladigan un va yormani ishlab chiqarish sanasi va smena boʻyicha shtabelga joylashtirish zarur. Bir smenada kamida 63 tonna mahsulot ishlab chiqariladigan un va yorma korxonalarida bitta shtabelga aralash smenalar mahsulotini joylashtirishga ruxsat beriladi.
Mahsulot turkumi sarflangandan keyin shtabel yorligʻi moddiy javobgar shaxs tomonidan imzolanadi va laboratoriyaga beriladi va u yerda bir yil mobaynida saqlanadi.
177. Davlat zaxirasi boʻlgan xom ashyo va materiallar hisobi har oylik hisobotlarda 6-K-shakl va 6 KP-shaklda alohida ustun bilan koʻrsatilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 30-maydagi 209-33-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat zaxirasidagi oziq-ovqat donini tayyorlash, saqlash va yangilash tartibiga muvofiq yuritiladi.
XVI. Omborlar, elevatorlar va don quritish uskunalarini tozalashni rasmiylashtirish
178. Korxonalarda omborlar va boshqa saqlash joylarini tozalash korxona rahbarining farmoyishi bilan tayinlangan komissiya tomonidan moddiy javobgar shaxs ishtirokida amalga oshiriladi. Saqlash joylarini tozalash dalolatnomalar (30 va 30a-shakllar) tuzish bilan rasmiylashtiriladi.
Don mahsulotlari turkumi toʻliq sarflansa yoki ularning mavjudligi tortib tekshirib koʻrilganda hech qanday kamomad yoki ortiqcha mahsulot borligi aniqlanmasa, shuningdek namlik oshishi, yoxud begona aralashmalar koʻpayishi komissiyaning tushuntirish va vakolatli organning xulosasi boʻyicha don mahsulotlarining ogʻirligi oshishiga olib kelmasa, tozalash dalolatnomasi (30-shakl) tuzilmaydi.
Tozalash boʻyicha komissiya dastlabki hujjatlar va miqdor-sifat hisobi daftarida sanab chiqish (36-shakl) boʻyicha miqdor va sifat koʻrsatkichlarining toʻgʻriligini tekshirib koʻradi hamda ushbu tekshirish natijasini mazkur turkumning shaxsiy hisob raqamiga yozib qoʻyadi. Don mahsulotlari turkumini hisobot qoldiqlari (37sx-shakl) boʻyicha (tortmasdan) bir moddiy javobgar shaxsdan boshqa shaxsga berish taqiqlanadi.
Kamomad va ortiqchaliklarsiz tozalangan don mahsulotlari turkumi haqidagi maʼlumotlar (natijasiz tozalashlar) hisobotga tozalash dalolatnomasi bilan boʻlgani singari tartibda kiritiladi.
179. Bir yilda kamida ikki marta (1-iyul va 1-noyabrda) tozalash komissiyasi rahbarining buyrugʻi boʻyicha standart ogʻirlikdagi qoplarga qoplangan barcha un va yormani sanash yoʻli bilan yalpi tekshiradi.
Standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan un va yormaning joriy tozalanishi va xatlanishi natijalari tozalash dalolatnomasi tuzilmasdan xatlash dalolatnomasi (172-shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Un va yorma qoldigʻi ogʻirligi oʻrinlar soni va mahsulot solingan standart ogʻirlikdagi qoplar sonini hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi va xatlov dalolatnomasida koʻrsatiladi.
Un va yormaning bunday turkumlari boʻyicha kamayishni saqlash va tashishda namlik pasayishi va tabiiy kamayish normasi hisobiga hisobdan chiqarish amalga oshirilmaydi.
Korxona rahbari bir oyda kamida bir marta miqdor (ogʻirlik)ni taxlanish toʻgʻriligini va saqlash sharoitlarini aniqlash maqsadida omborlardagi tayyor mahsulotlarning ayrim omborlari va ayrim shtabellarini toʻsatdan tekshirishni tashkil etishi shart.
180. Moddiy javobgar shaxs almashgan taqdirda uning javobgarligi ostida saqlanayotgan don va mahsulotlar (standart ogʻirlikdagi qoplarga solinganlari bundan mustasno) albatta qayta tortiladi va standart ogʻirlikdagi qoplarga solingan mahsulot qayta sanab chiqiladi hamda qabul qilish-topshirish dalolatnomasi tuziladi. Qayta tortish va qayta sanash korxona rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan don va mahsulotni topshirayotgan va qabul qilib olayotgan xodimlar — moddiy javobgar shaxslar ishtirokida amalga oshiriladi.
Moddiy javobgar shaxs mehnat qobiliyatini yoʻqotish va xizmat vazifalarini bajarishga toʻsqinlik qiladigan ancha ogʻir va muttasil kasallik namoyon boʻlishi bilan tavsiflanadigan uzoq vaqt kasal boʻlgan yoki vafot etgan taqdirda yoxud ozodlikdan mahrum etilganda yangi tayinlangan moddiy javobgar shaxsning mavjud don va mahsulotni qabul qilib olishi korxona rahbari tomonidan tayinlanadigan komissiya ishtirokida amalga oshiriladi.
Xatlovdan oʻtkaziladigan turkum toʻliq tozalangungacha donning yangi turkumidan sarf amalga oshirilmaydi.
Qayta tortishlar natijasi tortishda ishtirok etgan va tarozi koʻrsatkichlarining toʻgʻriligi uchun javob beradigan shaxslar imzolagan tarozida tortish vedomostiga kiritiladi.
Don va don mahsulotlari bir moddiy javobgar shaxsdan boshqa moddiy javobgar shaxsga berilayotganda tozalash dalolatnomalari omborlarni joriy tozalashdagi singari tartibida tuziladi.
Jamgʻarmaning tijorat vakili boʻlgan don korxonalari tomonidan elevator va omborlarni avvalgi yillar hosillaridan tozalash dalolatnomasi tuziladi, bunda tabiiy kamayish miqdori hisoblangan don partiyasiga tabiiy kamayish miqdorini qayta hisoblashga yoʻl qoʻyilmaydi.
(180-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-sentabrdagi 577-sonli qaroriga asosan oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son)
181. Don yoki mahsulotning toʻliq sarflanishi holati moddiy javobgar shaxs ishtirokida Omborlarni tozalash komissiyasi tomonidan tasdiqlanadi.
Omborlarni tozalash komissiyasi besh kun muddatda don va mahsulotni qayta tortish tamom boʻlgach yoki toʻliq sarflangandan keyin quyidagi daftarlar va birlamchi hujjatlar asosida operatsiyalar natijalarini aniqlaydi:
birlamchi hujjatlar boʻyicha miqdor va sifatga, shuningdek namlik va begona aralashmalar boʻyicha hisoblab chiqish va oʻrtacha tortilgan koʻrsatkichlar toʻgʻriligiga nisbatan tekshirilgan miqdor-sifat hisobi daftarlari;
ombor hisobotlari va birlamchi kirim-chiqim hujjatlari: yuk xati reyestrlari yuk xati, yuk xati reyestrlari roʻyxati, tekshirish-dalolatnomalar, kirim kvitansiyalari yuk xatlari, mahsulotni berishga schyot-fakturalar, tashishga temir yoʻl va daryo yuk xatlari, don va mahsulotga ishlov berish dalolatnomalari, yaroqsiz chiqindilarni yoʻq qilish dalolatnomalari va hokazolar;
ogʻirlik va sifat boʻyicha farqlarga tijorat dalolatnomalari va dalolatnoma-reklamatsiyalar;
vakolatli davlat organining sifat boʻyicha sifatli guvohnomalar va sertifikatlardagi, laboratoriyada tekshirishning tekshirish kartochkalari va roʻyxatdan oʻtkazish jurnallaridagi yozuvlari.
182. Kamayishning asosliligi saqlash va ishlov berishda erishilgan sifatning yaxshilanishiga, yaʼni namlik va begona aralashmalar kamayishiga va saqlash paytidagi tabiiy kamayish normalariga qatʼiy muvofiq ravishda belgilanadi.
Donni tozalash va mahsulotga ishlov berish boʻyicha amalga oshirilgan operatsiyalar belgilangan shakldagi dalolatnomalar bilan tasdiqlanishi kerak.
183. Don va mahsulot ogʻirligi ular sifati oʻzgarishiga qarab oʻzgarishini asoslash uchun omborlarni tozalash komissiyasi quyidagilarga amal qiladi:
a) namlik pasayishidan don va mahsulotning ogʻirligi kamayishi miqdori don yoki mahsulot kirimi va sarfi boʻyicha namlik koʻrsatkichlarini taqqoslashda olinadigan farqdan ortiq boʻlmasligi kerak, ushbu farq quyidagi formula boʻyicha qayta hisoblab chiqiladi:
X =
100 [a—b]
100—b
bunda: x — ogʻirlik kamayishining qidirilayotgan foizi;
davlat resursi va vaqtincha saqlash uchun qabul qilingan bugʻdoyning tabiiy kamayish miqdori bosh korxona elevatorlari va/yoki omborlariga hamda don qabul qilish shoxobchalariga oʻrim davrida toʻgʻridan-toʻgʻri qabul qilinganda, 2 foizdan oshishiga;
(183-band “a” kichik bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-maydagi 345-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.06.2025-y., 09/25/345/0491-son)
davlat resursi va vaqtincha saqlash uchun qabul qilingan bugʻdoyning tabiiy kamayish miqdori don qabul qilish shoxobchalaridan bosh korxona elevatorlari va/yoki omborlariga hamda bugʻdoy tanqisligi kuzatilgan hududlarga tashib keltirilganda, 1 foizdan oshishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
(183-band “a” kichik bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-maydagi 345-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.06.2025-y., 09/25/345/0491-son)
Davlat resursi va vaqtincha saqlash uchun qabul qilinib, Jamgʻarmaning tijorat vakiliga qarashli boʻlgan saqlash sigʻimida saqlanayotgan bugʻdoy hajmida normativdan ortiqcha kamayish (yoʻqotish) aniqlanganda, kamomad deb hisoblanadi.
(183-band “a” kichik bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-maydagi 345-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.06.2025-y., 09/25/345/0491-son)
b) qayta ishlash dalolatnomasi boʻyicha hisobdan ortiqcha (koʻproq) chiqarilgan yaroqli va yaroqsiz chiqindilar boʻyicha don ogʻirligining begona aralashmalar pasayishi natijasida kamayishi kirim va chiqim qilingan donning begona aralashmalar koʻrsatkichlarini solishtirishda yuzaga kelgan tafovutdan oshmasligi kerak va u quyidagi formula orqali hisoblanadi:
X =
[v — g] 100 d]
10 — g
bunda: x — ogʻirlik kamayishining qidirilayotgan foizi;
v — kirim boʻyicha namlik koʻrsatkichi, %
g — chiqim boʻyicha namlik koʻrsatkichi, %
d — namlik pasayishidan kelib chiqqan kamayishlar hajmi, foizlarda mazkur moddaning “a” kichik bandida keltirilgan formula boʻyicha hisoblab chiqilgan.
Ushbu formula boʻyicha kamayishni hisobdan chiqarish faqat 0,2% dan ortiq boʻlmagan miqdorda amalga oshiriladi.
Saqlash jarayonida ishlov berilmaydigan yoki mexanizmlar bilan bir joydan boshqa joyga oʻtkazilmaydigan don turkumlari boʻyicha begona aralashmalar hisobiga hisobdan chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Don, uni qayta ishlash mahsulotlari va urugʻlikning tabiiy kamayishi miqdori ularni saqlash muddati hisobga olingan holda mazkur Nizomga 2a-ilovada nazarda tutilgan normalardan ortiq boʻlmasligi kerak.
Omixta yemning tabiiy kamayishi miqdori bir oygacha saqlaganda — 0-0,4 foizdan, keyingi har bir oy uchun 0, 0,1 foizdan ortiq boʻlmasligi kerak.
Don, mahsulotlar va omixta yemning ushbu turkumini saqlashning oʻrtacha muddati kunlarda kundalik qoldiqlar yigʻindisini ushbu turkumning keltirilishi boʻyicha miqdorga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi. Saqlashning oylardagi oʻrtacha muddatini aniqlash uchun saqlash kunlarining oʻrtacha soni 30 ga boʻlinadi.
Don, mahsulotlar va omixta yemni saqlashda tabiiy kamayish normasi tozalash dalolatnomalari boʻyicha sarf va qoldiqdagi umumiy miqdorga nisbatan qoʻllaniladi.
184. Don va don mahsulotlari turkumlari boʻyicha namlikning oshishi yoki ifloslik miqdori koʻpayishi aniqlangan taqdirda sifatning yomonlashishida moddiy javobgar shaxsning aybdorligi va tegishli ravishda ortiqchaliklarning mavjud emasligi omborni tozalash boʻyicha komissiyaning xulosasiga koʻra aniqlanadi.
185. Ortiqchaliklar mavjud boʻlmaganda yoki, agar ular don va don mahsulotlari sifati yomonlashishi natijasida boʻlishi kerak boʻlgandan kam boʻlganda ogʻirlikdagi farqni hisoblab oʻtkazish sifatning yomonlashishi namlanish yoki donga begona ifloslik yoki standartlar boʻyicha begona aralashmaga kiritiladigan boshqa ekinlar doni aralashishi hisobiga ogʻirlikning koʻpayishiga olib kelishi kerak deb hisoblashga asos mavjud boʻlgan hollarda amalga oshiriladi.
Ogʻirlikdagi farqni hisoblab oʻtkazish quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
X =
100 [b—a]
10—b
bunda: x — ogʻirlik koʻpayishining qidirilayotgan foizi;
a — kirim va qoldiq boʻyicha namlik yoki begona aralashma koʻrsatkichi;
b — sarf va qoldiq boʻyicha namlik yoki begona aralashma koʻrsatkichi.
186. Birlamchi hujjatlar boʻyicha miqdor va sifat koʻrsatkichlarining toʻgʻriligi va tekshirib chiqilgandan va miqdor-sifat daftarida sanab chiqilgandan keyin komissiya uch nusxadan tozalash dalolatnomasi (33-shakl) tuzadi. Tozalash dalolatnomasi vakolatli davlat organi tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi. Tozalash dalolatnomalari oʻz vaqtida tuzilmaganligi uchun aybdor mansabdor shaxslar javobgarlikka tortilishi kerak.
187. Tozalash dalolatnomalari (30-shakl) oʻchirib yozilmasdan va tuzatishlarsiz toʻldiriladi.
Don mahsulotlari yoki omixta yem miqdori tozalash dalolatnomalarida kilogrammlarda, namlik va begona aralashmaning oʻrtacha tortilgan koʻrsatkichlari 0,01%gacha aniqlikda koʻrsatiladi. 0,004 foizgacha boʻlgan qismi tashlab yuboriladi, 0,005% va undan ortigʻi 0,1% sifatida qabul qilinadi.
188. Tozalash dalolatnomalariga ularni roʻyxatdan oʻtkazishga muvofiq har yili, 1-yanvardan boshlab 31-yanvargacha tartib raqamlari beriladi. Tozalash dalolatnomasi komissiya tomonidan imzolangan kun tozalash dalolatnomasi sanasi hisoblanadi. Tozalash moddiy javobgar shaxsning ishtirokisiz amalga oshirilgan taqdirda komissiya uning ishtirok etmaganligi sababini koʻrsatib, bu haqda tozalash dalolatnomasiga qayd etadi.
Tozalash dalolatnomalarida miqdor-sifat hisobi daftaridagi yozuvga muvofiq don ekinining toʻliq nomi yoki mahsulotning turi va navi, shuningdek saqlanadigan joyning nomi, raqami, moddiy javobgar shaxsning familiyasi va ismi, otasining ismining bosh harflari koʻrsatiladi.
Tozalov dalolatnomalari komissiya tarkibiga kiruvchi barcha mansabdor shaxslar va moddiy javobgar shaxslar tomonidan imzolanadi.
I, II va III toifali chiqindilar boʻyicha faqat miqdor hisobi yuritiladi. Ularni saqlash natijalari xatlov dalolatnomalari bilan rasmiylashtiriladi, moddiy boyliklar uchun belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi.
Agar tozalash paytida ortiqcha don yoki mahsulot borligi aniqlansa, ushbu ortiqcha don yoki mahsulot tozalash dalolatnomasini vakolatli davlat organi koʻrib chiqishni kutib oʻtirmasdan ular aniqlangan paytda darhol korxonaning buxgalteriya hisobiga kirim qilinishi kerak.
Tozalash dalolatnomasiga tozalash komissiyasi va moddiy javobgar shaxs tomonidan imzolangan 34-shakl boʻyicha ishlov berishga yigʻma dalolatnoma va aylanish vedomosti ilova qilinadi.
189. Makkajoʻxoriga ishlov berish korxonalarida makkajoʻxorining ushbu turkumi saqlanadigan joylarni va korxona ishlab chiqarish korpusini toʻliq tozalash makkajoʻxorining alohida hisobga olinadigan har bir turkumiga ishlov berish tamom boʻlgandan keyin amalga oshiriladi va belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.
Tozalash korxonaning rahbari yoki rahbarning oʻrinbosari, bosh muhandis, ICHTL boshligʻi (laboratoriya mudiri) va bosh buxgalterdan iborat tarkibdagi komissiya tomonidan ishlab chiqarish boshligʻi ishtirokida amalga oshiriladi.
Tozalash komissiyasi birlamchi hujjatlar va 37-shakldagi ombor hisoboti boʻyicha miqdor va sifatga nisbatan tekshirilgan 36a-shakldagi miqdor-sifat hisobi daftarlari asosida operatsiyalar natijalarini, shuningdek namlik boʻyicha sanab chiqish va oʻrtacha tortilgan koʻrsatkichlar toʻgʻriligini aniqlaydi.
Ishlab chiqarishga berilgan barcha soʻtadagi makkajoʻxori ogʻirligi quritish kameralariga yuklangan makkajoʻxorini oʻlchash boʻyicha hisoblab chiqiladigan makkajoʻxoriga ishlov berish korxonalarida ishlab chiqarish boshligʻining javobgarligi ostidagi saqlash joylarini tozalash va natijalarni aniqlash soʻtadagi makkajoʻxori miqdorini qiyoslash, don va uning oʻrtacha tortilgan namligini — makkajoʻxori donini ishlov berishdan olingan miqdor bilan kirim boʻyicha (mayda donlilari ham shu jumlaga kiradi), chiqindilar va oʻzaklar va ularning oʻrtacha tortilgan namligi — sarf boʻyicha qiyoslanishi yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ushbu hollarda tozalash dalolatnomalari makkajoʻxorining har bir alohida hisobga olinadigan turkumiga 30-shakl boʻyicha tuziladi.
190. Texnologiya sxemasi boʻyicha har bir nav va gibriddagi makkajoʻxoriga ishlov berishda olingan chiqindilarni boʻlimlarga boʻlish maqbul emas deb hisoblangan makkajoʻxoriga ishlov berish korxonalarida ularni navlar va gibridlar boʻyicha taqsimlash u yoki bu nav va gibridga tegishli boʻlgan yanchishga berilgan soʻtadagi makkajoʻxori ogʻirligiga proporsional ravishda amalga oshiriladi.
191. Ishlov berish jarayonida makkajoʻxorining mexanik kamayishi ishlab chiqarishga berilgan makkajoʻxori ogʻirligining 0,2 foizi doirasida tozalash dalolatnomasi boʻyicha hisobdan chiqarilishi mumkin.
192. Belgilangan normalar va sifat yaxshilanishi doirasida kamayishdan ortiqcha makkajoʻxori ortiq yoki kam boʻlgan taqdirda ishlab chiqarish boshligʻi oʻz tushuntirishini beradi, tozalash boʻyicha komissiya esa ularning hosil boʻlishi sabablarini puxta oʻrganib chiqishi va tozalash dalolatnomasida tegishli tushuntirishni qayd qilishi shart.
Saqlash chogʻida namlikning kamayishi va tabiiy kamayish normalari hisobiga makkajoʻxori ogʻirligining kamayishini hisobdan chiqarish, shuningdek asoslanmagan kamomadni moddiy javobgar shaxsdan undirib olish hisobiga kiritish vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlangan tozalash dalolatnomasi asosida amalga oshiriladi.
193. Korxonalarda donning buzilishi aniqlangan holatda, buzilishning har bir holati sinchiklab tekshiriladi va ushbu holatga yoʻl qoʻygan mansabdor shaxslarni qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda javobgarlikka tortish chora-tadbirlari koʻriladi.
(193-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
Vakolatli davlat organining xulosasiga koʻra aniq darajadagi nuqsonga ega boʻlgan va texnik maqsadlarda foydalanish mumkin boʻlmagan buzilgan don miqdori hisob va hisobotda oʻzini oqlamagan kamomad sifatida aks ettirilishi kerak.
194. Toʻkilgan don va mahsulotlar zudlik bilan yigʻib olinib, qayta tozalanishi kerak.
Hosil boʻlgan supurindilar:
a) tortish yoʻli bilan aniqlangan supurindilarning haqiqiy ogʻirligi;
b) laboratoriya tekshiruvi boʻyicha supurindilar sifati (normal don, don va begona aralashmalar, namlik mavjudligi);
v) supurindi hosil boʻlgan don sifati;
g) toʻkilish sabablari va bunga yoʻl qoʻygan shaxslar koʻrsatilgan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi:
Dalolatnoma moddiy javobgar shaxs, ICHTL boshligʻi (laboratoriya mudiri) tomonidan imzolanadi va korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi.
Supurindilar zudlik bilan saqlash joylari boʻyicha kirim qilinishi kerak. Supurindilarni nostandart ogʻirlikdagi qoplarga solingan don, un va yorma hisobidan chiqarish, don mahsulotlari turkumidan toʻliq foydalanilishini kutib turmay belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan dalolatnomalar boʻyicha amalga oshiriladi.
Supurindilarni don hisobidan chiqarish undan supurindi hosil boʻlgan don (begona aralashma boʻyicha) sifati hisobga olingan holda amalga oshiriladi.
Hisobdan chiqarish quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
X =
a X b
100—v
x — supurindi hisobiga chiqim qilinadigan don miqdori, kg;
a — supurindi miqdori, kg;
b — normal don va supurindilardagi don aralashmasi, %;
v — supurindi hosil boʻlgan dondagi begona aralashma, %.
Korxonalarning rahbarlari don va mahsulot toʻkilishiga yoʻl qoʻygan shaxslarni qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortishi kerak.
(194-bandning “g” kichik bandi oʻn birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
195. Yangidan foydalanishga topshirilgan elevatorlar siloslarini yuvishda (sinab koʻrishda) past sifatli dondan foydalaniladi.
Mexanizmlarni sinash uchun elevatorga yuboriladigan don ogʻirligi va sifati yuvishni va elevatorni kompleks sinab koʻrishni amalga oshirgan komissiya tomonidan aniqlanadi.
Mashinalar, mexanizmlar sinab koʻrilganda va elevator siloslari boʻyicha tashilgandan keyin don alohida silosga joʻnatiladi yoki yana omborga qaytariladi, bunda komissiya ushbu donning ogʻirligi va sifatini va shuningdek olingan chiqindilar ogʻirligi va sifatini aniqlaydi.
Elevator mexanizmlari va asbob-uskunalarini yuvish va kompleks sinab koʻrish tamom boʻlgandan keyin komissiya ular toʻliq tozalanganligini tekshirishi va tasdiqlashi shart.
Elevator yuvilganligi va kompleks sinovdan oʻtkazilganligi natijalari komissiyaning dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Dalolatnoma vakolatli davlat organining xulosasi boʻyicha korxona rahbari tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi.
Agar dalolatnomada elevatorni sinab koʻrishda don kamayishi qayd etilgan boʻlsa, bunday kamayish olingan oraliq mahsulotlar va chiqindilar qiymati chiqarib tashlangan holda zarar hisobga hisobdan chiqariladi.
196. Don va don mahsulotlarining miqdor-sifat hisobi davlat nazorati, tozalash dalolatnomalarini koʻrib chiqish va tasdiqlash mazkur Nizomga 5-ilovada nazarda tutilgan tartibda vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.
XVII. Don, mahsulot va omixta yem kamayishini hisobga olish va hisobdan chiqarish tartibi
197. Tozalash dalolatnomalari boʻyicha oldindan aniqlangan, tegishli tartibda rasmiylashtirilgan va komissiya tomonidan imzolangan kamayish moddiy javobgar shaxslar tomonidan belgilangan tartibda oʻz ombor hisobotlari boʻyicha hisobdan chiqariladi.
198. Aniqlangan va dalolatnomalar bilan rasmiylashtirilgan ogʻirlikning kamayishi buxgalteriya hisobining alohida hisob raqamida aks ettiriladi va tozalash dalolatnomalari tasdiqlangunga qadar ushbu hisob raqamida hisobda turadi.
Ishlov berish va saqlashda sifatning amalda erishilgan yaxshilanishi hisobiga, shuningdek saqlash paytida tabiiy kamayishning belgilangan normalari doirasida don va mahsulot ogʻirligi kamayishini ushbu hisob raqamidan hisobdan chiqarish faqat vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan tozalash dalolatnomalari asosida amalga oshiriladi.
Normadan ortiqcha kamayish kamomadi aybdor shaxslardan don va mahsulotning bozor qiymati boʻyicha pul mablagʻlari bilan yoki sifat koʻrsatkichlari boʻyicha standart talablariga javob beradigan teng qiymatli miqdorda don va mahsulot topshirilishi orqali undirib olinadi.
XVIII. Don va don mahsulotlari saqlanishi uchun mansabdor shaxslarning javobgarligi
199. Korxona rahbari saqlash, ishonchli hisobga olishni tashkil etish uchun shart-sharoitlar yaratilishi va talon-toroj, kamomad va buzilishning oldini olish boʻyicha zarur chora-tadbirlar oʻz vaqtida koʻrilishi uchun javob beradi.
200. Moddiy javobgar shaxs ogʻirlik toʻgʻri aniqlanishi, don va don mahsulotlari miqdor va sifat jihatidan saqlanishi, don va don mahsulotlari bilan barcha operatsiyalar oʻz vaqtida amalga oshirilishi va toʻgʻri rasmiylashtirilishi, shuningdek don va don mahsulotlarining tashilishi toʻgʻrisidagi hisobotlar oʻz vaqtida tuzilishi va taqdim etilishi uchun toʻliq moddiy javob beradi va boshqacha tarzda javobgar boʻladi.
201. Harbiylashtirilgan va idoraviy qoʻriqlash boshliqlari, soqchilar korxona rahbari bilan birgalikda qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda don va uni qayta ishlash mahsulotlari talon-toroj qilinishi va miqdoriy saqlanishi uchun javob beradilar.
(201-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
202. Tarozibonlar toʻgʻri tortish va tarozida tortilgan don va don mahsulotlari miqdori birlamchi hisobga olish hujjatlari va reyestrlarda (jurnallar, daftarlar va hokazolarda) aks ettirilishi uchun javob beradilar.
203. Miqdor-sifat hisobi uchun javob beradigan va buni bevosita yuritadigan korxona buxgalterlari mazkur Nizom bilan belgilangan operatsiyalarni hisobga olish va rasmiylashtirish tartibi buzilganligi uchun javob beradilar.
204. Ishlab chiqarish-texnologiya laboratoriyasi rahbari va laborantlar don va don mahsulotlari sifati toʻgʻri aniqlanishi, shuningdek sifat koʻrsatkichlari birlamchi hisobga olish hujjatlari va reyestrlarda (jurnallar, tekshirish kartochkalari, daftarlar va hokazolar) haqqoniy aks ettirilishi uchun javob beradilar.
205. Moddiy javobgar shaxsning mansabni suiisteʼmol qilishi va oʻz vazifalariga sovuqqonlik bilan munosabatda boʻlishi oqibatida yuzaga kelgan don va mahsulot kamomadi boʻyicha korxona rahbari yoki uning oʻrinbosari qonunchilikda belgilangan tartibda kamomad aniqlangandan keyin besh kundan kechikmay sudga daʼvo berishi shart.
(205-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
206. Kamomad va buzishning aniq aybdorlari aniqlanmaganda buzishdan koʻrilgan kamomad va kamayish qonunchilikda belgilangan tartibda ishlab chiqarish chiqimlari hisobiga hisobdan chiqariladi.
(206-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
207. Normal ishlab chiqarish-xoʻjalik tavakkalchiligi natijasida paydo boʻlgan zarar uchun xodimga moddiy javobgarlik yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi (xodim yangi, mazkur vaziyatlarda oʻzini oqlagan ishning texnik usullarini qidirish va sinab koʻrish tufayli yetkazilgan zarar uchun javob bermaydi).
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga 1-ILOVA
Don va don mahsulotlarining kamomadi (buzilishi) yuzasidan transport tashkilotlari va yuk joʻnatuvchilarga eʼtiroz bildirish
tartibi
I boʻlim. Don va don mahsulotlarining kamomadi (buzilishi) yuzasidan eʼtirozlarni rasmiylashtirish
1. Quyidagi hollarda temir yoʻl tashkilotlariga don mahsulotlarining kamomadi yuzasidan eʼtiroz taqdim qilinadi:
a) belgilangan stansiyaga nosoz vagonda quyidagi alomatlari bilan yukning kelishi: vagonlar devori, poli va tomining tashqi teshiklarini bekitish; tomning buzuqligi; vagon eshiklarining nosozligi va uning buzilishi; eshik nakladkalari va shtirlarining mavjudligi; tashqaridan bekitilgan yoki ochiq lyuklar (maxsus ruxsatnoma boʻyicha tashishlar amalga oshiriladigan ochiq lyuklardan tashqari); yoʻlda yoki belgilangan stansiyada aniqlangan kuzovdagi va vagondagi teshiklar orqali don toʻkilishi.
Yuk joʻnatuvchi tamgʻasining butunligidan qatʼi nazar, yuk nosoz vagonda kelganda eʼtiroz va daʼvo taqdim qilinadi. Tijorat dalolatnomasini tuzishda yuk oluvchi yukning kam chiqishi, yoʻqolishi yoki buzilishiga olib keladigan holatlarni batafsil bayon qilishni talab qilishi shart;
b) yoʻlda yukni olish imkoniyati; yoʻlda vositalar orqali bir vagondan boshqa vagonga qayta yuklash; belgilangan stansiyaga bitta yoki bir yoʻldagi stansiyaning ikkita tamgʻasi bilan yoki joʻnatuvchining tamgʻasi buzilgan holda vagonning kelishi (yoʻlda vakolatli davlat organi tomonidan don yuklarini tekshirish hollaridan tashqari, bu esa vagonni ochish stansiyasida vakolatli davlat organi vakili hamda vagonni ochgan stansiya agenti tomonidan imzolangan umumiy shaklda tuzilgan dalolatnoma bilan tasdiqlanishi kerak);
v) vagonni ochish vaqtida donning yuzasida oʻyilgan chuqurcha yoki mavjud donning bir tomonga, bunda donning eshik orasidan siljishining aniqlanishi, bu esa don toʻsigʻining yuqorigi cheti orqali donning toʻkilishidan dalolat beradi, hamda vagonning kuzovidagi boshqa yashirin kamchiliklarning aniqlanishi;
g) agar oxirgi belgilangan punkt temir yoʻl stansiyasi boʻlsa, toʻgʻridan-toʻgʻri aralash temir yoʻl va suv yoʻli orqali, idishsiz va idishda tashib kelinadigan don yuklari va omixta yemning vazni yoki yuk oʻrni kamligining aniqlanishi;
d) agar vagonlarga qayta yuklash temir yoʻl orqali amalga oshirilgan boʻlsa, tor va keng yoʻlakli temir yoʻl transporti ishtirokida, olib kelinadigan don yuklari va omixta yem vazni yoki yuk oʻrnining yetishmasligi;
Mazkur Tartibning “g” va “d” kichik bandlarida nazarda tutilgan holatlarda, yuk joʻnatuvchining buzilgan tamgʻasi bilan soz vagonlarda yoki kemalarda birinchi tushirib ortish punkti yoki qayta yuklash punktiga qadar yetib kelgan, yuklarni temir yoʻl transportidan suv transportiga yoki suv transportidan temir yoʻl transportiga tushirib ortish birinchi punktiga, keng yoʻlakli temir yoʻl transportidan tor yoʻlakliga yoki tor yoʻlaklidan keng yoʻlakliga qayta yuklash punktida aniqlangan va don yuklarining vazni yoki yuk oʻrnining kamligi uchun yuk joʻnatuvchilar javob beradilar, va bunday holatlarda transport organlariga eʼtiroz bildirilmaydi va daʼvo qilinmaydi.
Yoʻlning keyingi barcha qismida yuklarning qoʻshimcha (birinchi tushirib ortish punktida belgilangandan yuqori) kamomad aniqlanganda yuklarning keyingi kamomadi uchun transport organlari javob beradilar hamda oxirgi belgilangan punktga bogʻliq holda temir yoʻl kompaniyasi yoki paroxodchilik boshqarmasiga eʼtiroz va daʼvo bildiriladi. Oxirgi belgilangan punktda yukning kamomadi birinchi tushirib ortish punktida rasmiylashtirilgan kamomaddan kam boʻlgan quyidagi hollarda, yuk joʻnatuvchiga nisbatan oxirgi belgilangan punktda belgilangan kamomad miqdorida eʼtiroz bildiriladi;
e) tashish hujjatlarida koʻrsatilgan joʻnatish tamgʻasiga muvofiq boʻlmagan tamgʻa bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aralash temir yoʻl va suv yoʻli orqali yuklangan un va yormaning yetib kelishi;
j) nam tortgan, begona aralashma yoki hid bilan ifloslangan hamda yuk va idishning boshqa buzilgan holda don, un, yorma, kepak va omixta yemning belgilangan stansiyaga (pristanga) yetib kelishi, shuningdek vagonda yoki kemada yuk idishining sochilib ketishi aniqlanganda, don yuklarining yoʻqotilishi va buzilishiga asos transport organining aybi hisoblansa;
z) boshqa barcha hollarda, qachonki don yuklarining kamomadi ularning yoʻqotilishi va buzilishi temir yoʻl natijasida boʻlganligini yuk qabul qilib oluvchi isbotlagan hollarda.
2. Agar yuklarni joʻnatish bitta yuk xati boʻyicha yoʻnalish yoki vagonlar guruhi orqali joʻnatilgan boʻlsa va belgilangan stansiyaga yuk vagonlar kamomadi bilan yetib kelgan boʻlsa, ushbu holat tijorat dalolatnomasi bilan tasdiqlanishi kerak. Koʻrsatib oʻtilgan hollarda temir yoʻlga, yoʻqotilgan yuk uchun emas, balki kamomad qiymatini qoplash toʻgʻrisida daʼvo qilinadi.
3. Temir yoʻl eʼtirozni tan olgan, lekin tan olingan summani arizachiga oʻtkazib bermagan hollarda, ushbu summa qonun hujjatlariga muvofiq undiriladi.
4. Toʻgʻridan-toʻgʻri suv yoʻli orqali tashib kelingan yuklarning kamomadi va buzilishi yuzasidan suv transporti organlariga eʼtiroz va daʼvolar mazkur Tartibning 1-bandida keltirilgan shartlarga muvofiq taqdim qilinadi.
5. Quyidagi hollarda yuk joʻnatuvchilarga eʼtiroz taqdim qilinadi:
a) toʻgʻridan-toʻgʻri temir yoʻl yoki suv yoʻlida vagon yoki kemaning soz holatida idishsiz va idishda don yuklarini tashishda, yuk joʻnatuvchining tamgʻasi butun holda yuk belgilangan joyga don yuklarining oʻrni va vazni kam holda yetib kelgan barcha hollarda, shuningdek vagonlarning soz holatda, bir tomondan yuk joʻnatuvchining va ikkinchi tomondan tekshirish punkti davlat vakolatli organining tamgʻalar buzilmagan holda, don sifatini tekshirish uchun vagonni ochish toʻgʻrisidagi umumiy shakldagi dalolatnomasi mavjud boʻlganda yetib kelish hollarida;
b) toʻgʻridan-toʻgʻri tashib kelingan don yuklari kamomadi uchun yuk qabul qiluvchining transport organlariga taqdim qilingan daʼvo yoki eʼtirozini qondirishni iqtisodiy sud rad etgan hollarda. Bunday hollarda yuk joʻnatuvchiga taqdim qilingan eʼtirozga tegishli qaror yoki koʻrsatib oʻtilgan organlarning zarur tartibda tasdiqlangan qarori nusxasi ilova qilinadi;
(5-bandning “b” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 19-yanvardagi 34-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son)
v) yoʻlda yuklarning sifati oʻzgarishi sababli don yuklarining vazni kamayganda yuk qabul qiluvchi ayni bir vaqtda kamomad uchun eʼtiroz taqdim etgan holda yuk joʻnatuvchiga don yuklarining sifatidagi tafovut yuzasidan reklamatsiya dalolatnomasini yuborishi shart;
g) agar amaldagi tamgʻasi boʻlgan soz holatdagi tarozida tortilgan boʻlsa, joʻnatishda va tushirib ortish yoki belgilangan punktda tortilgan don yuklari stansiya yoki pristanga qoʻshimcha yozilgan vaznlar tipidagi tafovut taqdim qilingan eʼtirozni rad etish uchun asos hisoblanmaydi.
6. Quyidagi hollarda yuk qabul qiluvchi tomonidan eʼtiroz bildirilmaydi:
a) temir yoʻllar va suv yoʻllari orqali tashishda tabiiy kamayish normalari doirasida don yuklarining kamomadi uchun yuk joʻnatuvchilarga, temir yoʻllar va suv yoʻllari orqali tashishda tabiiy kamayish normalari va tarozi priborlari koʻrsatkichlaridagi tafovut normalari doirasidagi don yuklari kamomadi uchun transport organlariga;
b) yuk qabul qiluvchilar tomonidan bir yoʻldagi stansiyalarning vagon tarozilarida, shuningdek kam yuk koʻtaradigan ikki martalik tarozilarda don yuklari vaznini aniqlashda;
v) daʼvo va eʼtirozlarni iqtisodiy sud va transport organlari tomonidan daʼvo muddatining oʻtganligi, daʼvo va eʼtiroz hujjatlarini notoʻgʻri rasmiylashtirganligi sababli va yuk qabul qiluvchiga bogʻliq boʻlgan boshqa sabablar boʻyicha rad etgan hollarda.
(6-bandning “v” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 19-yanvardagi 34-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son)
Yuk qabul qiluvchi tomonidan don yuklari vazni va oʻrinlar sonini tekshirish natijalari belgilangan tartibda rasmiylashtirilmagan taqdirda, yetib kelgan yuklar joʻnatuvchining tashish hujjatlarida koʻrsatilgan vazni va oʻrinlar soni boʻyicha yuk qabul qiluvchi tomonidan kirim qilinadi. Ortiqchasi belgilangan stansiyada aniqlangan miqdorda kirim qilinadi.
7. Don mahsulotlari kamomadi uchun eʼtiroz “Oʻzbekiston temir yoʻllari” davlat-aksiyadorlik kompaniyasiga chegaralangan olti oylik muddatni kutmasdan, qisqa muddatda taqdim qilinadi.
Chegaralangan muddat:
a) yukning buzilishi, zararlanishi yoki kamomadi uchun tovon toʻlash toʻgʻrisidagi eʼtirozlar boʻyicha — yukni bergan kundan;
b) yukni yoʻqotganligi uchun tovon toʻlash toʻgʻrisidagi eʼtirozlar boʻyicha — yetkazib berish muddati tugagan kundan 30 sutka mobaynida;
v) toʻgʻridan-toʻgʻri aralash tashish natijasida vujudga kelgan yukni yoʻqotganligi uchun tovon toʻlash toʻgʻrisidagi eʼtirozlar boʻyicha — tashishga yukni qabul qilgan kundan 4 oy mobaynida hisoblab chiqiladi.
8. Don mahsulotlari kamomadi uchun eʼtiroz yuk joʻnatuvchilarga yukni qabul qilgan kundan bir oyga kechikmasdan taqdim qilinadi.
9. Oʻz vaqtida eʼtirozlar taqdim qilmaganlikda aybdor boʻlgan shaxslar intizomiy javobgarlikka tortiladi.
10. Yuqorida koʻrsatilgan muddatni oʻtkazgan holda eʼtirozlar taqdim qilish tomonlarni daʼvo muddatining belgilangan muddatlari doirasida daʼvo taqdim etish huquqidan ozod qilmaydi.
11. Yuk joʻnatuvchiga taqdim qilinadigan eʼtiroz boʻyicha don mahsulotlari miqdori, joʻnatish stansiyasida belgilangan vazni bilan belgilangan stansiyada belgilangan vazni oʻrtasidagi tafovut sifatida tashish vaqtidagi tabiiy kamayish normalari doirasidagi kamomadni ayirib tashlagan holda aniqlanadi.
12. Yuk joʻnatuvchi — don mahsulotlari korxonalariga shartnomaviy yoki belgilangan narxlarga muvofiq eʼtiroz taqdim qilinadi.
13. Tijorat dalolatnomasi bilan belgilangan tashish vaqtida yuklar kamomadi uchun yuk joʻnatuvchiga taqdim qilingan eʼtirozga yuk qabul qiluvchi asl yukxatini, shuningdek yukning yetmagan qismining toʻliq hisob-kitobini ilova qilishi shart. Asl yukxati iqtisodiy sudlarda qolgan va agar yukxati boshqa eʼtirozlarga taqdim qilish uchun zarur boʻlsa, bunday hollarda eʼtiroz bildirayotgan korxona bosh buxgalteri tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan yukxatining nusxasi ilova qilinadi.
(13-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 19-yanvardagi 34-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son)
14. Tabiiy kamayish normalaridan ortiqcha boʻlgan don mahsulotlari kamomadi uchun eʼtirozlar boʻyicha don mahsulotlari tashkilotlarining transport organlari bilan nizolari iqtisodiy sudlar tomonidan koʻrib chiqiladi.
(14-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 19-yanvardagi 34-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son)
15. Bitta joʻnatuvchi tomonidan bitta stansiyada bitta qabul qiluvchi manzilidagi bitta va shu belgilangan stansiyaga yuklangan bir turdagi yuklar boʻyicha eʼtirozlar joʻnatish guruhiga, lekin beshtadan ortiq boʻlmagan guruhga, butun yoʻnalish yoki vagonlar guruhiga bitta dalolatnoma tuzilgan yuklar boʻyicha esa — bitta tijorat dalolatnomasida koʻrsatilgan joʻnatish soni yuzasidan taqdim qilishga yoʻl qoʻyiladi. Shuning uchun korxona bitta daʼvo arizasiga temir yoʻl tashuvidan kelib chiqadigan bir nechta talabnomalarni birlashtirishi mumkin.
16. Sifati zarur darajada boʻlmagan mahsulotlarni qabul qilish bilan bogʻliq nizolar boʻyicha daʼvolar transport tashkiloti javobgar (birga javob beruvchi) sifatida ishga jalb qilinayotganda iqtisodiy sudga beriladi.
(16-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 19-yanvardagi 34-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son)
17. Temir yoʻl va suv yoʻllari orqali tashishda don mahsulotlarini toʻliq yuklamaslik uchun eʼtirozlar yuk joʻnatuvchilarga bir oyda taqdim qilinadi.
18. Yuk joʻnatuvchi eʼtiroz materiallarini olgan kundan boshlab bir oy muddatdan kechikmasdan bu toʻgʻrida arizachini xabardor qilib, eʼtirozni tekshirish va asoslangan talabnomani qondirishi shart. Asosli eʼtirozlar mavjud boʻlganda joʻnatuvchi shu muddatda qabul qiluvchiga asoslangan rad etishni koʻrsatgan holda uning eʼtirozini toʻliq yoki qisman rad etish toʻgʻrisida xabar berishi va eʼtiroz bilan olingan hujjatlarni qaytarishi shart.
19. Belgilangan stansiyalar va pristanlarda aniqlangan don mahsulotlarining kamomadini yuk joʻnatuvchilar olingan pretenziyalarni tekshirgandan keyin oʻz moddiy hisob-kitobi boʻyicha tiklaydilar, don mahsulotlarini buzilgan yoki past sifatli idishlarda yuklab joʻnatish oqibatida yuzaga kelgan standart vazni boʻyicha yuklab joʻnatilgan un, yorma va urugʻlik makkajoʻxori, u kamomadidan tashqari.
20. Mahsulotlar toʻliq oʻrinlari kamomadi, shuningdek qoplar yirtilishi oqibatidagi kamomad yuk joʻnatuvchilarga faqat bunday kamomad uchun transport organlarining mulkiy javobgarligi istisno qilingan hollardagina tegishli boʻladi. Bunday hollarda yuk joʻnatuvchilar toʻliq oʻrinlar kamomadini moddiy hisob-kitobi boʻyicha yukning kam chiqishi sifatida tiklaydilar, vaznining kamligi yoki qoplarning yirtilishi oqibatida mahsulot sifatining yomonlashganligi sababli yuzaga kelgan zarar esa buzilgan yoki sifatsiz idishga mahsulotni yuklashga yoʻl qoʻygan shaxslardan undirib olinadi.
21. Mahsulotni buzilgan yoki sifatsiz idishga joylashga yoʻl qoʻygan moddiy javobgar shaxsdan mahsulot vaznining kamligi sababli yuzaga kelgan zararni undirishda saqlash vaqtidagi tabiiy kamayish va mahsulot namligini yoʻqotishdagi kamayishlar kamomad miqdoridan chiqarib tashlanishi kerak.
22. Agar qoplarning yirtilishi sababli yuzaga kelgan mahsulotlar kamomadining aniq aybdori topilmasa yuk joʻnatuvchi korxona rahbari Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga amal qiladi.
II boʻlim. Transport tashkilotlaridan undirilishi lozim boʻlgan don va don mahsulotlari kamomadi miqdori
1 §. Temir yoʻl transporti organlaridan undirilishi lozim boʻlgan don mahsulotlari kamomadi miqdori
23. Temir yoʻl transporti organlaridan undirilishi lozim boʻlgan don mahsulotlari kamomadining miqdori belgilangan tartibda tabiiy kamayish normalari va tarozilar nuqsoni normalarini hisobga olgan holda aniqlanadi.
24. Agar joʻnatish stansiyasida aniqlangan vazndagi tafovut yoʻlda yoki belgilangan stansiyada tekshirish vaqtida aniqlangan vaznga nisbatan:
a) vaznning yetishmasligi — ushbu yuk vaznining tabiiy kamayish normalari va netto vaznini aniqlash natijalaridagi chegaralangan tafovutdan;
b) vaznning ortiqligi — netto vaznini aniqlash natijalaridagi chegaralangan tafovutdan oshirilmasa yuk vazni toʻgʻri deb hisoblanadi.
25. Yuk vaznining tabiiy kamayish normalari:
a) idishda va qopga joylab tashiladigan yuklar boʻyicha — yukning brutto vaznidan;
b) idishsiz va qopga joylashtirmasdan tashiladigan yuklar boʻyicha — yukning netto vaznidan hisoblab chiqariladi.
26. Netto vaznini aniqlash natijasidagi chegaralangan tafovut qiymati eng xususiyatli holatlar uchun ushbu Tartibga 1-jadvalda (bir xil oʻlchash usullari va vositalarida) va 2-jadvalda (har xil oʻlchash usullari va vositalarida) keltirilgan.
2 §. Avtomobil transporti organlaridan undirilishi lozim boʻlgan don mahsulotlari kamomadining miqdori
27. Avtomobil transporti organlaridan undirilishi lozim boʻlgan don mahsulotlari kamomadining miqdori quyidagi yoʻllar bilan aniqlanadi:
a) belgilangan punktda tarozilar koʻrsatkichida belgilangan tafovut 0,1% ga oshadigan kamomad aniqlangan vaqtda, aniqlangan kamomaddan tabiiy kamayish normasi chiqarib tashlanishi kerak;
b) agar tabiiy kamayish normalari chiqarib tashlangandan keyin 0,1% dan oshadigan kamomad qolsa, bunday kamomad tarozilar koʻrsatkichlaridagi tafovut sifatida koʻrib chiqilishi kerak va binobarin, bu kamomad avtomobil transporti organlariga tegishli boʻlmasligi kerak. Bunday holatda tabiiy kamayish normalaridan oshadigan kamomad yuk joʻnatuvchilar tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq hisobdan chiqariladi;
v) agar kamomad tabiiy kamayish normalaridan 0,1%ga oshsa, u holda tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut (0,1%) kamomaddan chiqarilmasligi kerak va tabiiy kamayishdan oshadigan barcha kamomad belgilangan tartibda dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi hamda kamomad qiymati avtomobil transporti organlaridan undiriladi.
28. Yuklar vaznining tabiiy kamayish normalari:
a) idishda va qopga joylab tashiladigan yuklar boʻyicha — yukning brutto vaznidan;
b) idishsiz va qopga joylashtirmasdan tashiladigan yuklar boʻyicha — yukning netto vaznidan hisoblab chiqariladi.
1-jadval
Joʻnatish stansiyalarida va yetib kelish stansiyalarida bir xil oʻlchash vositalari va usullarida netto vaznini aniqlashning chegaralangan tafovut miqdori
T/r
Netto vaznini oʻlchash usuli va vositasi
Chegaralangan tafovut, netto vazniga nisbatan %
1.
Yuklangan va yuksiz vagonni toʻxtatilgan va ajratilgan holda qiymati 50 kg boʻlinmalari bilan vagonlar tarozilarida quyidagi netto vazni boʻyicha tortish:
26 tonnadan ortiq — 40 tonnagacha
±0,4
40 tonnadan ortiq
±0,3
2.
Yuklangan vagonni toʻxtatilgan va ajratilmagan holda qiymati 50 kg boʻlinmalari bilan vagonlar tarozilarida (trafaret boʻyicha vagon idishi) quyidagi netto vazni boʻyicha tortish:
16 tonnagacha
±0,7
16 tonnadan — 28 tonnagacha
±0,5
28 tonnadan ortiq — 42 tonnagacha
±0,3
42 tonnadan ortiq
±0,2
3.
Yuklangan vagonni toʻxtatilgan holda ajratilmasdan vagonlar tarozilarida tortish (sostavdagi vagonlarning oʻrtacha soni 35 ta vagonga teng miqdorda qabul qilinadi, trafaret boʻyicha vagon idishi)
±0,9
4.
Yuklangan vagonni yurayotganda tortish (trafaret boʻyicha vagon idishi)
±1,4
5.
Yuklarni tovar tarozilarida tortish
±0,1
2-jadval
Joʻnatish stansiyalarida va yetib kelish stansiyalarida har xil oʻlchash usullari va vositalarida netto vaznini aniqlashning chegaralangan tafovut miqdori
T/r
Netto vaznini oʻlchash usuli va vositasi
Chegaralangan tafovut, netto vazniga nisbatan %
joʻnatishda (berishda)
berishda (qabul qilishda)
1.
Elevator tarozilarida (bunkerlarda) tortish yoki ±0,1 foiz nuqson bilan miqdorlash
Yuklangan va yuksiz vagonni toʻxtatilgan va ajratilgan holda qiymati 50 kg boʻlinmalari bilan vagonlar tarozilarida tortish (netto vazni 40 tonnadan ortiq)
±0,25
2.
Elevator tarozilarida (bunkerlarda) tortish yoki ±0,1 foiz nuqson bilan miqdorlash
Yuklangan vagonni toʻxtatilgan holda ajratilmasdan vagonlar tarozilarida netto vaznida tortish (trafaret boʻyicha vagon idishi):
55 tonnadan ortiq — 61 tonnagacha
±2,4
61 tonnadan ortiq — 70 tonnagacha
±2,2
70 tonnadan ortiq
±2,0
3.
Yuk vaznini hisob-kitob yoʻli bilan yoki shartli oʻlchash
Yuklangan vagonni toʻxtatilgan va ajratilgan holda yoki toʻxtatilgan holda ajratilmasdan vagon tarozilarida netto massasida tortish (vagon idishi trafaret boʻyicha):
20 tonnadan ortiq — 36 tonnagacha
±7,0
36 tonnadan ortiq — 45 tonnagacha
±5,0
45 tonnadan ortiq — 60 tonnagacha
±4,0
60 tonnadan ortiq — 70 tonnagacha
±3,0
70 tonnadan ortiq
±2,5
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga 2-ILOVA
Tashish vaqtida don (bugʻdoy, javdar, suli, arpa, makkajoʻxori, sholi va boshqa don yuklari) va uni qayta ishlashdan olinadigan mahsulotlarning tabiiy kamayish
normalari
Yukning nomi
Tashish vaqtida tabiiy kamayishi normalari, yuk vazniga nisbatan % hisobida
Temir yoʻl transportida tashishda
Daryo transportida tashishda
Avtomobil transportida tashishda
Don don vagonlarida tashilganda:
1000 km. gacha
0,03
0,08
1000 dan 2000 km. gacha
0,04
0,13
2000 km. dan ortiq
0,06
0,16
Idishsiz
0,09
Idishda
0,07
Don yopiq vagonlarda tashilganda:
1000 km. gacha
0,09
1000 dan 2000 km. gacha
0,13
2000 km. dan ortiq
0,18
Urugʻlar tashilganda:
1000 km. gacha
0,09
1000 dan 2000 km. gacha
0,13
2000 km. dan ortiq
0,18
Idishsiz
0,09
Idishda
0,07
Un, yorma tashilganda:
1000 km. gacha
0,09
0,09
1000 dan 2000 km. gacha
0,13
0,13
2000 km. dan ortiq
0,18
0,17
Idishsiz
0,09
Idishda
0,07
Kepak va boshqa chiqitlar:
Idishsiz
0,24
0,27
0,09
Idishda
0,16
0,22
0,07
Omixta yem, kunjara:
Kunjara
0,04
0,24
25 km. gacha
0,05
26 km.dan 50 km. gacha
0,07
51 km.dan 100 km. gacha
0,10
100 km. dan ortiq va keyingi har 100 km. uchun
0,03
Donador shrot
0,04
Kukunsimon shrot
0,06
Sochiluvchan va donador omixta yem
0,14
0,18
25 km. gacha
0,05
26 km. dan 50 km. gacha
0,07
51 km.dan 100 km. gacha
0,10
100 km. dan ortiq va keyingi har 100 km. uchun
0,03
Izohlar:
1. Tabiiy kamayishning koʻrsatilgan normalari cheklangan normalar hisoblanadi va faqat yuk vazni haqiqatda kam chiqqan hollardagina qoʻllanadi.
2. Elektrmagnit mashinalarida tozalanadigan oʻtlar urugʻlarini avtoulovlarda tashish vaqtida ularning tabiiy kamayish normasi tashishda 15 foizga oshiriladi.
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga 2a-ILOVA
Don, uni qayta ishlashdan olinadigan mahsulotlar va urugʻlarning saqlash muddatini hisobga olgan holdagi tabiiy kamayish
normalari
Oʻsimlik va mahsulotlar nomi
Saqlash muddati
Omborlarda
Elevatorlarda
Saqlash uchun moslashtirilgan may- donchalarda va sapetkalarda
idishsiz
idishda
Bugʻdoy, javdar, arpa va polba (bugʻdoy navi)
3 oygacha
0,07
0,04
0,05
0,12
6 oygacha
0,09
0,06
0,07
0,16
1 yilgacha
0,12
0,09
0,10
—
Suli
3 oygacha
0,09
0,05
0,06
0,15
6 oygacha
0,13
0,07
0,08
0,20
1 yilgacha
0,17
0,09
0,12
—
Grechixa va oqlanmagan sholi
3 oygacha
0,08
0,05
0,06
—
6 oygacha
0,11
0,07
0,08
—
1 yilgacha
0,15
0,10
0,12
—
Tariq, chumiza, oq joʻxori
3 oygacha
0,11
0,06
0,07
0,14
6 oygacha
0,15
0,08
0,09
0,19
1 yilgacha
0,19
0,10
0,14
—
Makkajoʻxori doni
3 oygacha
0,13
0,07
0,08
0,18
6 oygacha
0,17
0,10
0,12
0,22
1 yilgacha
0,21
0,13
0,16
—
Makkajoʻxori soʻtasi
3 oygacha
0,25
—
—
0,45
6 oygacha
0,30
—
—
0,55
1 yilgacha
0,45
—
—
0,70
Noʻxat, chechevitsa, dukkaklilar: loviya, vika va soya
3 oygacha
0,07
0,04
0,05
—
6 oygacha
0,09
0,06
0,07
—
1 yilgacha
0,12
0,08
0,10
—
Kungaboqar urugʻi
3 oygacha
0,20
0,12
0,14
0,24
6 oygacha
0,25
0,15
0,18
0,30
1 yilgacha
0,30
0,20
0,23
—
Boshqa moyli ekinlar
3 oygacha
0,10
0,08
—
—
6 oygacha
0,13
0,11
—
—
1 yilgacha
0,17
0,14
—
—
Yorma va oqlangan sholi
3 oygacha
—
0,04
—
—
6 oygacha
—
0,06
—
—
1 yilgacha
—
0,09
—
—
Un
3 oygacha
—
0,05
—
—
6 oygacha
—
0,07
—
—
1 yilgacha
—
010
—
—
Kepak va muchka
3 oygacha
0,20
0,12
—
—
6 oygacha
0,25
0,16
—
—
1 yilgacha
0,35
0,20
—
—
Oʻtlar urugʻi: beda, yoʻngʻichqa, qashqar beda
3 oydan 6 oygacha
—
0,15
—
—
6 oydan ortiq
—
0,20
—
—
Otqoʻnoq, qoʻngʻirbosh, oq polevitsa
3 oydan 6 oygacha
—
0,14
—
—
6 oydan ortiq
—
0,22
—
—
Boshoqli oʻt, bugʻdoyiq, ildizsiz oʻt, oʻtloq sulisi, qizil suli, esparset, seradella va boshqalar
3 oydan 6 oygacha
0,15
0,10
—
—
6 oydan ortiq
0,20
0,15
—
Sudan oʻti, qoʻnoq
3 oydan 6 oygacha
—
0,15
—
—
6 oydan ortiq
—
0,25
—
—
Boʻrilukkak
3 oydan 6 oygacha
0,26
0,18
—
—
6 oydan ortiq
0,32
0,24
—
—
Izohlar:
1. Tabiiy kamayishning koʻrsatilgan normalari nazorat sifatida qoʻllaniladi va agar korxonalarda saqlangan don, uni qayta ishlashdan olingan mahsulotlar, moyli oʻsimliklar va oʻtlar urugʻlarining haqiqiy mavjud miqdorini xatlash va tekshirish vaqtida ular vaznining kamayganligi aniqlansa, faqat ushbu holatlarda cheklangan normalar deb hisoblanadi.
2. Don va uni qayta ishlashdan olingan mahsulotlar va moyli oʻsimliklar urugʻlari bir yildan ortiq saqlanganda saqlashning har bir keyingi yili uchun tabiiy kamayish normasi haqiqiy saqlash oylari sonidan kelib chiqib qayta hisoblagan holda 0,04% miqdorida qoʻllanadi.
3. Don, uni qayta ishlashdan olingan mahsulotlar va moyli oʻsimliklar urugʻlari uch oygacha saqlanganda tabiiy kamayish normalari saqlash kunlarining haqiqiy soniga koʻra, olti oygacha va bir yilgacha saqlanganda esa — saqlash oylarining haqiqiy soniga koʻra qoʻllanadi.
4. Mahsulotlarni saqlash vaqtidagi tabiiy kamayishining koʻrsatilgan normalari qoplarning standart vazni boʻyicha qabul qilib olinadigan va beriladigan un, yorma va urugʻlik makkajoʻxoriga tatbiq etilmaydi.
5. Elektrmagnit mashinalarda tozalangan oʻtlar urugʻi boʻyicha tabiiy kamayish normalari 15 foizga oshiriladi.
Donni saqlashning oʻrtacha muddatini aniqlash namunasi
(Aniqlash ishlari 2005-yil 16-sentabr — 19-noyabr davrida oʻtkazildi)
1-jadval
Sana
Kirim, kg,
Xarajat, kg
Qoldiq, kg
Qoldiqlar:
16-sentabrda
46450
—
46450
20-sentabrda
72540
3611
115379
28-sentabrda
64044
27854
151569
13-oktabrda
148431
40000
260000
25-oktabrda
50178
18023
292155
11-noyabrda
7845
60000
240000
12-noyabrda
—
104500
135500
13-noyabrda
—
60400
75100
19-noyabrda
—
73200
haqiqiy
Qoldiq — 1784
Kamomad — 116
JAMI:
389488
387588
—
Baʼzi kunlarda harakat boʻlmaganligi va qoldiqlar oʻzgarmaganligi munosabati bilan 1-jadvalning davomi boʻladigan 2-jadvalda keltirilgan hisob-kitoblar tuziladi.
2-jadval
Qoldiq, kg
Saqlash kunlari soni
Har kungi qoldiqlar miqdori, sentner
46450
4
1858
115379
8
9230
151569
15
22735
260000
12
31200
292155
17
49666
240000
1
2400
135500
1
1355
75100
6
4506
1784
—
—
JAMI
64
122950
Saqlash kunlari soni sentabrda — 15, oktabrda — 31, noyabrda — 18 kun, jami 64 kun tekshiriladi.
Har kungi qoldiqlar miqdori va kirim hajmi boʻyicha saqlashning oʻrtacha muddati aniqlanadi: 122950 : 3895 = 32 kun.
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga 3-ILOVA
Don va don mahsulotlari sifatidagi tafovut uchun reklamatsiyalar taqdim qilish
tartibi
1. Don va don mahsulotlari temir yoʻl va suv yoʻli transporti orqali korxonaga kelib tushganda, yukni tushirish vaqtida qabul qiluvchi korxona laboratoriyasida namuna olinadi va belgilangan tartibda analiz qilinadi.
2. Agar namunani analiz qilishda, joʻnatuvchi guvohnomalarida koʻrsatilgan sifatidan ruxsat berilgan chekinish normasidan ortiq tafovut aniqlansa, davlat vakolatli organi vakili korxonada boʻlmagan vaqtda sifatining oʻzgarishini kafolatlaydigan vazni kamida 2 kg oʻramdagi amaldagi standartga muvofiq ajratilgan don va moyli oʻsimliklar urugʻlarining oʻrtacha namunasi plombalanadi yoki tanlab olingan namuna dalolatnomasi bilan birga don sifati toʻgʻrisidagi guvohnoma nusxalarini surgʻuch muhr bilan muhrlaydi hamda qabul qiluvchining analiz kartochkasi bir sutkada davlat vakolatli organining laboratoriyasiga analiz qilish uchun yuboriladi yoki davlat vakolatli organi vakiliga mazkur maqsadlar uchun ushbu muddatlarda ular tomonidan korxonani borib koʻrganda davlat vakolatli organi vakiliga beriladi.
3. Davlat vakolatli organining laboratoriyasi korxona yuborgan namuna boʻyicha xulosani namunani olgandan keyin, dam olish kunlarini hisobga olmasdan, uch sutka muddatdan kechikmasdan berishi shart. Xulosani berish muddati bir vaqtda beshtadan koʻp namunalar kelib tushgan yoki kimyoviy analizlar oʻtkazish zaruriyati boʻlgan taqdirda 5 sutkagacha uzaytirilishi mumkin.
4. Don yoki moyli oʻsimliklar urugʻlari yetib kelgan vaqtda davlat vakolatli organi vakili korxonada boʻlganda, sifatida ruxsat berilgan chekinish normasidan ortiq tafovut laboratoriyada aniqlangan hollarda partiyalar boʻyicha tekshiruv analizlari davlat vakolatli organi vakili tomonidan amalga oshiriladi.
5. Kemalarda kelgan don partiyalari boʻyicha sifatida ruxsat berilgan chekinish normasidan ortiq tafovut mavjud boʻlganda, qayta namuna olish va donning sifatini aniqlash davlat vakolatli organi vakili ishtirokida, uning yoʻqligida esa qayta namuna olish ICHTL boshligʻi (laboratoriya mudiri) ishtirokida amalga oshiriladi hamda vakolatli davlat organi laboratoriyasiga analiz qilish uchun yuboriladi.
6. Urugʻlar sifatida namlik, begona aralashmalar va boshqa sifat tovar koʻrsatkichlari boʻyicha ruxsat berilgan chekinish normasidan ortiq tafovut boʻlganda urugʻlar uchun attestatlar va guvohnomalar davlat vakolatli organining sertifikatlari bilan almashtirilmaydi, davlat vakolatli organi vakiliga esa “namuna analizi uchun guvohnoma” beriladi.
7. Urugʻlar sifatida namlik, begona aralashmalar va boshqa sifat tovar koʻrsatkichlari boʻyicha tafovutlar toʻgʻrisidagi reklamatsiya dalolatnomalari tuziladi va joʻnatuvchi tomonidan odatdagi tartibda davlat vakolatli organi vakilining namuna analizi uchun guvohnomasini ilova qilgan holda yuboriladi.
8. Joʻnatuvchining ushbu guvohnomasi bilan kelib tushgan un yoki yorma sifatida ruxsat berilgan chekinish normasidan ortiq tafovut boʻlgan taqdirda, mahsulot sifatini analiz qilish va sifati toʻgʻrisida xulosa berish uchun yuk tushirilgandan keyin uch sutkadan kechikmasdan davlat vakolatli organi vakili chaqiriladi.
9. Reklamatsiya dalolatnomalari tuzilgan partiyalardan olingan don va mahsulotlar namunalari eʼtirozlar yakuniy koʻrib chiqilgunga qadar ularning sifati oʻzgarmasligiga kafolatlanadigan oʻramda va sharoitlarda davlat vakolatli organi laboratoriyalarida yoki qabul qiluvchi korxonalar laboratoriyalarida saqlanadi. Korxona laboratoriyalarida saqlanadigan namunalar sifat toʻgʻrisida xulosa bergan davlat vakolatli organi vakili tomonidan muhrlanadi.
10. Joʻnatuvchi va qabul qiluvchi korxonalar uchun majburiy hisoblanadigan davlat vakolatli organi xulosasi asosida reklamatsiya dalolatnomasi tuziladi hamda bir oy muddatda reklamatsiya dalolatnomasi, davlat vakolatli organining don mahsulotlari yuklab joʻnatgan korxonaga namuna analizi uchun bergan sertifikati va guvohnomasi bilan birga eʼtirozni yuboradi. Don mahsulotlari olingan joydagi korxona ayni bir vaqtda davlat vakolatli organiga reklamatsiya dalolatnomasining ikkinchi nusxasini yuboradi. Olingan reklamatsiya dalolatnomalari don va don mahsulotlari yuklab joʻnatgan joyi boʻyicha korxona maxsus jurnalda roʻyxatdan oʻtkaziladi va bir oy muddatda eʼtirozni koʻrib chiqadi. Don va mahsulotning sifati yomonlashishi yoki buzilishi yoʻlda sodir boʻlgan taqdirda, bu toʻgʻrida tijorat dalolatnomasi tuzilishi kerak.
11. Agar buzilish transport organlari aybi bilan (yukni oʻz vaqtida yetkazib bermasa, harakatdagi sostavning buzilishi va boshqalar) yuz bergan boʻlsa, zararni qoplash toʻgʻrisidagi eʼtiroz temir yoʻl yoki paroxodchilik boshqarmasiga taqdim etiladi.
12. Buzilishi yoki sifatining yomonlashishi yoʻlda joʻnatuvchi aybi bilan yuz bergan vaqtda, tijorat dalolatnomasi asosida eʼtiroz joʻnatuvchiga taqdim etiladi.
13. Qabul qiluvchidan kelib tushadigan don va mahsulot sifatidagi tafovutga reklamatsiya buxgalteriya tomonidan “Reklamatsiya dalolatnomalarini roʻyxatga olish kitobi”da roʻyxatdan oʻtkaziladi. Korxona rahbari tekshiruv oʻtkazadi va kelgusida sifatni toʻgʻri aniqlash choralarini koʻradi. Joʻnatuvchi korxona davlat vakolatli organi analizi bilan tasdiqlangan reklamatsiya dalolatnomasi asosida miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftariga tegishli oʻzgartirishlar kiritadi.
14. Davlat vakolatli organi rahbari olingan reklamatsiya dalolatnomalarini joʻnatuvchi korxona tomonidan miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftaridagi sifat koʻrsatkichlarini toʻgʻrilanganini tekshirish uchun joʻnatuvchi korxonaga biriktirilgan inspektorlarga beradi. Kelib tushgan don va don mahsulotlari qabul qiluvchi korxona laboratoriyasida yuklash vaqtida berilgan davlat vakolatli organining maʼlumotlar sertifikatlari bilan qilingan analizlarida sifatida ruxsat berilgan chekinish normalaridan ortiq boʻlgan tafovut aniqlangan hollarda don va don mahsulotlari yuklab joʻnatish joylarida berilgan davlat vakolatli organining sertifikatlari quyidagi tartibda almashtiriladi:
a) korxonada don va don mahsulotlari qabul qilish ularning sifati yoʻlda oʻzgarganligi tijorat dalolatnomasi bilan (vagonlar va kemalarning buzilishi, avariyalar, yuklarni yetkazib berish muddatlarining buzilishi va boshqalar) tasdiqlangan taqdirda, davlat vakolatli organi vakili tomonidan;
b) yoʻlda don va don mahsulotlari sifati oʻzgarishiga asos hisoblanmasa, boshqa barcha hollarda, davlat vakolatli organi rahbari yoki uning oʻrinbosari tomonidan;
v) davlat vakolatli organining sifat guvohnomalari yoki sertifikatlaridan norozi boʻlganda, don zararkunandalari bilan zaharlanishi boʻyicha faqat sifat toʻgʻrisidagi yangi hujjat berilmaydi, mazkur hujjatlarning orqa tomoniga esa don va don mahsulotlari bilan kelib tushgan davlat vakolatli organining sifat guvohnomasi va sertifikati davlat vakolatli organi vakili tomonidan zaharlanganlik toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi, inspektor imzosi va muhri bilan tasdiqlanadi hamda joʻnatuvchiga eʼtiroz taqdim etish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan dalolatnoma tuziladi.
15. Qabul qiluvchi sertifikatdan norozi boʻlganda davlat vakolatli organi vakili tomonidan don va don mahsulotlarini qabul qilish punktida partiyadan namuna olinishi lozim hamda sifati oʻzgarmasligi kafolatlanadigan oʻramda, davlat vakolatli organining norozilik sertifikati, qabul qiluvchi laboratoriyasining analiz kartochkasi va namuna olish dalolatnomasi bilan birga muhrlangan tarzda namuna olingandan keyin 24 soat mobaynida davlat vakolatli organi laboratoriyasiga joʻnatilishi kerak.
16. Agar davlat vakolatli organi vakili davlat vakolatli organi sertifikatlari bilan kelib tushgan idishdagi don va don mahsulotlarini tushirish vaqtida ishtirok etmasa, namunalar ular tomonidan davlat vakolatli organi sertifikatlari berilgan ushbu vagonlar va kemalarda mahsulotlar kelib tushganligini tasdiqlaydigan va tushirilgandan keyin sifatida oʻzgarishlar yuz bermagan ishonchli maʼlumotlar mavjud boʻlganda uch sutkadan kechikmasdan olinishi mumkin.
17. Sifatida belgilangan normalardan ortiq tafovutlar mavjudligi sababli, reklamatsiya dalolatnomalari ushbu Tartibda bayon qilingan tartibda tuziladi.
18. Qabul qiluvchi korxona don va don mahsulotlari sifati boʻyicha eʼtiroz taqdim qilish vaqtida joʻnatuvchi korxonaga norozilik sertifikati oʻrniga berilgan davlat vakolatli organi sertifikatining dublikatini yuboradi, sertifikatning birinchi nusxasini esa oʻzida qoldiradi.
19. Temir yoʻl va suv yoʻli orqali Aralash tashishda sifatdagi tafovut uchun reklamatsiya don vagonlarga bitta joʻnatuvchi tomonidan yuklab joʻnatilgan, bitta kemaga yuklangan, vagonlarga yuklab tushirishda bitta manzilga yoʻnaltirilgan va qabul qiluvchilar tomonidan belgilangan oʻrtacha hisoblangan sifat koʻrsatkichlari ushbu joʻnatuvchining ruxsat berilgan chekinish normalaridan ortiq tafovut barcha vagonlarda mavjud boʻlgan hollarda taqdim qilinishi mumkin.
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga 4-ILOVA
Don mahsulotlari tarmogʻi korxonalarida donni tozalash, qayta ishlash va makkajoʻxorini kalibrlashda olinadigan mahsulotlar
tasnifi
Don mahsulotlari korxonalarida donni tozalash, qayta ishlash va makkajoʻxorini kalibrlashda olinadigan mahsulotlar va chiqitlar quyidagilarga boʻlinadi:
I. Asosiy mahsulotlar
a) oziq-ovqat, yem-xashak (shu jumladan donning turli oʻsimliklar bilan tabiiy aralashmalari) va urugʻlik don;
b) un;
v) yorma.
II. Qoʻshimcha mahsulotlar
a) standart boʻyicha asosiy donga yoki don aralashmasiga tegishli boʻlgan, tarkibida 50 foizdan ortiq — 70 foizgacha oziq-ovqat (shu jumladan yormaga oid), yem-xashak va dukkakli oʻsimliklar donlari boʻlgan dastlabki qayta ishlashdan keyingi don aralashmasi;
b) standart boʻyicha asosiy donga yoki don aralashmasiga tegishli boʻlgan, tarkibida 70 foizdan ortiq — 85 foizgacha oziq-ovqat (shu jumladan yormaga oid), yem-xashak va dukkakli oʻsimliklar donlari boʻlgan dastlabki qayta ishlashdan keyingi don aralashmasi;
v) un va yorma ishlab chiqarishda olinadigan yembop un;
g) kepak;
d) yanchilgan yembop tariq-suli, noʻxat oqshogʻi, yorma ishlab chiqarishda olinadigan grechixa kepagi, shuningdek 2,5 mm diametr teshikli gʻalvirdan oʻtadigan yanchilgan makkajoʻxori doni;
e) dondan un yoki yorma chiqadigan murtak.
III. Chiqitlar
Birinchi toifa:
a) tarkibida 30 foizdan ortiq — 50 foizgacha don boʻlgan don chiqitlari;
b) tarkibida 10 foizdan ortiq — 30 foizgacha don boʻlgan don chiqitlari;
v) un qoqindilari va un uyumi;
g) qoqib tushirilgan (oq) un changi.
Ikkinchi toifa:
a) tarkibida 2 foizdan ortiq — 10 foizgacha don boʻlgan don chiqitlari;
b) makkajoʻxori soʻtasi oʻzagi, makkajoʻxori poʻsti, noʻxat qovuzi, suli va arpaning yumshoq qovuzi, toʻpon
v) qoqib tushirilgan kulrang un changi.
Uchinchi toifa:
a) tarkibida koʻpi bilan 2 foiz don boʻlgan donni tozalashdan olingan chiqitlar (separatorning qabul qilish elagidan kirishi, separatorning pastki elagi orqali oʻtishi), mayda somon boʻlaklari;
b) guruch, tariq, grechixa, qattiq suli va arpa qovuzi, aspiratsion va qoqib tushirilgan qora un changi;
v) makkajoʻxori qobigʻi.
Izohlar:
1. Quyidagilar dastlabki qayta ishlashdan olingan don aralashmasidagi donlar va chiqitlar hisoblanadi: standart boʻyicha ushbu oʻsimliklarda asosiy donga yoki don aralashmasiga tegishli boʻlgan oziq-ovqat (shu jumladan yormaga oid), yem-xashak va dukkakli oʻsimliklar doni.
Qoʻshimcha mahsulotda dastlabki qayta ishlashdan olingan don aralashmasi, shuningdek chiqitlarda standart boʻyicha ushbu oʻsimliklarda asosiy donga yoki don aralashmasiga tegishli boʻlgan 10 foizdan ortiq bugʻdoy, javdar doni yoki 20 foizdan ortiq boshqa oʻsimliklar doni mavjud boʻlganda, ushbu don aralashmasi va chiqitlar ulardan asosiy donni ajratib olish maqsadida qoʻshimcha qayta ishlanishi lozim.
2. Qoqib tushirilgan un changiga sifat jihatidan qoqib tushirilgan (oq, kulrang va qora) un changiga oʻxshash, choʻtkali va boshqa mashinalarda donni tozalash vaqtida hosil boʻladigan don uni qoʻshib hisoblanadi.
3. Ushbu tasniflarda nazarda tutilgan asosiy va qoʻshimcha mahsulotlar sifati jihatidan amaldagi davlat standartlari talablariga mos kelishi kerak.
Don va don mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, ichki tashish, qayta ishlash va sotishning dastlabki hisobini yuritish va hujjatlar bilan rasmiylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga 5-ILOVA
Miqdor-sifat boʻyicha hisobga olishni tekshirish, tozalash dalolatnomalarini koʻrib chiqish va tasdiqlash
tartibi
1. Davlat vakolatli organi tomonidan don, mahsulotlar va chiqitlar sifatini aniqlash, hujjatlarda uning yozilishi, miqdor-sifat boʻyicha hisobga olishning yuritilishi, davlat resurslariga xarid qilingan don mahsulotlari partiyalarining tozalash dalolatnomalari oʻz vaqtida tuzilishining toʻgʻriligi boʻyicha korxonalar tekshirilayotgan vaqtda, korxona davlat vakolatli organi vakillariga ularga zarur boʻlgan barcha hisobot maʼlumotlarini, dastlabki hujjatlar, jurnallar va boshqa materiallarni berishi shart.
2. Davlat vakolatli organi vakili tozalash dalolatnomalarini bevosita korxonalarda koʻrib chiqishi lozim. Korxonaning chaqirigʻi olinganda vakil chaqiriq olinishi bilan 5 kun muddatdan kechikmasdan kelishi shart. Tozalash dalolatnomalarini tuzish kechikkan taqdirda vakolatli davlat organi vakili ularni rasmiylashtirish muddati toʻgʻrisida korxona rahbariga bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatma beradi.
Davlat vakolatli organi tomonidan tozalash dalolatnomasini koʻrib chiqish muddati 15 kundan oshmasligi kerak.
3. Davlat vakolatli organi tomonidan rasmiylashtirish va toʻldirish qoidalari buzilgan holda berilgan tozalash dalolatnomalari korxonaga qaytarilgan taqdirda, tozalash dalolatnomasini qayta koʻrib chiqish va toʻldirish hamda 5 kun mobaynida taqdim qilish zarur.
4. Tozalash dalolatnomalarini koʻrib chiqishda davlat vakolatli organi vakili quyidagilarga majbur:
a) tozalash dalolatnomasida nazarda tutilgan barcha koʻrsatkichlar va tegishli imzolar mavjudligini tekshirish;
b) tozalash dalolatnomasining miqdor va sifat koʻrsatkichlarini hisobga olish va dastlabki hujjatlar maʼlumotlari boʻyicha tanlab tekshirish.
Hisobga olishda xatolar aniqlanganda davlat vakolatli organi vakili ishtirokida korxonaning hisoblovchi xodimlari tomonidan tekshiruv oʻtkaziladi.
v) yaroqsiz chiqitlarni qayta ishlash dalolatnomasini va ularni yoʻq qilish dalolatnomasini, chiqitlarning don hisobidan toʻgʻri chiqarilishini tekshirish, yakunlarni miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftari boʻyicha sahifama-sahifa tanlab tekshirishni amalga oshirish;
g) saqlash vaqtida sifati yaxshilanishi hisobiga hamda tabiiy kamayish normalari hisobiga vaznidagi kamayishni hisobdan chiqarish toʻgʻrisida komissiya taklifining toʻgʻriligini tekshirish;
d) omborni tozalash boʻyicha moddiy javobgar shaxsning izohini va komissiyaning xulosasini koʻrib chiqish.
5. Notoʻgʻri tuzilgan, notoʻgʻri rasmiylashtirilgan tozalash dalolatnomalari hamda tuzatilgan va oʻchirib yozilgan dalolatnomalar qaytadan tuzilishi kerak. Tozalash dalolatnomalari davlat vakolatli organi vakilining koʻrsatmasiga muvofiq va u belgilagan muddatda komissiya tomonidan qayta tuziladi.
6. Davlat vakolatli organi vakili tekshirish natijalariga koʻra va tozalash dalolatnomasi maʼlumotlari boʻyicha quyidagilar toʻliq bayon qilingan xulosa tuzadi:
a) kirim va chiqim hujjatlari boʻyicha miqdor-sifat boʻyicha hisobga olish daftarlaridagi yozuvlar bilan tozalash dalolatnomasining miqdor va sifat koʻrsatkichlarining muvofiqligi;
b) saqlash vaqtida namlikning kamayishi, begona aralashmalar va tabiiy kamayish normalari hisobiga hisobdan chiqarilishi kerak boʻlgan don va mahsulotlar vaznidagi kamayish. Saqlash vaqtida don va don mahsulotlarini oʻgʻirlash yoki ularning buzilish holatlari aniqlangan partiyalar boʻyicha materiallar tergov organlariga beriladi, ushbu tozalash dalolatnomasi sud qarori asosida koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi;
v) don va mahsulotning ortiqcha miqdori yoki kamomad miqdorining belgilangan normalar va sifatini yaxshilash doirasida kamayishdan ortigʻi hamda kamomadni hisobdan chiqarishga rad etish sabablari.
7. Tozalash dalolatnomasi boʻyicha xulosalar tuzishda davlat vakolatli organi vakili ushbu Tartibga amal qiladi.
Tozalash dalolatnomasining bitta nusxasi korxonada saqlanadi, ikkita nusxasi esa davlat vakolatli organiga yuboriladi, uning bitta nusxasi tasdiqlangandan keyin korxonaga qaytariladi.
Davlat vakolatli organi rahbari tozalash dalolatnomasini koʻrib chiqishi va davlat vakolatli organining xulosasi bilan birga dalolatnoma olgandan keyin oʻn kun muddatdan kechikmasdan uning boʻyicha qaror qabul qilishi shart.
Tozalash dalolatnomasi yuzasidan notoʻgʻri xulosa berganligi uchun davlat vakolatli organi vakillari belgilangan tartibda javob beradilar.
Davlat vakolatli organi vakilining xulosasi yuzasidan eʼtirozlar mavjud boʻlganda ularni korxonalar rahbarlari va moddiy javobgar shaxs ularga yozma shaklda davlat vakolatli organiga yuboriladigan tozalash dalolatnomasiga ushbu eʼtirozlarni ilova qilishi shart boʻlgan vakolatli davlat organi vakiliga beradilar.
8. Korxonalarga davlat vakolatli organi rahbari tomonidan hisobdan chiqarish tasdiqlanmasdan, saqlash vaqtida sifatini yaxshilash va kamayish normalari hisobiga don va mahsulotning (shu jumladan qoʻshimcha mahsulotlar, oʻtlar urugʻlari) kamayishini hisobdan chiqarish taqiqlanadi.
Tozalash dalolatnomasi yuzasidan davlat vakolatli organi vakilining xulosasi asosida qabul qilingan davlat vakolatli organi rahbarining qarori korxonalarda saqlash vaqtida namlikning kamayishi, begona aralashmalar va tabiiy kamayish normalarining kamayishi hisobiga don va mahsulot kamayishini hisobdan chiqarish uchun yagona hujjat hisoblanadi.
Tozalash dalolatnomasi yuzasidan davlat vakolatli organi vakilining xulosasi va davlat vakolatli organi rahbarining qarori bilan korxona bosh buxgalteri moddiy javobgar shaxsni imzo qoʻydirgan holda tanishtirishi shart. Davlat vakolatli organi vakili talabiga koʻra korxona rahbari tozalash dalolatnomasiga taalluqli maʼlumotlar va hujjatlarni taqdim qilishi shart.
9. Tozalash dalolatnomasi boʻyicha aniqlangan kamomadni bitta yoki bir nechta moddiy javobgar shaxslarda bitta va oʻsha korxonaning oʻzida saqlanadigan ushbu yoki boshqa oʻsimliklar (shu jumladan standart vaznli qoplarga solingan mahsulotlar ham) donining ortiqchasi bilan qoplashga, kamomad va ortiqcha hosil boʻlgan don yoki mahsulot partiyalari oʻrtasida bogʻliqlik mavjud boʻlganda ruxsat berilishi mumkin.
Bunda donning (xom ashyoning) kamomadini un, yorma va omixta yemning ortiqchasi bilan qoplashga ruxsat berilmaydi, teng ravishda don va boshqa xom ashyo turlari kamomadini mahsulotning (omixta yemning) ortiqchasi hisobiga qoplashga ruxsat berilmaydi.
10. Omixta yem korxonalarida don kamomadini dondan olinmagan xom ashyoning ortiqchasi bilan qoplash taqiqlanadi.
11. Davlat vakolatli organi rahbari korxona rahbarining asoslangan iltimosnomasiga koʻra va davlat vakolatli organi vakilining xulosasiga binoan, bitta korxonada bitta yoki bir nechta moddiy javobgar shaxslarda saqlanadigan don va mahsulotning ikkita yoki bir nechta partiyalariga, agar don yoki mahsulotning ushbu partiyalari oʻzaro bogʻliq boʻlsa, bitta tozalash dalolatnomasi tuzishga ham ruxsat berish huquqiga ega. Bunda operatsiya oldingi xatlovda zarur darajada amalga oshirilgan va tasdiqlangan aylanmaga tegmagan holda bitta xatlov davrida hisobga olinishi kerak.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 22-son, 191-modda; 2008-y., 52-son, 515-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son; 16.09.2024-y., 09/24/577/0722-son; 04.06.2025-y., 09/25/345/0491-son)
