O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Bola huquqlarining kafolatlarini ta’minlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2021-yil 9-avgustdagi PF-6275-son Farmoni ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Bola huquqlarining kafolatlarini ta’minlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2021-yil 9-avgustdagi PF-6275-son Farmonining 3-bandiga muvofiq:

Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha respublika idoralararo komissiyasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) idoralararo komissiyalari tegishlicha Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiya, Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) komissiyalari etib qayta tashkil etilganligi;

Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiyaning (keyingi o‘rinlarda — Milliy komissiya) asosiy vazifalari belgilanganligi va uning tarkibi tasdiqlanganligi;

Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar komissiyalarining hamda Bolalar masalalari bo‘yicha tuman (shahar) komissiyalarining (keyingi o‘rinlarda — hududiy komissiyalar) namunaviy tarkiblari tasdiqlanganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi:

a) Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiya to‘g‘risidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

Milliy komissiyaning maqomi, asosiy vazifalari va funksiyalari, huquqlari va majburiyatlari hamda faoliyatini tashkil etish tartibi;

Milliy komissiya yig‘ilishlarini tashkil etish, hududiy komissiyalarning hisobot berishi muddatlari;

Milliy komissiya faoliyati bo‘yicha ma’lumotlarning haqqoniyligi uchun javobgarlik;

b) Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) komissiyalari to‘g‘risidagi namunaviy nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

hududiy komissiyalarning maqomi, asosiy vazifalari va funksiyalari, huquqlari va majburiyatlari hamda faoliyatini tashkil etish tartibi;

tuman (shahar) komissiyasi tomonidan ko‘rib chiqiladigan masalalar va bolalarni o‘quv-tarbiya muassasalariga joylashtirish chora-tadbirlari;

tuman (shahar) komissiyasining bolalar, ota-onalar yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarga nisbatan ta’sir ko‘rsatish choralari, qabul qiladigan qarorlari, ularning amal qilish hamda ularni ijro etish muddatlari.

3. Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) komissiyalari bir oy muddatda ushbu qaror bilan tasdiqlangan tegishli namunaviy nizomlar asosida o‘z nizomlarini ishlab chiqsin va tasdiqlasin.

4. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilsin.

5. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 4-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.

6. Vazirliklar va idoralar o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining ijtimoiy rivojlantirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari zimmasiga hamda Vazirlar Mahkamasining Ta’lim va sog‘liqni saqlash masalalari kotibiyatiga yuklansin.

1. Mazkur Nizom Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiyaning (keyingi o‘rinlarda — Milliy komissiya) maqomi, asosiy vazifalari va funksiyalari, huquq va majburiyatlari, shuningdek, faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.

2. Milliy komissiya davlat organlari va tashkilotlarining, shuningdek, Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) komissiyalarining (keyingi o‘rinlarda — hududiy komissiyalar) bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiruvchi, o‘z faoliyatini jamoatchilik asosida amalga oshiruvchi organ hisoblanadi.

3. Milliy komissiya o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga, shuningdek, boshqa qonunchilik hujjatlariga amal qiladi.

4. Milliy komissiya o‘z vakolati doirasiga kiruvchi masalalar yuzasidan faoliyatini tashkil etishda davlat organlari va tashkilotlarini, shu jumladan, huquqni muhofaza qiluvchi organlarni jalb qilish huquqiga ega.

5. Milliy komissiyaning qabul qilgan qarorlari davlat organlari va tashkilotlari hamda fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy hisoblanadi.

5¹. Milliy komissiya majlislarida Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy markazi tomonidan Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya talablari bo‘yicha BMTga taqdim etish uchun tayyorlangan hisobot hamda BMT ustav va shartnomaviy organlarining ushbu hisobotni ko‘rib chiqish yakunlari bo‘yicha berilgan taklif va tavsiyalari dastlabki tarzda ko‘rib chiqiladi va yakuni bo‘yicha tegishli tavsiyalar beriladi.

6. Quyidagilar Milliy komissiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda ro‘yobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va iste’dodini to‘liq namoyon etishiga ko‘maklashish bo‘yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish;

ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida o‘sib-ulg‘ayishini ta’minlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritib borish;

sifatli ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda ta’lim olishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan ta’sirchan choralarni belgilash;

“Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish;

bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shug‘ullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar samaradorligini baholash;

bolalarni vatanparvarlikka undaydigan ta’lim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ta’sirchanligini oshirish;

bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish, ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganib borish va yaxshilash bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish;

bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini ko‘rish;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi bo‘yicha takliflar tayyorlash;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish;

bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;

davlat organlari va tashkilotlarining, bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyalarning bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish.

Milliy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

7. Milliy komissiya o‘ziga yuklangan asosiy vazifalardan kelib chiqib, quyidagi funksiyalarni bajaradi:

a) bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda ro‘yobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va iste’dodini to‘liq namoyon etishiga ko‘maklashish bo‘yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish sohasida:

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishida davlat siyosatini ro‘yobga chiqarishga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

davlat organlari va tashkilotlari, alohida sharoitlarda tarbiyalanishga muhtoj voyaga yetmaganlar uchun ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari (keyingi o‘rinlarda — ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalar) va jazoni ijro etish muassasalarining faoliyatida bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilinishini ta’minlaydi;

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

farzandlikka olingan, vasiylik, homiylik belgilangan yoki tutingan (foster) oilaga olingan yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar, shuningdek, ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari tarbiyalanuvchilarining turmush sharoitlari va ularning tarbiyalanishini nazorat qiladi;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning uy-joy bilan ta’minlanishini nazorat qiladi;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari bilan bog‘liq murojaatlarni ko‘rib chiqadi;

voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan vasiylik va homiylik sohasidagi faoliyatni muvofiqlashtirib boradi;

yetim bolalar va ota-onasining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtiradi, ularning jadal ijtimoiy moslashuvi uchun keng imkoniyatlar yaratadi;

bolalarni oilada tarbiyalash shaklining ustuvorligini ta’minlash maqsadida ota-ona qaramog‘isiz qolgan bolalarga g‘amxo‘rlik qilayotgan shaxslarni rag‘batlantirish choralarini ko‘radi;

b) bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish sohasida:

oilada tarbiyalanayotgan yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning turmush sharoitlarini va ularning tarbiyalanishi monitoringi olib borilishini nazorat qiladi;

davlat organlari va tashkilotlarining, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash borasidagi faoliyatini o‘rganadi, aniqlangan qonun buzilishi holatlari bo‘yicha ta’sir choralarini qo‘llaydi;

Milliy komissiya qarorlari ijrosini ta’minlamagan hamda bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilgan holatlar bo‘yicha ularni bartaraf etish choralarini ko‘rmagan mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlariga, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga taqdimnoma kiritadi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan, shuningdek, ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz qatnashmayotgan bolalarning hisobi yuritilishini nazorat qiladi, bunday holatlarni bartaraf etish yuzasidan ko‘rsatmalar beradi;

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda vasiylik va homiylik sohasidagi ijobiy ish tajribasini o‘rganadi hamda ommalashtirish choralarini ko‘radi;

v) ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida o‘sib-ulg‘ayishini ta’minlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritib borish sohasida:

ijtimoiy yetimlikning oldini olish, bolalarning oilada tarbiya olishi va ularga zarur sharoitlar yaratish choralarini ko‘radi, ularni mustaqil hayotga tayyorlashga oid tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlaydi;

bolalarni muqobil joylashtirish shakllariga berishning mavjud mexanizmlarini yaxshilash bo‘yicha takliflarni, shu jumladan farzandlikka oluvchilar va tutingan oilalarni tayyorlash va qo‘llab-quvvatlash sifatini oshirish bo‘yicha tavsiyalarni shakllantiradi;

bolalarni oilaga berish jarayonini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

bolalar huquqlarini himoya qilish sohasida faoliyat yuritayotgan davlat va nodavlat tashkilotlar bilan tajriba almashish uchun hamkorlik aloqalarini o‘rnatishga ko‘maklashadi;

xabardorlikni oshirish va tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun bolalarni oilaga berish bilan bog‘liq masalalarni muhokama qilishga jamoatchilikni jalb qiladi;

g) sifatli ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda ta’lim olishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan ta’sirchan choralarni belgilash sohasida:

bolalarning har tomonlama kamol topishiga munosib shart-sharoitlar yaratish, ularni maktabgacha, umumiy o‘rta, o‘rta-maxsus va professional ta’lim bilan bosqichma-bosqich to‘liq qamrab olish, shuningdek, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar va ijtimoiy ko‘makka muhtoj oilalar bolalariga belgilangan imtiyozlar asosida ta’lim olish chora-tadbirlarini belgilaydi;

bolalarni, ayniqsa oliy ta’lim muassasalariga o‘qishga kira olmagan hamda kasb egallash istagini bildirgan umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari bitiruvchilarini mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan kasb-hunarga o‘qitishni tashkil etadi;

14 yoshdan 23 yoshgacha bo‘lgan yetim yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan yoshlarning jamiyatga ijtimoiylashuvi hamda integratsiyasini ta’minlash, ularning erkin kasb tanlashlari uchun shart-sharoitlar yaratish, ularning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ijtimoiy xizmat va yordamlar ko‘rsatishni tashkil etishda ko‘maklashadi;

d) “Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish sohasida:

o‘quvchilar o‘rtasida nazoratsizlikni keltirib chiquvchi omillarni aniqlash va bartaraf etish yuzasidan manzilli chora-tadbirlar belgilaydi;

o‘quvchilarda vatanparvarlik, Vatanga sadoqat hissini shakllantirish orqali ular o‘rtasida salbiy holatlar, daydilik va tilanchilik kabi g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning barvaqt oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar belgilaydi;

maktablarda sifatli ta’lim-tarbiya ishlarining amalga oshirilish holatini, o‘quvchilarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni kasbga yo‘naltirish, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralarning natijadorligini tahlil qiladi;

maktablarda o‘quvchilarning davomatini, ular o‘rtasida huquqbuzarlik, g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilishini oldini olish bo‘yicha vakolatli organlar tomonidan ko‘rilayotgan chora-tadbirlarni o‘rganadi;

e) bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shug‘ullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish sohasida:

bolalarning sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishi bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni muhokama qilib boradi;

bolalar, ayniqsa yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar o‘rtasida ularning ijodiy va individual salohiyatlarini oshirishga qaratilgan ma’naviy-ma’rifiy va madaniy tadbirlarni o‘tkazadi, bolalar sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishga jalb etilishini tashkil etadi;

bolalarni bo‘sh vaqt faoliyatining turli turlariga (to‘garaklar, seksiyalar, festivallar) jalb etishga qaratilgan tadbirlar o‘tkazilishini tashkillashtiradi;

bolalar, shu jumladan, qishloq va olis joylar uchun sport musobaqalari va turnirlari o‘tkazilishini tashkillashtiradi;

bolalar sportini rivojlantirishga qaratilgan dasturlar va tadbirlar samaradorligini baholaydi, kamchiliklarni bartaraf etish hamda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

yangi uy-joy massivlarini qurish va loyihalashtirishda o‘yin va sport maydonchalari, bolalar stadionlari va bolalar dam olish zonalari qurish uchun yer maydonlari ajratilishini nazorat qilib boradi;

j) alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar samaradorligini baholash sohasida:

inklyuziv ta’limni rivojlantirish, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’lim olish va kasbga o‘rgatishga ko‘maklashish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni samaradorligini baholaydi;

ta’lim tashkilotlari uchun inklyuziv o‘quv dasturlari va uslubiy qo‘llanmalarning ishlab chiqilishi hamda ularni ta’lim jarayoniga tatbiq etilishiga ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida o‘quv-tarbiya va davolash-sog‘lomlashtirish jarayonlarini tashkil qilishda ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarning umumiy o‘rta ta’lim olishda va ularni bilish imkoniyatlariga muvofiq tarbiyalashda, ularning jamiyatga moslashuvi va integratsiyalashuvida ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni bir ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasiga yoki inklyuziv sharoitda ta’lim olishi uchun umumta’lim tashkilotlariga o‘tkazishda ko‘maklashadi;

ta’lim bilan qamrab olinmagan alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’limga jalb qilish, ularning tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiyasini tashkillashtiradi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar bilan ishlashning yangi yondashuvlari va usullari bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

z) bolalarni vatanparvarlikka undaydigan ta’lim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ta’sirchanligini oshirish sohasida:

bolalarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi hamda bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etishga qaratilgan chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqadi;

bolalarda ma’naviy va madaniy qadriyatlar, yaxshi xulq-atvor, vatanparvarlik va Vatanga muhabbat tuyg‘usini, ularda milliy hamda umuminsoniy qadriyatlarga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishni tarbiyalashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

bolalarda vatanparvarlik tuyg‘ularini shakllantirishda mavjud ta’lim dasturlarini samaradorligini baholaydi;

bolalarni jamiyat hayotida faol ishtirok etishga jalb etishga qaratilgan vatanparvarlik tadbirlari va tanlovlar o‘tkazadi;

i) bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish, ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganib borish va yaxshilash bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish sohasida:

bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish holatini o‘rganadi;

ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganadi;

bolalarning sog‘lom rivojlanishi va tarbiyasi masalalari bo‘yicha tushuntirish ishlarini kuchaytirish, to‘g‘ri ovqatlanish hamda jismoniy faollikni oshirishni targ‘ib etish, sog‘lom turmush tarzi ko‘nikmalarini shakllantirish choralarini ko‘radi;

bolalar salomatligini muhofaza qilish bo‘yicha qabul qilingan dasturlar hamda chora-tadbirlarning bajarilishini nazorat qiladi;

hududlarda bolalar salomatligini muhofaza qilish va ularga ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmat sifatini o‘rganish, tahlil qilish, kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf qilish bo‘yicha chora-tadbirlarni belgilaydi;

k) bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini ko‘rish sohasida:

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik, qarovsizlik, huquqbuzarliklar va boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning oldini olish, ularga imkon tug‘diruvchi sabablar va sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish choralarini ko‘radi;

bolalarning ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lishining oldini olish, shuningdek bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va qarovsizlik profilaktikasi bo‘yicha choralar ko‘radi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish bo‘yicha idoralararo maxsus Ishchi guruh faoliyatini muvofiqlashtiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish sohasidagi ko‘p tarmoqli strategiya va harakatlar rejasini ishlab chiqishda ishtirok etadi;

bolalarga nisbatan zo‘ravonlik holatlarini aniqlash va ta’sir choralarini ko‘rish bo‘yicha idoralararo hamkorlikni muvofiqlashtiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish bo‘yicha idoralararo maxsus Ishchi guruh tomonidan bolalarni huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari buzilganligi to‘g‘risidagi yuborilgan shikoyatlarini ko‘rib chiqadi;

bolalarga nisbatan zo‘ravonlik to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘plashni, saqlashni, ularga ishlov berishni, ularni tahlil qilishni, shuningdek ulardan foydalanishni amalga oshiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish masalalariga doir axborotni to‘playdi, o‘rganadi va tahlil qilib boradi, shuningdek, qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

tizimli kamchiliklarning yuzaga kelishi sabablari va shart-sharoitlarini aniqlaydi va tahlil qiladi hamda ularni huquqni qo‘llash amaliyoti va qonunchilikni takomillashtirish yo‘li bilan bartaraf etish choralarini ko‘radi;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarini tamomlagan yetim bolalar va ota-onasining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning ijtimoiy-huquqiy himoyasini tashkil etish va bandligini ta’minlashga ko‘maklashadi;

l) bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi bo‘yicha takliflar tayyorlash sohasida:

bolalar o‘rtasida psixoaktiv moddalarni iste’mol qilish holatlari bo‘yicha statistik ma’lumotlarni yig‘adi va tahlil qiladi;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish, shuningdek, boshqa salbiy illatlarni oldini olish bo‘yicha profilaktika tadbirlarini tashkillashtiradi;

mutasaddi vazirlik va idoralar bilan birgalikda bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish, shuningdek, boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash bo‘yicha choralar ko‘radi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarini iste’mol qiluvchi bolalarni davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qiladi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni muntazam ravishda iste’mol qiluvchi bolalarga narkologiya muassasalari tomonidan o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan diagnostika va davolash-tiklash yordami ko‘rsatilishini nazorat qiladi;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilishni oldini olishga qaratilgan takliflar ishlab chiqadi;

m) ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish sohasida:

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan mavjud dastur va tashabbuslarni muntazam monitoring qilib boradi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash tadbirlari uchun ajratilgan mablag‘larning o‘z vaqtida to‘lanishini nazorat qiladi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholaydi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

n) bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish sohasida:

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni muqobil joylashtirish shakllariga joylashtirish sohasidagi tizimli kamchiliklarning sabab va shart-sharoitlarini tahlil qiladi;

bolalar bilan ishlash tizimidagi aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinish tizimini takomillashtirish bo‘yicha mutasaddi vazirlik va idoralar bilan birgalikda takliflar ishlab chiqadi;

o) davlat organlari va tashkilotlarining, bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyalarning bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish sohasida:

hududiy komissiyalarining yillik ish rejalarini kelishadi;

hududiy, tuman (shahar) komissiyalari faoliyatini muvofiqlashtiradi va tahlil qiladi, ularga tashkiliy-metodik jihatdan ko‘maklashadi;

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash bo‘yicha davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, ularning mansabdor shaxslari faoliyatining ochiqligi hamda oshkoraligini ta’minlaydi;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, vasiylik va homiylik organlari va tashkilotlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda nodavlat notijorat tashkilotlar o‘rtasidagi hamkorlik ta’minlanishini tashkil etadi.

Milliy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa funksiyalarni ham amalga oshirishi mumkin.

8. Milliy komissiya quyidagi huquqlarga ega:

davlat organlari va tashkilotlaridan Milliy komissiya ishi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni, shuningdek, Milliy komissiya qarorlarida belgilangan chora-tadbirlar ijrosi haqidagi ma’lumotlarni so‘rab olish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi to‘g‘risidagi xabarlar yuzasidan tegishli choralar ko‘rish;

davlat organlari va tashkilotlarida, voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlarida bolalarni saqlash, tarbiyalash va o‘qitish sharoitlarini nazorat qilish;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash, ularning o‘rtasida qarovsizlik, nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga oid faoliyat bilan shug‘ullanadigan davlat organlari va tashkilotlarini o‘rganish;

Milliy komissiya faoliyatini tashkil etish doirasida davlat organlari va tashkilotlarining mansabdor shaxslari va mutaxassislarini jalb qilish;

Milliy komissiya yig‘ilishlarida tegishli davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining Milliy komissiya faoliyatiga oid masalalar yuzasidan axborotlarini eshitish;

bolalar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib etish maqsadida davlat qo‘shimcha ta’lim muassasalarida sport va ijodiy to‘garaklar tashkil etish hamda bolalar ushbu to‘garaklarga belgilangan tartibda jalb etilishini nazorat qilish;

Milliy komissiya qarorlari ijrosini ta’minlamagan hamda bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishi holatlari bo‘yicha ularni bartaraf etish choralarini ko‘rmagan mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlariga taqdimnoma kiritish.

Milliy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

9. Milliy komissiya:

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlashga qaratilgan takliflarni va murojaatlarni ko‘rib chiqishi;

bolaning birinchi navbatdagi manfaatidan kelib chiqib qarorlar qabul qilishi shart.

Milliy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin.

10. Milliy komissiyaning tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

11. O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri Milliy komissiyaning raisi hisoblanadi.

12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi (keyingi o‘rinlarda — Agentlik) Milliy komissiyaning ishchi organi vazifasini bajaradi.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Agentlikka Milliy komissiya yig‘ilishlarini o‘tkazish, uning faoliyati uchun zarur axborotlarni to‘plash va tahlil qilishga ko‘maklashadi.

Davlat organlari va tashkilotlari, o‘quv-tarbiya muassasalari, shuningdek, hududiy komissiyalarning bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan faoliyatini o‘rganish va tekshirish Milliy komissiya ishchi organi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

13.Milliy komissiya yig‘ilishlari har chorakda kamida bir marta o‘tkaziladi. Zaruratga ko‘ra, navbatdan tashqari yig‘ilishlar tashkil etilishi mumkin.

14. Milliy komissiya raisi:

Milliy komissiya faoliyatini tashkil etadi;

Milliy komissiya ish rejasini tasdiqlaydi;

Milliy komissiya yig‘ilishi sanasini belgilaydi va kun tartibini tasdiqlaydi;

Milliy komissiya yig‘ilishlarida navbatma-navbat raislik qiladi;

Milliy komissiya vakolatiga kiruvchi masalalar bo‘yicha komissiya a’zolariga ijro etish majburiy bo‘lgan topshiriqlar beradi;

Milliy komissiyaning faoliyati bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga har yili bir marotaba axborot beradi.

15. Milliy komissiya raisi o‘rinbosari:

Milliy komissiya yig‘ilishlarini tashkil etadi va unda ko‘rib chiqiladigan materiallar o‘z vaqtida tayyorlanishini ta’minlaydi;

Milliy komissiya ish rejasi va qarorlarining ijrosini nazorat qiladi;

Milliy komissiya raisi yo‘qligida uning vazifalarini bajaradi.

16. Milliy komissiya a’zolari Milliy komissiya vakolatiga kiradigan masalalarni ko‘rib chiqishda va muhokama qilishda teng huquqqa ega hamda quyidagilarni amalga oshiradi:

Milliy komissiya yig‘ilishlarida va ularni tashkil etishda ishtirok etadi;

Milliy komissiya yig‘ilishlarida ko‘rib chiqiladigan masalalar bilan oldindan (yig‘ilishgacha) tanishadi;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash, ularning ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lishining oldini olish hamda ular o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga oid faoliyat yuzasidan Milliy komissiya yig‘ilishlarida axborot beradi;

davlat organlari va tashkilotlarining, shuningdek, hududiy komissiyalarning bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyati bo‘yicha takliflar beradi;

Milliy komissiya hamraisining topshiriqlarini bajaradi.

17. Milliy komissiya a’zosi yig‘ilishda ishtirok eta olmasa, ko‘rilayotgan masala bo‘yicha o‘z fikrini oldindan yozma ravishda taqdim etish huquqiga ega.

Bunda uning fikri Milliy komissiya yig‘ilishida tanishtiriladi va yig‘ilish bayonnomasiga ilova qilinadi.

18. Milliy komissiya qarorlari Milliy komissiya a’zolarining oddiy ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng bo‘lib qolgan taqdirda, Milliy komissiya hamraisidan birining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.

19. Davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslari Milliy komissiya qarorlarini bajarish yuzasidan ko‘rilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida Milliy komissiyaga o‘n besh kun muddatda xabar beradi.

20. Milliy komissiya har chorak yakunlari bo‘yicha hududiy komissiyalarning hisobotlarini eshitadi.

Milliy komissiya faoliyati bo‘yicha hisobotlarning o‘z vaqtida taqdim etilishi va undagi ma’lumotlarning haqqoniyligi uchun Milliy komissiya raisi shaxsan javobgar hisoblanadi.

21. Milliy komissiya vakolatiga kiritilgan muhim masalalarni samarali va tezkor tartibda hal qilish uchun vaqtincha yoki doimiy ishlovchi ishchi guruhlar tuzilishi mumkin. Ishchi guruhlar Milliy komissiyaning qarori bilan tuziladi.

Bunda ishchi guruhlarga jalb qilingan xodimlar o‘z faoliyatlarini jamoatchilik asosida amalga oshiradi.

22. Agentlik mas’ul xodimi Milliy komissiyaning kotibi sanaladi.

Milliy komissiya bayonnomalari va qarorlari loyihalari Milliy komissiya kotibi tomonidan tayyorlanadi va Milliy komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadi.

23. Milliy komissiya har yili o‘z faoliyati yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga axborot taqdim etadi.

24. Ushbu Nizomni qo‘llashda yuzaga keladigan nizolar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hal etiladi.

25. Milliy komissiyani qayta tashkil etish va tugatish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

1. Mazkur Namunaviy nizom Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar komissiyalari (keyingi o‘rinlarda — hududiy komissiya) hamda Bolalar masalalari bo‘yicha tuman (shahar) komissiyalari (keyingi o‘rinlarda — tuman (shahar) komissiyasi)ning maqomi, asosiy vazifalari va funksiyalari, huquqlari va majburiyatlari, shuningdek, faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.

2. Hududiy va tuman (shahar) komissiyalari hududiy davlat organlari va tashkilotlarining bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiruvchi, o‘z faoliyatini jamoatchilik asosida amalga oshiruvchi organ hisoblanadi.

3. Hududiy va tuman (shahar) komissiyalari o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiya (keyingi o‘rinlarda — Milliy komissiya) qarorlariga, ushbu Nizom, shuningdek, boshqa qonunchilik hujjatlariga amal qiladi.

4. Hududiy va tuman (shahar) komissiyalari o‘z vakolati doirasiga kiruvchi masalalar yuzasidan o‘z faoliyatini tashkil etishda tegishli davlat organlari va tashkilotlarini jalb qilish huquqiga ega.

5. Hududiy va tuman (shahar) komissiyalarining qarorlari hududdagi davlat organlari va tashkilotlari hamda fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy hisoblanadi.

6. Quyidagilar hududiy komissiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda ro‘yobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va iste’dodini to‘liq namoyon etishiga ko‘maklashish bo‘yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish;

ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida o‘sib-ulg‘ayishini ta’minlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritib borish;

sifatli ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda ta’lim olishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan ta’sirchan choralarni belgilash;

“Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish;

bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shug‘ullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar samaradorligini baholash;

bolalarni vatanparvarlikka undaydigan ta’lim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ta’sirchanligini oshirish;

bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish, ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganib borish va yaxshilash bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish;

bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini ko‘rish;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi bo‘yicha takliflar tayyorlash;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish;

bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;

davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, tuman (shahar) komissiyalarining bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va muvofiqlashtirish.

Hududiy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

7. Quyidagilar hududiy komissiyaning funksiyalari hisoblanadi:

a) bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda ro‘yobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va iste’dodini to‘liq namoyon etishiga ko‘maklashish bo‘yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish sohasida:

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishida davlat siyosatini ro‘yobga chiqarishga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

davlat organlari va tashkilotlari, alohida sharoitlarda tarbiyalanishga muhtoj voyaga yetmaganlar uchun ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalar (keyingi o‘rinlarda — ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalar) va jazoni ijro etish muassasalarining faoliyatida bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilinishini ta’minlaydi;

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

farzandlikka olingan, vasiylik, homiylik belgilangan yoki tutingan (foster) oilaga olingan yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar, shuningdek, ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari tarbiyalanuvchilarining turmush sharoitlari va ularning tarbiyalanishini nazorat qiladi;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning uy-joy bilan ta’minlanishini nazorat qiladi;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari bilan bog‘liq murojaatlarni ko‘rib chiqadi;

voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan vasiylik va homiylik sohasidagi faoliyatni muvofiqlashtirib boradi;

yetim bolalar va ota-onasining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtiradi, ularning jadal ijtimoiy moslashuvi uchun keng imkoniyatlar yaratadi;

bolalarni oilada tarbiyalash shaklining ustuvorligini ta’minlash maqsadida ota-ona qaramog‘isiz qolgan bolalarga g‘amxo‘rlik qilayotgan shaxslarni rag‘batlantirish choralarini ko‘radi;

b) bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish sohasida:

oilada tarbiyalanayotgan yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning turmush sharoitlarini va ularning tarbiyalanishi monitoringi olib borilishini nazorat qiladi;

davlat organlari va tashkilotlarining, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash borasidagi faoliyatini o‘rganadi, aniqlangan qonun buzilishi holatlari bo‘yicha ta’sir choralarini qo‘llaydi;

Hududiy komissiya qarorlari ijrosini ta’minlamagan hamda bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilgan holatlar bo‘yicha ularni bartaraf etish choralarini ko‘rmagan mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlariga, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga taqdimnoma kiritadi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan, shuningdek, ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz qatnashmayotgan bolalarning hisobi yuritilishini nazorat qiladi, bunday holatlarni bartaraf etish yuzasidan ko‘rsatmalar beradi;

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda vasiylik va homiylik sohasidagi ijobiy ish tajribasini o‘rganadi hamda ommalashtirish choralarini ko‘radi;

v) ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida o‘sib-ulg‘ayishini ta’minlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritib borish sohasida:

ijtimoiy yetimlikning oldini olish, bolalarning oilada tarbiya olishi va ularga zarur sharoitlar yaratish choralarini ko‘radi, ularni mustaqil hayotga tayyorlashga oid tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlaydi;

bolalarni muqobil joylashtirish shakllariga berishning mavjud mexanizmlarini yaxshilash bo‘yicha takliflarni, shu jumladan farzandlikka oluvchilar va tutingan oilalarni tayyorlash va qo‘llab-quvvatlash sifatini oshirish bo‘yicha tavsiyalarni shakllantiradi;

bolalarni oilaga berish jarayonini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

bolalar huquqlarini himoya qilish sohasida faoliyat yuritayotgan davlat va nodavlat tashkilotlar bilan tajriba almashish uchun hamkorlik aloqalarini o‘rnatishga ko‘maklashadi;

xabardorlikni oshirish va tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun bolalarni oilaga berish bilan bog‘liq masalalarni muhokama qilishga jamoatchilikni jalb qiladi;

g) sifatli ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda ta’lim olishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan ta’sirchan choralarni belgilash sohasida:

bolalarning har tomonlama kamol topishiga munosib shart-sharoitlar yaratish, ularni maktabgacha, umumiy o‘rta, o‘rta-maxsus va professional ta’lim bilan bosqichma-bosqich to‘liq qamrab olish, shuningdek, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar va ijtimoiy ko‘makka muhtoj oilalar bolalariga belgilangan imtiyozlar asosida ta’lim olish chora-tadbirlarini belgilaydi;

bolalarni, ayniqsa oliy ta’lim muassasalariga o‘qishga kira olmagan hamda kasb egallash istagini bildirgan umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari bitiruvchilarini mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan kasb-hunarga o‘qitishni tashkil etadi;

14 yoshdan 23 yoshgacha bo‘lgan yetim yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan yoshlarning jamiyatga ijtimoiylashuvi hamda integratsiyasini ta’minlash, ularning erkin kasb tanlashlari uchun shart-sharoitlar yaratish, ularning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ijtimoiy xizmat va yordamlar ko‘rsatishni tashkil etishda ko‘maklashadi;

d) “Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish sohasida:

o‘quvchilar o‘rtasida nazoratsizlikni keltirib chiquvchi omillarni aniqlash va bartaraf etish yuzasidan manzilli chora-tadbirlar belgilaydi;

o‘quvchilarda vatanparvarlik, Vatanga sadoqat hissini shakllantirish orqali ular o‘rtasida salbiy holatlar, daydilik va tilanchilik kabi g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning barvaqt oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar belgilaydi;

maktablarda sifatli ta’lim-tarbiya ishlarining amalga oshirilish holatini, o‘quvchilarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni kasbga yo‘naltirish, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralarning natijadorligini tahlil qiladi;

maktablarda o‘quvchilarning davomatini, ular o‘rtasida huquqbuzarlik, g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilishini oldini olish bo‘yicha vakolatli organlar tomonidan ko‘rilayotgan chora-tadbirlarni o‘rganadi;

e) bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shug‘ullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish sohasida:

bolalarning sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishi bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni muhokama qilib boradi;

bolalar, ayniqsa yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar o‘rtasida ularning ijodiy va individual salohiyatlarini oshirishga qaratilgan ma’naviy-ma’rifiy va madaniy tadbirlarni o‘tkazadi, bolalar sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishga jalb etilishini tashkil etadi;

bolalarni bo‘sh vaqt faoliyatining turli turlariga (to‘garaklar, seksiyalar, festivallar) jalb etishga qaratilgan tadbirlar o‘tkazilishini tashkillashtiradi;

bolalar, shu jumladan, qishloq va olis joylar uchun sport musobaqalari va turnirlari o‘tkazilishini tashkillashtiradi;

bolalar sportini rivojlantirishga qaratilgan dasturlar va tadbirlar samaradorligini baholaydi, kamchiliklarni bartaraf etish hamda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

yangi uy-joy massivlarini qurish va loyihalashtirishda o‘yin va sport maydonchalari, bolalar stadionlari va bolalar dam olish zonalari qurish uchun yer maydonlari ajratilishini nazorat qilib boradi;

j) alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar samaradorligini baholash sohasida:

inklyuziv ta’limni rivojlantirish, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’lim olish va kasbga o‘rgatishga ko‘maklashish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni samaradorligini baholaydi;

ta’lim tashkilotlari uchun inklyuziv o‘quv dasturlari va uslubiy qo‘llanmalarning ishlab chiqilishi hamda ularni ta’lim jarayoniga tatbiq etilishiga ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida o‘quv-tarbiya va davolash-sog‘lomlashtirish jarayonlarini tashkil qilishda ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarning umumiy o‘rta ta’lim olishda va ularni bilish imkoniyatlariga muvofiq tarbiyalashda, ularning jamiyatga moslashuvi va integratsiyalashuvida ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni bir ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasiga yoki inklyuziv sharoitda ta’lim olishi uchun umumta’lim tashkilotlariga o‘tkazishda ko‘maklashadi;

ta’lim bilan qamrab olinmagan alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’limga jalb qilish, ularning tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiyasini tashkillashtiradi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar bilan ishlashning yangi yondashuvlari va usullari bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

z) bolalarni vatanparvarlikka undaydigan ta’lim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ta’sirchanligini oshirish sohasida:

bolalarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi hamda bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etishga qaratilgan chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqadi;

bolalarda ma’naviy va madaniy qadriyatlar, yaxshi xulq-atvor, vatanparvarlik va Vatanga muhabbat tuyg‘usini, ularda milliy hamda umuminsoniy qadriyatlarga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishni tarbiyalashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

bolalarda vatanparvarlik tuyg‘ularini shakllantirishda mavjud ta’lim dasturlarini samaradorligini baholaydi;

bolalarni jamiyat hayotida faol ishtirok etishga jalb etishga qaratilgan vatanparvarlik tadbirlari va tanlovlar o‘tkazadi;

i) bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish, ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganib borish va yaxshilash bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish sohasida:

bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish holatini o‘rganadi;

ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganadi;

bolalarning sog‘lom rivojlanishi va tarbiyasi masalalari bo‘yicha tushuntirish ishlarini kuchaytirish, to‘g‘ri ovqatlanish hamda jismoniy faollikni oshirishni targ‘ib etish, sog‘lom turmush tarzi ko‘nikmalarini shakllantirish choralarini ko‘radi;

bolalar salomatligini muhofaza qilish bo‘yicha qabul qilingan dasturlar hamda chora-tadbirlarning bajarilishini nazorat qiladi;

hududlarda bolalar salomatligini muhofaza qilish va ularga ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmat sifatini o‘rganish, tahlil qilish, kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf qilish bo‘yicha chora-tadbirlarni belgilaydi;

k) bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini ko‘rish sohasida:

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik, qarovsizlik, huquqbuzarliklar va boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning oldini olish, ularga imkon tug‘diruvchi sabablar va sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish choralarini ko‘radi;

bolalarning ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lishining oldini olish, shuningdek bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va qarovsizlik profilaktikasi bo‘yicha choralar ko‘radi;

bolalarga nisbatan zo‘ravonlik to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘plashni, saqlashni, ularga ishlov berishni, ularni tahlil qilishni, shuningdek ulardan foydalanishni amalga oshiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish sohasidagi ko‘p tarmoqli strategiya va harakatlar rejasini ishlab chiqishda ishtirok etadi;

bolalarga nisbatan zo‘ravonlik holatlarini aniqlash va ta’sir choralarini ko‘rish bo‘yicha idoralararo hamkorlikni muvofiqlashtiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish masalalariga doir axborotni to‘playdi, o‘rganadi va tahlil qilib boradi, shuningdek, qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

tizimli kamchiliklarning yuzaga kelishi sabablari va shart-sharoitlarini aniqlaydi va tahlil qiladi hamda ularni huquqni qo‘llash amaliyoti va qonunchilikni takomillashtirish yo‘li bilan bartaraf etish choralarini ko‘radi;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarini tamomlagan yetim bolalar va ota-onasining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning ijtimoiy-huquqiy himoyasini tashkil etish va bandligini ta’minlashga ko‘maklashadi;

l) bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi bo‘yicha takliflar tayyorlash sohasida:

bolalar o‘rtasida psixoaktiv moddalarni iste’mol qilish holatlari bo‘yicha statistik ma’lumotlarni yig‘adi va tahlil qiladi;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish, shuningdek, boshqa salbiy illatlarni oldini olish bo‘yicha profilaktika tadbirlarini tashkillashtiradi;

mutasaddi davlat organlari, tashkilot va idoralar bilan birgalikda bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish, shuningdek, boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash bo‘yicha choralar ko‘radi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarini iste’mol qiluvchi bolalarni davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qiladi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni muntazam ravishda iste’mol qiluvchi bolalarga narkologiya muassasalari tomonidan o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan diagnostika va davolash-tiklash yordami ko‘rsatilishini nazorat qiladi;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilishni oldini olishga qaratilgan takliflar ishlab chiqadi;

m) ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish sohasida:

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan mavjud dastur va tashabbuslarni muntazam monitoring qilib boradi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash tadbirlari uchun ajratilgan mablag‘larning o‘z vaqtida to‘lanishini nazorat qiladi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholaydi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

n) bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish sohasida:

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni muqobil joylashtirish shakllariga joylashtirish sohasidagi tizimli kamchiliklarning sabab va shart-sharoitlarini tahlil qiladi;

bolalar bilan ishlash tizimidagi aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinish tizimini takomillashtirish bo‘yicha mutasaddi vazirlik va idoralar bilan birgalikda takliflar ishlab chiqadi;

o) davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, tuman (shahar) komissiyalarining bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va muvofiqlashtirish sohasida:

hududiy komissiyaning yillik ish rejasini ishlab chiqadi va milliy komissiya bilan kelishgan holda tasdiqlaydi, shuningdek, tuman (shahar) komissiyalarining yillik ish rejalarini kelishadi;

tuman (shahar) komissiyasi faoliyatini muvofiqlashtiradi va tahlil qiladi, ularga tashkiliy-metodik jihatdan ko‘maklashadi;

tuman (shahar) komissiyasining qarorlari ustidan kelgan shikoyatlarni o‘rganadi, noqonuniy yoki asossiz qarorlarni bekor qiladi;

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash bo‘yicha davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, ularning mansabdor shaxslari faoliyatining ochiqligi hamda oshkoraligini ta’minlaydi;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, vasiylik va homiylik organlari va tashkilotlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda nodavlat notijorat tashkilotlar o‘rtasidagi hamkorlik ta’minlanishini tashkil etadi.

Hududiy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa funksiyalarni ham amalga oshirishi mumkin.

8. Hududiy komissiya quyidagi huquqlarga ega:

davlat organlari va tashkilotlaridan hududiy komissiya ishi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni, shuningdek, milliy va hududiy komissiya qarorlarida belgilangan chora-tadbirlar ijrosi haqidagi ma’lumotlarni so‘rab olish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi to‘g‘risidagi xabarlar yuzasidan tegishli choralar ko‘rish;

davlat organlari va tashkilotlarida bolalarni saqlash, tarbiyalash va o‘qitish sharoitlarini o‘rganish va nazorat qilish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda qatnashish;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash, ularning o‘rtasida qarovsizlik, nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga oid faoliyat bilan shug‘ullanadigan davlat organlari va tashkilotlarini o‘rganish;

hududiy komissiya faoliyatiga mansabdor shaxslarni, mutaxassislarni, davlat organlari va tashkilotlari vakillarini va boshqa shaxslarni jalb qilish;

hududiy komissiya yig‘ilishlarida davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishiga oid masalalar yuzasidan axborotlarini eshitish;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan ta’lim-tarbiya muassasalarida, jazoni ijro etish muassasalarida hamda ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlarida saqlanayotgan bolalar sharoitlarini, shuningdek, ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlar o‘rtasidagi huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘linmalaridagi ishlarning holatini o‘rganish;

davlat organlari va tashkilotlarida bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishi, ular o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish bo‘yicha qaror qabul qilish;

hududiy komissiya qarorlari ijrosini ta’minlamagan hamda bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilgan holatlarni bartaraf etish choralarini ko‘rmagan mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlariga taqdimnoma kiritish;

hududiy komissiya tomonidan ko‘rib chiqilayotgan ishlar bo‘yicha bolalar, ularning qonuniy vakillarini yig‘ilishga taklif etish, shuningdek, ishlarning holatini joylarga borib ko‘rib chiqish;

Hududiy komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

9. Hududiy komissiya:

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlashga qaratilgan takliflarni va murojaatlarni ko‘rib chiqishi;

bolaning eng ustun manfaatidan kelib chiqib qarorlar qabul qilishi;

Milliy komissiya qarorlarini bajarishi shart.

Hududiy komissiyaga qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin.

10. Hududiy komissiyaning namunaviy tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

11. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari tegishli hududiy komissiyaning raisi hisoblanadi.

12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi (keyingi o‘rinlarda — Agentlik)ning Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boshqarmalari hududiy komissiyaning ishchi organi hisoblanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri bo‘yicha boshqarmalari Agentlikning hududiy boshqarmalariga hududiy komissiyalarning yig‘ilishlarini o‘tkazish, ularning faoliyati uchun zarur axborotlarni to‘plash va tahlil qilishga ko‘maklashadi.

13. Hududiy komissiya yig‘ilishlari har chorakda kamida bir marta o‘tkaziladi. Zaruratga ko‘ra, navbatdan tashqari yig‘ilishlar tashkil etilishi mumkin.

14. Hududiy komissiya raisi:

hududiy komissiya yig‘ilishi sanasini belgilaydi va kun tartibini tasdiqlaydi;

hududiy komissiya yig‘ilishida raislik qiladi va uning ishini tashkil etadi;

davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarida hududiy komissiya nomidan ishtirok etadi;

hududiy komissiya vakolatiga kiruvchi masalalar bo‘yicha komissiya a’zolariga ijro etish majburiy bo‘lgan topshiriqlar beradi;

hududiy komissiyaning faoliyati bo‘yicha belgilangan hisobotlar o‘z vaqtida taqdim etilishini ta’minlaydi.

15. Hududiy komissiya raisi o‘rinbosari:

hududiy komissiya raisi topshiriqlarini bajaradi;

hududiy komissiya raisi yo‘qligida uning vazifalarini bajaradi;

hududiy komissiya ish rejasi, qarorlari va dasturlari ijro etilishini nazorat qiladi;

hududiy komissiya yig‘ilishlarida ko‘rib chiqiladigan materiallar o‘z vaqtida tayyorlanishini nazorat qiladi.

16. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha kotibiyati mas’ul xodimi hududiy komissiyaning kotibi sanaladi.

17. Hududiy komissiya kotibi:

hududiy komissiya yig‘ilishlarida ko‘rib chiqiladigan materiallar tayyorlanishini ta’minlaydi;

hududiy komissiya raisining topshiriqlarini bajaradi;

hududiy komissiya yig‘ilishida ishtirok etuvchi komissiya a’zolari va shaxslarni yig‘ilish vaqti va kuni haqida xabardor qiladi, ularning hozirligini tekshiradi, komissiya yig‘ilishida ko‘rib chiqiladigan materiallar bilan tanishtiradi;

hududiy komissiya yig‘ilishlari yakuni bo‘yicha bayonnomalar tuzadi, hududiy komissiya tomonidan qabul qilinadigan qarorlar loyihasini tayyorlaydi va rasmiylashtiradi;

hududiy komissiyaning ish rejasi va dasturlariga takliflarni umumlashtiradi, komissiya qarorlari, ish rejasi va dasturlarining ijrosi monitoringini olib boradi;

hududiy komissiya faoliyatiga oid ish yuritish ishlarini amalga oshiradi;

hududiy komissiya qarorlari nusxasi komissiya a’zolariga taqdim etilishini ta’minlaydi.

18. Hududiy komissiya a’zolari komissiya vakolatiga kiradigan masalalarni ko‘rib chiqishda va muhokama qilishda teng huquqqa ega hamda quyidagilarni amalga oshiradi:

hududiy komissiya yig‘ilishlarida va ularni tashkil etishda ishtirok etadi;

hududiy komissiya yig‘ilishlarida ko‘rib chiqish uchun tayyorlangan ish materiallari bilan oldindan (yig‘ilishgacha) tanishadi;

masalani (ishni) ko‘rib chiqishni qoldirish va unga qo‘shimcha materiallarni so‘rab olish haqida taklif beradi;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash, ular o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha takliflar beradi;

komissiya a’zosi sifatida o‘zining zimmasiga yuklatilgan vazifalarni amalga oshiradi va tegishli hisobotlarni hududiy komissiya kotibiga taqdim etib boradi.

19. Hududiy komissiya a’zosi yig‘ilishda ishtirok eta olmasa, ko‘rilayotgan masala bo‘yicha o‘z fikrini oldindan yozma ravishda taqdim etish huquqiga ega.

Bunda uning fikri komissiya yig‘ilishida tanishtiriladi va yig‘ilish bayonnomasiga ilova qilinadi.

20. Hududiy komissiya qarorlari komissiya a’zolarining ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng bo‘lib qolgan taqdirda, komissiya raisining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.

Hududiy komissiya qarorlari hududiy komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadigan bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.

21. Davlat organlari va tashkilotlarining hududiy bo‘linmalari mansabdor shaxslari hududiy komissiya qarorlarini bajarish yuzasidan ko‘rilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida hududiy komissiyaga axborot beradi.

22. Hududiy komissiya tomonidan uning vakolatiga kiritilgan muhim masalalarni samarali va tezkor tartibda hal qilish uchun vaqtincha yoki doimiy ishlovchi ishchi guruhlar tuzilishi mumkin.

Ishchi guruhlar hududiy komissiyaning raisi tomonidan tasdiqlanadi. Bunda ishchi guruhlarga jalb qilingan xodimlar o‘z faoliyatlarini jamoatchilik asosida amalga oshiradi.

23. Hududiy komissiya o‘z faoliyati to‘g‘risida har chorak yakunlari bo‘yicha Milliy komissiyaga hisobot berib boradi.

Hududiy komissiya faoliyati bo‘yicha hisobotlarning o‘z vaqtida taqdim etilishi va undagi ma’lumotlarning haqqoniyligi uchun hududiy komissiya raisi shaxsan javobgar hisoblanadi.

24. Hududiy komissiya har chorakda o‘z faoliyati yuzasidan tegishlicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar kengashlariga axborot taqdim etib boradi.

25. Tuman (shahar) komissiyasining namunaviy tarkibi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

26. Tuman (shahar) hokimi tuman (shahar) komissiyasi raisi hisoblanadi.

27. Tuman (shahar) “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlari tuman (shahar) komissiyasining ishchi organi hisoblanadi.

28. Tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlari har chorakda kamida bir marta o‘tkaziladi. Zaruratga ko‘ra, navbatdan tashqari yig‘ilishlar tashkil etilishi mumkin.

29. Tuman (shahar) komissiyasi raisi:

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishida raislik qiladi va uning ishini tashkil etadi;

davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarida tuman (shahar) komissiyasi nomidan ishtirok etadi;

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishi sanasini belgilaydi va kun tartibini tasdiqlaydi;

tuman (shahar) komissiyasi vakolatiga kiruvchi masalalar bo‘yicha komissiya a’zolariga ijro etilishi majburiy bo‘lgan topshiriqlar beradi.

30. Tuman (shahar) komissiyasi raisi o‘rinbosari:

tuman (shahar) komissiyasi raisi topshiriqlarini bajaradi;

tuman (shahar) komissiyasi raisi yo‘qligida uning vazifalarini bajaradi;

tuman (shahar) komissiyasi ish rejasi, qarorlari va dasturlari ijro etilishini nazorat qiladi;

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlarida ko‘rib chiqiladigan materiallarning o‘z vaqtida tayyorlanishini nazorat qiladi.

31. Tuman (shahar) hokimligi apparati mas’ul xodimi tuman (shahar) komissiyasining kotibi sanaladi.

32. Tuman (shahar) komissiyasi mas’ul kotibi:

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlarida ko‘rib chiqiladigan materiallarning tayyorlanishini ta’minlaydi;

tuman (shahar) komissiyasi raisining topshiriqlarini bajaradi;

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishida ishtirok etuvchi komissiya a’zolari va shaxslarni yig‘ilish vaqti va kuni haqida xabardor qiladi, ularning hozirligini o‘rganadi, komissiya yig‘ilishida ko‘rib chiqiladigan materiallar bilan tanishtiradi;

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlari yakuni bo‘yicha bayonnomalar tuzadi, tuman (shahar) komissiyasi qarorlari loyihalarini tayyorlaydi va rasmiylashtiradi;

tuman (shahar) komissiyasining takliflarini umumlashtiradi, komissiya qarorlari, ish rejalari va dasturlarining ijrosi monitoringini olib boradi;

tuman (shahar) komissiyasi faoliyatiga oid ish yuritish ishlarini amalga oshiradi;

tuman (shahar) komissiyasi qarorlari nusxasi komissiya a’zolariga taqdim etilishini ta’minlaydi.

33. Tuman (shahar) komissiyasi a’zolari komissiya vakolatiga kiradigan masalalarni ko‘rib chiqishda va muhokama qilishda teng huquqqa ega hamda quyidagilarni amalga oshiradi:

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlarida va ularni tashkil etishda ishtirok etadi;

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlarida ko‘rib chiqish uchun tayyorlangan ish materiallari bilan oldindan (yig‘ilishgacha) tanishadi;

masalani (ishni) ko‘rib chiqishni qoldirish va unga qo‘shimcha materiallarni so‘rab olish haqida taklif beradi;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash, ular o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha takliflar beradi;

Milliy komissiya, hududiy komissiya va tuman (shahar) komissiyasi topshiriqlarini bajaradi;

komissiya a’zosi sifatida o‘zining zimmasiga yuklatilgan vazifalarni amalga oshiradi va tegishli hisobotlarni tuman (shahar) komissiyasi kotibiga taqdim etib boradi.

34. Tuman (shahar) komissiyasi a’zosi yig‘ilishda ishtirok eta olmasa, ko‘rilayotgan masala bo‘yicha o‘z fikrini oldindan yozma ravishda taqdim etish huquqiga ega.

Bunda uning fikri komissiya yig‘ilishida tanishtiriladi va yig‘ilish bayonnomasiga ilova qilinadi.

35. Tuman (shahar) komissiyasi qarorlari komissiya a’zolarining ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng bo‘lib qolgan taqdirda, komissiya raisining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.

Tuman (shahar) komissiyasi qarorlari tuman (shahar) komissiyasi raisi tomonidan tasdiqlanadigan bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.

36. Tuman (shahar) darajasidagi davlat organlari va tashkilotlarining mansabdor shaxslari tuman (shahar) komissiyasi qarorlarini bajarish yuzasidan ko‘rilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida tuman (shahar) komissiyasiga axborot beradi.

37. Tuman (shahar) komissiyasi tomonidan uning vakolatiga kiritilgan muhim masalalarni samarali va tezkor tartibda hal qilish uchun vaqtincha yoki doimiy ishlovchi ishchi guruhlar tuzilishi mumkin.

Ishchi guruhlar tuman (shahar) komissiyalarining raisi tomonidan tasdiqlanadi. Bunda ishchi guruhlarga jalb qilingan xodimlar o‘z faoliyatini jamoatchilik asosida amalga oshiradi.

38. Tuman (shahar) komissiyasi o‘z faoliyati to‘g‘risida har chorak yakunlari bo‘yicha hududiy komissiyaga hisobot berib boradi.

Tuman (shahar) komissiyasi faoliyati bo‘yicha hisobotlarning o‘z vaqtida taqdim etilishi va undagi ma’lumotlarning haqqoniyligi uchun tuman (shahar) komissiyasi raisi shaxsan javobgar hisoblanadi.

39. Tuman (shahar) komissiyasi har chorakda o‘z faoliyati yuzasidan tegishli xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashiga axborot taqdim etib boradi.

40. Quyidagilar tuman (shahar) komissiyasining asosiy vazifalari hisoblanadi:

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda ro‘yobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va iste’dodini to‘liq namoyon etishiga ko‘maklashish bo‘yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish;

ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida o‘sib-ulg‘ayishini ta’minlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritib borish;

sifatli ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda ta’lim olishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan ta’sirchan choralarni belgilash;

“Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish;

bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shug‘ullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar samaradorligini baholash;

bolalarni vatanparvarlikka undaydigan ta’lim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ta’sirchanligini oshirish;

bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish, ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganib borish va yaxshilash bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish;

bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini ko‘rish;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi bo‘yicha takliflar tayyorlash;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish;

bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;

davlat organlari va tashkilotlarining bolalarning huquqlari, erkinlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va muvofiqlashtirish.

Tuman (shahar) komissiyasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

41. Quyidagilar tuman (shahar) komissiyasining funksiyalari hisoblanadi:

a) bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda ro‘yobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, ma’naviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va iste’dodini to‘liq namoyon etishiga ko‘maklashish bo‘yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish sohasida:

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishida davlat siyosatini ro‘yobga chiqarishga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi;bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishida davlat siyosatini ro‘yobga chiqarishga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

farzandlikka olingan, vasiylik, homiylik belgilangan yoki tutingan (foster) oilaga olingan yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar, shuningdek, ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari tarbiyalanuvchilarining turmush sharoitlari va ularning tarbiyalanishini nazorat qiladi;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning uy-joy bilan ta’minlanishini nazorat qiladi;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari bilan bog‘liq murojaatlarni ko‘rib chiqadi;

voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan vasiylik va homiylik sohasidagi faoliyatni muvofiqlashtirib boradi;

yetim bolalar va ota-onasining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtiradi, ularning jadal ijtimoiy moslashuvi uchun keng imkoniyatlar yaratadi;

bolalarni oilada tarbiyalash shaklining ustuvorligini ta’minlash maqsadida ota-ona qaramog‘isiz qolgan bolalarga g‘amxo‘rlik qilayotgan shaxslarni rag‘batlantirish choralarini ko‘radi;

b) bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish sohasida:

oilada tarbiyalanayotgan yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning turmush sharoitlarini va ularning tarbiyalanishi monitoringi olib borilishini nazorat qiladi;

davlat organlari va tashkilotlarining, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash borasidagi faoliyatini o‘rganadi, aniqlangan qonun buzilishi holatlari bo‘yicha ta’sir choralarini qo‘llaydi;

tuman (shahar) komissiya qarorlari ijrosini ta’minlamagan hamda bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilgan holatlar bo‘yicha ularni bartaraf etish choralarini ko‘rmagan mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlariga, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga taqdimnoma kiritadi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan, shuningdek, ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz qatnashmayotgan bolalarning hisobi yuritilishini nazorat qiladi, bunday holatlarni bartaraf etish yuzasidan ko‘rsatmalar beradi;

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda vasiylik va homiylik sohasidagi ijobiy ish tajribasini o‘rganadi hamda ommalashtirish choralarini ko‘radi;

v) ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida o‘sib-ulg‘ayishini ta’minlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritib borish sohasida:

ijtimoiy yetimlikning oldini olish, bolalarning oilada tarbiya olishi va ularga zarur sharoitlar yaratish choralarini ko‘radi, ularni mustaqil hayotga tayyorlashga oid tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlaydi;

bolalarni muqobil joylashtirish shakllariga berishning mavjud mexanizmlarini yaxshilash bo‘yicha takliflarni, shu jumladan farzandlikka oluvchilar va tutingan oilalarni tayyorlash va qo‘llab-quvvatlash sifatini oshirish bo‘yicha tavsiyalarni shakllantiradi;

bolalarni oilaga berish jarayonini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

bolalar huquqlarini himoya qilish sohasida faoliyat yuritayotgan davlat va nodavlat tashkilotlar bilan tajriba almashish uchun hamkorlik aloqalarini o‘rnatishga ko‘maklashadi;

xabardorlikni oshirish va tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun bolalarni oilaga berish bilan bog‘liq masalalarni muhokama qilishga jamoatchilikni jalb qiladi;

g) sifatli ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda ta’lim olishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan ta’sirchan choralarni belgilash sohasida:

bolalarning har tomonlama kamol topishiga munosib shart-sharoitlar yaratish, ularni maktabgacha, umumiy o‘rta, o‘rta-maxsus va professional ta’lim bilan bosqichma-bosqich to‘liq qamrab olish, shuningdek, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar va ijtimoiy ko‘makka muhtoj oilalar bolalariga belgilangan imtiyozlar asosida ta’lim olish chora-tadbirlarini belgilaydi;

bolalarni, ayniqsa oliy ta’lim muassasalariga o‘qishga kira olmagan hamda kasb egallash istagini bildirgan umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari bitiruvchilarini mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan kasb-hunarga o‘qitishni tashkil etadi;

14 yoshdan 23 yoshgacha bo‘lgan yetim yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan yoshlarning jamiyatga ijtimoiylashuvi hamda integratsiyasini ta’minlash, ularning erkin kasb tanlashlari uchun shart-sharoitlar yaratish, ularning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ijtimoiy xizmat va yordamlar ko‘rsatishni tashkil etadi;

d) “Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish sohasida:

o‘quvchilar o‘rtasida nazoratsizlikni keltirib chiquvchi omillarni aniqlash va bartaraf etish yuzasidan manzilli chora-tadbirlar belgilaydi;

o‘quvchilarda vatanparvarlik, Vatanga sadoqat hissini shakllantirish orqali ular o‘rtasida salbiy holatlar, daydilik va tilanchilik kabi g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning barvaqt oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar belgilaydi;

maktablarda sifatli ta’lim-tarbiya ishlarining amalga oshirilish holatini, o‘quvchilarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni kasbga yo‘naltirish, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralarning natijadorligini tahlil qiladi;

maktablarda o‘quvchilarning davomatini, ular o‘rtasida huquqbuzarlik, g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilishini oldini olish bo‘yicha vakolatli organlar tomonidan ko‘rilayotgan chora-tadbirlarni o‘rganadi;

e) bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shug‘ullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish sohasida:

bolalarning sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishi bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni muhokama qilib boradi;

bolalar, ayniqsa yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar o‘rtasida ularning ijodiy va individual salohiyatlarini oshirishga qaratilgan ma’naviy-ma’rifiy va madaniy tadbirlarni o‘tkazadi, bolalar sport bilan muntazam ravishda shug‘ullanishga jalb etilishini tashkil etadi;

bolalarni bo‘sh vaqt faoliyatining turli turlariga (to‘garaklar, seksiyalar, festivallar) jalb etishga qaratilgan tadbirlar o‘tkazilishini tashkillashtiradi;

bolalar, shu jumladan, qishloq va olis joylar uchun sport musobaqalari va turnirlari o‘tkazilishini tashkillashtiradi;

bolalar sportini rivojlantirishga qaratilgan dasturlar va tadbirlar samaradorligini baholaydi, kamchiliklarni bartaraf etish hamda bolalar sportini yanada rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

yangi uy-joy massivlarini qurish va loyihalashtirishda o‘yin va sport maydonchalari, bolalar stadionlari va bolalar dam olish zonalari qurish uchun yer maydonlari ajratilishini nazorat qilib boradi;

j) alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar samaradorligini baholash sohasida:

inklyuziv ta’limni rivojlantirish, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’lim olish va kasbga o‘rgatishga ko‘maklashish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni samaradorligini baholaydi;

ta’lim tashkilotlari uchun inklyuziv o‘quv dasturlari va uslubiy qo‘llanmalarning ishlab chiqilishi hamda ularni ta’lim jarayoniga tatbiq etilishiga ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida o‘quv-tarbiya va davolash-sog‘lomlashtirish jarayonlarini tashkil qiladi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarning umumiy o‘rta ta’lim olishda va ularni bilish imkoniyatlariga muvofiq tarbiyalashda, ularning jamiyatga moslashuvi va integratsiyalashuvida ko‘maklashadi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni bir ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasiga yoki inklyuziv sharoitda ta’lim olishi uchun umumta’lim tashkilotlariga o‘tkazishda ko‘maklashadi;

ta’lim bilan qamrab olinmagan alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’limga jalb qilish, ularning tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiyasini tashkillashtiradi;

alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar bilan ishlashning yangi yondashuvlari va usullari bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

z) bolalarni vatanparvarlikka undaydigan ta’lim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar ta’sirchanligini oshirish sohasida:

bolalarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi hamda bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etishga qaratilgan chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqadi;

bolalarda ma’naviy va madaniy qadriyatlar, yaxshi xulq-atvor, vatanparvarlik va Vatanga muhabbat tuyg‘usini, ularda milliy hamda umuminsoniy qadriyatlarga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishni tarbiyalashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

bolalarda vatanparvarlik tuyg‘ularini shakllantirishda mavjud ta’lim dasturlarini samaradorligini baholaydi;

bolalarni jamiyat hayotida faol ishtirok etishga jalb etishga qaratilgan vatanparvarlik tadbirlari va tanlovlar o‘tkazadi;

i) bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish, ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganib borish va yaxshilash bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish sohasida:

bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, ular orasida sog‘lom turmush tarzini va to‘g‘ri ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish holatini o‘rganadi;

ta’lim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat ta’minoti, ularning sifati va sanitariya holatini o‘rganadi;

bolalarning sog‘lom rivojlanishi va tarbiyasi masalalari bo‘yicha tushuntirish ishlarini kuchaytirish, to‘g‘ri ovqatlanish hamda jismoniy faollikni oshirishni targ‘ib etish, sog‘lom turmush tarzi ko‘nikmalarini shakllantirish choralarini ko‘radi;

bolalar salomatligini muhofaza qilish bo‘yicha qabul qilingan dasturlar hamda chora-tadbirlarning bajarilishini nazorat qiladi;

bolalar salomatligini muhofaza qilish va ularga ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmat sifatini o‘rganish, tahlil qilish, kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf qilish bo‘yicha chora-tadbirlarni belgilaydi;

k) bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini ko‘rish sohasida:

bolalar o‘rtasida nazoratsizlik, qarovsizlik, huquqbuzarliklar va boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning oldini olish, ularga imkon tug‘diruvchi sabablar va sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish choralarini ko‘radi;

bolalarning ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lishining oldini olish, shuningdek bolalar o‘rtasida nazoratsizlik va qarovsizlik profilaktikasi bo‘yicha choralar ko‘radi;

bolalarga nisbatan zo‘ravonlik to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘plashni, saqlashni, ularga ishlov berishni, ularni tahlil qilishni, shuningdek ulardan foydalanishni amalga oshiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish sohasidagi ko‘p tarmoqli strategiya va harakatlar rejasini ishlab chiqishda ishtirok etadi;

bolalarga nisbatan zo‘ravonlik holatlarini aniqlash va ta’sir choralarini ko‘rish bo‘yicha idoralararo hamkorlikni muvofiqlashtiradi;

bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish masalalariga doir axborotni to‘playdi, o‘rganadi va tahlil qilib boradi, shuningdek, qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

tizimli kamchiliklarning yuzaga kelishi sabablari va shart-sharoitlarini aniqlaydi va tahlil qiladi hamda ularni huquqni qo‘llash amaliyoti va qonunchilikni takomillashtirish yo‘li bilan bartaraf etish choralarini ko‘radi;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarini tamomlagan yetim bolalar va ota-onasining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning ijtimoiy-huquqiy himoyasini tashkil etish va bandligini ta’minlashga ko‘maklashadi;

l) bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi bo‘yicha takliflar tayyorlash sohasida:

bolalar o‘rtasida psixoaktiv moddalarni iste’mol qilish holatlari bo‘yicha statistik ma’lumotlarni yig‘adi va tahlil qiladi;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish, shuningdek, boshqa salbiy illatlarni oldini olish bo‘yicha profilaktika tadbirlarini tashkillashtiradi;

mutasaddi davlat organlari, tashkilot va idoralar bilan birgalikda bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilish, shuningdek, boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash bo‘yicha choralar ko‘radi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarini iste’mol qiluvchi bolalarni davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qiladi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni muntazam ravishda iste’mol qiluvchi bolalarga narkologiya muassasalari tomonidan o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan diagnostika va davolash-tiklash yordami ko‘rsatilishini nazorat qiladi;

bolalar o‘rtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni iste’mol qilishni oldini olishga qaratilgan takliflar ishlab chiqadi;

m) ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish sohasida:

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan mavjud dastur va tashabbuslarni muntazam monitoring qilib boradi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash tadbirlari uchun ajratilgan mablag‘larning o‘z vaqtida to‘lanishini nazorat qiladi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholaydi;

ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqadi;

n) bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish sohasida:

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni muqobil joylashtirish shakllariga joylashtirish sohasidagi tizimli kamchiliklarning sabab va shart-sharoitlarini tahlil qiladi;

bolalar bilan ishlash tizimidagi aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinish tizimini takomillashtirish bo‘yicha mutasaddi vazirlik va idoralar bilan birgalikda takliflar ishlab chiqadi;

o) davlat organlari va tashkilotlarining bolalarning huquqlari, erkinlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va muvofiqlashtirish sohasida:

tuman (shahar) komissiyasining yillik ish rejasini ishlab chiqadi va hududiy komissiya bilan kelishgan holda tasdiqlaydi;

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlash hamda himoya qilish bo‘yicha davlat organlari va tashkilotlari faoliyatining ochiqligi va oshkoraligini ta’minlaydi;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uy-joy bilan ta’minlanishini tashkil etadi;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda vasiylik va homiylik organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda nodavlat notijorat tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.

Tuman (shahar) komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa funksiyalarni ham amalga oshirishi mumkin.

42. Tuman (shahar) komissiyasi quyidagi huquqlarga ega:

davlat organlari va tashkilotlaridan tuman (shahar) komissiyasi ishi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni, shuningdek, milliy, hududiy va tuman (shahar) komissiyalari qarorlarida belgilangan chora-tadbirlar ijrosi haqidagi ma’lumotlarni so‘rab olish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi to‘g‘risidagi xabarlar yuzasidan tegishli choralar ko‘rish;

davlat organlari va tashkilotlarida bolalarni saqlash, tarbiyalash va o‘qitish sharoitlarini o‘rganish va nazorat qilish;

bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda qatnashish;

bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash, ularning o‘rtasida qarovsizlik, nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga oid faoliyat bilan shug‘ullanadigan davlat organlari va tashkilotlarini o‘rganish;

tuman (shahar) komissiyasi faoliyatiga davlat organlari va tashkilotlari vakillarini va boshqa shaxslarni jalb qilish;

bolaga nisbatan jamoat tarbiyachisini tayinlash;

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishlarida bolalar bilan ishlaydigan tashkilotlar rahbarlarining bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishiga oid masalalar yuzasidan axborotini eshitish;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan ta’lim-tarbiya muassasalarida, jazoni ijro etish muassasalarida hamda ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlarida saqlanayotgan bolalar sharoitlarini, shuningdek, ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlar o‘rtasidagi huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘linmalaridagi ishlarning holatini o‘rganish;

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ularning o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshirish, ularni o‘qishga yuborish va ishga joylashtirish masalalari yuzasidan qaror qabul qilish;

tuman (shahar) komissiyasi qarorlari ijrosini ta’minlamagan hamda bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilgan holatlarni bartaraf etish choralarini ko‘rmagan mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlariga taqdimnoma kiritish;

tuman (shahar) komissiyasi tomonidan ko‘rib chiqilayotgan ishlar bo‘yicha bolalar, ularning qonuniy vakillarini yig‘ilishga taklif etish, shuningdek, ishlarni joylarga borib ko‘rib chiqish;

bolalar masalalariga oid ishlarni zaruratga ko‘ra bolalarning ota-onalari va boshqa qonuniy vakillari ishtirokisiz ko‘rib chiqish;

bolalarni afv etish to‘g‘risida iltimos qilish, ularni javobgarlikdan ozod qilish, ularga ancha yengilroq bo‘lgan jazoni qo‘llash, ularni shartli ravishda hukm etish, sudlanganlikni muddatidan ilgari olib tashlash to‘g‘risidagi tavsiyanomalar bilan jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga murojaat qilish;

jazoni ijro etish muassasasi bilan birgalikda bolalarni jazodan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilish yoki jazoning o‘talmagan qismini yengilroq jazo bilan almashtirish to‘g‘risida jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga taqdimnomalar kiritish;

ichki ishlar organlari bilan birgalikda ozodlikdan mahrum etish to‘g‘risidagi hukmning ijrosini kechiktirishni bekor qilish hamda mahkumni hukmda belgilangan ozodlikdan mahrum qilish jazosini o‘tash uchun yuborish to‘g‘risida jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga taqdimnoma kiritish;

jazoni ijro etish muassasasining ma’muriyatiga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni jazoni o‘tash vaqtida saqlab turish sharoitlarini o‘zgartirish haqida jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga taqdimnoma kiritish.

Tuman (shahar) komissiyasiga qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin.

43. Tuman (shahar) komissiyasi:

tuman (shahar) komissiyasi yig‘ilishida bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlashga qaratilgan masalalarni muhokama qilishda komissiya a’zolarining fikrlarini eshitishi;

bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta’minlashga qaratilgan takliflarni va murojaatlarni ko‘rib chiqishi;

bolaning eng ustun manfaatidan kelib chiqib qarorlar qabul qilishi;

Milliy komissiya va hududiy komissiya qarorlarini bajarishi shart.

Tuman (shahar) komissiyasiga qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin.

44. Tuman (shahar) komissiyasi ichki ishlar organlari bilan birgalikda tarbiyaviy ta’sir qilish yoki ma’muriy jazolash choralari ko‘rilgan, ozodlikdan mahrum etish bilan bog‘liq bo‘lmagan jazoga hukm qilingan, jazoga shartli hukm qilingan va jazoni o‘tashdan muddatidan oldin shartli ravishda ozod qilingan, respublika o‘quv-tarbiya muassasalaridan qaytgan yoki jazoni ijro etish muassasalarida jazoni o‘tagan bolalarning xulq-atvorini kuzatib borishni tashkil etadi, shuningdek, ushbu toifadagi bolalarning hisobini olib boradi.

Zarur hollarda, bolalarni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ishga joylashtirish yoki ularni ta’lim muassasalariga yuborish chora-tadbirlarini ko‘radi.

45. Tuman (shahar) komissiyasi bolalarni yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan ta’lim muassasalarida saqlash, tarbiyalash va ta’lim olish sharoitlari, bolalarning istiqomat joylarida madaniy dam olishlari uyushtirilishi, shuningdek, zarur hollarda, umumta’lim maktablarida, boshqa ta’lim muassasalarida, madaniy-ma’rifiy muassasalar va sport tashkilotlarida bolalar bilan tarbiyaviy ishlar olib borilishi yuzasidan nazoratni amalga oshiradi.

Bolani xorijiy davlatdagi ta’lim muassasasiga o‘tkazish munosabati bilan umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va professional ta’lim muassasasidan chiqarish faqat ta’lim muassasasi joylashgan tuman (shahar) komissiyasining roziligi bilan amalga oshiriladi.

46. Tuman (shahar) komissiyalari davlat organlari va tashkilotlarida bolalarga nisbatan mehnat to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga rioya qilinayotganligi, ular bilan olib borilayotgan tarbiyaviy ishlarning ahvoli, ularning umumta’lim, madaniy va kasbiy darajasini oshirish uchun zarur moddiy-maishiy sharoitlar yaratib berilganligi yuzasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda nazoratni amalga oshiradi.

Tuman (shahar) komissiyalari, agar ishlarni davom ettirish bolalarning sog‘lig‘iga xavf soladigan yoki ular uchun boshqacha ziyon keltiradigan bo‘lsa, bolalar va ish beruvchi o‘rtasida tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqlidir.

47. Tuman (shahar) komissiyalari “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlari, Milliy gvardiya organlari, ta’lim, mehnat, sog‘liqni saqlash, ichki ishlar organlari bilan birgalikda jamoatchilikning faol ishtirokida yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni, ijtimoiy jihatdan xavfli ahvoldagi oilalar farzandlarini, ta’lim muassasalarida mashg‘ulotlarga uzrli sababsiz muntazam bormaydigan bolalarni, shuningdek, davlat va jamoatchilik yordamiga muhtoj bo‘lgan boshqa bolalarni aniqlaydi va hisobga qo‘yadi hamda ularni joylashtirish chora-tadbirlarini ko‘radi.

48. Tuman (shahar) komissiyasining bolalarni muqobil joylashtirish shakli ko‘rsatilgan qarorlari:

a) ta’lim tashkilotlariga:

bolalarni maktabgacha ta’lim, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus ta’lim hamda professional ta’lim muassasalariga joylashtirish uchun;

jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalariga joylashtirish uchun;

b) “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlariga — yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni joylashtirish uchun;

v) sog‘liqni saqlash organlariga — tibbiy muolajaga muhtoj, spirtli ichimliklar, giyohvand vositalar, psixotrop yoki intellektual o‘zini idora qilish faoliyatiga ta’sir etadigan boshqa moddalarni muntazam iste’mol qiladigan bolalarni davolashni, rivojlanishida yoki xulq-atvorida nuqsonlari bo‘lgan bolalarga ixtisoslashtirilgan diagnostika va davolash-tiklash yordami ko‘rsatishni tashkil etish uchun;

g) ichki ishlar organlariga — bolalar va ijtimoiy jihatdan xavfli ahvoldagi oilalar bilan yakka tartibda profilaktika ishlari olib borishni tashkil etish uchun;

d) tashkilotlarning rahbarlariga (mehnat organlaridan bo‘sh ish joylari va bo‘sh lavozimlar borligi to‘g‘risida ma’lumotlar olingandan keyin) — ishga qabul qilish uchun yuboriladi.

49. Tuman (shahar) komissiyalari:

o‘n to‘rt yoshga to‘lmasdan ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan (o‘n uch yoshga to‘lgandan keyin og‘irlashtiruvchi holatlarda qasddan odam o‘ldirgan voyaga yetmaganlar bundan mustasno);

o‘n to‘rt yoshdan o‘n olti yoshgacha bo‘lgan davrda jinoiy javobgarlik nazarda tutilmagan ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan;

o‘n to‘rt yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan davrda jinoyat alomatlari bo‘lgan qilmishlar sodir etgan, ularga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atish rad qilingan yoki jinoyat ishi tugatilgan;

o‘n olti yoshgacha bo‘lgan davrda yo‘l harakati qoidalarini buzgan;

boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etgan;

umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va professional ta’lim muassasalarida o‘qishdan bosh tortgan;

ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan jinoyatni birinchi marta sodir etganligi uchun qonunchilikka asosan javobgarlikdan ozod qilingan;

O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida nazarda tutilgan tartibda ma’muriy huquqbuzarliklar sodir etgan bolalar to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqadi.

50. Tuman (shahar) komissiyalari ushbu Nizomning 49-bandida tutilgan hollarda bolalarga nisbatan quyidagi ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llashi mumkin:

bolaga jabrlanuvchidan uzr so‘rash majburiyatini yuklash to‘g‘risida tuman (shahar) sudiga taqdimnoma kiritish;

bolaning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarni ogohlantirish;

bolani o‘z ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar yoxud jamoat tarbiyachilari nazoratiga, shuningdek, ularning roziligi bilan mehnat jamoasi yoki nodavlat notijorat tashkilot kuzatuviga topshirish;

o‘n besh yoshga to‘lgan bola zimmasiga, agar u mustaqil ish haqiga ega bo‘lsa va zarar miqdori belgilangan bazaviy hisoblash miqdoridan ortiq bo‘lmasa yetkazilgan moddiy zararning o‘rnini qoplash yoki uni bartaraf etish majburiyatini yuklash yoki belgilangan bazaviy hisoblash miqdoridan ortiq bo‘lmagan moddiy zararni o‘z mehnati bilan qoplash majburiyatini yuklash to‘g‘risida tuman (shahar) sudiga taqdimnoma kiritish;

o‘n olti yoshga to‘lgan va mustaqil ish haqiga ega bo‘lgan bolalarga O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida nazarda tutilgan hollarda va miqdorlarda jarima solish;

Har bir aniq holat bo‘yicha qabul qilingan ta’sir ko‘rsatish choralari to‘g‘risida tuman (shahar) komissiyalari bolaning yashash, o‘qish yoki ish joyi bo‘yicha huquqbuzarliklarning profilaktikasi bo‘linmalari tomonidan voyaga yetmaganlar o‘rtasida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yakka tartibda profilaktika ishlarini olib borish masalasini hal etish uchun tegishli hududiy ichki ishlar organlariga xabarnoma yuborishga majbur.

51. Tuman (shahar) komissiyalari bolalarning ota-onalari yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarga nisbatan bolani saqlash, tarbiyalash va o‘qitish bo‘yicha o‘z vazifalarini bajarishdan bosh tortganligi yoki o‘z vazifalarini zarur darajada bajarmaganligi yoxud bolalarning xulq-atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatganligi yoki ular bilan shafqatsiz muomalada bo‘lganligi uchun, shuningdek, bolalar tomonidan huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilganligi uchun kuyidagi ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llashi mumkin:

O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida belgilangan miqdorlarda jarima solish;

istisno hollarda, bolaning hayotiga yoki sog‘lig‘iga bevosita xavf mavjud bo‘lganda ish sud tomonidan hal etilgunga qadar bolani vaqtincha ota-onasidan yoki bola ularning vasiyligida bo‘lgan boshqa shaxslardan olib qo‘yish to‘g‘risida vasiylik va homiylik organlariga iltimosnoma kiritish;

bolaning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarni ogohlantirish.

Tuman (shahar) komissiyalari ota-onalarning muomala layoqatini cheklangan deb topish, ularni ota-onalik huquqidan mahrum etish, bolalarni ota-onalaridan ularni ota-onalik huquqidan mahrum etmasdan olib qo‘yish, shuningdek, agar bolalarning ota-onalari ota-onalik huquqidan mahrum qilingan bo‘lsa va bolalari bilan birgalikda yashashlari mumkin emas deb topilsa, ularni boshqa turar joy bermasdan ko‘chirib yuborish to‘g‘risida fuqarolik ishlari bo‘yicha tumanlararo, tuman (shahar) sudiga da’vo bilan murojaat qilishi mumkin.

53. Tuman (shahar) komissiyalari o‘z bolalarini tarbiyalashga noto‘g‘ri munosabatda bo‘layotgan yoki komissiya chiqargan qarorning bajarilishiga to‘sqinlik qilayotgan ota-onalarga yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarga nisbatan ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llash haqida, shuningdek, bolalarning huquqbuzarlik sodir etishi uchun sharoit yaratib berayotgan yoxud voyaga yetmaganlarni jinoyat va boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar qilishga undayotgan yoki jalb etayotgan shaxslarni javobgarlikka tortish to‘g‘risida tegishli davlat organlariga taqdimnoma kiritadi.

54. Ushbu Nizomning 50-bandida nazarda tutilgan ta’sir ko‘rsatish choralari qo‘llanilayotganda tuman (shahar) komissiyasi huquqbuzarlikning xususiyati, darajasi va sabablarini, bolaning yoshini va uning hayot sharoitlarini, uning huquqbuzarlik qilishda qay darajada ishtirok etganligini, shuningdek, uning turmushidagi, ta’lim muassasasidagi va ishdagi xulq-atvorini albatta hisobga olishi lozim.

Tuman (shahar) komissiyasining ogohlantirish berish to‘g‘risidagi qarori bir yil mobaynida amal qiladi. Agar ushbu muddat ichida yangi huquqbuzarlik sodir etilmasa, ta’sir ko‘rsatish chorasi tugallangan hisoblanadi. Namunali axloqi bilan ijobiy natija ko‘rsatgan bolalar yoki uning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslariga nisbatan ushbu ta’sir ko‘rsatish chorasi bir yil o‘tmasdan ham bekor qilinishi mumkin.

Tuman (shahar) komissiyasining bolani o‘z ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar yoxud jamoat tarbiyachilari nazoratiga yoki mehnat jamoasi, nodavlat notijorat tashkilot kuzatuviga topshirish to‘g‘risidagi qarorining amal qilish muddati, agar bola o‘zining namunali axloqi va ishga hamda o‘qishga bo‘lgan halol munosabati bilan o‘zining tuzalganligini isbotlasa, mazkur shaxslar yoki tashkilotlar iltimosnomasiga binoan istalgan vaqtda bekor qilinishi mumkin.

Belgilangan ta’sir ko‘rsatish chorasi natija bermagan taqdirda, tuman (shahar) komissiyasi ushbu Nizomning 50 va 51-bandlarida ko‘rsatilgan ta’sir ko‘rsatish choralaridan qattiqroq chora qo‘llashga haqlidir.

55. Tuman (shahar) komissiyasining jarima solish to‘g‘risidagi qarori shu qaror topshirilgan kundan boshlab o‘ttiz kun mobaynida ana shunday jarima solingan shaxs tomonidan to‘lanishi lozim, bunday qaror ustidan shikoyat yoki protest berilgan taqdirda esa, mazkur shikoyat yoki protest qondirilmaganligi haqida ma’lumotnoma olingan kundan boshlab o‘n besh kundan kechiktirmay to‘lanadi.

Tuman (shahar) komissiyasining qarori bilan solingan jarima tegishli bank muassasasiga to‘lanadi.

Jarima muddatida to‘lanmagan taqdirda, tuman (shahar) komissiyasining jarima solish to‘g‘risidagi qarori jarima summasini sud hujjatlarini va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida belgilangan qoidalarga muvofiq jarima solingan shaxsning ish haqidan yoki boshqa maoshidan, pensiyasi yoki stipendiyasidan majburiy tartibda ushlab qolish uchun yuboriladi.

Agar jarima solingan shaxs ishlamayotgan bo‘lsa yoki solingan jarimani boshqa sabablarga ko‘ra uning ish haqidan yoki boshqa maoshidan, pensiyasi yoki stipendiyasidan undirib olishning iloji bo‘lmasa, jarima tuman (shahar) komissiyasining jarima solish to‘g‘risidagi qarori asosida undiruvni huquqbuzarning mol-mulkiga, shuningdek, uning umumiy mulkdagi ulushiga qaratish yo‘li bilan sud ijrochisi tomonidan undirib olinadi.

56. Agar bolani yetim bolalar va ota-ona qarovisiz qolgan bolalar uchun mo‘ljallangan ta’lim muassasasidan chiqarilganidan keyin, uni ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar qonunda belgilangan tartibda ota-onalik yoki vasiylik huquqlaridan mahrum etilganligi tufayli ular huzuriga yuborish mumkin bo‘lmasa, shuningdek, uning avvalgi istiqomat joyiga kelishi bir qancha sabablarga ko‘ra (ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar yo‘qligi, turmushi va mehnat qilishi hamda bundan keyin tarbiyalanishi uchun kulay sharoitlar yo‘qligi sababli) mumkin bo‘lmasa, ushbu muassasa joylashgan joydagi tuman (shahar) komissiyasi bolani mazkur shaxsning maishiy yashash sharoitini yaxshilash, uni o‘qish yoki ishga joylashtirish chora-tadbirlarini ko‘radi.

Ushbu masalalarni hal qilishda mazkur bandda ko‘rsatilgan muassasalar joylashgan joydagi tuman (shahar) komissiyasi bola ilgari yashab kelgan joydagi yoki uning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar turgan joydagi komissiyaning tegishli xulosasini olishi lozim.

57. Jazoni ijro etish muassasasidan ozod bo‘lgan bola istiqomat qilayotgan joydagi tuman (shahar) komissiyasi u o‘n sakkiz yoshga yetgungacha uni ishga yoki o‘qishga joylashtirish choralarini ko‘radi va uning axloqini nazorat qilib boradi.

Jazoni ijro etish muassasasidan ozod bo‘lgan bolaning o‘z ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuvchi shaxslar huzuriga qaytishiga ularning yo‘qligi yoxud ota-onalik huquqidan yoki vasiylik huquqidan mahrum etilganligi munosabati bilan imkoni bo‘lmasa, ozod bo‘lgan bolaning ilgari yashab kelgan joyidagi tuman (shahar) komissiyasi jazoni ijro etish muassasasi ma’muriyatining taqdimnomasiga binoan uni ixtisosiga muvofiq keladigan ishga yoki o‘qishga joylashtirish, shuningdek, unga tegishli uy-joy-maishiy sharoitlar yaratish chora-tadbirlarini ko‘radi.

Tuman (shahar) komissiyasi jazoni ijro etish muassasasidan ozod bo‘lgan bolani u yordam so‘rab murojaat qilgan kundan boshlab o‘n kun muddatdan kechiktirmay joylashtirish masalasini hal qilishi shart.

58. Hududiy va tuman (shahar) komissiyalari:

O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan tartibda topshirilgan ishlarni;

O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga muvofiq ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni;

bolalar, ularning ota-onasi yoki qonuniy vakillarining shikoyatlarini;

bolalar bilan ishlaydigan tashkilotlar taqdimnomasi bo‘yicha berilgan ishlarni;

fuqarolarning arizalari bo‘yicha ko‘riladigan ishlarni;

o‘z tashabbusi bilan ko‘riladigan ishlarni ko‘rib chiqadi.

Hududiy va tuman (shahar) komissiyalari ishlarni ular komissiyaga tushgan paytdan boshlab ko‘pi bilan o‘n kun muddatda ko‘rib chiqadi.

59. Bolalarning huquqbuzarliklari to‘g‘risidagi tuman (shahar) komissiyasi ko‘rib chiqishi lozim bo‘lgan materiallar komissiyaning raisi, uning o‘rinbosari hamda komissiya a’zolari tomonidan oldindan o‘rganib chiqiladi va rais tomonidan:

ishni komissiya majlisida ko‘rib chiqish;

ishga oid materiallarni qo‘shimcha ravishda tekshirish yoki tushgan arizalar, taqdimnomalar bo‘yicha tekshirib chiqish xususida qaror qabul qilinadi.

60. Huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ish hududiy, tuman (shahar) komissiyada (yoki sudda) ko‘rib chiqilgunga qadar:

bola o‘z ota-onasi yoki qonuniy vakillari nazoratiga;

yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun ta’lim muassasalarida tarbiyalanayotgan bola esa — shu muassasalar ma’muriyatining nazoratiga berilishi mumkin.

Ishi hududiy, tuman (shahar) komissiyasida ko‘rib chiqilayotgan bolaning ruhiy jihatdan sog‘lom ekanligiga shubha tug‘ilgan taqdirda, u tibbiyot tekshiruvidan o‘tish uchun yuboriladi.

61. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalari ishlarni tayyorlash va ko‘rib chiqish paytida bolaning yoshini, mashg‘ulotini, yashab turgan va tarbiyalanayotgan sharoitini, huquqbuzarlik qilganligi faktini va uning mazmunini tasdiqlovchi ma’lumotlarni, huquqbuzarlik qilishga da’vat etgan katta yoshdagi kishilar va boshqa qatnashchilar bo‘lgan-bo‘lmaganligini, bolaga ilgari ta’sir ko‘rsatish chorasi qo‘llanilgan-qo‘llanilmaganligini aniqlashi zarur.

62. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalari zarur ma’lumot va hujjatlarni talab qilib olishi, shuningdek, komissiyada ko‘rilayotgan masalalar yuzasidan izohlar olish uchun mansabdor shaxslar va fuqarolarni chaqirishi mumkin.

Mansabdor shaxslar va fuqarolar hududiy, tuman (shahar) komissiyalari chaqirig‘i bo‘yicha uzrsiz sabablar bilan kelmagan taqdirda, komissiya ishni ko‘rib chiqishni qoldirishi, ularni ishlayotgan yoki o‘qiyotgan joyidagi ma’muriyat, nodavlat notijorat tashkilotlar orqali keltirishni ta’minlash choralarini ko‘rishi mumkin.

Ishi ko‘rilayotgan bola, shuningdek, uning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar komissiya majlisiga uzrsiz sabablar bilan kelishdan bosh tortgan taqdirda, ular ichki ishlar organlari orqali hududiy, tuman (shahar) komissiyasining asoslangan qarori bo‘yicha olib kelinishi mumkin.

63. Ish ko‘rishga tayyor deb topilgach, shu ishni tayyorlash vazifasi topshirilgan hududiy, tuman (shahar) komissiyasi raisi, rais o‘rinbosari yoki a’zosi ish ko‘rib chiqilishidan oldin bolani, uning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarni, zarur hollarda esa ta’lim muassasalarining vakillarini ham barcha materiallar bilan tanishtirib chiqadi, komissiya majlisiga kimlarni chaqirish kerakligini aniqlab oladi hamda ish ko‘riladigan vaqt va joyni belgilaydi.

Hududiy, tuman (shahar) komissiyasi majlisi bo‘ladigan vaqt va joy haqida ishni ko‘rib chiqishda qatnashuvchi shaxslarga ma’lum qilinadi.

64. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalarining majlisi komissiya tarkibining yarmidan ko‘pi yig‘ilganda haqiqiy hisoblanadi.

65. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalarining majlisida ishi ko‘rilayotgan bolalar, ularning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar, himoyachisi, zarur hollarda esa u ta’lim-tarbiya olayotgan muassasa psixologi bo‘lishi shart.

Hukm etilgan bolalarni jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilish, ularga tayinlangan jazoni yengilroq jazo bilan almashtirish to‘g‘risidagi jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga iltimosnomalarni va mahkumlar xususidagi boshqa iltimosnomalarni ko‘rib chiqishda komissiya majlisida jazoni ijro etish muassasasi ma’muriyatining vakili va mahkumning o‘zi hozir bo‘lishi shart.

Agar holatlarni tekshirib chiqish va muhokama qilish bolaga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lsa, komissiya materiallarni majlisda bolaning ishtirokisiz ko‘rib chiqishga haqlidir.

66. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalari bolalarning ma’muriy huquqbuzarliklari to‘g‘risidagi o‘zlariga tegishli ishlarni O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida nazarda tutilgan tartibda ko‘rib chiqadi.

67. Ish yuritilayotgan tilni bilmaydigan yoki yetarli darajada tushunmaydigan yig‘ilish ishtirokchilariga bepul tarjimon xizmati ko‘rsatiladi.

68. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalari ish yuzasidan yig‘ilish ishtirokchilarining tushuntirishlarini tinglab, ishning barcha holatlarini har tomonlama ko‘rib chiqqach, quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

ushbu Nizomning 50 va 51-bandlarida nazarda tutilgan ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llash (bunda har bir holatning xususiyatidan kelib chiqib individual yondashish va unga asosan tegishli muddat belgilanadi);

ishni tugatish;

ishni ko‘rishni qoldirib, qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazish;

ishni tergov, surishtiruv yoki tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlarga topshirish.

69. Komissiya yig‘ilishi bayonnomasida yig‘ilish bo‘lgan sana va joy, ishning mazmuni, unda ishtirok etgan shaxslarning kelgan-kelmaganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar, ular bergan izohlarning qisqacha mazmuni, ishga oid boshqa ma’lumotlar, qo‘llanilgan ta’sir ko‘rsatish chorasi, shuningdek, qabul qilingan qaror yuzasidan shikoyat berish tartibi va muddatlarini tushuntirish to‘g‘risidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi. Bayonnoma raislik qiluvchi va komissiyaning mas’ul kotibi tomonidan imzolanadi.

70. Hududiy, tuman (shahar) komissiyalari qarorlari yozma shaklda, dalillar bilan asoslangan bo‘lishi lozim.

Ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi qarorda:

komissiyaning nomi, ishni ko‘rib chiqish sanasi, ishi ko‘rib chiqilayotgan shaxs to‘g‘risidagi ma’lumotlar, ishni ko‘rib chiqish chog‘ida aniqlangan holatlar, mazkur huquqbuzarlik uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat, ish yuzasidan qabul qilingan qaror ko‘rsatiladi.

Qaror raislik qiluvchi va komissiyaning mas’ul kotibi tomonidan imzolanadi va qabul qilingandan keyin e’lon qilinadi.

Komissiya qarorining nusxasi uch kun mobaynida yig‘ilish ishtirokchilariga, zarur hollarda, bolalar bilan ishlaydigan tashkilotlarga topshiriladi yoki pochta (elektron pochta) orqali yuboriladi.

Komissiya qabul qilingan qaror to‘g‘risida voyaga yetmagan huquqbuzarning ishlab, o‘qib turgan joyiga yoki yashash joyi bo‘yicha fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga, shuningdek, uning ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar yashab turgan joydagi fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga xabar beradi.

72. Tuman (shahar) komissiyasi qarori ustidan yuqori komissiyaga yoki sudga shikoyat berilishi mumkin.

Tuman (shahar) komissiyasi qarori yuzasidan shikoyat tegishliligi bo‘yicha hududiy komissiyaga u chiqarilgan va qaror nusxasi olingan kundan boshlab o‘n kun muddat ichida berilishi mumkin.

Hududiy komissiyaning shikoyat bo‘yicha qarori o‘n besh kun ichida qabul qilinishi kerak va chiqarilgan qaror o‘zgartirilmaydi.

Tuman (shahar) komissiyasi qarori yuzasidan sudga shikoyat berish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Hududiy komissiyaning qarori va shikoyat bo‘yicha chiqarilgan qaror yuzasidan prokuror protest bildirishi mumkin. Prokurorning protest bildirishi shu protest ko‘rib chiqilgunga qadar komissiya qarorining va shikoyat yuzasidan chiqarilgan qarorning ijrosini to‘xtatib turadi.

73. Ushbu Nizomni qo‘llashda yuzaga keladigan nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.

74. Hududiy va tuman (shahar) komissiyalarini qayta tashkil etish va tugatish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

1. Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 12-apreldagi 147-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat boshqaruvi organlari, sud organlari va notarial idoralari xodimlarining ayrim toifalari mehnatiga haq to‘lash shartlarining 1-bandi oltinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyalar” so‘zlari “Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyati, tuman (shahar) hokimliklari Bolalarni himoya qilish shu’balari” so‘zlari bilan almashtirilsin.

2. Vazirlar Mahkamasining “Respublika bolalar ijtimoiy moslashuvi markazini tashkil etish to‘g‘risida” 2004-yil 7-sentabrdagi 419-son qarorining 4-bandi birinchi xatboshisidagi “O‘zbekiston Respublikasi Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha respublika idoralararo komissiyasi” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin.

3. Vazirlar Mahkamasining 2007-yil 31-iyuldagi 158-son qarori bilan tasdiqlangan Oilaviy bolalar uylari to‘g‘risidagi nizomda:

a) 5-banddagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha tumanlar va shaharlar idoralararo komissiyasining (keyingi o‘rinlarda voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiya deb ataladi)” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha tuman (shahar) komissiyasining (keyingi o‘rinlarda — Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya)” so‘zlari bilan almashtirilsin;

b) 8-bandning birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyaga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaga” so‘zlari bilan almashtirilsin;

v) 9-bandning birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

g) 10 va 11-bandlardagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyaning” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaning” so‘zlari bilan almashtirilsin.

4. Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 7-avgustdagi 173-son qarori bilan tasdiqlangan Ayrim fanlar chuqur o‘rganiladigan davlat umumta’lim muassasalarining ixtisoslashtirilgan sinflari, davlat ixtisoslashtirilgan umumta’lim muassasalari to‘g‘risidagi nizomda:

a) 10-bandning to‘rtinchi va beshinchi xatboshilaridagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyalar” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyalar” so‘zlari bilan almashtirilsin;

b) 40-bandning yettinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyalarga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyalarga” so‘zlari bilan almashtirilsin.

5. Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 6-iyuldagi 201-son qarori bilan tasdiqlangan Kasb-hunar kollejining Vasiylik kengashi to‘g‘risidagi namunaviy nizomning 5-bandidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyalar” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha tuman (shahar) komissiyalari” so‘zlari bilan almashtirilsin.

6. Vazirlar Mahkamasining “Viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklari boshqaruv apparatlari to‘g‘risidagi namunaviy nizomlarni tasdiqlash haqida” 2016-yil 27-apreldagi 123-son qarorida:

a) 1-ilovada:

10-bandning birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning mas’ul kotibi” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyati” so‘zlari bilan almashtirilsin;

12-bandning birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning mas’ul kotibi” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyati” so‘zlari bilan almashtirilsin;

13-band quyidagi mazmundagi uchinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:

“Bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyati mudiri O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Ta’lim, sog‘liqni saqlash va sport masalalari kotibiyati bilan kelishgan holda hokimning qarori bilan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod etiladi”;

uchinchi — beshinchi xatboshilar tegishlicha to‘rtinchi — oltinchi xatboshilar deb hisoblansin;

14-banddagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya mas’ul kotibining” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyatining” so‘zlari bilan almashtirilsin;

21-band o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin;

b) 2-ilovada:

10-bandning birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning mas’ul kotibi” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish shu’basi” so‘zlari bilan almashtirilsin;

12-bandning birinchi va beshinchi xatboshilaridagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning mas’ul kotibi” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish shu’basi” so‘zlari bilan almashtirilsin;

18-band o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin;

v) 3-ilovada:

10-bandning birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning mas’ul kotibi” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish shu’basi” so‘zlari bilan almashtirilsin;

12-bandning birinchi va beshinchi xatboshilaridagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning mas’ul kotibi” so‘zlari “Bolalarni himoya qilish shu’basi” so‘zlari bilan almashtirilsin;

18-band o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.

7. Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 26-sentabrdagi 767-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi akademik litseylari to‘g‘risidagi nizomda:

a) 27⁶-banddagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyaga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaga” so‘zlari bilan almashtirilsin;

b) 27⁷-banddagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo Komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin.

10. Vazirlar Mahkamasining “Xorijda ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining bolalarini O‘zbekiston Respublikasiga qaytarish tartibini takomillashtirish to‘g‘risida” 2020-yil 7-yanvardagi 6-son qarori 2-bandi beshinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyalar” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha milliy komissiya, Bolalar masalalari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) komissiyalari” so‘zlari bilan almashtirilsin.

12. Vazirlar Mahkamasining “Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni milliy darajadagi qayta yo‘naltirish tizimini tasdiqlash to‘g‘risida” 2021-yil 8-fevraldagi 60-son qarorida:

a) 1-ilovada:

52-banddagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyani” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyani” so‘zlari bilan almashtirilsin;

53-banddagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

11-ilovaning 3 va 4-pozitsiyalaridagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

b) 2-ilovada:

31-banddagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyalar” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalar” so‘zlari bilan almashtirilsin;

33-banddagi “Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyalarga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarga” so‘zlari bilan almashtirilsin.

13. Vazirlar Mahkamasining “Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2021-yil 3-avgustdagi 490-son qarorida:

a) 3-bandning “v” kichik bandi ikkinchi va uchinchi xatboshilaridagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha mintaqaviy idoralararo komissiyaning” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyaning” so‘zlari bilan almashtirilsin;

b) 5-bandning uchinchi va to‘rtinchi xatboshilaridagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha mintaqaviy idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

v) 1-ilovada:

10-bandning oltinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyaga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyaga” so‘zlari bilan almashtirilsin;

24-banddagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyani” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyani” so‘zlari bilan almashtirilsin;

25-banddagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

38-bandning sakkizinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyaga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyaga” so‘zlari bilan almashtirilsin;

44-banddagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyaga” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiyaga” so‘zlari bilan almashtirilsin;

45-bandning birinchi va uchinchi xatboshilaridagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha hududiy idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

49 — 51-bandlardagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiya” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin;

ilovaning 6-pozitsiyasidagi “voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha idoralararo komissiyasi” so‘zlari “Bolalar masalalari bo‘yicha hududiy komissiya” so‘zlari bilan almashtirilsin.

1. Vazirlar Mahkamasining “Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari to‘g‘risidagi nizomlarni tasdiqlash haqida” 2010-yil 26-noyabrdagi 268-son qarori.

2. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga o‘zgartirishlar kiritish, shuningdek ba’zilarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblash to‘g‘risida (O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Huquqbuzarliklar profilaktikasi va jinoyatchilikka qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2017-yil 14-martdagi PQ-2833-son qarori)” 2017-yil 16-iyundagi 385-son qaroriga 1-ilovaning 2, 6 va 9-bandlari.

3. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida (O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yerlarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish borasida nazoratni kuchaytirish, geodeziya va kartografiya faoliyatini takomillashtirish, davlat kadastrlari yuritishni tartibga solish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2017-yil 31-maydagi PF-5065-son Farmoni va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2017-yil 31-maydagi PQ-3024-son qarori)” 2017-yil 29-avgustdagi 679-son qaroriga ilovaning 14-bandi.