Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирининг
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбуйруғи
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»ни тасдиқлаш ҳақида
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил 9 август рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3546]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сон БҲМС) «Асосий воситалар» 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Мазкур буйруқ 2025 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementВазир Д. КУЧКАРОВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент ш.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2024 йил 14 июнь,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element133-сон
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 133-сон буйруғига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-боб. Умумий қоидалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Мазкур Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (бундан буён матнда БҲМС деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Мазкур БҲМС бюджет, банклар ва нобанк кредит ташкилотларидан ташқари мулкчилик шаклидан қатъий назар Ўзбекистон Республикасида фаолият юритаётган юридик шахсларга (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) мулк ҳуқуқи ва оператив бошқариш ҳуқуқи асосида тегишли бўлган асосий воситалар ҳисобини юритиш ва уларни молиявий ҳисоботда акс эттириш тартибини белгилайди.
(2-банд Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2025 йил 3 декабрдаги 306-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3546-1, 06.12.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.12.2025 й., 10/25/3546-1/1129-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Мазкур БҲМСда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситалар — ташкилотнинг узоқ муддат давомида (бир йилдан ортиқ) хўжалик фаолиятини юритишда маҳсулот ишлаб чиқариш, ишларни бажариш ёки хизматлар кўрсатиш жараёнида ёхуд маъмурий ва ижтимоий-маданий вазифаларни бажариш жараёнида фойдаланиладиган, шунингдек ижарага бериш мумкин бўлган моддий активлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамортизацияланадиган қиймат — асосий воситанинг бошланғич ёки молиявий ҳисоботда ўрнини босувчи бошқа қийматдан тугатиш қийматининг чегирилиши натижасида аниқланадиган қиймат. Бошланғич қиймати қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш, реконструкция, модернизация қилиш, техник қайта жиҳозлаш ишлари ва бошқалар бўйича харажатлар суммасига оширилган асосий воситалар учун амортизацияланадиган қиймат бўлиб, ушбу ишлар тугатилганидан сўнг тугатиш қийматини чиқариб ташлаган ҳолда мазкур асосий воситалар фойдаланишга киритилган пайтда аниқланган уларнинг қолдиқ (баланс) қиймати ҳисобланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамортизация — асосий воситаларнинг амортизацияланадиган қийматини фойдали хизмат муддати давомида тизимли тақсимлашдир;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқолдиқ (баланс) қиймати — жамланган амортизация ва қадрсизланишдан кўрилган зарарлар чегириб ташлангандан сўнг асосий воситанинг тан олинадиган суммаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошланғич қиймати — асосий воситаларни яратиш (қуриш ва қуриб битказиш) ёки харид қилиш бўйича қилинган харажатларнинг қиймати, шу жумладан тўланган ва қопланмайдиган солиқлар (йиғимлар), шунингдек активни ундан мақсадга мувофиқ фойдаланиш учун ишчи ҳолатига келтириш билан бевосита боғлиқ бўлган етказиб бериш ва монтаж қилиш, ўрнатиш, ишга тушириш учун қилинган бошқа харажатлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш қиймати — асосий воситаларнинг чиқиб кетиши бўйича кутилаётган харажатларни чегирган ҳолда кутилаётган фойдали хизмат муддати охирида асосий воситаларни тугатиш чоғида олинадиган активларнинг кутилаётган суммаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдали хизмат муддати — асосий воситаларнинг ташкилот томонидан фойдаланадиган вақт даври ёки ушбу активдан фойдаланишдан олиниши кутилаётган маҳсулот (ишлар ва хизматлар) миқдори. Қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш, реконструкция, модернизация қилиш ва техник қайта жиҳозлаш бўйича ишлар тугатилганидан сўнг фойдаланишга киритилган асосий воситалар учун фойдали хизмат муддати бўлиб ушбу ишлар тугатилганидан сўнг мазкур асосий воситалар фойдаланишга киритилган пайтдан бошлаб ташкилот томонидан асосий воситалардан фойдаланиладиган вақт даври ёки ташкилот ушбу асосий воситалардан фойдаланишдан олишни кутилаётган маҳсулот (ишлар, хизматлар) миқдори ҳисобланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳаққоний қиймат — баҳолаш санасида бозор иштирокчилари ўртасидаги одатдаги операцияда активни сотишдан олиниши ёки мажбуриятни ўтказиш учун тўланиши мумкин бўлган нарх.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Ташкилот раҳбари ҳисоб сиёсатида активларни асосий воситалар таркибида ҳисобга олиш учун мезонларни, шунингдек асосий воситаларни гуруҳлар бўйича таснифланишини белгилаш ҳуқуқига эга.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Бухгалтерия ҳисобида асосий воситалар бир хил белгиларга, шу жумладан уларнинг асосий хусусиятларига ва ташкилот фаолиятида фойдаланиш характерига кўра гуруҳлар бўйича таснифланиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситалар қуйидаги алоҳида гуруҳларга таснифланиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementер;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementерни ободонлаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбинолар, иншоотлар ва узатувчи мосламалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмашина ва асбоб-ускуналар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмебель ва офис жиҳозлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкомпьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтранспорт воситалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўп йиллик ва ҳосилдор ўсимликлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошқа асосий воситалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementконсервация қилинган асосий воситалар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. Асосий воситаларнинг бухгалтерия ҳисоби бирлиги бўлиб инвентарь объекти ҳисобланади. Асосий воситаларнинг инвентарь объекти сифатида барча қурилмалари ва жиҳозларига эга бўлган объект ёки муайян мустақил вазифаларни бажариш учун мўлжалланган алоҳида конструктив асосдаги буюм ёхуд бутун бир яхлитликни ифодаловчи ва муайян ишларни бажариш учун мўлжалланган конструктив жамланган буюмларнинг алоҳида мажмуи тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКонструктив жамланган буюмларнинг мажмуи — умумий мосламаларга ва жиҳозларга, умумий бошқарувга эга, бир пойдеворда қурилган, натижада мажмуага кирувчи ҳар бир буюм ўз вазифасини мустақил равишда эмас, балки фақатгина мажмуа таркибида бажара оладиган бир ёки турли мақсадларга мўлжалланган битта ёки бир нечта буюмлардир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБитта асосий воситада турлича фойдали фойдаланиш муддатига эга бир нечта мустақил объектлар мавжуд бўлганда, ҳар бир бундай объект бухгалтерия ҳисобида алоҳида мустақил инвентарь объект сифатида тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИкки ёки ундан ортиқ ташкилот мулки бўлган асосий воситалар ҳар бир ташкилот томонидан асосий воситалар таркибида унинг умумий мулкдаги улушига мутаносиб тарзда акс эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Асосий воситалар таркибида қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ташкилот мулкига топширилган ер участкалари ҳам ҳисобга олинади.
LexUZ шарҳиSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Асосий воситалар актив сифатида тан олинади, агар:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementташкилотга мазкур актив билан боғлиқ келгуси иқтисодий нафлар келиши эҳтимоли мавжуд бўлса;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementактивнинг бошланғич қийматини аниқ баҳолаш мумкин бўлса.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-боб. Асосий воситаларнинг келиб тушиши
Олдинги таҳрирга қаранг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Мулк ҳуқуқи ва оператив бошқариш ҳуқуқи асосида ташкилотга тегишли бўлган асосий воситаларнинг қиймати ташкилот балансига киритилиши лозим.
(9-банд Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2025 йил 3 декабрдаги 306-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3546-1, 06.12.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.12.2025 й., 10/25/3546-1/1129-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Асосий воситалар қиймати ташкилот балансига:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкапитал қўйилмалар тугаганидан сўнг қурилган объектни қабул қилиш-топшириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementобъектни олди-сотди шартномаси бўйича харид қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаъсисчиларнинг устав капиталига улушлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтекинга келиб тушиш (ҳадя шартномаси бўйича);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementайирбошлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтовар-моддий захиралар таркибидан ўтказиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий ижара (лизинг) шартномаси бўйича олиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқиймати аниқлаб бўлинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementортиқча (ҳисобга олинмаган) асосий воситаларни аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementташкилотнинг таъсисчилари таркибидан чиқаётганда ёки тугатилаётган ташкилотнинг мулки таъсисчилар ўртасида тақсимланаётганда асосий воситаларни олиш;
Олдинги таҳрирга қаранг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларга мулк ҳуқуқи, оператив бошқариш ҳуқуқини қўлга киритишга олиб келадиган бошқа операциялар ёки ҳодисалар натижасида киритилади.
(10-банднинг ўн иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2025 йил 3 декабрдаги 306-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3546-1, 06.12.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.12.2025 й., 10/25/3546-1/1129-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-боб. Асосий воситаларни баҳолаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Асосий воситалар актив сифатида тан олинганда, улар бошланғич қиймат бўйича баҳоланади ва ҳисобга олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Актив сифатида тан олинганидан сўнг, асосий восита бошланғич ёки қайта баҳоланган қиймати бўйича ҳисобга олиниши лозим. Асосий воситаларни қийматини ҳисобга олишнинг қўлланиладиган усули ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида акс эттирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-боб. Асосий воситаларнинг бошланғич қиймати
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Асосий воситаларнинг бошланғич қиймати харид қилиш қиймати (етказиб берувчига тўланган сумма) ҳамда асосий воситаларни харид қилиш билан боғлиқ барча харажатларни ўз ичига олади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларни харид қилиш билан боғлиқ харажатларга қуйидагилар киради:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementрўйхатга олиш йиғимлари, давлат божлари ва асосий воситаларга бўлган ҳуқуқни харид қилиш (олиш) бўйича амалга оширилган бошқа шунга ўхшаш тўловлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбожхона божлари ва йиғимлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларни харид қилиш (яратиш) муносабати билан солиқлар ва йиғимлар суммалари (агар улар қопланмаса);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларни харид қилиш (яратиш) билан боғлиқ ахборот ва маслаҳат хизматлари учун тўланадиган суммалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларни етказиб бериш (яратиш) хатарини суғурталаш бўйича харажатлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситалар воситачилар орқали олинганда, уларга тўланадиган мукофотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларни ўрнатиш, монтаж қилиш, созлаш ва ишга тушириш харажатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementактивдан мақсадга мувофиқ фойдаланиш учун уни ишчи ҳолатга келтириш билан бевосита боғлиқ бўлган бошқа харажатлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКредитдан фойдаланганлик учун фоизларни тўлашга доир харажатлар қарз маблағлари ҳисобидан тўлиқ ёки қисман сотиб олинган асосий воситаларнинг бошланғич қийматига киритилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда, қурилиш даврида қурилиш учун олинган кредитлар бўйича ҳисобланган фоизлар яратилган асосий воситаларнинг бошланғич қийматига киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementХарид қилинган асосий воситалар ҳақини тўлаш билан боғлиқ банк хизматлари, шу жумладан аккредитив очиш, хорижий валютани ўтказганлиги ва конвертация қилганлиги учун банкка воситачилик ҳақи тўлаш бўйича харажатлар, шунингдек шартномани тайёрлаш ва рўйхатга олиш харажатлари асосий воситаларнинг бошланғич қийматига киритилмайди, балки улар юзага келган ҳисобот даврида харажатлар сифатида тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар шартнома шартларида харид қилинган асосий воситалар ҳақини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлса, унда мазкур асосий воситалар бухгалтерия ҳисобига кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлашни ҳисобга олмаган ҳолдаги сотиб олиш қиймати бўйича қабул қилинади. Бунда сотиб олиш қиймати ва тўловнинг умумий суммаси ўртасида юзага келадиган фарқ кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш даври давомида жорий тўловнинг кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш бўйича тўловларнинг умумий суммасидаги салмоғидан келиб чиқиб молиявий харажатларга (фоизлар бўйича харажатларга) олиб борилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Ташкилотнинг ўзида тайёрланган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати деб мазкур асосий воситаларни яратиш (қуриш, қуриб битказиш) бўйича амалга оширилган харажатлар суммаси тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда, меъёрдан ортиқ сарфланган материал, меҳнат ҳақи харажатлари ва бошқа ресурслар активнинг бошланғич қийматига қўшилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Активдан мақсадга мувофиқ фойдаланиш учун унинг тегишли ишини текшириш жараёнида олинган маҳсулот реализация қилишнинг соф қиймати бўйича кирим қилинади ва асосий воситаларнинг бошланғич қийматини шакллантиришда капитал қўйилмалар суммасидан айрилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Чет эл валютасида харид қилинган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати, уларнинг харид қилинганлигини тасдиқловчи бошланғич ҳисоб ҳужжатларида (товарнинг кузатув ҳужжатлари ёки божхона юк декларациясида) кўрсатилган қийматидан келиб чиқиб, уларни бухгалтерия ҳисобига қабул қилиш санасидаги Ўзбекистон Республикаси Марказий банки курси бўйича қайта ҳисоблаб, шунингдек асосий воситаларни харид қилиш билан боғлиқ тегишли харажатларни ҳисобга олган ҳолда, аниқланади, бундан тўланган бўнак суммаси мустасно.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда, асосий воситалар тўлиқ ёки қисман олдиндан чет эл валютасида тўланган бўнак ҳисобига харид қилинганда, уларнинг қийматининг ушбу бўнак миқдорига тенг суммаси бўнак тўланган санадаги Марказий банк курсида тан олинади.
(16-банд Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2025 йил 30 январдаги 228-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3607, 11.02.2025 й.) таҳририда — (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 11.02.2025 й., 10/25/3607/0125-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Ташкилот устав капиталига улуш ҳисобидан олинган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати деб, агар Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатларида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, ташкилот таъсисчилари (иштирокчилари) томонидан келишилган уларнинг пулдаги баҳоси тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Ташкилот таъсисчилари таркибидан чиққанда ёки тугатилаётган ташкилотнинг мулки таъсисчилар ўртасида тақсимланганда келиб тушган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати бўлиб асосий воситаларнинг қабул қилинган қабул қилиш-топшириш ҳужжатларида, шунингдек уларни харид қилиш билан боғлиқ тегишли харажатларни ҳисобга олган ҳолда кўрсатилган қиймат тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Ташкилот томонидан текинга (ҳадя шартномаси бўйича) олинган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати деб уларни харид қилиш билан боғлиқ харажатларни ҳисобга олган ҳолда бухгалтерия ҳисобига қабул қилинган санадаги уларнинг ҳаққоний қиймати тан олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар берилган асосий воситанинг ҳаққоний қийматини ишончли баҳолаш мумкин бўлмаса, унинг бошланғич қиймати берилган активнинг баланс қиймати бўйича баҳоланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Товар-моддий захиралар таркибидан асосий воситаларга ўтказилган объектларнинг бошланғич қиймати Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (4-сонли БҲМС) «Товар-моддий захиралар»га (рўйхат рақами 3259, 2020 йил 30 июнь) мувофиқ белгиланадиган уларнинг таннархига тенг бўлади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда айирбошлаш йўли билан олинган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати берилган асосий воситаларнинг қолдиқ қийматига тенг. Асосий воситалар қўшимча тўлов билан айирбошланган ҳолатларда алмаштириш йўли билан олинган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати берилган асосий воситаларнинг айирбошлашда ўтказилган (олинган) пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентлари суммасига оширилган (камайтирилган) қолдиқ қийматига тенг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда мажбуриятларни (тўловни) пул кўринишида бўлмаган маблағлар билан бажариш назарда тутиладиган шартномалар бўйича олинган асосий воситаларнинг бошланғич қиймати деб ташкилот томонидан берилган ёки берилиши лозим бўлган актив қиймати тан олинади. Ташкилот томонидан берилган ёки берилиши лозим бўлган мавжуд актив қиймати ташкилот қиёсий ҳолатларда шунга ўхшаш актив қийматини аниқлайдиган нархдан келиб чиқиб белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТашкилот томонидан берилган ёки берилиши лозим бўлган актив қийматини белгилашнинг имкони бўлмаган тақдирда, мажбуриятларни (тўловни) пул кўринишида бўлмаган маблағлар билан бажариш назарда тутиладиган шартномалар бўйича ташкилот олган асосий воситаларнинг қиймати қиёсий ҳолатларда шунга ўхшаш асосий воситалар сотиб олинадиган қийматдан келиб чиқиб белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Мажбуриятлари умумий суммада ифодаланган мустақил объектларга эга асосий воситалар бўйича бошланғич қиймат ушбу суммани алоҳида объектнинг ҳаққоний қийматига пропорционал равишда тақсимлаган ҳолда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-боб. Асосий воситаларга ўтказиладиган капитал қўйилмалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Асосий воситаларнинг бухгалтерия ҳисобига қабул қилинган бошланғич қийматини ушбу асосий воситалар қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш, реконструкция, модернизация қилиш, техник қайта жиҳозлаш, қисман тугатиш ҳолатларида ўзгартирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш, модернизация қилиш ишларига асосий воситаларнинг технологик ёки хизмат мақсадининг ўзгариши, юкламанинг ошиши ва сифатни янада яхшилаш туфайли юзага келган ишлар киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРеконструкция қилиш ишларига ишлаб чиқариш қувватларини ошириш, маҳсулот (ишлар, хизматлар) сифатини яхшилаш ва номенклатурасини ўзгартириш мақсадларида ишлаб чиқаришни такомиллаштириш ва унинг техник-иқтисодий кўрсаткичларини ошириш билан боғлиқ бўлган ҳамда асосий воситаларни реконструкция қилиш лойиҳаси бўйича амалга ошириладиган мавжуд асосий воситаларни қайта қуриш киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТехник қайта жиҳозлашга илғор техника ва технологияларни жорий этиш, ишлаб чиқаришни механизациялаш ва автоматлаштириш, маънан ва жисмонан эскирган ускуналарни модернизация қилиш ва уларни янги, унумдорлиги янада юқори бўлганлари билан алмаштириш асосида асосий воситалар ва уларнинг айрим қисмларининг техник-иқтисодий кўрсаткичларини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирлар киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Асосий воситаларга ўтказиладиган капитал қўйилмалар асосий воситалардан фойдаланишдан келгусидаги иқтисодий наф ошганда уларнинг бошланғич қийматини оширади. Келгусидаги иқтисодий нафни оширмайдиган бошқа барча харажатлар улар амалга оширилган даврда харажатлар сифатида тан олиниши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Асосий воситаларни қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш, реконструкция, модернизация қилиш, техник қайта жиҳозлашга харажатлар, улар тугатилганидан сўнг, агар улар натижасида асосий воситалар ишлатилишининг дастлаб қабул қилинган меъёрий кўрсаткичлари (фойдали хизмат муддати, қуввати, қўллаш сифати ва бошқалар) яхшиланса (ошса), бундай объектнинг бошланғич қийматини оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Кўп йиллик кўчатларга, ерни тубдан яхшилашга, ижарага олинган асосий воситалар объектларига капитал қўйилмалар ҳар йили бутун ишлар мажмуи якунланган санадан қатъий назар, ҳисобот йилида фойдаланишга қабул қилинган асосий воситаларга тегишли харажатлар суммасида асосий воситалар таркибига киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6-боб. Асосий воситаларнинг қайта баҳолаш қиймати
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Ҳаққоний қиймати ишончли тарзда баҳоланиши мумкин бўлган асосий восита актив сифатида тан олинганидан сўнг, кейинги жамғарилган эскириш ва қадрсизланишдан жамғарилган зарарларни чегирган ҳолда, қайта баҳолаш санасидаги ҳаққоний қийматни акс эттирадиган қайта баҳоланган қийматда ҳисобга олиниши лозим. Ҳисобот даври охирида асосий воситанинг баланс қиймати унинг ҳаққоний қийматидан муҳим (жиддий) фарқланмаслиги учун қайта баҳолаш етарли даражада мунтазам амалга оширилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Ташкилот ўз ҳисоб сиёсатида қайта баҳолаш усулини белгилаши ва мазкур усулни барча асосий восита гуруҳларига қўллаши зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Қайта баҳолаш даврийлиги қайта баҳоланаётган асосий воситанинг ҳаққоний қийматидаги ўзгаришларга боғлиқ бўлади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларнинг баҳолашдаги ортган суммаси қайта баҳолаш натижасида «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» ҳисобварағига резерв капитали таркибига ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларнинг баҳолашдаги камайиш суммаси қайта баҳолаш натижасида «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» ҳисобварағи резерв капиталининг мазкур объектнинг аввалги ҳисобот даврларида ўтказилган баҳолашдаги ортган суммаси атрофида камайишига тегишлидир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Асосий воситаларни қайта баҳолаш натижалари молиявий ҳисоботда асосий воситаларни қайта баҳолаш ўтказилган жорий даврда акс эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7-боб. Амортизацияни ҳисоблаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Асосий воситалар қиймати амортизация ҳисоблаш йўли билан қопланади. Амортизацияланадиган қиймат асосий воситаларнинг бутун фойдали хизмат муддати мобайнида ташкилот харажатларига амортизация ажратмалари кўринишида тизимли тақсимланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. Асосий воситалар бўйича амортизация ажратмаларини ҳисоблаш мазкур объект асосий воситалар таркибига қабул қилинган ва ишга туширилган санадан бошланади ҳамда мазкур объектнинг амортизацияланадиган қиймати тўлиқ қоплангунга ёхуд ушбу объект балансдан ҳисобдан чиқарилгунга қадар амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Асосий воситалар бўйича амортизация ажратмаларини ҳисоблаш мазкур объектнинг амортизацияланадиган қиймати тўлиқ қопланган ёки ушбу объект балансдан ҳисобдан чиқарилган санадан тўхтатилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Асосий воситаларни фойдали хизмат муддати давомида амортизация ажратмаларини ҳисоблаш тўхтатилмайди, асосий воситалар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда консервация қилишга ўтказилган ҳолатлар, шунингдек уларни тўлиқ тўхтатиш шарти билан объектни қўшимча қуриш, қўшимча асбоб-ускуналар билан таъминлаш, реконструкция, модернизация қилиш, техник қайта жиҳозлаш даври бундан мустасно.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Асосий воситалар бўйича амортизация ажратмаларини ҳисоблаш ҳисобот давридаги ташкилот фаолияти натижаларидан қатъий назар амалга оширилади ва у тегишли бўлган ҳисобот давридаги бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Асосий воситалар бўйича ҳисобланган амортизация суммалари бухгалтерия ҳисобида ушбу суммаларни алоҳида счётда жамғариш йўли билан акс эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Қуйидагилар амортизация қилинмайди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementа) ер участкалари ва табиатдан фойдаланишга доир бошқа объектлар (сув, ер ости бойликлари ва бошқа табиий ресурслар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementб) маҳсулдор чорва моллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementв) ахборот-кутубхона фонди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementг) қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда консервациялашга ўтказилган асосий воситалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementд) музей ашёлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementе) моддий маданий мерос объектлари;
Олдинги таҳрирга қаранг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementж) умумий фойдаланишдаги автомобиль йўллари, йўлаклар, сайилгоҳлар, хиёбонлар, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари тасарруфида бўлган ободонлаштириш иншоотлари;
(38-банднинг «ж» кичик банди Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2026 йил 4 августдаги 25-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3916, 04.08.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.08.2026 й., 10/26/3916/0819-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementз) тўлиқ амортизацияланган асосий воситалар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Амортизация қуйидаги усулларни қўллаш йўли билан ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementа) амортизацияни бир маромли (тўғри чизиқли) ҳисоблаш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАмортизацияни бир маромли (тўғри чизиқли) ҳисоблаш усулида амортизация асосий воситаларни фойдали хизмат муддати мобайнида уларнинг амортизацияланадиган қийматидан келиб чиққан ҳолда бир маромда, тенг улушларда ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур усулга кўра асосий воситаларнинг амортизацияланадиган қиймати унинг хизмат муддати давомида тегишли харажатларга бир маромда ҳисобдан чиқарилади (тақсимланади). Ушбу усул амортизация меъёри фойдали хизмат муддатининг фаолиятига боғлиқлигига асосланган. Ҳар бир давр учун амортизация ажратмалари суммаси амортизацияланадиган қийматни асосий воситалардан фойдаланилган ҳисобот даврлари сонига бўлиш йўли билан ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАмортизацияни бир маромли (тўғри чизиқли) ҳисоблаш усулида амортизация ажратмаларининг йиллик суммаси асосий воситаларнинг амортизацияланадиган қиймати ва мазкур объектнинг фойдали хизмат муддатидан келиб чиқиб аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementб) амортизацияни бажарилган ишлар ҳажмига мутаносиб равишда ҳисоблаш (ишлаб чиқариш усули).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАмортизация ҳисоблашнинг ишлаб чиқариш усули ҳар бир муайян йилдаги асосий воситаларнинг ишлаб чиқариш қувватини ҳисобга олишга асосланган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур усул бўйича амортизациянинг ҳар йилги қийматини ҳисоблаш учун асосий воситанинг бутун фойдали хизмат муддатидаги умумий баҳоланган ишлаб чиқариш қуввати йиғиндисини ва мазкур муайян йилдаги ишлаб чиқариш қувватини аниқлаш лозим. Ишлаб чиқариш қуввати сифатида ишлаб чиқариладиган маҳсулот бирликлари сони, ишланган соатлар сони, босиб ўтган тонна-километрлар сони ва бошқалар олиниши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАмортизация ҳисоблашнинг ишлаб чиқариш усулида йиллик амортизация ажратмалари суммаси ҳисобот давридаги маҳсулот (ишлар, хизматлар) ҳажмининг натурал кўрсаткичидан ҳамда асосий воситалар амортизацияланадиган қийматининг асосий воситалар бутун фойдали хизмат муддатида назарда тутилаётган маҳсулот (ишлар, хизматлар) ҳажмига нисбатидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Асосий воситалардан интенсив фойдаланилганда, шунингдек илмий-техникавий жараённинг катта таъсирида асосий воситалар амортизацияси қуйидаги усулларда ҳисобланадиган жадаллаштирилган амортизация йўли билан ифодаланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementа) икки баравар амортизация меъёри билан қолдиқни камайтириш усули;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementб) йиллар йиғиндиси усули (кумулятив усул).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. Икки баравар амортизация меъёри билан қолдиқни камайтириш усули амортизация ҳисоблаш даврида активнинг амортизацияланадиган қиймати камайишини англатади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур усулга кўра бир маромли (тўғри чизиқли) ҳисоблаш усулидан икки баравар амортизация меъёри мазкур ҳисобот давридаги асосий воситанинг тегишли қолдиқ қийматига кўпайтирилади. Икки баравар амортизация меъёри билан қолдиқни камайтириш усули бўйича амортизация ҳисоблашда кутилаётган тугатиш қиймати бошланғич (тиклаш) қийматидан чегирилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИкки баравар амортизация меъёри билан қолдиқни камайтириш усулида йиллик амортизация ажратмалари суммаси асосий воситаларнинг ҳисобот йили бошидаги қолдиқ қийматидан ва мазкур объектни фойдали хизмат муддатидан келиб чиқиб ҳисобланган амортизация меъёрининг икки бараваридан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИкки баравар амортизация меъёри билан қолдиқни камайтириш усулида асосий воситалар бўйича амортизация ажратмаларини ҳисоблаш ушбу объектларнинг баланс (қолдиқ) қиймати уларнинг тугатиш қийматига тенг бўлган вақтда тугатилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Йиллар йиғиндиси усулига (кумулятив усулга) кўра ҳар йилги амортизация меъёри амортизация муддати охирига қадар қоладиган амортизацияланадиган қийматга улуш сифатида аниқланади. Улуш амортизация ажратмалари тугагунига қадар қоладиган тўлиқ йиллар сонини амортизация муддатини ташкил қиладиган йиллар тартиб сонлари йиғиндисига бўлиш орқали аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЙиллар йиғиндиси усулида (кумулятив усулда) амортизация ажратмаларининг йиллик суммаси асосий воситаларнинг амортизацияланадиган қийматидан ҳамда суратида объектни фойдали хизмат муддатининг охирига қадар қоладиган йиллар сони, махражида эса — объектни фойдали хизмат муддати йиллари сони йиғиндисининг нисбатидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. Ҳисобот йили давомида асосий воситалар бўйича амортизация ажратмалари қўлланиладиган ҳисоблаш усулидан қатъий назар (амортизация ҳисоблашнинг ишлаб чиқариш усулидан ташқари), йиллик сумманинг 1/12 миқдорида ҳар ойда ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМавсумий тусдаги ишлаб чиқариш ташкилотларида фойдаланиладиган асосий воситалар бўйича амортизация ажратмаларининг йиллик суммаси ҳисобот йилида ташкилот томонидан асосий воситалардан фойдаланиш даври мобайнида бир маромда ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Асосий воситаларнинг ҳар хил турларига (гуруҳларига) амортизация ҳисоблашнинг турли усулларини қўллашга йўл қўйилади. Бунда асосий воситаларнинг бир турдаги объектлари бўйича (маркаси, тури ва бошқалар бўйича) фақат битта усул қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. Қўлланиладиган амортизация ҳисоблаш усули ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида мажбурий тартибда акс эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. Агар асосий воситалардан фойдаланишдан кутилаётган иқтисодий наф сезиларли даражада ўзгариш юз берса, амортизация ҳисоблаш усули, агар юзага келган ҳолатлар амортизация усулининг ўзгартирилишини оқласа, ўзгараётган тенденцияни акс эттирадиган тарзда ўзгартирилиши мумкин. Бундай ўзгариш ҳисоб сиёсатида акс эттирилиши лозим. Бунда молиявий ҳисоботга тушунтириш хатида мазкур ўзгариш сабаблари ва уларнинг иқтисодий самараси ёритиб берилиши зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Асосий воситалар ҳолатини яхшилайдиган ва, мос равишда, хизмат муддатини узайтирадиган харажатлар амалга оширилганини ҳамда хизмат муддатини қисқартирадиган технологик ўзгаришларни ҳисобга олиб асосий воситаларнинг фойдали хизмат муддати ташкилот томонидан қайтадан кўриб чиқилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Тугатиш қиймати асосий воситаларнинг амортизацияланадиган қийматини ҳисоб-китоб қилишда муҳим таркибий омил ҳисобланади. Тугатиш қиймати муҳим бўлмаган ҳолатда, у амортизацияланадиган қийматни ҳисоблаб чиқаришда ҳисобга олинмаслиги мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар тугатиш қиймати аҳамиятга эга бўлса, у асосий воситаларни харид қилинган сана ёки уларни қайта баҳолаш санасида аниқланади. Тугатиш қиймати асосий воситаларнинг хизмат муддати охирида тугатиш бўйича кутилаётган харажатларга камайтирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8-боб. Асосий воситаларни таъмирлаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Асосий воситаларни ишлаш ҳолатида сақлаб туриш уларни таъмирлаш (жорий, ўртача ва капитал тарзда) орқали амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЖорий таъмирлаш — асосий воситаларни ишлаш ҳолатида сақлаб туриш мақсадида амалга ошириладиган таъмирлашдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎртача таъмирлашда таъмирланаётган агрегатни қисмларга қисман ажратиш ва деталларнинг қисмларини қайта тиклаш ёки алмаштириш амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУскуналар ва транспорт воситаларини капитал таъмирлаш — агрегатни қисмларга тўлиқ ажратиб амалга ошириладиган таъмирлаш, базавий ва корпус деталлари ва узелларини таъмирлаш, барча эскирган деталлар ва узелларни алмаштириш ёки қайта тиклаш, агрегатни йиғиш, созлаш ва синаб кўришдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБинолар ва иншоотларни капитал таъмирлаш — базавий ва корпус деталлари ва узелларини таъмирлаш, деталлар ва узелларнинг барча эскирган конструкцияларини алмаштириш ёки қайта тиклаш амалга ошириладиган таъмирлашдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Объектни ишчи ҳолатида тутиб туриш ва ундан фойдаланишдан келгусидаги иқтисодий нафнинг дастлабки белгиланган суммасини олиш учун амалга ошириладиган харажатлар улар тегишли бўлган ҳисобот давридаги харажатлар таркибига киритилади. Ишлаб чиқаришдаги асосий воситаларни ишчи ҳолатида сақлаб туришга доир харажатлар (техник кўрикдан ўтказиш ва ҳолатини яхшилашга оид харажатлар) ҳамда ишлаб чиқаришдаги асосий воситаларнинг барча турдаги таъмирланишини (жорий, ўртача, капитал тарзда) ўтказиш харажатлари маҳсулотнинг (ишларнинг, хизматларнинг) ишлаб чиқариш таннархига, маъмурий ва ижтимоий-маданий вазифаларни амалга ошириш учун мўлжалланган асосий воситалари бўйича эса — давр харажатлари таркибига киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. Агар битта асосий воситада турлича фойдали хизмат муддатига эга бўлган бир нечта мустақил объектлар мавжуд бўлса, таъмирлаш жараёнида ҳар бир бундай объектни алмаштириш мустақил инвентарь объектни балансдан чиқариш ва харид қилиш сифатида ҳисобга олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9-боб. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши уларнинг қийматини балансдан ҳисобдан чиқариш орқали амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. Асосий воситаларнинг қиймати ташкилот балансидан қуйидагилар натижасида ҳисобдан чиқарилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсотилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementайирбошланганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтекинга берилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementустав капиталига таъсисчи улуши сифатида берилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий ижара (лизинг) шартномаси бўйича берилганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкамомад ёки йўқотишлар аниқланганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаъсисчи таъсисчилар таркибидан чиққанда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнодавлат нотижорат ташкилот мулкини шакллантиришда мулкий бадал сифатида берилганда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. Асосий воситалар қисман тугатилган ҳолатда унинг қиймати ва жамғарилган амортизацияси мос равишда объектнинг тугатилган қисмининг қиймати ва жамғарилган амортизацияси суммасига камайтирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Асосий воситалар қуйидаги ҳолларда уларни тугатиш муносабати билан балансдан ҳисобдан чиқарилиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбелгиланган хизмат муддати тугаганда (тўлиқ эскириш ҳисоблаб ёзилганда);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжисмоний эскириш, ҳалокатлар, табиий офатлар, фойдаланишнинг нормал шарт-шароитларини бузиш оқибатида яроқсиз ҳолга келганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаънан эскирганда. Маънан эскирган асосий воситалар — худди шундай мақсадда асосий воситаларнинг янада унумдор ва тежамкор турларини ишлаб чиқиш натижасида қадрсизланадиган асосий воситалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтегишли давлат органларининг қарорлари бўйича балансдан чиқиб кетганда;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementташкилот ва ташкилотларнинг қурилиши, кенгайтирилиши, реконструкция қилиниши, модернизация қилиниши ва техник қайта жиҳозланиши муносабати билан балансдан чиқиб кетганда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТикланиши мумкин бўлмаган ёки иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлмаган асосий воситалар тугатилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Ташкилотларда асосий воситаларни тугатиш муносабати билан уларни ҳисобдан чиқариш тўғрисида қарор қабул қилиш учун раҳбар (раҳбар ўринбосари) ёки бош муҳандис раислигида комиссия тузилади. Комиссия таркибига ташкилотнинг тегишли мутахассислари, бухгалтерия ходимлари ва моддий жавобгар шахслари киритилиши керак. Комиссиянинг таркиби унинг иш тартиби ва ваколатлари ташкилот раҳбарининг буйруғи билан белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКомиссия томонидан асосий воситаларни тугатиш (ликвидация) тўғрисидаги далолатнома мазкур БҲМСнинг 1-иловасига мувофиқ, шу жумладан транспорт воситаларни тугатиш (ликвидация) тўғрисидаги далолатнома мазкур БҲМСнинг 2-иловасига мувофиқ шаклда тузилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларни тугатиш билан боғлиқ харажатлар ва уларни тугатишдан келиб тушган материал қийматликлар тўғрисидаги маълумотнома мазкур БҲМСнинг 3-иловасига мувофиқ шаклда тузилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларни уларнинг тугатилиши сабабли ҳисобдан чиқариш доир ҳужжатлар ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида белгиланади ва қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тузилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. Комиссия томонидан тузилган асосий воситаларни тугатиш далолатномалари ташкилот раҳбари томонидан:
Олдинги таҳрирга қаранг.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоператив бошқариш ҳуқуқи билан тегишли бўлган асосий воситаларни қонунчилик ҳужжатлари ёки таъсис ҳужжатларига мувофиқ мулкдорнинг қарорига асосан;
(57-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2025 йил 3 декабрдаги 306-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3546-1, 06.12.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.12.2025 й., 10/25/3546-1/1129-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдавлат иштирокидаги корхоналарда корхона таъсисчиси (иштирокчиси) билан келишгандан сўнг тасдиқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТугатиш далолатномалари тасдиқлангунига қадар асосий воситаларни қисмларга бўлиш ва демонтаж қилишга йўл қўйилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан молиявий натижа (фойда ёки зарар) асосий воситаларни чиқиб кетишидан даромаддан уларнинг қолдиқ (баланс) қиймати, асосий воситаларнинг чиқиб кетиши билан боғлиқ билвосита солиқлар ва харажатларни айириш орқали аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларнинг чиқиб кетишидан молиявий натижани (фойдани ёки зарарни) аниқлашда асосий воситаларнинг илгариги қайта баҳолашдаги баҳосини ўсиши суммаси, яъни ушбу асосий воситаларнинг илгариги баҳосини ўсиши суммаларининг илгариги баҳосини пасайиши суммасидан ортган қисми асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан даромад таркибига киритилади ва бир вақтнинг ўзида «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти бўйича резерв капитал камаяди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10-боб. Асосий воситаларни инвентаризациядан ўтказиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Асосий воситаларнинг ҳақиқатда мавжудлигини аниқлаш ва уларнинг бут сақланишини назорат қилиш мақсадида ташкилотлар томонидан вақти-вақти билан, бироқ икки йилда камида бир марта асосий воситалар инвентаризацияси ўтказилади, кутубхона фондлари эса беш йилда бир марта инвентаризация қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. Инвентаризация жараёнида аниқланган ортиқча асосий воситалар бошқа операцион даромадлар сифатида акс эттирилади. Инвентаризация вақтида камомад факти аниқланган етишмаётган асосий воситалар айбдор шахслар аниқланган кунга қадар камомадлар ҳисобга олинадиган счётда акс эттирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКамомаднинг аниқ айбдори топилмаган ёки моддий жавобгар шахслардан ундириб олиш имкони бўлмаган ҳолларда, кам чиққан асосий воситанинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар молиявий натижаларга олиб борилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. Инвентаризация жараёнида аниқланган ҳисобга олинмаган асосий воситалар, ортиқча чиқиш аниқланган санадаги айнан шунга ўхшаш асосий воситаларнинг ҳаққоний қиймати бўйича уларнинг аҳволини ҳисобга олган ҳолда баҳоланади (ортиқча чиқиш сабаблари ва айбдор шахслар кейинчалик аниқланади).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11-боб. Ахборотни ёритиб бериш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. Молиявий ҳисоботда қуйидаги ахборотлар ёритиб берилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларнинг ҳаракати, шу жумладан уларнинг киритилиши, чиқиб кетиши, қийматини аниқлаш учун қўлланган баҳолаш асослари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларнинг ҳисобот даври бошидаги ва охиридаги қиймати солиштирмаси ва уларнинг ўзгариш сабаблари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий воситаларнинг ҳар бир гуруҳлар бўйича амортизация ҳисоблашда амортизация ҳисоблашнинг фойдаланиладиган усули, амортизацияланадиган асосий воситаларнинг ҳисобот даври бошидаги ва охиридаги жамғарилган амортизация суммаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Молиявий ҳисоботдан фойдаланувчилар учун ҳисобот даври охирида қуйидагилар тўғрисидаги ахборотни ҳам ёритиб бериш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementа) вақтинчалик фойдаланилмаётган асосий воситаларнинг қиймати тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementб) фойдаланишда бўлган, амортизацияси тўлиқ ҳисобланган асосий воситаларнинг қиймати тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementв) мажбуриятлар бўйича кафолат сифатида гаровга берилган асосий воситаларга мулк ҳуқуқининг мавжудлиги ва чекланганлиги тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementг) асосий воситаларни харид қилиш бўйича тўланмаган мажбуриятлар тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementд) ҳисобот даври охиридаги тугалланмаган қурилиш қиймати тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementе) давлат рўйхатидан ўтказиш жараёнида бўлган, фойдаланишга қабул қилинган ва ҳақиқатда фойдаланилаётган кўчмас мулк объектлари тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementж) мақсадли молиялаштириш ҳисобидан олинган асосий воситаларнинг қиймати, қолдиқ қиймати тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementз) фойдаланишдан чиқарилган, бироқ кейинчалик уларни сотиш мақсадида асосий воситалар таркибида ҳисобда турган асосий воситаларнинг айрим турларининг ҳисобот даври охиридаги қиймати тўғрисида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementи) асосий воситаларни тиклашга доир харажатлар билан боғлиқ бўлган ҳисоб сиёсати тўғрисида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»га
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
«Тасдиқлайман» |
|
__________________ _________ __________ | |
|
Раҳбарнинг Ф.И.О._______________имзо | |
|
20 __ йил «_____» ____________ | |
|
Асосий воситаларни тугатиш (ликвидация) тўғрисидаги | |
|
_____-сонли далолатнома | |
|
Ташкилот ___________________________________________ | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Таркибий бўлинма |
Тузиш санаси |
Операция турининг коди |
Асосий воситани сақлашга масъул шахснинг коди |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Асосий воситанинг номи |
тур |
код |
Қиймати |
Жамғарилган эскириш суммаси |
Ишлаб чиқилган (қурилган) йили |
Фойдаланишга киритилган сана |
Рақами | |
|
инвентар |
тайёрловчи | |||||||
|
20__ й «___» ___________ даги — ____ сонли буйруқ билан тайинланган комиссия | ||||||||
|
__________________________________________________ кўриб чиқди. | ||||||||
|
асосий воситанинг номи | ||||||||
|
_____________________________ни, унинг агрегатлари, қисмлари ва механизмларини | ||||||||
|
асосий воситанинг номи | ||||||||
|
кўриб чиқиш натижасида ва ҳужжатлари (паспорти, формуляри) билан танишиб чиқиб комиссия аниқлади: | ||||||||
|
1. 20__ й. «___» ____________ ташкилотга келиб тушган; | ||||||||
|
2. Паспорт бўйича асосий воситаларнинг оғирлиги ______ | ||||||||
|
3. Яроқли қисмлар, деталлар, материаллар, рангли ва қимматбаҳо металлар ва бошқаларнинг мавжудлиги тўғрисида маълумот. | ||||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Рақами |
Номи |
Ўлчов бирлиги |
Сони |
Қиймати |
Суммаси | ||
|
Тартиб бўйича |
Каталог бўйича |
Номенклатура | |||||
|
Жами |
|||||||
|
4. Ҳисобдан чиқариш сабаби ____________________________________ | |||||||
|
5. Техник ҳолати ______________________________________________ | |||||||
|
Комиссия хулосаси: ____________________________________________ | |||||||
|
Илова қилинадиган ҳужжатлар рўйхати ___________________________ | |||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
|||||
|
Комиссия раиси |
__________________ |
____________ |
_______________________________ | ||
|
лавозими |
имзо |
имзоловчининг Ф.И.О. | |||
|
Комиссия аъзолари |
__________________ |
____________ |
_______________________________ | ||
|
лавозими |
имзо |
имзоловчининг Ф.И.О. | |||
|
__________________ |
____________ |
_______________________________ | |||
|
лавозими |
имзо |
имзоловчининг Ф.И.О. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»га
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
|
«Тасдиқлайман» |
|
________________________________________ | |
|
раҳбарнинг Ф.И.О.__________________имзо | |
|
20 __ йил «_____» ____________ | |
|
Транспорт воситаларни тугатиш (ликвидация) тўғрисидаги | |
|
_____-сонли далолатнома | |
|
Ташкилотнинг номи ___________________________________________ | |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Таркибий бўлинма |
Тузиш санаси |
Операция турининг коди |
Транспорт воситасини сақлашга масъул шахснинг коди |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Транспорт воситасининг номи |
Модели, тури |
код |
Қиймати |
Жамғарилган эскириш суммаси |
Ишлаб чиқил ган йили |
Фойдаланишга киритилган сана |
Рақами |
Бажарилган иш ҳажми ёки босган йўли | |
|
Инвентар |
Тайёрловчи | ||||||||
|
20__ й. «__» _________ даги — _____ сонли буйруқ билан тайинланган комиссия | |||||||||
|
_____________ модели _________ тури _________ двигатель рақами ________ | |||||||||
|
(маркаси) | |||||||||
|
давлат белгиси рақами ___________________ транспорт воситасини кўриб чиқди. | |||||||||
|
__________________ни, унинг агрегатлари, қисмлари ва механизмларини | |||||||||
|
(маркали) | |||||||||
|
кўриб чиқиш натижасида ва ҳужжатлари (паспорти, формуляри) билан танишиб чиқиб комиссия аниқлади: | |||||||||
|
1. 20__ й. «___» _______ ташкилотга келиб тушган; | |||||||||
|
2. Паспорт бўйича асосий воситаларнинг оғирлиги _____ | |||||||||
|
3. Яроқли қисмлар, деталлар, материаллар, рангли ва қимматбаҳо металлар ва бошқаларнинг мавжудлиги тўғрисида маълумот. | |||||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Рақами |
Номи |
Ўлчов бирлиги |
Сони |
Баҳоси |
Суммаси | ||
|
Тартиб бўйича |
Каталог бўйича |
Номенклатура | |||||
|
Жами |
|||||||
|
|
|||||||
|
4. Ҳисобдан чиқариш сабаби ____________________________________ | |||||||
|
5. Техник ҳолати _____________________________________________ | |||||||
|
6. _________________________________________________дан ҳисобдан | |||||||
|
(давлат йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати идораси) | |||||||
|
чиқарилганлиги тўғрисидаги маълумот _____________________________ | |||||||
|
Комиссия хулосаси:_____________________________________________ | |||||||
|
Илова қилинадиган ҳужжатлар рўйхати ____________________________ | |||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Комиссия раиси |
__________________ |
____________ |
_____________________________ | ||
|
лавозими |
|
имзо |
|
имзоловчининг Ф.И.О. | |
|
Комиссия аъзолари |
__________________ |
____________ |
_____________________________ | ||
|
лавозими |
|
имзо |
|
имзоловчининг Ф.И.О. | |
|
__________________ |
____________ |
_____________________________ | |||
|
лавозими |
|
имзо |
|
имзоловчининг Ф.И.О. |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»га
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий воситаларни тугатиш билан боғлиқ харажатлар ва уларни тугатишдан келиб тушган материал қийматликлар тўғрисида
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМАЪЛУМОТНОМА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Тугатиш харажатлари |
Тугатишдан фойдаланиш мумкин бўлган материал қийматликлар келиб тушди | ||||||||
|
Иш тури |
Ҳужжат рақами |
Харажат моддаси |
суммаси |
Ҳужжат рақами |
Қийматликлар номи |
код (номенклатура рақами) |
Сони |
Баҳоси |
суммаси |
|
Тугатиш натижаси _____________________________________________ | |||||||||
|
Асосий воситаларни ҳисобга олиш карточкасида (китобида) чиқиб кетиш белгилаб қўйилди. | |||||||||
|
Бухгалтерия ҳисоби ҳамда молиявий бошқариш вазифаларини амалга оширувчи шахс (бош бухгалтер) |
______________ |
______________________________________ | |||||||
|
имзо |
имзоловчининг Ф.И.О. | ||||||||
|
20 ___ йил «_____» ____________сана | |||||||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 133-сон буйруғига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎз кучини йўқотган деб топилаётган идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРЎЙХАТИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2003 йил 9 октябрдаги 114-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»ни тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1299, 2004 йил 20 январь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 3-сон, 35-модда).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2014 йил 18 ноябрдаги 75-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1299-1, 2014 йил 9 декабрь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2014 йил, 50-сон, 598-модда).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2016 йил 5 сентябрдаги 64-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»ни тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруққа ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1299-2, 2016 йил 9 сентябрь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2016 йил, 36-сон, 420-модда).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2017 йил 12 июндаги 73-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) «Асосий воситалар»ни тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруққа ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1299-3, 2017 йил 16 июнь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 йил, 24-сон, 514-модда).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2018 йил 22 октябрдаги 134-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сон БҲМС) «Асосий воситалар»га ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1299-4, 2018 йил 8 ноябрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 09.11.2018 й., 10/18/1299-4/2173-сон).
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.08.2024 й., 10/24/3546/0602-сон; 11.02.2025 й., 10/25/3607/0125-сон; 09.12.2025 й., 10/25/3546-1/1129-сон; 05.08.2026 й., 10/26/3916/0819-сон)