Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementbuyrugʻi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ni tasdiqlash haqida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 9-avgust roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3546]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-son BHMS) “Asosiy vositalar” 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Mazkur buyruq 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVazir D. KUCHKAROV
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementToshkent sh.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2024-yil 14-iyun,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element133-son
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 133-son buyrugʻiga
1-ILOVA
1-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-bob. Umumiy qoidalar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Mazkur BHMS budjet, banklar va nobank kredit tashkilotlaridan tashqari mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) mulk huquqi va operativ boshqarish huquqi asosida tegishli boʻlgan asosiy vositalar hisobini yuritish va ularni moliyaviy hisobotda aks ettirish tartibini belgilaydi.
(2-band Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 3-dekabrdagi 306-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3546-1, 06.12.2025-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.12.2025-y., 10/25/3546-1/1129-son)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Mazkur BHMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalar — tashkilotning uzoq muddat davomida (bir yildan ortiq) xoʻjalik faoliyatini yuritishda mahsulot ishlab chiqarish, ishlarni bajarish yoki xizmatlar koʻrsatish jarayonida yoxud maʼmuriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni bajarish jarayonida foydalaniladigan, shuningdek ijaraga berish mumkin boʻlgan moddiy aktivlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementamortizatsiyalanadigan qiymat — asosiy vositaning boshlangʻich yoki moliyaviy hisobotda oʻrnini bosuvchi boshqa qiymatdan tugatish qiymatining chegirilishi natijasida aniqlanadigan qiymat. Boshlangʻich qiymati qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan taʼminlash, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish, texnik qayta jihozlash ishlari va boshqalar boʻyicha xarajatlar summasiga oshirilgan asosiy vositalar uchun amortizatsiyalanadigan qiymat boʻlib, ushbu ishlar tugatilganidan soʻng tugatish qiymatini chiqarib tashlagan holda mazkur asosiy vositalar foydalanishga kiritilgan paytda aniqlangan ularning qoldiq (balans) qiymati hisoblanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementamortizatsiya — asosiy vositalarning amortizatsiyalanadigan qiymatini foydali xizmat muddati davomida tizimli taqsimlashdir;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementqoldiq (balans) qiymati — jamlangan amortizatsiya va qadrsizlanishdan koʻrilgan zararlar chegirib tashlangandan soʻng asosiy vositaning tan olinadigan summasi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementboshlangʻich qiymati — asosiy vositalarni yaratish (qurish va qurib bitkazish) yoki xarid qilish boʻyicha qilingan xarajatlarning qiymati, shu jumladan toʻlangan va qoplanmaydigan soliqlar (yigʻimlar), shuningdek aktivni undan maqsadga muvofiq foydalanish uchun ishchi holatiga keltirish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan yetkazib berish va montaj qilish, oʻrnatish, ishga tushirish uchun qilingan boshqa xarajatlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtugatish qiymati — asosiy vositalarning chiqib ketishi boʻyicha kutilayotgan xarajatlarni chegirgan holda kutilayotgan foydali xizmat muddati oxirida asosiy vositalarni tugatish chogʻida olinadigan aktivlarning kutilayotgan summasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementfoydali xizmat muddati — asosiy vositalarning tashkilot tomonidan foydalanadigan vaqt davri yoki ushbu aktivdan foydalanishdan olinishi kutilayotgan mahsulot (ishlar va xizmatlar) miqdori. Qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan taʼminlash, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish va texnik qayta jihozlash boʻyicha ishlar tugatilganidan soʻng foydalanishga kiritilgan asosiy vositalar uchun foydali xizmat muddati boʻlib ushbu ishlar tugatilganidan soʻng mazkur asosiy vositalar foydalanishga kiritilgan paytdan boshlab tashkilot tomonidan asosiy vositalardan foydalaniladigan vaqt davri yoki tashkilot ushbu asosiy vositalardan foydalanishdan olishni kutilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) miqdori hisoblanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementhaqqoniy qiymat — baholash sanasida bozor ishtirokchilari oʻrtasidagi odatdagi operatsiyada aktivni sotishdan olinishi yoki majburiyatni oʻtkazish uchun toʻlanishi mumkin boʻlgan narx.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Tashkilot rahbari hisob siyosatida aktivlarni asosiy vositalar tarkibida hisobga olish uchun mezonlarni, shuningdek asosiy vositalarni guruhlar boʻyicha tasniflanishini belgilash huquqiga ega.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Buxgalteriya hisobida asosiy vositalar bir xil belgilarga, shu jumladan ularning asosiy xususiyatlariga va tashkilot faoliyatida foydalanish xarakteriga koʻra guruhlar boʻyicha tasniflanishi mumkin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalar quyidagi alohida guruhlarga tasniflanishi mumkin:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementyer;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementyerni obodonlashtirish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementmoliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementbinolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementmashina va asbob-uskunalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementmebel va ofis jihozlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkompyuter jihozlari va hisoblash texnikasi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtransport vositalari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementishchi va mahsuldor hayvonlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkoʻp yillik va hosildor oʻsimliklar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementboshqa asosiy vositalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkonservatsiya qilingan asosiy vositalar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. Asosiy vositalarning buxgalteriya hisobi birligi boʻlib inventar obyekti hisoblanadi. Asosiy vositalarning inventar obyekti sifatida barcha qurilmalari va jihozlariga ega boʻlgan obyekt yoki muayyan mustaqil vazifalarni bajarish uchun moʻljallangan alohida konstruktiv asosdagi buyum yoxud butun bir yaxlitlikni ifodalovchi va muayyan ishlarni bajarish uchun moʻljallangan konstruktiv jamlangan buyumlarning alohida majmui tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKonstruktiv jamlangan buyumlarning majmui — umumiy moslamalarga va jihozlarga, umumiy boshqaruvga ega, bir poydevorda qurilgan, natijada majmuaga kiruvchi har bir buyum oʻz vazifasini mustaqil ravishda emas, balki faqatgina majmua tarkibida bajara oladigan bir yoki turli maqsadlarga moʻljallangan bitta yoki bir nechta buyumlardir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBitta asosiy vositada turlicha foydali foydalanish muddatiga ega bir nechta mustaqil obyektlar mavjud boʻlganda, har bir bunday obyekt buxgalteriya hisobida alohida mustaqil inventar obyekt sifatida tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIkki yoki undan ortiq tashkilot mulki boʻlgan asosiy vositalar har bir tashkilot tomonidan asosiy vositalar tarkibida uning umumiy mulkdagi ulushiga mutanosib tarzda aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Asosiy vositalar tarkibida qonunchilik hujjatlariga muvofiq tashkilot mulkiga topshirilgan yer uchastkalari ham hisobga olinadi.
LexUZ sharhiSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinadi, agar:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtashkilotga mazkur aktiv bilan bogʻliq kelgusi iqtisodiy naflar kelishi ehtimoli mavjud boʻlsa;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementaktivning boshlangʻich qiymatini aniq baholash mumkin boʻlsa.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-bob. Asosiy vositalarning kelib tushishi
Oldingi tahrirga qarang.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Mulk huquqi va operativ boshqarish huquqi asosida tashkilotga tegishli boʻlgan asosiy vositalarning qiymati tashkilot balansiga kiritilishi lozim.
(9-band Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 3-dekabrdagi 306-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3546-1, 06.12.2025-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.12.2025-y., 10/25/3546-1/1129-son)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Asosiy vositalar qiymati tashkilot balansiga:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkapital qoʻyilmalar tugaganidan soʻng qurilgan obyektni qabul qilish-topshirish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementobyektni oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha xarid qilish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtaʼsischilarning ustav kapitaliga ulushlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtekinga kelib tushish (hadya shartnomasi boʻyicha);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementayirboshlash;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtovar-moddiy zaxiralar tarkibidan oʻtkazish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementmoliyaviy ijara (lizing) shartnomasi boʻyicha olish;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementqiymati aniqlab boʻlingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementortiqcha (hisobga olinmagan) asosiy vositalarni aniqlash;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtashkilotning taʼsischilari tarkibidan chiqayotganda yoki tugatilayotgan tashkilotning mulki taʼsischilar oʻrtasida taqsimlanayotganda asosiy vositalarni olish;
Oldingi tahrirga qarang.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarga mulk huquqi, operativ boshqarish huquqini qoʻlga kiritishga olib keladigan boshqa operatsiyalar yoki hodisalar natijasida kiritiladi.
(10-bandning oʻn ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 3-dekabrdagi 306-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3546-1, 06.12.2025-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.12.2025-y., 10/25/3546-1/1129-son)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-bob. Asosiy vositalarni baholash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinganda, ular boshlangʻich qiymat boʻyicha baholanadi va hisobga olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Aktiv sifatida tan olinganidan soʻng, asosiy vosita boshlangʻich yoki qayta baholangan qiymati boʻyicha hisobga olinishi lozim. Asosiy vositalarni qiymatini hisobga olishning qoʻllaniladigan usuli tashkilotning hisob siyosatida aks ettirilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-bob. Asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati xarid qilish qiymati (yetkazib beruvchiga toʻlangan summa) hamda asosiy vositalarni xarid qilish bilan bogʻliq barcha xarajatlarni oʻz ichiga oladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarni xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementroʻyxatga olish yigʻimlari, davlat bojlari va asosiy vositalarga boʻlgan huquqni xarid qilish (olish) boʻyicha amalga oshirilgan boshqa shunga oʻxshash toʻlovlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementbojxona bojlari va yigʻimlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarni xarid qilish (yaratish) munosabati bilan soliqlar va yigʻimlar summalari (agar ular qoplanmasa);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarni xarid qilish (yaratish) bilan bogʻliq axborot va maslahat xizmatlari uchun toʻlanadigan summalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarni yetkazib berish (yaratish) xatarini sugʻurtalash boʻyicha xarajatlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalar vositachilar orqali olinganda, ularga toʻlanadigan mukofotlar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarni oʻrnatish, montaj qilish, sozlash va ishga tushirish xarajatlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementaktivdan maqsadga muvofiq foydalanish uchun uni ishchi holatga keltirish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan boshqa xarajatlar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKreditdan foydalanganlik uchun foizlarni toʻlashga doir xarajatlar qarz mablagʻlari hisobidan toʻliq yoki qisman sotib olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymatiga kiritilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBunda, qurilish davrida qurilish uchun olingan kreditlar boʻyicha hisoblangan foizlar yaratilgan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymatiga kiritiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementXarid qilingan asosiy vositalar haqini toʻlash bilan bogʻliq bank xizmatlari, shu jumladan akkreditiv ochish, xorijiy valyutani oʻtkazganligi va konvertatsiya qilganligi uchun bankka vositachilik haqi toʻlash boʻyicha xarajatlar, shuningdek shartnomani tayyorlash va roʻyxatga olish xarajatlari asosiy vositalarning boshlangʻich qiymatiga kiritilmaydi, balki ular yuzaga kelgan hisobot davrida xarajatlar sifatida tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar shartnoma shartlarida xarid qilingan asosiy vositalar haqini kechiktirib yoki boʻlib-boʻlib toʻlash nazarda tutilgan boʻlsa, unda mazkur asosiy vositalar buxgalteriya hisobiga kechiktirib yoki boʻlib-boʻlib toʻlashni hisobga olmagan holdagi sotib olish qiymati boʻyicha qabul qilinadi. Bunda sotib olish qiymati va toʻlovning umumiy summasi oʻrtasida yuzaga keladigan farq kechiktirib yoki boʻlib-boʻlib toʻlash davri davomida joriy toʻlovning kechiktirib yoki boʻlib-boʻlib toʻlash boʻyicha toʻlovlarning umumiy summasidagi salmogʻidan kelib chiqib moliyaviy xarajatlarga (foizlar boʻyicha xarajatlarga) olib boriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Tashkilotning oʻzida tayyorlangan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati deb mazkur asosiy vositalarni yaratish (qurish, qurib bitkazish) boʻyicha amalga oshirilgan xarajatlar summasi tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBunda, meʼyordan ortiq sarflangan material, mehnat haqi xarajatlari va boshqa resurslar aktivning boshlangʻich qiymatiga qoʻshilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Aktivdan maqsadga muvofiq foydalanish uchun uning tegishli ishini tekshirish jarayonida olingan mahsulot realizatsiya qilishning sof qiymati boʻyicha kirim qilinadi va asosiy vositalarning boshlangʻich qiymatini shakllantirishda kapital qoʻyilmalar summasidan ayriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Chet el valyutasida xarid qilingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati, ularning xarid qilinganligini tasdiqlovchi boshlangʻich hisob hujjatlarida (tovarning kuzatuv hujjatlari yoki bojxona yuk deklaratsiyasida) koʻrsatilgan qiymatidan kelib chiqib, ularni buxgalteriya hisobiga qabul qilish sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki kursi boʻyicha qayta hisoblab, shuningdek asosiy vositalarni xarid qilish bilan bogʻliq tegishli xarajatlarni hisobga olgan holda, aniqlanadi, bundan toʻlangan boʻnak summasi mustasno.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBunda, asosiy vositalar toʻliq yoki qisman oldindan chet el valyutasida toʻlangan boʻnak hisobiga xarid qilinganda, ularning qiymatining ushbu boʻnak miqdoriga teng summasi boʻnak toʻlangan sanadagi Markaziy bank kursida tan olinadi.
(16-band Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 30-yanvardagi 228-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3607, 11.02.2025-y.) tahririda — (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 11.02.2025-y., 10/25/3607/0125-son)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Tashkilot ustav kapitaliga ulush hisobidan olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati deb, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, tashkilot taʼsischilari (ishtirokchilari) tomonidan kelishilgan ularning puldagi bahosi tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Tashkilot taʼsischilari tarkibidan chiqqanda yoki tugatilayotgan tashkilotning mulki taʼsischilar oʻrtasida taqsimlanganda kelib tushgan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati boʻlib asosiy vositalarning qabul qilingan qabul qilish-topshirish hujjatlarida, shuningdek ularni xarid qilish bilan bogʻliq tegishli xarajatlarni hisobga olgan holda koʻrsatilgan qiymat tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Tashkilot tomonidan tekinga (hadya shartnomasi boʻyicha) olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati deb ularni xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlarni hisobga olgan holda buxgalteriya hisobiga qabul qilingan sanadagi ularning haqqoniy qiymati tan olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar berilgan asosiy vositaning haqqoniy qiymatini ishonchli baholash mumkin boʻlmasa, uning boshlangʻich qiymati berilgan aktivning balans qiymati boʻyicha baholanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Tovar-moddiy zaxiralar tarkibidan asosiy vositalarga oʻtkazilgan obyektlarning boshlangʻich qiymati Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (4-sonli BHMS) “Tovar-moddiy zaxiralar”ga (roʻyxat raqami 3259, 2020-yil 30-iyun) muvofiq belgilanadigan ularning tannarxiga teng boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ayirboshlash yoʻli bilan olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati berilgan asosiy vositalarning qoldiq qiymatiga teng. Asosiy vositalar qoʻshimcha toʻlov bilan ayirboshlangan holatlarda almashtirish yoʻli bilan olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati berilgan asosiy vositalarning ayirboshlashda oʻtkazilgan (olingan) pul mablagʻlari yoki ularning ekvivalentlari summasiga oshirilgan (kamaytirilgan) qoldiq qiymatiga teng.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda majburiyatlarni (toʻlovni) pul koʻrinishida boʻlmagan mablagʻlar bilan bajarish nazarda tutiladigan shartnomalar boʻyicha olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymati deb tashkilot tomonidan berilgan yoki berilishi lozim boʻlgan aktiv qiymati tan olinadi. Tashkilot tomonidan berilgan yoki berilishi lozim boʻlgan mavjud aktiv qiymati tashkilot qiyosiy holatlarda shunga oʻxshash aktiv qiymatini aniqlaydigan narxdan kelib chiqib belgilanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTashkilot tomonidan berilgan yoki berilishi lozim boʻlgan aktiv qiymatini belgilashning imkoni boʻlmagan taqdirda, majburiyatlarni (toʻlovni) pul koʻrinishida boʻlmagan mablagʻlar bilan bajarish nazarda tutiladigan shartnomalar boʻyicha tashkilot olgan asosiy vositalarning qiymati qiyosiy holatlarda shunga oʻxshash asosiy vositalar sotib olinadigan qiymatdan kelib chiqib belgilanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Majburiyatlari umumiy summada ifodalangan mustaqil obyektlarga ega asosiy vositalar boʻyicha boshlangʻich qiymat ushbu summani alohida obyektning haqqoniy qiymatiga proporsional ravishda taqsimlagan holda aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-bob. Asosiy vositalarga oʻtkaziladigan kapital qoʻyilmalar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Asosiy vositalarning buxgalteriya hisobiga qabul qilingan boshlangʻich qiymatini ushbu asosiy vositalar qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan taʼminlash, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish, texnik qayta jihozlash, qisman tugatish holatlarida oʻzgartiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementQoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan taʼminlash, modernizatsiya qilish ishlariga asosiy vositalarning texnologik yoki xizmat maqsadining oʻzgarishi, yuklamaning oshishi va sifatni yanada yaxshilash tufayli yuzaga kelgan ishlar kiritiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRekonstruksiya qilish ishlariga ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish, mahsulot (ishlar, xizmatlar) sifatini yaxshilash va nomenklaturasini oʻzgartirish maqsadlarida ishlab chiqarishni takomillashtirish va uning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini oshirish bilan bogʻliq boʻlgan hamda asosiy vositalarni rekonstruksiya qilish loyihasi boʻyicha amalga oshiriladigan mavjud asosiy vositalarni qayta qurish kiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTexnik qayta jihozlashga ilgʻor texnika va texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish, maʼnan va jismonan eskirgan uskunalarni modernizatsiya qilish va ularni yangi, unumdorligi yanada yuqori boʻlganlari bilan almashtirish asosida asosiy vositalar va ularning ayrim qismlarining texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar kiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Asosiy vositalarga oʻtkaziladigan kapital qoʻyilmalar asosiy vositalardan foydalanishdan kelgusidagi iqtisodiy naf oshganda ularning boshlangʻich qiymatini oshiradi. Kelgusidagi iqtisodiy nafni oshirmaydigan boshqa barcha xarajatlar ular amalga oshirilgan davrda xarajatlar sifatida tan olinishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Asosiy vositalarni qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan taʼminlash, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish, texnik qayta jihozlashga xarajatlar, ular tugatilganidan soʻng, agar ular natijasida asosiy vositalar ishlatilishining dastlab qabul qilingan meʼyoriy koʻrsatkichlari (foydali xizmat muddati, quvvati, qoʻllash sifati va boshqalar) yaxshilansa (oshsa), bunday obyektning boshlangʻich qiymatini oshiradi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Koʻp yillik koʻchatlarga, yerni tubdan yaxshilashga, ijaraga olingan asosiy vositalar obyektlariga kapital qoʻyilmalar har yili butun ishlar majmui yakunlangan sanadan qatʼiy nazar, hisobot yilida foydalanishga qabul qilingan asosiy vositalarga tegishli xarajatlar summasida asosiy vositalar tarkibiga kiritiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6-bob. Asosiy vositalarning qayta baholash qiymati
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Haqqoniy qiymati ishonchli tarzda baholanishi mumkin boʻlgan asosiy vosita aktiv sifatida tan olinganidan soʻng, keyingi jamgʻarilgan eskirish va qadrsizlanishdan jamgʻarilgan zararlarni chegirgan holda, qayta baholash sanasidagi haqqoniy qiymatni aks ettiradigan qayta baholangan qiymatda hisobga olinishi lozim. Hisobot davri oxirida asosiy vositaning balans qiymati uning haqqoniy qiymatidan muhim (jiddiy) farqlanmasligi uchun qayta baholash yetarli darajada muntazam amalga oshirilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Tashkilot oʻz hisob siyosatida qayta baholash usulini belgilashi va mazkur usulni barcha asosiy vosita guruhlariga qoʻllashi zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Qayta baholash davriyligi qayta baholanayotgan asosiy vositaning haqqoniy qiymatidagi oʻzgarishlarga bogʻliq boʻladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarning baholashdagi ortgan summasi qayta baholash natijasida “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻiga rezerv kapitali tarkibiga hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarning baholashdagi kamayish summasi qayta baholash natijasida “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻi rezerv kapitalining mazkur obyektning avvalgi hisobot davrlarida oʻtkazilgan baholashdagi ortgan summasi atrofida kamayishiga tegishlidir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Asosiy vositalarni qayta baholash natijalari moliyaviy hisobotda asosiy vositalarni qayta baholash oʻtkazilgan joriy davrda aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7-bob. Amortizatsiyani hisoblash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Asosiy vositalar qiymati amortizatsiya hisoblash yoʻli bilan qoplanadi. Amortizatsiyalanadigan qiymat asosiy vositalarning butun foydali xizmat muddati mobaynida tashkilot xarajatlariga amortizatsiya ajratmalari koʻrinishida tizimli taqsimlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. Asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblash mazkur obyekt asosiy vositalar tarkibiga qabul qilingan va ishga tushirilgan sanadan boshlanadi hamda mazkur obyektning amortizatsiyalanadigan qiymati toʻliq qoplangunga yoxud ushbu obyekt balansdan hisobdan chiqarilgunga qadar amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblash mazkur obyektning amortizatsiyalanadigan qiymati toʻliq qoplangan yoki ushbu obyekt balansdan hisobdan chiqarilgan sanadan toʻxtatiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Asosiy vositalarni foydali xizmat muddati davomida amortizatsiya ajratmalarini hisoblash toʻxtatilmaydi, asosiy vositalar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda konservatsiya qilishga oʻtkazilgan holatlar, shuningdek ularni toʻliq toʻxtatish sharti bilan obyektni qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan taʼminlash, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish, texnik qayta jihozlash davri bundan mustasno.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblash hisobot davridagi tashkilot faoliyati natijalaridan qatʼiy nazar amalga oshiriladi va u tegishli boʻlgan hisobot davridagi buxgalteriya hisobida aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Asosiy vositalar boʻyicha hisoblangan amortizatsiya summalari buxgalteriya hisobida ushbu summalarni alohida schyotda jamgʻarish yoʻli bilan aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Quyidagilar amortizatsiya qilinmaydi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa) yer uchastkalari va tabiatdan foydalanishga doir boshqa obyektlar (suv, yer osti boyliklari va boshqa tabiiy resurslar);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementb) mahsuldor chorva mollari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementv) axborot-kutubxona fondi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementg) qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda konservatsiyalashga oʻtkazilgan asosiy vositalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementd) muzey ashyolari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elemente) moddiy madaniy meros obyektlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementj) umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari, yoʻlaklar, sayilgohlar, xiyobonlar, mahalliy davlat hokimiyati organlari tasarrufida boʻlgan obodonlashtirish inshootlari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementz) toʻliq amortizatsiyalangan asosiy vositalar.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Amortizatsiya quyidagi usullarni qoʻllash yoʻli bilan hisoblanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa) amortizatsiyani bir maromli (toʻgʻri chiziqli) hisoblash.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAmortizatsiyani bir maromli (toʻgʻri chiziqli) hisoblash usulida amortizatsiya asosiy vositalarni foydali xizmat muddati mobaynida ularning amortizatsiyalanadigan qiymatidan kelib chiqqan holda bir maromda, teng ulushlarda hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur usulga koʻra asosiy vositalarning amortizatsiyalanadigan qiymati uning xizmat muddati davomida tegishli xarajatlarga bir maromda hisobdan chiqariladi (taqsimlanadi). Ushbu usul amortizatsiya meʼyori foydali xizmat muddatining faoliyatiga bogʻliqligiga asoslangan. Har bir davr uchun amortizatsiya ajratmalari summasi amortizatsiyalanadigan qiymatni asosiy vositalardan foydalanilgan hisobot davrlari soniga boʻlish yoʻli bilan hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAmortizatsiyani bir maromli (toʻgʻri chiziqli) hisoblash usulida amortizatsiya ajratmalarining yillik summasi asosiy vositalarning amortizatsiyalanadigan qiymati va mazkur obyektning foydali xizmat muddatidan kelib chiqib aniqlanadi;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementb) amortizatsiyani bajarilgan ishlar hajmiga mutanosib ravishda hisoblash (ishlab chiqarish usuli).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAmortizatsiya hisoblashning ishlab chiqarish usuli har bir muayyan yildagi asosiy vositalarning ishlab chiqarish quvvatini hisobga olishga asoslangan.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur usul boʻyicha amortizatsiyaning har yilgi qiymatini hisoblash uchun asosiy vositaning butun foydali xizmat muddatidagi umumiy baholangan ishlab chiqarish quvvati yigʻindisini va mazkur muayyan yildagi ishlab chiqarish quvvatini aniqlash lozim. Ishlab chiqarish quvvati sifatida ishlab chiqariladigan mahsulot birliklari soni, ishlangan soatlar soni, bosib oʻtgan tonna-kilometrlar soni va boshqalar olinishi mumkin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAmortizatsiya hisoblashning ishlab chiqarish usulida yillik amortizatsiya ajratmalari summasi hisobot davridagi mahsulot (ishlar, xizmatlar) hajmining natural koʻrsatkichidan hamda asosiy vositalar amortizatsiyalanadigan qiymatining asosiy vositalar butun foydali xizmat muddatida nazarda tutilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) hajmiga nisbatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Asosiy vositalardan intensiv foydalanilganda, shuningdek ilmiy-texnikaviy jarayonning katta taʼsirida asosiy vositalar amortizatsiyasi quyidagi usullarda hisoblanadigan jadallashtirilgan amortizatsiya yoʻli bilan ifodalanadi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa) ikki baravar amortizatsiya meʼyori bilan qoldiqni kamaytirish usuli;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementb) yillar yigʻindisi usuli (kumulyativ usul).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. Ikki baravar amortizatsiya meʼyori bilan qoldiqni kamaytirish usuli amortizatsiya hisoblash davrida aktivning amortizatsiyalanadigan qiymati kamayishini anglatadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMazkur usulga koʻra bir maromli (toʻgʻri chiziqli) hisoblash usulidan ikki baravar amortizatsiya meʼyori mazkur hisobot davridagi asosiy vositaning tegishli qoldiq qiymatiga koʻpaytiriladi. Ikki baravar amortizatsiya meʼyori bilan qoldiqni kamaytirish usuli boʻyicha amortizatsiya hisoblashda kutilayotgan tugatish qiymati boshlangʻich (tiklash) qiymatidan chegirilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIkki baravar amortizatsiya meʼyori bilan qoldiqni kamaytirish usulida yillik amortizatsiya ajratmalari summasi asosiy vositalarning hisobot yili boshidagi qoldiq qiymatidan va mazkur obyektni foydali xizmat muddatidan kelib chiqib hisoblangan amortizatsiya meʼyorining ikki baravaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIkki baravar amortizatsiya meʼyori bilan qoldiqni kamaytirish usulida asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblash ushbu obyektlarning balans (qoldiq) qiymati ularning tugatish qiymatiga teng boʻlgan vaqtda tugatiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Yillar yigʻindisi usuliga (kumulyativ usulga) koʻra har yilgi amortizatsiya meʼyori amortizatsiya muddati oxiriga qadar qoladigan amortizatsiyalanadigan qiymatga ulush sifatida aniqlanadi. Ulush amortizatsiya ajratmalari tugaguniga qadar qoladigan toʻliq yillar sonini amortizatsiya muddatini tashkil qiladigan yillar tartib sonlari yigʻindisiga boʻlish orqali aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementYillar yigʻindisi usulida (kumulyativ usulda) amortizatsiya ajratmalarining yillik summasi asosiy vositalarning amortizatsiyalanadigan qiymatidan hamda suratida obyektni foydali xizmat muddatining oxiriga qadar qoladigan yillar soni, maxrajida esa — obyektni foydali xizmat muddati yillari soni yigʻindisining nisbatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. Hisobot yili davomida asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya ajratmalari qoʻllaniladigan hisoblash usulidan qatʼiy nazar (amortizatsiya hisoblashning ishlab chiqarish usulidan tashqari), yillik summaning 1/12 miqdorida har oyda hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMavsumiy tusdagi ishlab chiqarish tashkilotlarida foydalaniladigan asosiy vositalar boʻyicha amortizatsiya ajratmalarining yillik summasi hisobot yilida tashkilot tomonidan asosiy vositalardan foydalanish davri mobaynida bir maromda hisoblanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Asosiy vositalarning har xil turlariga (guruhlariga) amortizatsiya hisoblashning turli usullarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda asosiy vositalarning bir turdagi obyektlari boʻyicha (markasi, turi va boshqalar boʻyicha) faqat bitta usul qoʻllaniladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. Qoʻllaniladigan amortizatsiya hisoblash usuli tashkilotning hisob siyosatida majburiy tartibda aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. Agar asosiy vositalardan foydalanishdan kutilayotgan iqtisodiy naf sezilarli darajada oʻzgarish yuz bersa, amortizatsiya hisoblash usuli, agar yuzaga kelgan holatlar amortizatsiya usulining oʻzgartirilishini oqlasa, oʻzgarayotgan tendensiyani aks ettiradigan tarzda oʻzgartirilishi mumkin. Bunday oʻzgarish hisob siyosatida aks ettirilishi lozim. Bunda moliyaviy hisobotga tushuntirish xatida mazkur oʻzgarish sabablari va ularning iqtisodiy samarasi yoritib berilishi zarur.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Asosiy vositalar holatini yaxshilaydigan va, mos ravishda, xizmat muddatini uzaytiradigan xarajatlar amalga oshirilganini hamda xizmat muddatini qisqartiradigan texnologik oʻzgarishlarni hisobga olib asosiy vositalarning foydali xizmat muddati tashkilot tomonidan qaytadan koʻrib chiqilishi mumkin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Tugatish qiymati asosiy vositalarning amortizatsiyalanadigan qiymatini hisob-kitob qilishda muhim tarkibiy omil hisoblanadi. Tugatish qiymati muhim boʻlmagan holatda, u amortizatsiyalanadigan qiymatni hisoblab chiqarishda hisobga olinmasligi mumkin.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAgar tugatish qiymati ahamiyatga ega boʻlsa, u asosiy vositalarni xarid qilingan sana yoki ularni qayta baholash sanasida aniqlanadi. Tugatish qiymati asosiy vositalarning xizmat muddati oxirida tugatish boʻyicha kutilayotgan xarajatlarga kamaytiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8-bob. Asosiy vositalarni taʼmirlash
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Asosiy vositalarni ishlash holatida saqlab turish ularni taʼmirlash (joriy, oʻrtacha va kapital tarzda) orqali amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementJoriy taʼmirlash — asosiy vositalarni ishlash holatida saqlab turish maqsadida amalga oshiriladigan taʼmirlashdir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻrtacha taʼmirlashda taʼmirlanayotgan agregatni qismlarga qisman ajratish va detallarning qismlarini qayta tiklash yoki almashtirish amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementUskunalar va transport vositalarini kapital taʼmirlash — agregatni qismlarga toʻliq ajratib amalga oshiriladigan taʼmirlash, bazaviy va korpus detallari va uzellarini taʼmirlash, barcha eskirgan detallar va uzellarni almashtirish yoki qayta tiklash, agregatni yigʻish, sozlash va sinab koʻrishdir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementBinolar va inshootlarni kapital taʼmirlash — bazaviy va korpus detallari va uzellarini taʼmirlash, detallar va uzellarning barcha eskirgan konstruksiyalarini almashtirish yoki qayta tiklash amalga oshiriladigan taʼmirlashdir.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Obyektni ishchi holatida tutib turish va undan foydalanishdan kelgusidagi iqtisodiy nafning dastlabki belgilangan summasini olish uchun amalga oshiriladigan xarajatlar ular tegishli boʻlgan hisobot davridagi xarajatlar tarkibiga kiritiladi. Ishlab chiqarishdagi asosiy vositalarni ishchi holatida saqlab turishga doir xarajatlar (texnik koʻrikdan oʻtkazish va holatini yaxshilashga oid xarajatlar) hamda ishlab chiqarishdagi asosiy vositalarning barcha turdagi taʼmirlanishini (joriy, oʻrtacha, kapital tarzda) oʻtkazish xarajatlari mahsulotning (ishlarning, xizmatlarning) ishlab chiqarish tannarxiga, maʼmuriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun moʻljallangan asosiy vositalari boʻyicha esa — davr xarajatlari tarkibiga kiritiladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. Agar bitta asosiy vositada turlicha foydali xizmat muddatiga ega boʻlgan bir nechta mustaqil obyektlar mavjud boʻlsa, taʼmirlash jarayonida har bir bunday obyektni almashtirish mustaqil inventar obyektni balansdan chiqarish va xarid qilish sifatida hisobga olinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9-bob. Asosiy vositalarning chiqib ketishi
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. Asosiy vositalarning chiqib ketishi ularning qiymatini balansdan hisobdan chiqarish orqali amalga oshiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. Asosiy vositalarning qiymati tashkilot balansidan quyidagilar natijasida hisobdan chiqariladi:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtugatilganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementsotilganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementayirboshlanganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtekinga berilganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementustav kapitaliga taʼsischi ulushi sifatida berilganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementmoliyaviy ijara (lizing) shartnomasi boʻyicha berilganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkamomad yoki yoʻqotishlar aniqlanganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtaʼsischi taʼsischilar tarkibidan chiqqanda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementnodavlat notijorat tashkilot mulkini shakllantirishda mulkiy badal sifatida berilganda.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. Asosiy vositalar qisman tugatilgan holatda uning qiymati va jamgʻarilgan amortizatsiyasi mos ravishda obyektning tugatilgan qismining qiymati va jamgʻarilgan amortizatsiyasi summasiga kamaytiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Asosiy vositalar quyidagi hollarda ularni tugatish munosabati bilan balansdan hisobdan chiqarilishi mumkin:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementbelgilangan xizmat muddati tugaganda (toʻliq eskirish hisoblab yozilganda);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementjismoniy eskirish, halokatlar, tabiiy ofatlar, foydalanishning normal shart-sharoitlarini buzish oqibatida yaroqsiz holga kelganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementmaʼnan eskirganda. Maʼnan eskirgan asosiy vositalar — xuddi shunday maqsadda asosiy vositalarning yanada unumdor va tejamkor turlarini ishlab chiqish natijasida qadrsizlanadigan asosiy vositalar;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtegishli davlat organlarining qarorlari boʻyicha balansdan chiqib ketganda;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtashkilot va tashkilotlarning qurilishi, kengaytirilishi, rekonstruksiya qilinishi, modernizatsiya qilinishi va texnik qayta jihozlanishi munosabati bilan balansdan chiqib ketganda.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTiklanishi mumkin boʻlmagan yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmagan asosiy vositalar tugatilishi lozim.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Tashkilotlarda asosiy vositalarni tugatish munosabati bilan ularni hisobdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun rahbar (rahbar oʻrinbosari) yoki bosh muhandis raisligida komissiya tuziladi. Komissiya tarkibiga tashkilotning tegishli mutaxassislari, buxgalteriya xodimlari va moddiy javobgar shaxslari kiritilishi kerak. Komissiyaning tarkibi uning ish tartibi va vakolatlari tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan belgilanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKomissiya tomonidan asosiy vositalarni tugatish (likvidatsiya) toʻgʻrisidagi dalolatnoma mazkur BHMSning 1-ilovasiga muvofiq, shu jumladan transport vositalarni tugatish (likvidatsiya) toʻgʻrisidagi dalolatnoma mazkur BHMSning 2-ilovasiga muvofiq shaklda tuziladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarni tugatish bilan bogʻliq xarajatlar va ularni tugatishdan kelib tushgan material qiymatliklar toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma mazkur BHMSning 3-ilovasiga muvofiq shaklda tuziladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarni ularning tugatilishi sababli hisobdan chiqarish doir hujjatlar tashkilotning hisob siyosatida belgilanadi va qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tuziladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. Komissiya tomonidan tuzilgan asosiy vositalarni tugatish dalolatnomalari tashkilot rahbari tomonidan:
Oldingi tahrirga qarang.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementoperativ boshqarish huquqi bilan tegishli boʻlgan asosiy vositalarni qonunchilik hujjatlari yoki taʼsis hujjatlariga muvofiq mulkdorning qaroriga asosan;
(57-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 3-dekabrdagi 306-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3546-1, 06.12.2025-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.12.2025-y., 10/25/3546-1/1129-son)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementdavlat ishtirokidagi korxonalarda korxona taʼsischisi (ishtirokchisi) bilan kelishgandan soʻng tasdiqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementTugatish dalolatnomalari tasdiqlanguniga qadar asosiy vositalarni qismlarga boʻlish va demontaj qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Asosiy vositalarning chiqib ketishidan moliyaviy natija (foyda yoki zarar) asosiy vositalarni chiqib ketishidan daromaddan ularning qoldiq (balans) qiymati, asosiy vositalarning chiqib ketishi bilan bogʻliq bilvosita soliqlar va xarajatlarni ayirish orqali aniqlanadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarning chiqib ketishidan moliyaviy natijani (foydani yoki zararni) aniqlashda asosiy vositalarning ilgarigi qayta baholashdagi bahosini oʻsishi summasi, yaʼni ushbu asosiy vositalarning ilgarigi bahosini oʻsishi summalarining ilgarigi bahosini pasayishi summasidan ortgan qismi asosiy vositalarning chiqib ketishidan daromad tarkibiga kiritiladi va bir vaqtning oʻzida “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti boʻyicha rezerv kapital kamayadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10-bob. Asosiy vositalarni inventarizatsiyadan oʻtkazish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Asosiy vositalarning haqiqatda mavjudligini aniqlash va ularning but saqlanishini nazorat qilish maqsadida tashkilotlar tomonidan vaqti-vaqti bilan, biroq ikki yilda kamida bir marta asosiy vositalar inventarizatsiyasi oʻtkaziladi, kutubxona fondlari esa besh yilda bir marta inventarizatsiya qilinadi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. Inventarizatsiya jarayonida aniqlangan ortiqcha asosiy vositalar boshqa operatsion daromadlar sifatida aks ettiriladi. Inventarizatsiya vaqtida kamomad fakti aniqlangan yetishmayotgan asosiy vositalar aybdor shaxslar aniqlangan kunga qadar kamomadlar hisobga olinadigan schyotda aks ettiriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKamomadning aniq aybdori topilmagan yoki moddiy javobgar shaxslardan undirib olish imkoni boʻlmagan hollarda, kam chiqqan asosiy vositaning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar moliyaviy natijalarga olib boriladi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. Inventarizatsiya jarayonida aniqlangan hisobga olinmagan asosiy vositalar, ortiqcha chiqish aniqlangan sanadagi aynan shunga oʻxshash asosiy vositalarning haqqoniy qiymati boʻyicha ularning ahvolini hisobga olgan holda baholanadi (ortiqcha chiqish sabablari va aybdor shaxslar keyinchalik aniqlanadi).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11-bob. Axborotni yoritib berish
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. Moliyaviy hisobotda quyidagi axborotlar yoritib berilishi lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarning harakati, shu jumladan ularning kiritilishi, chiqib ketishi, qiymatini aniqlash uchun qoʻllangan baholash asoslari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarning hisobot davri boshidagi va oxiridagi qiymati solishtirmasi va ularning oʻzgarish sabablari;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementasosiy vositalarning har bir guruhlar boʻyicha amortizatsiya hisoblashda amortizatsiya hisoblashning foydalaniladigan usuli, amortizatsiyalanadigan asosiy vositalarning hisobot davri boshidagi va oxiridagi jamgʻarilgan amortizatsiya summasi.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilar uchun hisobot davri oxirida quyidagilar toʻgʻrisidagi axborotni ham yoritib berish lozim:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa) vaqtinchalik foydalanilmayotgan asosiy vositalarning qiymati toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementb) foydalanishda boʻlgan, amortizatsiyasi toʻliq hisoblangan asosiy vositalarning qiymati toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementv) majburiyatlar boʻyicha kafolat sifatida garovga berilgan asosiy vositalarga mulk huquqining mavjudligi va cheklanganligi toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementg) asosiy vositalarni xarid qilish boʻyicha toʻlanmagan majburiyatlar toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementd) hisobot davri oxiridagi tugallanmagan qurilish qiymati toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elemente) davlat roʻyxatidan oʻtkazish jarayonida boʻlgan, foydalanishga qabul qilingan va haqiqatda foydalanilayotgan koʻchmas mulk obyektlari toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementj) maqsadli moliyalashtirish hisobidan olingan asosiy vositalarning qiymati, qoldiq qiymati toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementz) foydalanishdan chiqarilgan, biroq keyinchalik ularni sotish maqsadida asosiy vositalar tarkibida hisobda turgan asosiy vositalarning ayrim turlarining hisobot davri oxiridagi qiymati toʻgʻrisida;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementi) asosiy vositalarni tiklashga doir xarajatlar bilan bogʻliq boʻlgan hisob siyosati toʻgʻrisida.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ga
1-ILOVA
1-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
“Tasdiqlayman” |
|
__________________ _________ __________ | |
|
Rahbarning F.I.O._______________imzo | |
|
20 __ yil “_____” ____________ | |
|
Asosiy vositalarni tugatish (likvidatsiya) toʻgʻrisidagi | |
|
_____-sonli dalolatnoma | |
|
Tashkilot ___________________________________________ | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Tarkibiy boʻlinma |
Tuzish sanasi |
Operatsiya turining kodi |
Asosiy vositani saqlashga masʼul shaxsning kodi |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Asosiy vositaning nomi |
tur |
kod |
Qiymati |
Jamgʻarilgan eskirish summasi |
Ishlab chiqilgan (qurilgan) yili |
Foydalanishga kiritilgan sana |
Raqami | |
|
inventar |
tayyorlovchi | |||||||
|
20__ y “___” ___________ dagi — ____ sonli buyruq bilan tayinlangan komissiya | ||||||||
|
__________________________________________________ koʻrib chiqdi. | ||||||||
|
asosiy vositaning nomi | ||||||||
|
_____________________________ni, uning agregatlari, qismlari va mexanizmlarini | ||||||||
|
asosiy vositaning nomi | ||||||||
|
koʻrib chiqish natijasida va hujjatlari (pasporti, formulyari) bilan tanishib chiqib komissiya aniqladi: | ||||||||
|
1. 20__ y. “___” ____________ tashkilotga kelib tushgan; | ||||||||
|
2. Pasport boʻyicha asosiy vositalarning ogʻirligi ______ | ||||||||
|
3. Yaroqli qismlar, detallar, materiallar, rangli va qimmatbaho metallar va boshqalarning mavjudligi toʻgʻrisida maʼlumot. | ||||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Raqami |
Nomi |
Oʻlchov birligi |
Soni |
Qiymati |
Summasi | ||
|
Tartib boʻyicha |
Katalog boʻyicha |
Nomenklatura | |||||
|
Jami |
|||||||
|
4. Hisobdan chiqarish sababi ____________________________________ | |||||||
|
5. Texnik holati ______________________________________________ | |||||||
|
Komissiya xulosasi: ____________________________________________ | |||||||
|
Ilova qilinadigan hujjatlar roʻyxati ___________________________ | |||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
|||||
|
Komissiya raisi |
__________________ |
____________ |
_______________________________ | ||
|
lavozimi |
imzo |
imzolovchining F.I.O. | |||
|
Komissiya aʼzolari |
__________________ |
____________ |
_______________________________ | ||
|
lavozimi |
imzo |
imzolovchining F.I.O. | |||
|
__________________ |
____________ |
_______________________________ | |||
|
lavozimi |
imzo |
imzolovchining F.I.O. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ga
2-ILOVA
2-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
“Tasdiqlayman” |
|
________________________________________ | |
|
rahbarning F.I.O.__________________imzo | |
|
20 __ yil “_____” ____________ | |
|
Transport vositalarni tugatish (likvidatsiya) toʻgʻrisidagi | |
|
_____-sonli dalolatnoma | |
|
Tashkilotning nomi ___________________________________________ | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Tarkibiy boʻlinma |
Tuzish sanasi |
Operatsiya turining kodi |
Transport vositasini saqlashga masʼul shaxsning kodi |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Transport vositasining nomi |
Modeli, turi |
kod |
Qiymati |
Jamgʻarilgan eskirish summasi |
Ishlab chiqil gan yili |
Foydalanishga kiritilgan sana |
Raqami |
Bajarilgan ish hajmi yoki bosgan yoʻli | |
|
Inventar |
Tayyorlovchi | ||||||||
|
20__ y. “__” _________ dagi — _____ sonli buyruq bilan tayinlangan komissiya | |||||||||
|
_____________ modeli _________ turi _________ dvigatel raqami ________ | |||||||||
|
(markasi) | |||||||||
|
davlat belgisi raqami ___________________ transport vositasini koʻrib chiqdi. | |||||||||
|
__________________ni, uning agregatlari, qismlari va mexanizmlarini | |||||||||
|
(markali) | |||||||||
|
koʻrib chiqish natijasida va hujjatlari (pasporti, formulyari) bilan tanishib chiqib komissiya aniqladi: | |||||||||
|
1. 20__ y. “___” _______ tashkilotga kelib tushgan; | |||||||||
|
2. Pasport boʻyicha asosiy vositalarning ogʻirligi _____ | |||||||||
|
3. Yaroqli qismlar, detallar, materiallar, rangli va qimmatbaho metallar va boshqalarning mavjudligi toʻgʻrisida maʼlumot. | |||||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Raqami |
Nomi |
Oʻlchov birligi |
Soni |
Bahosi |
Summasi | ||
|
Tartib boʻyicha |
Katalog boʻyicha |
Nomenklatura | |||||
|
Jami |
|||||||
|
|
|||||||
|
4. Hisobdan chiqarish sababi ____________________________________ | |||||||
|
5. Texnik holati _____________________________________________ | |||||||
|
6. _________________________________________________dan hisobdan | |||||||
|
(davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati idorasi) | |||||||
|
chiqarilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumot _____________________________ | |||||||
|
Komissiya xulosasi:_____________________________________________ | |||||||
|
Ilova qilinadigan hujjatlar roʻyxati ____________________________ | |||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Komissiya raisi |
__________________ |
____________ |
_____________________________ | ||
|
lavozimi |
|
imzo |
|
imzolovchining F.I.O. | |
|
Komissiya aʼzolari |
__________________ |
____________ |
_____________________________ | ||
|
lavozimi |
|
imzo |
|
imzolovchining F.I.O. | |
|
__________________ |
____________ |
_____________________________ | |||
|
lavozimi |
|
imzo |
|
imzolovchining F.I.O. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ga
3-ILOVA
3-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementAsosiy vositalarni tugatish bilan bogʻliq xarajatlar va ularni tugatishdan kelib tushgan material qiymatliklar toʻgʻrisida
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementMAʼLUMOTNOMA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Tugatish xarajatlari |
Tugatishdan foydalanish mumkin boʻlgan material qiymatliklar kelib tushdi | ||||||||
|
Ish turi |
Hujjat raqami |
Xarajat moddasi |
summasi |
Hujjat raqami |
Qiymatliklar nomi |
kod (nomenklatura raqami) |
Soni |
Bahosi |
summasi |
|
Tugatish natijasi _____________________________________________ | |||||||||
|
Asosiy vositalarni hisobga olish kartochkasida (kitobida) chiqib ketish belgilab qoʻyildi. | |||||||||
|
Buxgalteriya hisobi hamda moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxs (bosh buxgalter) |
______________ |
______________________________________ | |||||||
|
imzo |
imzolovchining F.I.O. | ||||||||
|
20 ___ yil “_____” ____________sana | |||||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 133-son buyrugʻiga
2-ILOVA
2-ILOVA
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementOʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementROʻYXATI
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2003-yil 9-oktabrdagi 114-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1299, 2004-yil 20-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 3-son, 35-modda).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2014-yil 18-noyabrdagi 75-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1299-1, 2014-yil 9-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2014-yil, 50-son, 598-modda).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2016-yil 5-sentabrdagi 64-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyruqqa oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1299-2, 2016-yil 9-sentabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2016-yil, 36-son, 420-modda).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2017-yil 12-iyundagi 73-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyruqqa oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1299-3, 2017-yil 16-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-yil, 24-son, 514-modda).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2018-yil 22-oktabrdagi 134-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-son BHMS) “Asosiy vositalar”ga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1299-4, 2018-yil 8-noyabr) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 09.11.2018-y., 10/18/1299-4/2173-son).
(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 12.08.2024-y., 10/24/3546/0602-son; 11.02.2025-y., 10/25/3607/0125-son; 09.12.2025-y., 10/25/3546-1/1129-son)