Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Марказий банк Бошқаруви қарор қилади:

1. Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома (янги таҳрирда) иловага мувофиқ тасдиқлансин.

«Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома»ни тасдиқлаш тўғрисидаги 2003 йил 17 майдаги 10/2-сонли қарори (2003 йил 1 август, рўйхат рақами 1263 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2003 йил, 15-сон);

«Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома»га ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги 2005 йил 12 мартдаги 3-А/3-сонли қарори (2005 йил 29 март, рўйхат рақами 1263-1 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил,12-13-сон, 98-модда);

«Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисидаги 2005 йил 20 августдаги 18/6-сонли қарори (2005 йил 28 сентябрь, рўйхат рақами 1263-2 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 39-сон, 302-модда).

Ушбу Йўриқнома Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида» (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 й., 12-сон, 247-модда), «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1996 й., 5-6-сон, 54-модда) қонунлари ва бошқа қонун ҳужжатлари асосида ишлаб чиқилган бўлиб, тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, касса операцияларини амалга ошириш, пул тушумини инкассация қилиш, қимматликларни ташиш ва уларни сақлашнинг ягона тартибини белгилайди.

16. Бошқарма (бўлим) ходимлари бир йилда камида бир маротаба ўз тасарруфидаги банк филиалларида амалий ёрдам кўрсатиш мақсадида текшириш ўтказишлари ҳамда иш жараёнида йўл қўйилган хато ва камчиликларни ушбу Йўриқнома талабларига биноан текшириш давомида бартараф этишлари лозим. Банкларда касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташиш бўйича текширув ўтказиш услуби мазкур Йўриқноманинг 6-иловасида кўрсатиб ўтилган.

23. Мижозларга касса хизматини кўрсатиш учун банклар Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармасига касса хизматини кўрсатиш бўйича рухсатнома бериш ҳақида ушбу Йўриқноманинг 14-иловасида кўрсатилган шаклдаги пул сақлаш омборининг тўлдирилган паспорти ва тегишли ҳужжатларни Марказий банкнинг меъёрий ҳужжатларида ўрнатилган тартибда тақдим этадилар.

Муҳр ва штампларни йўқ қилиш ишлари «Муҳрлар ва штампларни тайёрлаш, сақлаш ва улардан фойдаланиш тартиби тўғрисида»ги низом (рўйхат рақами 1077, 2001 йил 27 октябрь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2001 йил, 20-сон) талаблари асосида амалга оширилади.

27. Қимматликларни сақлаш ва улар бўйича операциялар ўтказиш билан боғлиқ бўлган моддий жавобгарлик ушбу Йўриқноманинг 3-иловасида келтирилган тўлиқ шахсий моддий жавобгарлик тўғрисидаги намунавий шартномага асосан банкнинг касса мудири зиммасига юклатилади. Зарур бўлган ҳолларда кўрсатиб ўтилган вазифалар банк раҳбарининг фармойишига асосан касса операциялари бошқармаси (бўлими) бошлиғи зиммасига юклатилиши мумкин.

55. Агар пуллар полиэтилен пакетларга жойланадиган бўлса, пулларнинг дасталари битта кўндаланг бандероль билан ўралади ва уларга оддий бандеролларга қўйилиши лозим бўлган ҳамда ушбу Йўриқноманинг 49-бандида қайд этиб ўтилган реквизитлар қўйилади. Пулларни ўраб-боғлаш жараёнида эса 54-бандда қайд этиб ўтилган тартибда реквизитлар қўйилган накладкалардан фойдаланилади. Пул боғламлари дасталарни шакллантирган кассир томонидан пакетга жойлаштирилади ва полиэтилен пакетларни пайвандлаб, ёпиштирувчи (мультивак ва ҳ. к.) аппарат ёрдамида ёпиштирилади ҳамда аппаратга ўрнатилган клише орқали пакетнинг ҳар икки чокига банк номи, унинг коди ва кассирнинг шахсий коди қўйилади.

64. Тангали қопларда нотўғри қўйилмалар аниқланган тақдирда, ушбу Йўриқноманинг 316-банди талабларига амал қилиниши шарт. Далолатномага танга солинган қоп, ёрлиқ ва албатта, қоп тикилган иккала бутун (оқ ва қизил) иплар илова қилиниши керак.

70. Мижозлардан нақд пуллар уларнинг банк ҳисобварақларига кирим қилиш учун мазкур Йўриқноманинг 5-иловасида келтирилган 001-шаклдаги нақд пул қўйиш эълонлари бўйича, бошқа турдаги бир марталик тўловларни қабул қилиш эса 4-иловада белгиланган 008-шаклдаги кирим касса ордери орқали 44-иловада кўрсатилган 004-шаклдаги квитанцияни бериш билан амалга оширилади.

Барча бир марталик тўловлар 002-Ш-ТХ-шаклдаги бланкалар ёрдамида амалга оширилади. Бланка шакли мазкур Йўриқноманинг 49-иловасида келтирилган. Бланка хабарномасининг биринчи қисми банкнинг кунлик касса ҳужжатларига тикиб қўйилади, иккинчи қисми эса мижозга берилади. Жисмоний шахслар солиқ тўловларини тўлашда, махсус тўлов бланкаси (мазкур Йўриқноманинг 50-иловаси)дан фойдаланишлари лозим. Тўлов бланкаси уч қисмдан — хабарнома, патта ва кирим ордеридан иборат. Кирим ордери кунлик касса ҳужжатларига тикилади, патта солиқларни тўлаган жисмоний шахсларга берилади ва хабарнома тегишли туман (шаҳар) давлат солиқ инспекцияси ходимлари (мутахассислари)га уларнинг сўровларига мувофиқ тақдим қилинади».

73. Мижозлар банк ҳисобварақларига нақд пул қўйишларидан аввал бухгалтерия ходимлари ҳужжатларни «Ўзбекистон Республикаси банкларида бухгалтерия ҳисобини юритиш ва бухгалтерия ишларини ташкил қилиш тартиби тўғрисидаги йўриқнома»да (рўйхат рақами 1834, 2008 йил 11 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2008 йил, 28-сон, 276-модда) кўрсатиб ўтилган тартибда олдиндан текшириб чиқадилар ва расмийлаштирадилар.

Кирим ҳужжатлари бухгалтерия ходимига берилади. Бухгалтерия ходими касса журналидаги дастлабки кўрсатилган суммани ўчиради ва қўйилган пулнинг янги суммасини ёзиб, қайтадан қабул қилиб олган ҳужжатларни расмийлаштиради ва уларни кассага жўнатади. Ишдан чиққан 004-шаклдаги квитанциялар ушбу Йўриқноманинг 79-бандида кўрсатилган тартибда сақланади, кирим ҳужжатлари эса йўқ қилинади.

80. Тўловга яроқсиз бўлган пулларнинг мавжудлиги аниқланган тақдирда, кассир уни текшириш учун касса мудирига бериши шарт. Ушбу пулларнинг тўловга яроқсиз эканлиги тасдиқланган ҳолда, уларга банк номи туширилган муҳр ҳамда шу қарорни қабул қилган шахс имзоси қўйилади ва «Алмаштириб бериш рад этилди» деган муҳр босилиб, пул эгасига қайтарилади ёки мижоз хоҳишига кўра, ушбу Йўриқноманинг 197-бандида кўрсатилган тартибда экспертизага топширилади.

Қалбаки пуллар аниқланган тақдирда, кассир бу ҳақда дарҳол касса операциялари бўлими бошлиғи (касса мудири)га ва банк бошқарувчисига хабар қилиши, келгусида эса ушбу Йўриқноманинг 203-бандида кўрсатиб ўтилган талабларга биноан иш тутиши лозим.

Қўйилган пул суммасида бундай пуллар ҳисобга олинмайди, балки мижозга етмаётган тўловга яроқсиз ёки қалбаки пул суммаси ўрнини қоплаш (тўлаш) ёки амалда қабул қилинган тўловга яроқли пул суммаларига ушбу Йўриқноманинг 78-бандида қайд этиб ўтилган тартибда бошқа кирим ҳужжатини тўлдириш (тузиш) таклиф этилади.

81. Кассир касса мудиридан қабул қилиб олган ва топширган пул суммаларини ҳар куни ўзининг мазкур Йўриқноманинг 13-иловасида келтирилган 155-шаклдаги китобига ёзиб бориши шарт.

82. Банк амалиёт куни охирида қабул қилиб олинган ҳужжатлар асосида кирим кассасининг ҳар бир кассири 109-шаклдаги маълумотнома тузади ва ундаги суммани ўзи қабул қилиб олган пул суммаси билан солиштиради. Маълумотнома кассир томонидан имзоланади ва унда кўрсатилган касса айланмалари (оборотлари)ни бухгалтерия ходимларининг касса журналларидаги ёзувлари билан солиштиради. Солиштириш кассирнинг 109-шаклдаги маълумотномага бухгалтерия ходимининг имзоси қўйилиши ва кассирлар томонидан эса бухгалтериянинг кирим касса журналларига имзо қўйилиши билан расмийлаштирилади. Маълумотноманинг шакли мазкур Йўриқноманинг 12-иловасида келтирилган.

84. Банк амалиёт куни мобайнида қабул қилинган пулни кассир ушбу Йўриқноманинг IV-бобида белгиланган тартибда дасталайди ҳамда кирим ҳужжатлари ва 109-шаклдаги маълумотнома билан бирга касса мудирига 155-шаклдаги китобга имзо қўйдириб топширади.

а) хўжалик юритувчи субъектларга — ушбу Йўриқноманинг 45-иловасида белгиланган шаклдаги пул чеклари бўйича;

б) банкдан кредит олган жисмоний шахсларга, қарз олувчиларга, пенсионерларга мазкур Йўриқноманинг 11-иловасида келтирилган чиқим касса ордерлари бўйича берилади. Банкларнинг бошқарув аппарати эҳтиёжлари ва бошқа сарф-харажатлар учун бериладиган пулларни чиқим қилиш ҳам айнан шу тартибда амалга оширилади.

в) омонатчиларга омонатлар бўйича фоизлар тўлаш ҳамда омонатни қайтариш омонат кассалари орқали Ўзбекистон Республикаси банкларида депозит операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги йўриқнома (рўйхат рақами 2711, 2015 йил 26 август) талаблари бўйича.

89¹. Банк пластик карталаридан фойдаланган ҳолда чиқим амаллари бажарилганда, автомат тарзда шакллантирилиб чоп этиладиган слип чиқим касса ордерларига тенглаштирилади. Кун охирида банк кассасидаги терминал орқали жисмоний шахсларнинг банк пластик карталаридан чиқим қилинган нақд пуллар умумий суммасига чиқим касса ордери расмийлаштирилади. Бунда, банк пластик карталари орқали бажарилган ҳар бир амаллар суммаси мазкур Йўриқноманинг 231-бандида қайд қилинган ахборотлар тасмасига киритилиши лозим.

91. Банкнинг пул сақлаш омбори очилганидан сўнг, касса мудири, филиал бошқарувчиси ва бош бухгалтер иштирокида айланма кассадаги нақд пул қолдиқлари қайта саналади. Нақд пул қолдиғи мазкур Йўриқноманинг 40-иловасида келтирилган 120-шаклдаги китобнинг маълумотларига мос келишига ишонч ҳосил қилинганидан сўнг, касса мудири кассирларга чиқим операцияларини бажариш учун зарур бўлган пул суммасини, ҳисоб бериш шарти билан ўзининг 155-шаклдаги китобига имзо қўйдирган ҳолда беради. Тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган пул боғламлари накладкалардаги маълумотларга қараб текширилади, тўлиқ бўлмаган дасталардан иборат боғламлар эса бирма-бир қайта саналиб (қайта санаш касса мудири томонидан тайинланган касса ходимларидан бирининг кузатуви остида амалга оширилиши мумкин) қабул қилинади.

Бундай ҳолларда чиқим кассаси кассири берилаётган пул боғламларидаги пломбаларни ёки кафолат чокларини кесмайди, балки, пломбалар, тугунлар, бандероллар ва ҳоказолар тўлиқ сақланишини кузатиб туради. Пул дастасидан ортиқча ёки камомад чиққан ҳолда икки нусхада мазкур Йўриқноманинг 31-иловасида кўрсатилган 145-шаклдаги далолатнома, агарда тўловга яроқсиз ва қалбаки пуллар аниқланса, 145а-шаклдаги далолатнома тузилади. Далолатноманинг биринчи нусхаси кунлик касса ҳужжатларига тикилади, унинг иккинчи нусхаси бухгалтерия ўтказмаларини амалга ошириш учун бухгалтерияга юборилади. Бунда барча бандероллар, пломбали ўрам материали ёки полиэтилен пакет ва пули тўғри чиқмаган дастанинг устки накладкаси, шунингдек танга солинган қопнинг ёрлиғи пломбали ўрам билан бирга тўлиқ сақланиб қолади.

109. Банк амалиёт куни охирида кассир, ҳисобдорлик асосида қабул қилинган суммани, чиқим ҳужжатларидаги суммага ва пул қолдиғига таққослаб кўрганидан сўнг, мазкур Йўриқноманинг 35-иловасида келтирилган 110-шаклдаги ҳисобот маълумотномасини тузиб имзолайди ва унда кўрсатилган касса айланмаларини банк бухгалтерияси ходимларининг касса журналларидаги ёзувлари билан таққослайди. Таққослаш кассир томонидан чиқим касса журналига имзо қўйиши ва бухгалтерия ходимларининг кассир маълумотномасига қўйилган имзолари билан расмийлаштирилади.

110. Кассанинг чиқим айланмалари мазкур Йўриқноманинг 36-иловасида келтирилган 111-шаклдаги касса айланмалари ҳақидаги жамлама маълумотномага умумий сумма бўйича киритилади.

117. Кассир нақд пулли қопларни мижозларга беришни ушбу Йўриқноманинг 97-бандига мувофиқ амалга оширади. Берилаётган қоплардан пломбалар қирқиб олинмайди.

122. Инкассаторлар пул тушуми солинган халта (қоп)ларни топшираётган вақтда мазкур Йўриқноманинг 19-иловасида келтирилган ушбу халталарга берилган 006-шаклдаги юк хатларини, 32-иловада кўрсатилган 107-шаклдаги ташриф варақларини ва бўш халта (қоп)ларнинг сони ҳамда 8-иловада келтирилган йўналиш бўйича инкассаторларга бериладиган бўш халталар ва ташриф варақларининг сони тўғрисидаги маълумотномани юк хатлари билан ташриф варақаларидаги ёзувлар бир-бирига мос келишини текшириш учун кечки кассанинг назоратчи-бухгалтерига тақдим этади. Инкассаторлардан қабул қилиб олиниши керак бўлган халталар (қоплар) мазкур Йўриқноманинг 7-иловасида келтирилган қабул қилиб олинган нақд пулли халта, қоп ҳамда бўш халталарни қайд этиш бланкасида 2 нусхада тўлдирилиб, рўйхатга олинган юк хатларини кассирга беради.

Шундан сўнг, назоратчи-бухгалтер инкассаторлар томонидан кассага топширилган халта (қоп)ларнинг сонини маълумотномада (8-илова) кўрсатилган рақамига мос келишини текширади ва ташриф варақларини инкассаторларга қайтариб беради.

б) пломбирлар изининг аниқлиги ва тасдиқланган намуналарига мос келишини (ушбу Йўриқноманинг 355-банди);

125. Ҳар бир йўналиш (кириб ўтиш) бўйича халта (қоп)ларни қабул қилиб бўлганидан сўнг, кассир, назоратчи-бухгалтер, катта инкассатор ва йиғувчи инкассаторлар бланканинг (7-илова) иккала нусхасига имзо қўядилар. Биринчи нусхасига қимматликларни топширган инкассаторлар бригадасининг муҳри (штамп) босилади, иккинчи нусхасига эса кечки кассанинг муҳри босилган ҳолда, назоратчи-бухгалтер томонидан бригаданинг катта инкассаторига берилади. Муҳр кечки касса кассирига бириктирилган бўлиб, унда сақланиши шарт.

126. Кассир йўналиш (кириб ўтиш) бўйича қабул қилинган халта (қоп)ларни назоратчи-бухгалтернинг кузатуви остида пул сақлаш омбори (сейф)га жойлайди. У назоратчи-бухгалтер билан бирга бланкада (7-илова) кўрсатилган халта (қоп)лар сонини йўналиш бўйича қабул қилиб олинган халталар сони билан солиштиради ва қабул қилинган барча халталар пул сақлаш омбори (сейф)га жойланганлигига ишонч ҳосил қилгач, пул сақлаш омборини (сейф) иккита калит билан қулфлаб, иккита сурғучли муҳр билан муҳрлайдилар.

129. Барча йўналишлар бўйича қабул қилинган пулли халта (қоп)лар ва бўш халталарнинг умумий сони тўғрисидаги маълумотнома (10-илова) икки нусхада тузилади.

а) пул тушуми солиниб инкассация қилинган халталар ва уларга берилган юк хатлари, шунингдек бўш халталар қайта санаш кассасига ушбу Йўриқноманинг 144 — 146-бандларида белгиланган тартибда топширадилар;

б) махсус кассаларнинг нақд пул солинган қоп (халта)лари ва уларга берилган юк хатлари касса мудирига маълумотноманинг (10-илова) ҳар иккала нусхасига имзо қўйдирган ҳолда топширади.

136. Агар махсус кассадан қабул қилинган нақд пулни, кечки кассанинг иш шароитига кўра, касса мудирига топширишнинг иложи бўлмаса, нақд пулли халта (қоп)лар кечки касса ходимлари томонидан 155-шаклдаги китобга имзо қўйдирган ҳолда, қайта санаш кассасига бошчилик қилаётган назоратчи кассирга — кейинчалик ушбу Йўриқноманинг 134-135-бандларига мувофиқ касса мудирига бериш учун топширилади. Бундай ҳолда касса мудири халта (қоп)ларни қайта санаш кассасининг назоратчи кассири ҳузурида очади.

144. Назоратчи ёки бригада назоратчиси нақд пулли халталар билан уларга тегишли бўлган юк хатларини кечки касса кассири ва назоратчи-бухгалтеридан маълумотноманинг (10-илова) иккала нусхасига имзо қўйган ҳолда қабул қилиб олади.

145. Бригада назоратчиси халталарни бланкалар (7-илова) ҳамда юк хатлари бўйича ушбу Йўриқноманинг 124-бандида кўзда тутилган тартибда мустақил равишда қабул қилиб олади. Халталарни қабул қилиш-топшириш вақтида хонада бегона шахсларнинг бўлиши қатъиян тақиқланади.

Шундан сўнг, кечки касса кассири бўш инкассация халталари, бланкалар (7-илова), маълумотнома (8-илова), халтанинг рақамлари қабул қилиб олинган нақд пулли халта, қоп ҳамда бўш халталарни қайд этиш бланкасида (7-илова) кўрсатилган рақамига мос келишини текшириш учун қайта санаш кассасига раҳбарлик қилувчи назоратчи кассирга беради.

146. Банк амалиёт куни давомида инкассация ходимлари томонидан келтирилган нақд пул солинган халталарни бригада назоратчиси томонидан ушбу Йўриқноманинг 124-бандида белгиланган тартибда бухгалтерия томонидан ажратилган назоратчи-бухгалтер иштирокида қабул қилиб олинади. Бундай ҳолларда бланканинг (7-илова) иккинчи нусхаси қайта санаш кассаси назоратчисининг муҳри билан муҳрланади. Муҳр назоратчига бириктирилган бўлиб, унда сақланиши шарт. Банк амалиёт куни мобайнида қабул қилинган нақд пулли халта(қоп)лар ва бўш халталар тўғрисидаги маълумотнома (10-илова) бир нусхада тузилади.

148. Бригада назоратчиси томонидан халталар ва қайта саналган пулларнинг натижалари ҳақидаги ҳисобот 176-шаклдаги назорат қайдномаларида олиб борилади (15-илова).

156. Кассир санаб бўлган пулларни ўзининг стол тортмасига солиб қўяди ҳамда чекларнинг сони ва суммаларини 175-шаклдаги назорат варағида (21-илова) қайд этиб, ҳисоб бригадасининг назоратчисига имзо қўйдирган ҳолда беради.

Назоратчи томонидан кассирларга берилган халталардаги пуллар қайта санаб бўлинганидан сўнг, ушбу пуллар йўриқноманинг IV-бобида қайд этилган тартибда дасталанади ва ўраб-боғланади.

160. Маблағлар олдиндан мижоз ҳисобварағига ўтказилган ҳолда, қайта санаш вақтида улар томонидан халталарга солинган пулларнинг нотўғри қўйилганлиги (ортиқча, камомад, тўловга яроқсиз, қалбаки) аниқланса, кассир бу ҳақда алоҳида далолатнома (17-илова) тузади ва ушбу далолатнома бухгалтерия ходимларига мижоз ҳисобварағидаги ўтказмани тартибга келтириш учун асос бўлиб ҳисобланади.

161. Банк томонидан ушбу Йўриқноманинг 155-бандида кўрсатиб ўтилган сабабларга кўра, қабул қилиниши мумкин бўлмаган чеклар, хўжалик юритувчи субъектга қайтариб берилади.

163. Қайта санаш вақтида аниқланган камомад, ортиқча, (тўловга яроқсиз, қалбаки) пуллар қайта санаш кассасида ҳар бир хўжалик юритувчи субъект бўйича алоҳида дафтарда, шунингдек халтага нотўғри қўйилган тушумларни аниқлаган ҳар бир кассир бўйича эса алоҳида китобга (39-илова) қайд этилади.

165. Қайта санаш вақтида аниқланган тўловга яроқсиз ва қалбаки пуллар ҳамда тангалар учун ўша халтага тегишли бўлган илова қайдномаси ва халтадаги юк хатига далолатнома тузилиб, унда ҳар бир пулнинг серия ва рақамлари, қиймати ҳамда тангалар суммаси кўрсатилади. Тўловга яроқсиз пулларга «Алмаштириб бериш рад этилди» деган муҳр босилиб, унда банк номи, сана ва ушбу қарорни қабул қилган шахснинг имзоси кўрсатилади (1-илова).

166. Далолатномада қайд этилган пул ва тангалар қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи ходимга берилади. Ушбу ходим хўжалик юритувчи субъектнинг халталарида аниқланган тўловга яроқсиз ва қалбаки пулларнинг қиймати ва уларнинг рақами ёки тангалар суммаси бўйича қабул қилинганлиги юзасидан маълумотнома тузади. Тузилган маълумотнома банк (банк филиали)нинг бош бухгалтерига юборилади ва банк (банк филиали)нинг бош бухгалтери 003-шаклдаги кирим ордерини (20-илова) расмийлаштиради ҳамда тўловга яроқсиз ёки қалбаки пулларни 90145 — «Тўловга яроқсиз банкнот ва тангалар» ҳисобварағида «донаси 1 сўм» бўлган шартли баҳода ҳисобга олади.

168. Тўловга яроқсиз пул ва тангалар аниқланган вақтдан бошлаб 10 кун мобайнида мижознинг талабига кўра банкдан ташқарига олиб чиқмаслик шарти билан, унга кўрсатилиши мумкин. Келгусида ушбу тўловга яроқсиз пуллар инкассаторлар орқали Марказий банк Тошкент шаҳар Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб-касса марказига рўйхатлар (1 ва 23-илова) билан бирга 90143 «Экспертизага қабул қилинган йўлдаги банкнот ва тангалар» ҳисобварағига ўз номинал қиймати бўйича юборилади. Ушбу тўловга яроқсиз пул ва тангалар тегишли мутахассислар томонидан экспертиза қилинганидан сўнг, белгиланган тартибда йўқ қилинади ёки алмаштириб бериш учун тегишли банкка юборилади.

169. Аниқланган қалбаки пуллар ушбу Йўриқноманинг 203-бандида кўзда тутилган тартибда чора кўриш учун банк бошқарувчисига хабар қилинади.

171. Барча халталар очилиб, нақд пуллар қайта санаб бўлинганидан сўнг, қайта санаш бригадалари назоратчилари назорат қайдномалари бўйича саналган пул тушуми суммасини ҳар бир кассир бўйича алоҳида кўрсатадилар ҳамда халталарга тегишли бўлган илова қайдномалари ва юк хатларини, шунингдек чекларни, пулни қайта санаш кассасига бошчилик қилаётган назоратчи кассирга берадилар. Чеклар 175-шаклдаги назорат варағига уларнинг сони ва суммаларини кўрсатган ҳолда, имзо қўйдириб топширилади (21-илова).

174. Кун охирида кассир ўзи қайта санаган ва ўраб боғлаган нақд пул суммаларини назорат қайдномасидаги (15-илова) маълумотга мос келишини таққослаганидан сўнг, назорат қайдномаси кассир ва назоратчи томонидан имзоланади.

175. Кўрсатиб ўтилганлар солиштириб бўлинганидан сўнг, кассир тўлиқ пул боғламларини касса мудирига 175-шаклдаги назорат варағига (21-илова) имзо қўйдирган ҳолда топширади. Касса мудирига банк амалиёт куни давомида пул бериш эҳтиёжи туғилган тақдирда, кун охиридаги таққослаш худди шу тартибда амалга оширилади.

176. Тўлиқ боғламлар, дасталар, пакетлар ва қопларни шакллантиришга етмаган пул ва тангалар, пулни қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи назоратчининг кўрсатмасига биноан, барчасини йиғиб, ўраб-боғлаш учун махсус ажратилган бир ёки бир нечта кассирга 175-шаклдаги назорат варақларига (21-илова) имзо қўйдириб топширилади. Улар пулни дасталаб, белгиланган тартибда ўраб-боғлаганларидан сўнг, нақд пулни касса мудирига 175-шаклдаги назорат варағига (21-илова) имзо қўйдириб, топширадилар.

179. Касса мудири кассирлардан қабул қилиб олган пул суммасини назорат қайдномаларида кўрсатилганига мос келишини текширади. Шундан сўнг айланма кассасига ўзи қабул қилиб олган пул суммаси тўғрисидаги маълумотномага (10-илова) имзо қўйиб, маълумотнома (8-илова), бланка (7-илова), шунингдек нақд пулни қайта санашга доир бўлган назорат қайдномаларини (15-илова) банкнинг бош бухгалтерига топширади.

181. Бош бухгалтер (унинг ўринбосари) кирим касса дафтари якунларини нақд пул жойланган халта, қоп ҳамда бўш халталарни ҳисобга олиш бланкасини (7-илова), кечки касса томонидан қабул қилиб олинган нақд пулли ва бўш халталар тўғрисидаги маълумотнома (10-илова) билан пулни қайта санаш вақтида аниқланган ва назорат қайдномаларида кўрсатилган (15-илова) ортиқча, камомад, тўловга яроқсиз, қалбаки пул ва тангаларни ҳисобга олган ҳолда таққослайди. Ушбу суммани инкассация бўлими бошлиғининг инкассаторлар томонидан топширилган умумий тушум суммаси тўғрисидаги маълумотномаси билан (9-илова) таққослайди ва бланка (7-илова) асосида қабул қилиб олинган халталар сонини бўш халталар сони, йўналишга чиқиш учун бериладиган ташриф варақаларида кўрсатилган маълумотнома билан (8-илова) солиштириб бўлганидан сўнг, маълумотномани (10-илова) имзолайди.

182. Инкассаторлар томонидан топширилган илова ва назорат қайдномалари, тушумнинг умумий суммаси тўғрисидаги маълумотнома (9-илова), ташриф варақлари ва йўналишга чиқиш учун берилган бўш халталарнинг сони тўғрисидаги маълумотнома (8-илова), қабул қилиб олинган нақд пулли халта ва қопларни ҳисобга олиш бланкаси (7-илова), кечки касса томонидан қабул қилинган нақд пулли ва бўш халталар (қоплар) тўғрисидаги маълумотномалар (10-илова) кунлик касса ҳужжатларига тикилади.

183. Назоратчи кассир иш куни тугаганидан сўнг ёки хўжалик юритувчи субъектларнинг қайта санаш давомида бўшатилган халталарини инкассация ходимлари ёки касса мудирига алоҳида китобга (22-илова) имзо қўйдирган ҳолда беради.

184. Агар дам олиш кунлари инкассаторлар белгиланган тартибда пул тушумини умумий тарзда йиғсалар, лекин шу куни пулни қайта санаш кассаси ишламаган тақдирда, касса мудири ёки қайта санаш кассаси назоратчиси шундай кунлар арафасида касса мудири ёки пулни қайта санаш кассаси назоратчисининг сейфида ёки металл шкафда сақланаётган бўш халталарни ушбу Йўриқноманинг 183-бандида ўрнатилган тартибда инкассация бўлимига топширади.

186. Дам олиш кунлари қайта саналган тушум кечки кассанинг кассири ва назоратчи бухгалтерига топширилиши мумкин ва бу ҳақда банк бўйича буйруқ чиқарилади. Кўрсатиб ўтилган тушум ушбу Йўриқноманинг IV-бобига мувофиқ дасталанади ва ўраб боғланади ҳамда кечки касса ходимларига назорат варақаси асосида берилади. Пул ва чекларнинг касса мудирига топширилиши, кейинги иш куни эрталаб кечки касса ходимлари томонидан 155-шаклдаги китоб бўйича амалга оширилади.

187. Банк кассирлари муомаладаги пулларнинг тозалиги ва уларнинг сифатини ҳар куни назорат қилишлари шарт. Пул ва металл тангаларни қабул қилиш ҳамда улар билан ишлашда эскирган, шикастланган, шунингдек нуқсонли металл тангалар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан белгиланган пул ва металл тангаларнинг тўловга яроқлилик белгиларини аниқлаш Қоидаларига (1-илова) биноан муомаладан чиқарилади.

190. Пулларнинг тўловга яроқлилигини аниқлашда ушбу Йўриқноманинг 1-иловасида келтирилган тегишли сеткадан фойдаланилади.

197. Агар банк ходимлари пулларнинг тўловга яроқлилигини аниқлашда қийналсалар, ушбу пуллар мижознинг хоҳишига биноан 1-иловада кўрсатиб ўтилган ариза шаклига мувофиқ, экспертизага қабул қилиниши мумкин.

199. Кейинчалик экспертизага олинган пуллар банк мижозларининг аризалари билан биргаликда, экспертизага олинган кундан бошлаб 10 кундан кечиктирилмаган ҳолда жойлардаги Марказий банк Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб касса марказлари (ҲККМ)га рўйхат асосида (1 ва 23-иловалар) инкассаторларнинг навбатдаги ташрифи орқали жўнатилади

203. Нақд пулларнинг қалбаки эканлиги аниқ кўриниб турган (уларни экспертиза қилишга зарурат бўлмаган) ҳолларда, қалбаки банкнот ва тангалар, уларнинг номинал қиймати қандай бўлишидан қатъи назар мазкур Йўриқноманинг 166 ва 215-бандлари талаблари асосида кассага кирим қилинади ҳамда бу ҳақда банк (банк филиали) бошқарувчисига хабар берилади. Банк (банк филиали) бошқарувчиси белгиланган тартибда туман (шаҳар) ички ишлар бўлимларига қалбаки пулнинг қандай ҳолатда аниқланганлиги, унинг серия ва рақамини кўрсатган ҳолда хабар қилади. Қалбаки пуллар ушбу ҳисобварақдан чиқим касса ордери бўйича тилхат асосида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органга, унинг ёзма сўровномасига асосан берилади. Қўшимча ахборот Марказий банкнинг тегишли ҳудудий Бош бошқармаси ва Эмиссия-касса операциялари бошқармасига маълумот учун юборилади.

204. Хўжалик юритувчи субъектлар ҳузуридаги банкнинг махсус кассалари йирик нақд пул тушумига эга бўлган хўжалик юритувчи субъектлар ҳудудида, шу жумладан, йирик савдо ва хизмат кўрсатиш корхоналари, бозорлар ва савдо мажмуалари ҳудудида уларнинг маъмурияти билан тузилган шартнома асосида ташкил этилади. Шартнома тузишда 2-иловада келтирилган намунавий шартнома шаклидан фойдаланилади.

Кассир, катта кассир ёки назоратчи барча пуллар қопларга жойланганини текширадилар ва улар томонидан тузилган 006-шаклдаги илова қайдномаси (19-илова) тўпламининг (комплект) уч нусхасини имзолайдилар.

206. Қоп (халта)ларни қабул қилишдан аввал йиғувчи инкассатор банк махсус кассасининг катта кассирига шахсий гувоҳномасини, ишончномани (33-илова) ва ташриф варақасини (32-илова) тақдим этади.

Катта кассир ташриф варақасида кўзда тутилган барча ёзувларни амалга оширади. «Пул тушуми солинган халтанинг рақами» устунида пул солинган қоп (халта)нинг рақами ва тангали қопларнинг сони кўрсатилади. 006-шаклдаги (19-илова) бланкалар тўпламининг орқа томон пастки қисмида эса топширилган тангали қопларнинг умумий сони сўз билан ёзилади.

Инкассаторлар томонидан пул ва тангалар солинган қоп (халта)ларнинг қабул қилиниши ушбу Йўриқноманинг 366-бандида баён этилган тартибда амалга оширилади.

207. Банкка олиб келинган нақд пулли қоп (халта)ларни инкассаторлар кечки кассага ушбу Йўриқноманинг 122 — 124-бандларида кўзда тутилган тартибда ёки бевосита касса мудирига топширадилар. Бундай ҳолларда қоп (халта)ларнинг очилиши инкассаторлар иштирокида амалга оширилади.

212. Пул тушуми инкассация халталарида топширилаётган вақтда хўжалик юритувчи субъектнинг кассири 006-шаклдаги бланкалар тўпламини уч нусхада (19-илова) тўлдиради. Илова қайдномаси халтанинг махсус чўнтагига жойланади, юк хати ва квитанция халта билан бирга банкнинг катта кассирига тақдим этилади.

214. Банк кассирлари ушбу Йўриқноманинг 149 — 157-бандларига мувофиқ халталарни очиш ва пулларни қайта санашни банк назоратчиси ҳамда хўжалик юритувчи субъектнинг бош кассири назорати остида амалга оширадилар.

215. Банкнинг махсус кассаси кассири қайта санаш вақтида аниқлаган тўловга яроқсиз пулларга «Алмаштириб бериш рад этилди», деган ёзувли муҳрни босади ва унга банк номи, сана ва лавозимини кўрсатиб, имзо қўяди, халтанинг илова қайдномаси ва юк хатига далолатнома тузиб, тўловга яроқсиз бўлган ҳар бир пулнинг серия ва рақами ҳамда қийматини кўрсатади. Қалбаки пуллар аниқланган тақдирда, ушбу Йўриқноманинг 203-банди талабларига амал қилиниши шарт.

216. Банк кассири нақд пулни ушбу Йўриқноманинг IV-бобига асосан белгиланган тартибда санайди, дасталайди ва ўраб-боғлайди. Нақд пул миқдори назорат қайдномалари ёки кирим ҳужжатларида кўрсатилганига мос келишини текширганидан сўнг, уни кун охирида катта кассирга ушбу Йўриқноманинг 174 — 177-бандларида белгиланган тартибда топширади.

217. Катта кассир ёки назоратчи ҳар бир кассир қабул қилган ва қайта санаган пул тушуми суммасини назорат қайдномаларига қараб ҳисоблаб чиқади, суммани уларнинг назорат варақларидаги якунларига таққослайди ва юк хатлари билан бўш халталарни хўжалик юритувчи субъектнинг бош кассирига инкассаторларга топшириладиган бўш халталар китобига (22-илова) имзо қўйдирганидан сўнг топширади.

220. Банк (банк филиали) кассаларида (айланма касса ва нақд пуллар захирасидаги) мавжуд нақд пуллар кутилаётган тўловларни таъминлаш учун етарли бўлмаган ҳолларда, банк етмаётган нақд пуллар суммасига мадад пули сўраб, Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармаларига «Ўзбекистон Республикасида банклар томонидан пул муомаласига доир ишларни ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага (рўйхат рақами 1518, 2005 йил 26 октябрь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 43-44-сон, 334-модда) мувофиқ буюртма асосида мурожаат қилади.

Айланма кассасининг лимитдан ортиқча қолдиқлари пулларнинг тўлиқ боғламлари ёки тўлиқ танга солинган қопларда нақд пуллар захирасига ўтказилиши ва айланма кассасининг нақд пулларидан алоҳида стеллаж ёки сейфларда сақланиши ҳамда мазкур Йўриқноманинг 46-иловасида келтирилган 141-шаклдаги китобда ҳисобга олиниши лозим.

Ҳужжатлар йиғмажилдининг олд томонига тўртбурчак муҳр босилади ёки ёрлиқ (16-илова) ёпиштирилади.

239. Банк томонидан банк сирини ташкил этувчи маълумотларни, шу жумладан касса ҳужжатларини Ўзбекистон Республикасининг «Банк сири тўғрисида»ги Қонунида кўзда тутилган асослар бўлган тақдирда судга, прокуратура, тергов ва суриштирув органларига, шунингдек давлат ижрочисига тақдим этиш ёпиқ ва муҳрланган конвертда ёки ахборот тизими орқали электрон ҳужжат тарзида ҳимояланган алоқа каналлари воситасида амалга оширилиши мумкин.

257. Икки ёки ундан ортиқ пул сақлаш омборларидаги, стеллаж ва токчаларга бир турдаги қимматликлар ва бир турдаги пул ёки тангалар жойлаштирилганда, бундай омбордаги ҳар бир стеллаж (токча)га қўйилган қимматликлар бўйича рўйхат (26-илова) тузилади. Рўйхат пул қўйилган сана ва амалдаги сумма кўрсатилган стеллажлардаги қимматликлар билан бирга сақланиши ёки пул сақлаш омборида алоҳида йиғмажилдда сақланиши лозим.

265. 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар»ҳисобварағида (уларнинг ҳисоби алоҳида шахсий ҳисобварақда юритилади) ҳисоби юритиладиган ва сақлаш учун топширилган қимматликлар келган санаси бўйича, бир санада келганлари эса, қимматликларнинг тартиб рақамларига қараб жойлаштирилган ҳолда сақланади. Пакетга ҳар бирининг эгаси бўйича кўзда тутилмаган ҳолатлар ҳисобварағига кирим ордерининг нусхаси (20-илова) бириктириб қўйилади ва унда пакетнинг эгаси, қимматликлар тури, уларнинг рақами, ҳисобвараққа киритилган санаси ва суммаси кўрсатилади.

266. Дафтар ва алоҳида варақ кўринишдаги, қатъий ҳисобда турувчи барча бланкалар Тижорат банкларида жисмоний шахслар билан валюта айирбошлаш операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2944, 2017 йил 6 ноябрь) асосан қўлланиладиган 09002 Валюта айирбошлаш шохобчалари орқали валюта ва йўл чекларини сотиб олишда бериладиган маълумотнома сертификати, 09004 Валюта ва йўл чекларини инкассога қабул қилиш тўғрисидаги квитанция, 09005 — «Валюта ва йўл чекларини экспертизага қабул қилишда ишлатиладиган квитанция, 09006 Нақд чет эл валютасини хорижга олиб чиқишда бериладиган рухсатнома, 09007 Валюта ва йўл чекларини сотишда тўлдириладиган маълумотнома, 09012 Шикастланган валюталарни яроқлигига алмаштиришда тўлдириладиган квитанция ва 09015 Йўл чекларини нақд хорижий валютага алмаштириб олишда ишлатиладиган квитанция китобчаси 50 варақдан иборат бўлиши шарт ва у тўлдирилганда, қора қоғоз орқали икки нусхада тўлдирилиши муносабати билан дафтарчалар 25 сўм қийматида баҳоланади. Уларнинг ҳар бири, дафтарча ёки ҳар бир варақ бўйича шартли равишда бир сўмга, сақлаш учун қабул қилинган акция, вексель, жисмоний шахслар учун чиқарилган депозит сертификатлари ва Марказий банк томонидан чиқарилган облигациялар ва бошқа қимматли қоғозлар ўз номинал қиймати бўйича баҳоланиб, 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» ҳисобварағида ҳисобга олинади.

269. 94500 «Гаров сифатидаги қимматли қоғозлар, мулклар ва мулкий ҳуқуқ (талаб)лар ҳисобварақларида юритилаётган кредитлар таъминоти сифатида қабул қилинган қимматли қоғозлар кафолат ва кафиллик ёки гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқ(талаб)лар, гаров шартномалари банк кассасига банк бошқарувчисининг фармойишига асосан «Ўзбекистон Республикаси тижорат банкларида бухгалтерия ҳисоби ҳисобварақлари режаси»да (2004 йил 13 август, рўйхат рақами 773-17 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 32-сон, 369-модда) белгиланган тартибда балансдан ташқари кирим касса ордери билан кирим қилинади ва шу тартибда мажбуриятлар тўлиқ бажарилганидан сўнг, бошқарувчининг фармойишига асосан балансдан ташқари чиқим касса ордери орқали чиқим қилинади.

94500 — «Гаров сифатидаги қимматли қоғозлар, мулклар ва мулкий ҳуқуқ (талаб)лар» баланс ҳисобварақларида юритилаётган кредитлар таъминоти сифатида қабул қилинган қимматли қоғозлар, кафолат ва кафилликлар ёки гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқ (талаб)лар, гаров шартномалари банкларнинг пул сақлаш омборларида ўз номинал қийматлари бўйича сақланади ҳамда мазкур Йўриқноманинг 40-иловасида келтирилган 120-шаклдаги китобда ҳисобга олиниши лозим.

270. Пул ва бошқа қимматликларни пул сақлаш омборидан касса тармоғига фақат тафтиш ўтказиш учун ёки назорат қайта санаш мақсадида банкнинг касса мудири томонидан мазкур Йўриқноманинг 42-иловасида белгиланган 123-шаклдаги китобга назоратчи кассирнинг имзоси қўйилганидан сўнг, олиб чиқилиши мумкин.

271¹. Банк (банк филиали) кассасидаги Марказий банкка топширилиши лозим бўлган нақд пуллар жўнатилмаган тақдирда, пуллар тўлиқ боғламларда ёки тўлиқ танга солинган қопларда 10198 — «Марказий банкка топшириладиган нақд пуллар захираси» ҳисобварағига кирим қилинади. Ушбу нақд пуллар айланма касса ва нақд пуллар захираси қолдиқларидан алоҳида сақланиши ҳамда ушбу Йўриқноманинг 51-иловасида келтирилган 141А-шаклдаги китобда ҳисобга олиниши лозим.

Нақд чет эл валютасининг қолдиқлари мазкур Йўриқноманинг 43-иловасида келтирилган 121-шаклдаги китобда алоҳида ҳисобга олинади. Бундай ҳолда 120-шаклдаги умумий китобга ушбу қимматликлар бўйича қолдиқлар қайд этилмайди.

278. Банк раҳбари вақтинча ўзгарган ҳолда, квитанция ва калитлар нусхаларининг топширилиши тўғрисидаги илова хати билан бирга унинг ўрнини босувчи шахсга берилади. Бу ҳақда асосий калитларнинг топширилиши билан бир қаторда, омборидаги қимматликларни қабул қилиш-топшириш далолатномасида қайд этилади (30-илова).

284. Пул сақлаш омборлари очилишидан аввал, қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар, қўриқлаш хизмати вакили иштирокида эшик, қулф, тизимча ва муҳрлар, шунингдек эшикларнинг тизимча ўтказиладиган ҳалқа мосламаларининг бузилмаганлигини текшириб кўришлари, шундан сўнг қўриқлаш хизмати ходимларидан пул сақлаш омборини муҳрланган ҳолда қабул қилганлиги ҳақида мазкур Йўриқноманинг 37-иловасида келтирилган 161-шаклдаги китобга имзо қўйишлари лозим.

289. Банкдаги барча муҳрлар ва пул сақлаш омборларининг (сейфлар, металл шкафлар) калитлари, пломбирлар, клишелар ва кассирларнинг номи ёзилган тўртбурчак муҳрлари раҳбар ёки унинг ёзма фармойиши билан тайинланган ва қимматликлар билан операциялар олиб боришдан озод этилган шахс томонидан юритиладиган махсус ҳисоб юритиш китобида (27-илова) рўйхатга олиниши лозим. Калитлар, пломбирлар, клишелар, муҳрлар ва кассирларнинг номи ёзилган тўртбурчак муҳрлари ушбу китобга имзо қўйдириб берилади.

294. Барча нақд пулларни кассирлар бир-бирларига 155-шаклдаги китобга ёки 175-шаклдаги назорат варағига (21-илова) имзо қўйдириб беришлари шарт. Касса операциялари бўлимлари (касса мудири) бошлиқлари кассирларнинг бир-бирларига пулларни тўғри бераётганликларини мунтазам назорат қилишлари ва улар бу ҳақда 155-шаклдаги китоб ва 175-шаклдаги назорат варағига имзо қўйишлари шарт.

а) банк раҳбарининг буйруғига (фармойишига) биноан ҳар чоракда камида бир марта (29-илова);

297. Ўтказилган тафтиш юзасидан «Хизматда фойдаланиш учун» грифи қўйилган далолатнома (29-илова) тузилиб, у алоҳида тартибда тикилиши ва банкнинг бош бухгалтери сейфида алоҳида йиғмажилдда сақланиши шарт.

303. Ҳар чоракда тўсатдан ўтказиладиган тафтишларни 1 январь ҳолатига кўра, шунингдек мансабдор шахслар вақтинча алмашган вақтда ёки ушбу Йўриқноманинг 296-бандидаги «в» ва «д» литерларида кўзда тутилган бошқа ҳолларда ўтказиладиган тафтишлар билан бирга қўшиб ўтказишга рухсат этилмайди.

Бухгалтерия ҳисобидан ўтказилмаган тилхат ва бошқа ҳужжатларнинг суммалари касса қолдиғига қўшилмайди ва кассирдан чиққан камомад деб ҳисобланади. Кассада чиққан ортиқча пуллар банк фойдасига кирим қилиниши зарур ва улар 321-бандда кўрсатилган айрим ҳоллардан ташқари қайтариб берилмайди.

314. Ўтказилган барча текширувлар текширишни қайд этиш китоби (28-илова)га қайд этиб борилади. Унда текширувчининг фамилияси ва лавозими, у текширган участка, текширув ўтказилган вақт, текширув ҳажми ва унинг натижалари ёзилади (далолатномага илова қилинади ёки камчиликлар йўқлиги ҳақида ёзиб қўйилади).

315. Банк раҳбарлари пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликларни тафтиш ўтказишдан ташқари, ҳар ойда камида бир маротаба айланма кассаси ва нақд пул захирасидаги пулларнинг ушбу Йўриқномадаги 310-бандининг «а» литеридаги учинчи ва тўртинчи хатбошларида кўрсатилган тартибда назорат учун қайта саналишини таъминлашлари шарт. Бунда улар асосан тафтиш ўтказилаётган банк кассирлари томонидан ўраб-боғланган пул боғламларини ва тангалар солинган қопларни шахсан ўзлари танлаб олишлари ва олиб чиқилаётган пул суммасини 123-шаклдаги китобга (текшириш мақсадини кўрсатган ҳолда) қайд этиб боришлари лозим.

Банк (банк филиали) томонидан банк биносида ва биносидан ташқарида ташкил этилган ҳамда қандай номланишидан қатъи назар, банк амалиёт кунига уланган барча омонат (жамғарма) кассалари ва минибанк кассалари, турли коммунал ва бошқа тўловларни қабул қилувчи кассалар, пул ўтказмалари шохобчалари (кейинги ўринларда банкдан ташқарида жойлашган операцион кассалар деб юритилади) учун ушбу бобдаги талаблар бир хил тартибда қўлланилади (хўжалик юритувчи субъектлар ҳузуридаги банкнинг махсус кассалари бундан мустасно). Валюта айирбошлаш шохобчалари (кассалари) биноларига талаблар ва иш тартиби Тижорат банкларида жисмоний шахслар билан валюта айирбошлаш операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2944, 2017 йил 6 ноябрь) мувофиқ белгиланади.

325¹. Банк биносидан ташқарида ташкил этилган операцион кассаларга узайтирилган иш куни белгиланган тақдирда улар томонидан касса қолдиғи банкнинг кечки кассасига ушбу Йўриқноманинг 136-бандида белгиланган тартибда инкассация хизмати орқали топширилади.

Навбатчи касса томонидан мадад пулини бериш учун навбатчи касса кассири дам олиш кунидан олдинги иш куни охирида касса мудиридан белгиланган тартибда ҳисобдорлик асосида етарли миқдордаги миллий ва чет эл валютасини банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларга бериш учун олади. Навбатчи касса дам олиш кунлари банк биносидан ташқарида жойлашган операцион кассалардаги миллий ва хорижий валютадаги нақд пул қолдиқларини мазкур Йўриқноманинг VII бобида назарда тутилган кечки касса учун белгиланган тартиб асосида инкассаторлар томонидан олиб келиб топширилган халталарни (қопларни) қабул қилиб олади.

326. Банклар (банк филиаллари) томонидан банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларини ташкил этиш ва унинг фаолиятини юритиш — Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармалари томонидан ушбу Йўриқноманинг 327, 329 ва 331-бандлари талабларига риоя этилганлиги ҳақидаги текширув натижалари юзасидан ижобий хулоса олинганидан сўнг амалга оширилади.

334. Банкдан ташқарида жойлашган амалиёт кассаларида пул муомаласига доир операциялар Марказий банкнинг «Ўзбекистон Республикаси банкларида пул муомаласига доир ишларни ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага (2005 йил 10 октябрь, рўйхат рақами 1518 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 43-44-сон, 334-модда) асосан ташкил этилиши шарт.

335. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларда нақд пулларни омонатларга қабул қилиш, улар бўйича фоизлар тўлаш ҳамда омонатни қайтариш Ўзбекистон Республикаси банкларида депозит операцияларини амалга ошириш тартиби тўғрисидаги йўриқнома (рўйхат рақами 2711, 2015 йил 26 август) талабларига мувофиқ амалга оширилади.

337. Банкдан ташқарида жойлашган амалиёт кассаларида амалга оширилган операциялар бўйича бухгалтерия ҳисоби қатъий равишда «Ўзбекистон Республикаси банкларида касса амалларининг бухгалтерия ҳисобини юритиш қоидалари»га (2006 йил 24 июль, рўйхат рақами 1602 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 й., 30-сон, 299-модда) мувофиқ амалга оширилиш шарт.

Хўжалик юритувчи субъектларнинг пул тушумини инкассация қилиш ҳамда қимматликларни ташиш билан боғлиқ бўлган операцияларни бажарувчи ходимлар билан тўлиқ шахсий моддий жавобгарлик тўғрисида намунавий шартнома (3-илова) тузилади.

350. Инкассация хизмати раҳбарлари, уларнинг ўринбосарлари томонидан мунтазам равишда ҳар чоракда камида бир маротаба, инкассаторлар томонидан пул тушумини инкассация қилиш ва қимматликларни ташиш қоидаларининг бажарилиши бўйича текширувлар ўтказишлари лозим. Текшириш натижалари мазкур Йўриқноманинг 34-иловасида келтирилган 172-шаклдаги китобда қайд этилиши лозим.

354. Хўжалик юритувчи субъектлар рўйхати (18-илова) инкассаторлар томонидан пул тушуми йиғиладиган инкассация бўлимининг тегишли китобида ҳамда электрон ёзув тарзида юритилади.

Ҳар бир хўжалик юритувчи субъект учун ҳар ойда 107-шаклдаги ташриф варақаси (32-илова) тузилиб, унга субъект рўйхатга олинган рақам берилади.

Инкассация пункти инкассаторлари хўжалик юритувчи субъектлардан инкассация халталарини мазкур Йўриқноманинг XIX боби талабларига асосан қабул қилади.