Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Margarin ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq margarin ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalarini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalar margarin ishlab chiqarish tashkilotlariga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan, shu jumladan noqulay va alohida mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar berilishi yuzasidan davlat nazorati mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi hamda qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Mehnatni muhofaza qilish holatini oʻrganish, ish beruvchilarning jamoa shartnomalari va kelishuvlarida nazarda tutilgan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha majburiyatlari bajarilishi ustidan nazorat kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlari, shuningdek mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil etilgan shaxs tomonidan amalga oshiriladi.

6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim:

mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish boʻyicha qoidalarni oʻz ichiga olgan jamoa shartnomasi;

Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-sentabrdagi 263-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq yuritiladigan ish joyining mehnat sharoitlari xaritasi;

mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;

xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari;

mehnatni muhofaza qilish boʻyicha nazorat yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);

xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi;

har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar.

7. “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunning 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi.

Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.

8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi.

9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.

10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak.

13. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-2014 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim.

15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim.

16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim.

17. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.

18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart.

19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardir.

21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim.

22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi:

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar);

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);

shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;

mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari.

23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari boʻlgan xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.

24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi.

25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim.

26. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart:

yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi;

himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi;

himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi;

yakka tartibdagi himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularning degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).

27. Turli agressiv moddalar bilan ishlayotganda teri kasalliklarini oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish lozim.

28. Xodimlar Yogʻ-moy va tamaki ishlab chiqarish xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 2113, 2010-yil 23-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlar toʻplami, 2010-y., 24-25-son, 205-modda) muvofiq yakka tartibdagi himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim.

29. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim.

30. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak.

31. Bosim ostida ishlovchi ishlab chiqarish uskunalari va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart.

32. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 30-31-son, 355-modda) muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.

34. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

35. Tashkilot rahbariyati, kasaba uyushmasi qoʻmitasi va Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalari yoki tuman (shahar) boʻlinmalari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi zarur.

36. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiyot xizmati koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, agar ular boʻlmagan taqdirda tashkilot joylashgan joydagi hududiy davolash-profilaktika muassasasi tomonidan oʻtkaziladi.

37. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart.

38. Tashkilot rahbariyati oʻz xodimlarining majburiy tibbiy koʻrikdan oʻz vaqtida oʻtishi uchun va majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyish natijasida fuqarolarning sogʻligʻiga yetkazilgan zararli oqibatlar uchun javobgar boʻladi.

39. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.

40. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim.

41. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim.

42. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda kamida ikki marotaba tozalash lozim.

43. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) toʻsib qoʻyishiga ruxsat etilmaydi.

44. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizimda ishlatiladi (umumiy mahalliy bilan birgalikda). Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi.

45. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak.

46. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak.

47. Tashkilot xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak.

48. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga muvofiq tashkil qilish lozim.

49. Ishlab chiqarish binolarida mikroiqlim SanQvaM 0203-06 “Ishlab chiqarish binolari mikroiqlimi sanitariya meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

50. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos boʻlishi kerak.

51. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak.

52. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak.

53. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

54. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

55. Yilning yoz vaqtida yoʻlkalar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim.

56. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

57. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

58. Nam xonalarda hamda issiq oʻtkazuvchi pollarda (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarida yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak.

59. Pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalanadigan boʻlishi kerak.

60. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

61. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

62. Transport vositalari binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak.

63. Darvozalarning balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan oshiq boʻlishi kerak.

64. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak.

65. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak.

66. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak.

67. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

68. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak.

69. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi kerak.

70. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°C, oʻrtacha ogʻir ishda 17°C va ogʻir ishda 16°C dan past boʻlmasligi lozim.

71. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°C dan kam boʻlmasligi kerak.

72. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim.

73. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-2014 va GOST 12.1.012-2004 talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

74. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasini muntazam nazorat qilib turish kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlgan hollarda uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim:

detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish;

shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish;

agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash;

shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki sexdan tashqarida joylashtirish;

tebranishni kamaytirish uchun, uning manbalarini (elektr dvigatellar, parraklar va shu kabilar) mustaqil poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatilishi kerak.

75. Ishlab chiqarish xonalarida shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etishning iloji boʻlmasa, shaxsiy eshitish aʼzolarini himoya qilish vositalari va shovqinga qarshi kaskalardan foydalanish kerak.

76. Suv bilan taʼminlash va kanalizatsiya tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos kelishi kerak.

77. Ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi kanalizatsiyaga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi lozim.

78. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim.

79. Ichimlik suvining harorati 8°C dan 20°C gacha boʻlishi kerak.

80. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha boʻlgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak.

81. Tashkilotda kanalizatsiya tizimi yoʻq boʻlganda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalari yoki tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarini mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi.

82. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonun hujjatlarga muvofiq belgilanadi.

83. Margarin ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-2014 talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

84. Ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish orqali taʼminlanadi:

ishlab chiqarish uskunalariga xizmat koʻrsatish tartibidagi texnologik jarayonlarni (ish turlarini), ish usullari va rejimlarini qoʻllash;

ishlovchilarga zararli taʼsir koʻrsatmaydigan birlamchi material, yarim tayyor mahsulotlar va tayyor mahsulotlarni qoʻllash, agar ushbu talabni bajarishning imkoni boʻlmasa ishlab chiqarish jarayonining xavfsizligini va xodimlarning himoyasini taʼminlovchi choralar koʻrish;

shikastlanish va kasb kasalliklari manbai boʻlmagan ishlab chiqarish uskunalarini qoʻllash;

xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi vositalarni qoʻllash;

ishlab chiqarish uskunalarini toʻgʻri joylashtirish va ish joylarini toʻgʻri tashkil etish;

birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni, tayyor mahsulotlarni va ishlab chiqarish chiqindilarini saqlash va transport vositalarida tashishning xavfsiz usullarini qoʻllash;

xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining xususiyatiga mos keluvchi himoyalanish vositalarini qoʻllash;

ish bajarilayotgan paytdagi xavfli hududlarni belgilash.

85. Ishlab chiqarish jarayonlari atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli meʼyorlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi shart.

86. Ishlab chiqarish jarayonlari soz uskunalar, soz nazorat-oʻlchash asboblari, himoya toʻsiqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob-uskunalar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi lozim.

87. Ishlab chiqarish jarayoni texnologik hujjatlarga muvofiq olib borilishi lozim.

88. Ishlab chiqarish jarayonida birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlar qoʻllanilsa, shuningdek xavfli va zararli ishlab chiqarish omillariga ega boʻlgan oraliq moddalar hosil boʻlsa xodimlarga oldindan oʻzini bexatar tutish qoidalari haqida maʼlum qilinishi va ular tegishli tartibda oʻqitilishi hamda himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim.

89. Birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlar belgilangan tartibda tegishli gigiyenik meʼyorlar tasdiqlangandan soʻng qoʻllanilishi lozim.

90. Texnologik jarayonlarning nazorat tizimi xizmat koʻrsatish uchun qulay va xavfsiz joylarga joylashtirilishi lozim. Bu joylarda silkinish, texnologik mahsulotlar bilan ifloslanish, tizimning aniqligi va ishonchliligiga taʼsir etuvchi mexanik va boshqa zararli taʼsirlar boʻlmasligi lozim.

91. Nazorat uskunalari yechilgan holda taʼmirlanayotganda, ushbu uskunalar zudlik bilan tekshirilgan va koʻrsatkichlari bir xil boʻlgan uskunalar bilan almashtirilishi lozim.

92. Nazorat uskunalari va signal lampalarining joylashishi hamda ularning koʻrsatkichlarini qulay kuzatish imkoniyatini yaratish lozim.

93. Boshqaruv tarmogʻi markaziy pultida jarayonning texnologik parametri kattaligi, uning ish jarayonida yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan kattalikka yetganligi haqida avtomatik tarzda signal beruvchi qurilmalar joylashtirilishi lozim.

94. Texnologik jarayonlarning nazorat tizimi taʼmirlanganidan soʻng sinovdan oʻtkazilishi hamda uning natijalari uskunaning pasporti va maxsus jurnalda qayd qilinishi lozim.

95. Boʻlinish chegarasi boʻlgan moddalarning idishlardagi suyuqlik sathini nazorat qilish uchun yuqori va quyi sathlar belgilangan koʻrsatkich qoʻllanishi lozim.

96. Daraja koʻrsatkichlarida shaffof element sifatida oyna yoki plastmassadan foydalanishda, ular singanda xodimlarni jarohatlanishidan saqlovchi moslama qoʻllanishi lozim.

97. Boʻlinish chegarasi boʻlgan moddalarning idishlardagi suyuqlik sathini nazorat qilish lozim. Idishlardagi sath koʻrsatkichlaridan tashqari ovozli, yorugʻlik va boshqa signalizatorlar qoʻllanishi mumkin.

98. Kislota va ishqorlarni quyish, tushirish va tashish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

99. Oltingugurt kislotasini ishqorli idishlarga quyish taqiqlanadi.

100. Kislota va ishqorlarni idishlarga faqat yuqoridagi lyuklar va quvurlar orqali quyishga ruxsat etiladi.

101. Kislota, ishqor va boshqa agressiv moddalar bilan ishlar bajariluvchi xonalarda oʻziga oʻzi yordam berish uchun favvorachali qoʻl yuvgichlar oʻrnatilgan boʻlishi va neytrallovchi vositalarning zarur boʻlgan zaxirasi tayyorlab qoʻyilishi lozim.

102. Yoʻlaklar ustidan oʻtgan kislota va ishqor quvurlarining flanetsli birikmalari boʻlmasligi lozim. Barcha flanetsli birikmalar metall gʻiloflar bilan himoyalangan boʻlishi lozim.

103. Suyultirilgan oltingugurt kislotasini poʻlat idishlarda, 78 foizdan past darajada suyultirilgan oltingugurt kislotasini faqat kislotaga chidamli yopiq idishlarda saqlashga ruxsat etiladi.

104. Kislotalar boshqa materiallardan alohida saqlanishi lozim. Oltingugurt kislotasi eritmasini tayyorlashda kislotani suvga ohista quyib aralashtirib turish lozim. Oltingugurt kislotasiga suvni quyish taqiqlanadi.

105. Barcha idishlar va oʻlchagichlar sath oʻlchagichlar va zaxiradagi idishga yoʻnaltirilgan boʻshatish quvurlariga ega boʻlishi lozim. Boʻshatish quvurlari idishning ustki yuzasidan kamida 0,15 m masofada oʻrnatilishi lozim.

106. Oʻyuvchi ishqorlar qopqoqlari doimo yopiq poʻlat rezervuarlarda saqlanishi lozim. Ishqorlarni aluminiy va ruhlangan idishlarda saqlash taqiqlanadi.

107. Qattiq ishqorli barabanlarning qopqoqlari zich yopilgan boʻlishi, barabanlar quruq xonalarda saqlanishi lozim.

108. Kislota va ishqor ortilgan transport vositasida odamlarni olib yurish taqiqlanadi. Kislota va ishqorlarni boshqa materiallar bilan birga tashishga ruxsat etilmaydi.

109. Kislota va ishqorli idishlar yashiklarga joylashtirilishi va maxsus aravachalarda tashilishi yoki ikki ishchi tomonidan maxsus jihozlangan zambillarda olib yurilishi lozim. Bunda idishlar mahkam berkitilgan va ularga suyuqlikning nomi yozilgan birka osib qoʻyilgan boʻlishi lozim. Kislota va ishqorlarni ochiq idishlarda tashish taqiqlanadi. Oʻyuvchi suyuqliklarni korzinkaning dastagidan tutib koʻtarishga faqat korzinkaning tubi va dastaklarining mustahkamligi tekshirib koʻrilgandan soʻnggina ruxsat etiladi. Kislota va ishqorlarning sexlardagi zaxirasi bir kunlik ehtiyojdan ortmasligi lozim.

110. Kislota va ishqorli butilka va bochkalarning qopqoqlari sekin-asta yigʻilib qolgan gazlarni chiqarib yuboradigan holda ochilishi lozim. Oltingugurt kislotasi boʻlgan metall bochkaning qopqogʻini ochish uchun uchqun hosil qilmaydigan asbobdan foydalanish lozim.

111. Kislota va ishqorlarni sexning texnologik qurilmalariga quyish jarayoni yopiq oqimda bajarilishi va mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

112. Toʻkilgan kislota va ishqorlar darhol neytrallanishi va yigʻishtirib olinishi lozim.

113. Apparatlarni tozalashdan avval ularda qolgan kislota soda eritmasi bilan neytrallanishi, hosil boʻlgan gaz havo yoki bugʻ bilan siqib chiqarilishi lozim.

114. Kislota va ishqorlar bilan ishlovchi xodimlar belgilangan normalarga muvofiq himoya vositalari, maxsus kiyim, maxsus poyabzal va yakka tartibda himoyalanishning boshqa vositalari bilan taʼminlanishi lozim.

115. Qattiq yogʻlarni eritish alohida ajratilgan xonada bajarilishi lozim.

116. Yogʻlarni oʻtkir bugʻ bilan eritish kameralari va kabinalari zich yopiluvchi eshiklar va berkituvchi qurilmasi yoʻq havo tortuvchi quvurlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

117. Ortiqcha (kondensatsiyalanmagan) bugʻning bochkadan erkin chiqib ketishi uchun eritish shtutserining diametri bochka teshigining diametridan kichik boʻlishi lozim.

118. Eritish uchun bugʻning ortiqcha bosimi 0,5 kgs/sm² (0,0454 MPa)dan ortmasligi lozim.

119. Eritish kameralarini tozalash, ular 40°C gacha sovutilgandan soʻng bajarilishi lozim.

120. Polning sathida va undan pastda joylashgan idishlar toʻsilgan boʻlishi lozim.

121. Bochkalarni bugʻlatuvchi shtutserga oʻrnatish va undan olish faqat bugʻ joʻmragi berkitilib, ogohlantiruvchi plakat osib qoʻyilgandan soʻng bajarilishi lozim.

122. Bochkalarni qizdirish vannalariga tushirish va ularni vannadan chiqarib olish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

123. Bochkalar ustma-ust ikki qatordan baland qilinmay tag tomoni bilan taxlanishi lozim, bunda qatorlar orasiga reykalar qoʻyilishi lozim. Bochkalar yotqizib taxlangan hollarda, ularning dumalab ketishining oldini olish uchun tormoz kolodkalari oʻrnatilishi lozim, taxlash balandligi ikki qatordan oshmasligi lozim.

124. Toʻldirilgan bochkalarni taxlash odatda mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim, vazni 80 kg gacha boʻlgan bochkalarni qoʻlda taxlashni ikki ishchi bajarishi lozim.

125. Yogʻ eritish xonasini boʻsh idishlar bilan toʻldirib yuborish taqiqlanadi.

126. Mexanizmlarni, apparatlarni, idishlarni, quvurlarni bugʻlash va yuvish uchun bugʻ va suv quvurlarida maxsus shtutserlar va ularga puxta mahkamlangan maxsus shlanglar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

127. Uskunalarni qoʻlda yuvishdan oldin, ular elektr toki tarmogʻidan oʻchirilgan va quvurlardan uzib qoʻyilgan boʻlishi lozim.

128. Uskunani qismlarga ajratish va yigʻish paytida ogʻir detallarni koʻtarish va joydan-joyga koʻchirish uchun koʻtaruvchi moslamalar (tallar, tagliklar, aravachalar) oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Mashinalarning detallari turgʻun holatda boʻlishi va ishlashga xalaqit bermasligi lozim.

129. Ammiakda ishlovchi uskunani (sovutish barabanlari, votatorlar va boshqalar) yuvishdan oldin, undagi suyuq ammiak boʻshatib olinishi va yuvish paytida ushbu uskunadan ammiakning bugʻlarini soʻrib olish amalga oshirilishi lozim.

130. Yuvish eritmasidagi kaustik sodaning miqdori:

mexanik yuvish paytida — 2 foizdan;

qoʻlda yuvish paytida — 0,2 foizdan yuqori boʻlmasligi lozim.

131. Qoʻlda yuvish paytida kalsiylangan sodaning yuvish eritmasidagi miqdori 0,5-1 foizdan yuqori boʻlmasligi lozim.

132. Maxsus yuvish vositalarining miqdori, ularni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq aniqlanadi.

133. Qoʻlda yuvish paytida yuvish eritmasining harorati 55°S dan yuqori boʻlmasligi lozim.

134. Aluminiydan bajarilgan idishlarni kaustik sodada yuvish taqiqlanadi.

135. Laboratoriya xonalari havo uzatuvchi-tortuvchi tizimiga, issiq va sovuq suv taʼminotiga, elektr energiyasiga, markazlashtirilgan isitish tizimiga ega boʻlishi lozim.

136. Zaharli moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan xonalar laboratoriyaning boshqa xonalaridan ajratilgan boʻlishi lozim.

137. Tortuvchi shkaflar germetik armaturali elektr lampalari bilan jihozlangan va ularning oʻchirgichlari shkafning tashqarisida joylashgan boʻlishi lozim. Shtepsel rozetkalari shkafning tashqi yon tomonida oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

138. Alanga va yonuvchi-portlovchi moddalar foydalanadigan ishlarga moʻljallangan ish stollari va tortuvchi shkaflar yonmaydigan material bilan qoplangan, kislota va ishqorlar bilan ishlaganda esa — yemirilishga chidamli material bilan qoplangan va yonmaydigan materialdan bajarilgan toʻsiqqa (bortikka) ega boʻlishi lozim. Tashkilotda buyruq asosida kislotalar, ishqorlar va yongʻin xavfi boʻlgan moddalarni saqlash uchun javobgar shaxs tayinlangan boʻlishi lozim.

139. Gaz va suv quvurlarining joʻmraklari ish stollari va tortuvchi shkaflarning old tomonida joylashgan va bexosdan ochilib ketish imkoni boʻlmagan holda oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

140. Kimyoviy laboratoriya idishlarini yuvish uchun imkon qadar laboratoriyaning markazida joylashgan alohida ajratilgan yuvish xonasi nazarda tutilgan boʻlishi lozim. Yuvish xonasi yuvish stollari bilan jihozlangan boʻlishi lozim, kuchli hidga ega boʻlgan moddalarning hidini chiqarib tashlash va xromli eritmada yuvish uchun bitta hidni tortuvchi shkafli stol va sodali hamda toza suv bilan yuvish uchun — ikkita ochiq stol oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

141. Laboratoriyadagi havo almashinuvi shunday hisoblangan boʻlishi kerakki, bunda zaharli, portlash xavfi boʻlgan gazlarning, bugʻlarning va changning ish xonalarining havosidagi miqdori, ularning meʼyorga muvofiq belgilangan yoʻl qoʻyiluvchi miqdorlaridan ortmasligi lozim.

142. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.033-81 talablariga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim.

143. Ishlab chiqarishda sinalmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni qoʻllash taqiqlanadi.

144. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak.

145. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim.

146. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

147. Havoda va ishlab chiqarish xonasining avtoklav boʻlimida hamda kompressor stansiyalarida portlash xavfi bor gazlar miqdori doimiy nazorat qilinishi lozim.

148. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim.

149. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak.

150. Portlashni oldini olish uchun avtoklav, kompressor, nasoslarning podshipniklari hamda mashina va agregatlarining ishqalanuvchi qismlarini qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik lozim.

151. Aralashganida portlovchi modda hosil qilishi mumkin boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi.

152. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim.

153. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinni oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak.

154. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak.

155. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim.

156. Yoritish va quvvatli uskunalar hamda elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos boʻlishi shart.

157. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritgichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi shart.

158. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim.

159. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim.

160. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanilishi lozim.

161. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim.

162. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim.

163. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim.

164. Elektr apparatlari va agregatlarini nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.

165. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim.

166. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi.

167. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va toʻr yer bilan ulangan boʻlishi lozim.

168. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim.

169. Texnologik jarayonlarning xavfsizligi texnologik hujjatlarga hamda mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq taʼminlanishi kerak.

170. Ish hududida zararli moddalarning konsentratsiyasi nazoratini amalga oshiruvchi hamda qurilmalarning avariyaviy oʻchirilishini taʼminlovchi gaz tahlil qilish apparatlari oʻrnatilishi zarur.

171. Maxsus suyuqliklar bilan bajariladigan ishlar maxsus jihozlangan xonalarda yoki xonalarda oʻrnatilgan maxsus kameralar (stendlar)da bajarilishi kerak. Xonalarga kirishda “Yongʻindan xavfli”, “Chekilmasin”, “Begonalar kirishi taqiqlanadi” kabi ogohlantiruvchi va taqiqlovchi xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

172. Alohida olingan texnologik jarayon (operatsiya)larda ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillarining vujudga kelganligi toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabar berishni taʼminlash maqsadida, gaz tahlil qilish apparatlarida ishlaydigan yorugʻlik va ovoz beruvchi signalizatorlar koʻzda tutilishi lozim.

173. Ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillari yuzaga kelishi bilan bogʻliq boʻlgan texnologik jarayonlar va operatsiyalar vaqtida, ushbu hududda xodimga bevosita xavfli va zararli omillarning taʼsirini chegaralovchi himoya ekrani oʻrnatilgan maxsus stendlar boʻlishi yoki ushbu operatsiyalar mexanizatsiyalangan (avtomatlashtirilgan) qurilmalardan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.

Texnologik jarayon buzilgan hollarda xodimlarga zararli va xavfli omillarning taʼsir etishi istisno qilinishi va ular uchun ish bajarilayotgan joyni zudlik bilan va hech qanday qiyinchiliksiz tark etish imkoniyati taʼminlanishi zarur.

174. Birlamchi materiallar, yarim tayyor va tayyor mahsulotlarni hajm oʻlchamlari ishlarni bajaruvchi texnologik qurilmalar pasportida koʻrsatilgan koʻrsatkichlarga muvofiq boʻlishi lozim.

175. Yuk ortish va tushirish ishlari hamda yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

176. Vazni 50 kg dan ortiq boʻlgan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

177. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kirish joyida harakat yoʻnalishi, yuk ortish va tushirish joyi yoki transport vositalarining toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizma osilgan boʻlishi kerak.

178. Omborda ustma ust taxlangan yoki yuk idishlar stellajlari oraligʻidagi yoʻlakning eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi lozim. Omborda transport vositalari ishlatilganda, yoʻlakka qoʻshimcha qoʻllaniladigan transport vositalari oʻlchamlari kengligidagi yoʻl boʻlishi lozim.

179. Tashkilotlar tomonidan chiqindisiz va kam chiqindili texnologiyalarni joriy qilish, ishlab chiqarish va maishiy chiqindilarning hosil boʻlishini qisqartirish, ularni zararsizlantirish, qayta ishlash, saralash, saqlash, koʻmib tashlash va utillashtirish ishlari belgilangan talablarga rioya qilish orqali amalga oshirilishi lozim.

180. Chiqindilarning xavfli turlari begona shaxslarning kirishi cheklangan joylarda, identifikatsiya belgilari va yozuvlari bilan taʼminlangan holda saqlanishi lozim.

181. Chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarda saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash taqiqlanadi.

Tashkilotda barcha turdagi chiqindilar bilan muomala yuritish boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilgan boʻlishi lozim. Chiqindilarni yigʻish, joylashtirish va tashishni taʼminlayotgan xodimlar chiqindilar bilan muomala yuritishning bexatar usullari boʻyicha oʻqitilgan boʻlishi kerak.

182. Barcha quvur oʻtkazgichlar loyihalashtirilishi lozim.

183. Tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan roʻyxatga asosan quvur oʻtkazgichlar doimo koʻzdan kechirilishi va taʼmirlanishi lozim.

184. Barcha oʻrnatilgan quvur oʻtkazgichlar foydalanishga topshirilishidan oldin va taʼmirlashdan soʻng tekshiruvdan va gidravlik sinov natijalari aks etgan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

185. Tiqin armaturasi va uning joylashishi har bir agregatni ishonchli oʻchirilishini taʼminlashi kerak.

186. Avtoklav boʻlimidagi vodorod, yogʻ, katalizator, inert gaz va suv oʻtadigan quvur oʻtkazgichlarda orqaga qaytarish klapanlari boʻlishi shart.

187. Distillyator, dezorator va boshqa ishlab chiqarish uskunalarining bugʻlantirish uchun kuchli bugʻ beriladigan quvur oʻtkazgichlarida ortga (Suyuqlik yoki gaz fazaning yoʻnalishini faqat bir tomonlama tarafga harakat qilishini taʼminlaydigan moslama) klapani, berkitish ventili, manometri, saqlash va reduksion klapanlari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

188. Yangi va taʼmirlangan (texnologik qurilmalarni avariya va noxush hodisadan) saqlash klapanlarining germetikligini tekshirilishi va stendda tartibga solinishi uning texnik pasportiga qayd etilishi lozim.

189. Toksik, yonuvchan, portlovchan moddalar haydaladigan quvurlarni maishiy, yordamchi, omborxona, boshqaruv va xoʻjalik xonalari, transformator xonalari va zina yoʻlaklaridan oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

190. Yuqori bosim ostidagi bugʻ tizimiga gidravlik turtki berishning oldini olish uchun bugʻ ochqichini tez ochish va bugʻning toʻplanishi natijasida vujudga kelgan suv qaytargichni havo oqimi bilan tozalamasdan ochish taqiqlanadi.

191. Yonuvchan va portlovchan moddalar quvurlarini ochiq olovda qizdirish taqiqlanadi.

192. Tiqin armaturasi qoidaga koʻra poldan 3,6 m dan baland boʻlmagan balandlikka oʻrnatilishi lozim. Ular poldan 1,6 m dan balandda joylashtirilgan hollarda, koʻchmas asosga oʻrnatilgan narvonli maydoncha yoki uni poldan taʼmirlash mumkin boʻlgan moslamasi boʻlishi kerak.

193. Qayta oʻrnatilayotgan va taʼmirlangan tiqin armaturasi zichligi stendda 5 minut ishchi bosim ostida sinalishi kerak.

194. Armaturada uning dastasi va maxoviklarining aylanish yoʻnalishini koʻrsatuvchi yoʻnalish belgisi boʻlishi kerak. Barcha joʻmraklarning old qismida oʻyilgan tiqin holatini koʻrsatish belgilari oq rangda koʻrsatilishi shart.

195. Sexlarda (ishlab chiqarish maydonlarida) tiqin, tartibga soluvchi va saqlash armaturalari koʻrsatilgan quvur oʻtkazgichlarining oʻtkazilish tartibi va nazorat-oʻlchash asboblari tasviri osib qoʻyilishi shart. Chizmadagi tiqin armaturalari raqami va boshqa belgilar texnologik reglamentga mos kelishi shart.

196. Elektrodvigatellarni ishga tushirish qurilmalarida ularning funksional vazifalarini koʻrsatuvchi yozuv boʻlishi kerak.

197. Quvur oʻtkazgichlarda mahsulot yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar boʻlishi kerak. Tiqin armaturasining chizmada tartib raqami yozilgan boʻlishi kerak.

198. Quvur oʻtkazgichlarni yotqizishda ular osilishi va toʻplanib qoladigan joy hosil qilmasligi, yuborilayotgan material tiqilmasligi, kommunikatsiya choʻzilib ketmasligini taʼminlashi lozim.

199. Yemirilishga uchraydigan apparat va quvur oʻtkazgich devorlarining qalinligi va tarkibi tasdiqlangan reja-jadvalga asosan tekshirilishi kerak. Quvur oʻtkazgichlarni tashqi omillar taʼsirida yemirilishdan saqlash choralari loyiha asosida olib borilishi kerak.

200. Texnologik apparat va quvur oʻtkazgichlarga oʻrnatilgan saqlash klapanlari bugʻ va suyuqlikni xavfsiz joyga chiqarish yoʻliga ega boʻlishi lozim.

201. Flansli birikmalar tashqaridan kuzatish mumkin boʻlgan va ochiq, taʼmirlash va oʻrnatish uchun qulay boʻlgan joylarga joylashtirilishi kerak. Yogʻli, eritgichli, agressiv suyuqlik quvur oʻtkazgichlarining flans birikmalari kishilar oʻtish joylari va ish maydonlari ustidan oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

202. Jipslashtirish konstruksiyasi, toʻshama materiali va flans birikmalarining oʻrnatilishi texnologik tizimni taʼmirlash oraligʻida bajarilganda yemiriluvchan birikmalar germetikligini taʼminlashi shart.

203. Bugʻ tizimiga gidravlik taʼsir koʻrsatmaslik uchun bugʻ ventillarini tez ochish va kondensat uzatgichini havolatmay ochish taqiqlanadi.

204. Quvurlar oʻtkazgichlarning tashqi devori 45°C dan yuqori boʻlgan barcha issiqlik tarqatuvchilari issiqlik izolyazatsiyasi bilan qoplanishi shart.

205. Issiqlik izolyatsiyasi materiallari silliq, namlikka va mexanik zararlanishga chidamli va issiq yuzalar uchun oʻtga chidamli boʻlishi kerak.

206. Neytralizator yogʻning harorati 95°C ga yetganda qizdirish qobigʻiga yoki spiralsimon qizdirgichga bugʻ berilishini oʻchirib qoʻyuvchi avtomatik qurilma bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

207. Neytralizator bugʻ qobigʻida manometrga va bugʻ keluvchi quvurda ehtiyot klapaniga ega boʻlishi lozim.

208. Neytralizator qopqoq bilan yopilgan va toʻlish sathini koʻrsatgich bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Neytralizatorni belgilab qoʻyilganidan ortiq toʻldirish taqiqlanadi.

209. Neytralizatorning tubida hosil boʻlgan choʻkma yogʻni qizdirish boshlanishidan oldin olib tashlanishi lozim.

210. Koʻp miqdorda koʻpik hosil boʻlib, suyuqlikning otilib chiqish xavfi yuzaga kelgan hollarda neytralizatsiya jarayonini olib borish taqiqlanadi.

211. Neytralizatorning sharnir quvuri koʻtarish chigʻiri bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

212. Toʻldirilmagan neytralizatorning qizdiruvchi qurilmalariga bugʻ berish taqiqlanadi.

213. Vakuum-quritish qurilmalarida vakuummetr, termometr, bugʻ qobigʻida manometr va bugʻ keluvchi quvurida ehtiyot klapani oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

214. Apparatni tozalash, koʻzdan kechirish va taʼmirlash uchun kirish teshigining qopqogʻi oson ochilishi, zich berkilishi va ishonchli zichlovchi prokladkaga ega boʻlishi lozim.

215. Moy oʻlchovchi oynalari, metall gardish va oyna singan taqdirda apparatdan moyning chiqishini berkitib qoʻyuvchi moslama bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

216. Vakuum-quritish apparati vakuum-nasosga suv yoki yogʻning tegishiga yoʻl qoʻymaydigan moslamalarga ega boʻlishi lozim.

217. Filtr-presslarni yigʻish paytida salfetkalarning, ular siqib qoʻyilgan joylarda yigʻilib va buklanib qolishlariga ruxsat etilmaydi.

218. Filtr-press moy keluvchi liniyasida manometrga ega boʻlishi lozim, filtrlash bosimi 2 kgs/sm² (0,196 MPa) dan ortmasligi lozim.

219. Ramalar, plitalar orasidan va armaturadan moy tomayotgan boʻlsa, filtr-pressni ishlatish taqiqlanadi.

Ishlayotgan filtr-presslar bexosdan moyning sachrab ketishining oldini olish uchun salfetkalar bilan himoyalangan boʻlishi lozim.

220. Filtr-pressni tozalash ikki ishchi tomonidan bajarilishi lozim, rama va plitalar oʻzaro kelishilgan tarzda joyidan surilishi lozim.

221. Filtr-presslar choʻkmani mexanizatsiyalashtirilgan ravishda chiqarib tashlovchi tagliklar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

222. Pressning gidravlik siqish tizimida manometr oʻrnatilgan boʻlishi lozim, filtr-pressning siqish paytidagi bosimi ishlab chiqaruvchi zavodning pasport maʼlumotlariga mos boʻlishi lozim.

223. Filtr-pressning siqgichi uchun moʻljallangan elektr dvigateli ortiqcha yuklanishdan himoyalangan boʻlishi lozim.

224. Separatorni yechish va yigʻish qatʼiy ravishda ishlab chiqaruvchi zavodning yoʻriqnomasiga muvofiq bajarilishi lozim.

225. Separatorning barabanini yechib olish va oʻrnatish uchun maxsus elektr telfer oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

226. Separatorning muvozanati (balansirovkasi)ning buzilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun uning detallarini shunday rusumli boshqa separatorlardan yechib olinganlari bilan almashtirish taqiqlanadi.

227. Separatorning qopqogʻi ochiq boʻlgan holatda ishga tushirishga imkon bermaydigan blokirovka bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

228. Separatorni ishga tushirishdan avval, uning toʻgʻri yigʻilganligiga ishonch hosil qilish lozim.

Maxsus jurnalda quyidagilar yozib qoʻyilishi lozim:

separatorni yigʻishni bajargan slesarning familiyasi;

uni ishga tushirishga ruxsat beruvchi shaxsning familiyasi.

229. Titrash, begona shovqin paydo boʻlgan, aylanishlar soni keskin oʻzgargan hollarda separator toʻxtatilishi lozim.

230. Bugʻ, suv yoki elektr energiyasini berish toʻxtab qolgan hollarda separatsiya liniyasini avariyasiz toʻxtatish uchun birinchi navbatda bugʻ ejektorini toʻxtatish va quritish apparatidan vakuumni olib tashlash, nam moyni uzatish nasosini oʻchirish va shundan soʻng birin-ketin barcha separatorlar, nasoslar va qorgichlarni toʻxtatish lozim.

231. Vaqti-vaqti bilan ishlovchi dezodoratorda agar, vakuum liniyasida berkituvchi moslama mavjud boʻlsa, apparatning yuqori qismida 1,5 kgs/sm² (0,135 MPa) bosimga moʻljallangan ehtiyot membranasi oʻrnatilishi lozim.

232. Quruq bugʻlagichning quvuridagi zadvijka (agar u zarur boʻlsa), uning shpindeli gorizontal holatda joylashadigan qilib montaj qilinishi lozim. Zadvijkaning konstruksiyasi shpindel harakatga keltirilayotgan paytda disk — yuzchalarining tushib ketishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

233. Dezodoratorga oʻtkir bugʻ beruvchi quvur bosimi kam tomonda oʻrnatilgan manometrli va ehtiyot klapanli reduksiyalovchi qurilmaga ega boʻlishi lozim.

234. Barometrik quvurning dezodoratordagi qoldiq bosimga mos keluvchi balandligi dezodoratorga barometrik tizimdan suv tushishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

235. Dezodoratorda yogʻni qizdirish faqat vakuum ostida bajarilishi lozim.

236. Oʻtkir bugʻ quvuri bugʻni dezodoratorga berishdan oldin liniyadan kondensatni chiqarib yuboruvchi moslamaga ega boʻlishi lozim.

237. Tomchi yigʻgich toʻlib ketgan holda dezodoratsiyalovchi qurilmani ishlatish taqiqlanadi.

Pereeterifikatsiya reaktori sifatida qoʻllanilayotgan dezodorator apparatdagi yogʻ qatlamining ostiga natriy etilati kiritish uchun maxsus boks va quvur bilan butlangan boʻlishi lozim.

238. Uzluksiz ishlovchi (De-Smet turidagi) dezodoratorni yuvish ishlab chiqaruvchi firmaning yoʻriqnomasiga muvofiq bajarilishi lozim.

239. Bugʻ, suv va elektr energiyasi berilishi uzilib qolgan, shuningdek vakuum keskin tushib ketgan hollarda dezodoratsion qurilma darhol toʻxtatilishi lozim. Bugʻ-ejektor blokini toʻxtatish uchun avval bugʻni yopish, soʻng suvni toʻxtatish lozim.

240. Sovun-ishqorli eritmalarni parchalash qurilmasi yopiq va havoni tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

241. Sovun-ishqorli eritmalarni parchalash qurilmasi, uning ichidagi massaning harorati texnologik reglament boʻyicha yoʻl qoʻyiluvchi eng yuqori haroratga yaqinlashganda isituvchi bugʻning berilishini avtomatik ravishda oʻchirib qoʻyuvchi moslama bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

242. Parchalash uchun kislota berilayotgan paytda sovun-ishqorli eritmalarni parchalash qurilmasidagi massa aralashtirib turilishi lozim.

243. Sigʻimi 5 t dan ortiq boʻlgan sovun-ishqorli eritmalarni parchalash qurilmalari koʻpik ajratgich (havoli yoki mexanik) va qayta quyish quvuriga ega boʻlishi lozim.

244. Grafitli yoki rezina zichlagichli salniklarga ega nasoslarni suyuqliksiz “salt yurish” rejimida ishga tushirish taqiqlanadi.

245. Avariyaga yoʻl qoʻymaslik maqsadida, agar qayta oʻtkazuvchi qurilmalar mavjud boʻlmasa, parrakli va porshenli nasoslar ishlayotgan vaqtda haydalayotgan tomondagi kranlarni berkitish mumkin emas.

246. Havo kompressorlaridan foydalanish qonunchilikka muvofiq amalga oshirilishi lozim.

247. Pasterizator manometr va ehtiyot klapani bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Agar sex tarmogʻidagi bosim qurilmasining pasportida ruxsat etilgan bosimdan ortiq boʻlsa, bugʻ reduksion klapan orqali berilishi lozim.

248. Bugʻ yoki sutning sizib chiqishi paydo boʻlsa, pasterizator toʻxtatilishi lozim.

249. Qismlarga ajratishdan avval pasterizator 40°C gacha sovutilishi lozim. Quvurli pasterizator, quvurlarning zichligini buzilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida iliq suv bilan sovutilishi lozim.

250. Plastinali pasterizatorning seksiya va plastinalarini tortib turuvchi boltlarni pasterizatorning ishlashi butunlay toʻxtamasdan oldin boʻshatish taqiqlanadi.

251. Siqib chiqaruvchi barabanli pasterizator barabanni chiqarib olish va oʻrnatish uchun koʻtarish moslamasiga ega boʻlishi lozim.

252. Pasterizator ishlayotgan vaqtda haydash quvuridagi kranlarni berkitish taqiqlanadi.

253. Siqib chiqaruvchi sovutgich (votator)ga emulsiya beriluvchi va emulsiya chiqaruvchi quvurlarda manometrlar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

254. Siqib chiqaruvchi sovutgich (votator)ni ammiak bilan sovutish tizimiga manometrlar, termometrlar, ehtiyot klapani, resiverdagi suyuq ammiakning sath koʻrsatkichi kiritilishi lozim.

255. Qoʻshimcha klapandan ammiakni chiqarib yuborish bino tomidan 2 m balandga chiqarilgan maxsus quvur orqali amalga oshirilishi va bu quvurda ehtiyot klapanidan oldin va undan keyin hech qanday berkituvchi moslamalar boʻlmasligi lozim.

256. Siqib chiqaruvchi sovutgich (votator)ning ammiak bilan sovutish tizimi avariya vaziyatida suyuq ammiakni xonadan tashqarida oʻrnatilgan zaxira idishga quyish kommunikatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

257. Siqib chiqaruvchi sovutgich (votator)ning yonidagi ish joyida har bir ishlovchi uchun shaxsiy protivogazlar boʻlishi lozim.

258. Siqib chiqaruvchi sovutgich (votator) uzatmasi shkafining eshiklari doimo qulflangan boʻlishi lozim.

259. Siqib chiqaruvchi sovutgich (votator)ning har bir toʻxtatilishi va ishga tushirilishi haqida ammiak kompressi mashinisti ogohlantirilishi lozim.

260. Margarinni qadoqlovchi avtomatik qurilma ishga tushirilganligi haqida atrofdagilarni ogohlantirish uchun tovushli signalizatsiya bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

261. Margarinni qadoqlovchi avtomatik qurilmaning himoya shitlari ishga tushiruvchi mexanizm bilan blokirovkalangan, mexanik qismining eshiklari esa qulflangan boʻlishi lozim.

262. Margarinni qadoqlovchi avtomatik qurilma, ishga tayyorlash va taʼmirlashga, u batamom toʻxtatilgandan va uning yoqilishiga imkon bermaydigan choralar koʻrilgandan soʻng ruxsat etiladi.

263. Margarin pachkalarini karton qutilarga joylovchi avtomat magazinining qopqogʻi ochiq boʻlgan holda mashinani ishga tushirishga yoʻl qoʻymaydigan blokirovka bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

264. Margarinni qadoqlovchi avtomatik qurilmada pnevmatik tizimidagi manometr boʻlishi lozim. Tizimdagi bosim avtomatning pasportida koʻrsatilgan bosimdan ortiq boʻlmasligi lozim.

265. Pnevmatik shlanglar tizimdagi havoning bosimi olib tashlangandan soʻnggina yechib olinishi mumkin.

266. Margarinni qadoqlovchi avtomatik qurilmani oʻchirish uchun har bir mashinada oʻrnatilgan avtonom tutqichlar yordamida avval joylagichdagi, soʻng quti shakllantirgichdagi bosimni chiqarib yuborish lozim.

267. Sovutish barabani ammiak beruvchi va chiqaruvchi liniyasida manometrlar va ehtiyot klapani bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Sovutish barabanidagi ammiakning bosimi pasportda koʻrsatilganidan ortiq boʻlmasligi lozim.

268. Sovutish barabanining aylanuvchi qismi himoya qobigʻi bilan toʻsilgan boʻlishi lozim.

269. Sovutish barabanining salniklari xonaga ammiakni oʻtkazib yubormasligi lozim.

270. Ish joylarida barcha xodimlar uchun shaxsiy protivogazlar boʻlishi lozim.

271. “Salt yurish” rejimida, yaʼni barabanning yuzasiga emulsiya bermasdan turib, unga ammiak berish taqiqlanadi.

272. Sovutish barabanining har bir toʻxtatilishi va ishga tushirilishi haqida ammiak-kompressor qurilmasi mashinisti ogohlantirilishi lozim.

273. Sovutish barabani statik elektr zaryadini qaytaruvchi moslama bilan jihozlanishi lozim.

274. Presslash qurilmasi ramaning stolchaga urilishining oldini olish uchun ochilish burchagi cheklagich yoki amortizator bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

275. Toʻldirilgan bochkalarni qabul qilish maydonchasi himoya toʻsigʻi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

276. Mahsulot bilan toʻldirilgan bochkalarni qabul qilish maydonchasi bochka tushayotgandagi zarbani soʻndirish uchun amortizatorlarga oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

277. Bochka koʻtargichning tortish qismlari (Gal zanjirlari va shu kabilar) toʻsilgan boʻlishi lozim va bochkani stolga agʻdarish ohista bajarilishi lozim.

278. Sovutish qurilmasini montaj qilish, unga xizmat koʻrsatish va undan foydalanish “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasining 2009-yil 19-noyabrdagi 237-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Ammiakli sovutish qurilmalarining tuzilishi va xavfsiz ishlatish qoidalari”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

279. Gomogenizatorning kamerasi ehtiyot klapani va yoʻl qoʻyiladigan ishchi bosimni koʻrsatuvchi qizil chiziqli manometr bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

280. Gomogenizator plunjerlarining salniklari puxta zichlangan va muntazam kuzatuv ostida boʻlishi lozim.

281. Gomogenizatorni ishga tushirishdan avval rostlovchi vintlari chap tomonga oxirigacha burab qoʻyilgan, plunjerlarni sovutish uchun suv beruvchi joʻmragi ochilgan boʻlishi lozim.

282. Gomogenizator batamom toʻxtamasidan oldin, uning kallagini ochish, salniklarini zichlash va grund-buks gaykalarini tortib qoʻyish taqiqlanadi.

283. Shisha idishlarini yuvish mashinalariga shisha idishlarni va yuvuvchi eritmani yetkazib berish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

284. Suv va ishqorli eritmalar baklari xodimlar uchun xavfsiz boʻlgan joyga yoʻnaltirilgan oqizib yuboruvchi quvurlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

285. Suv va eritmalarning harorati issiqlik rostlagichlari yordamida avtomatik ravishda tutib turilishi lozim.

286. Ishqorli eritmalarni purkagichlar puxta mahkamlangan boʻlishi va muntazam ravishda tozalab turilishi lozim.

287. Issiq suv va ishqorli eritmalarni uzatuvchi nasoslarning haydash tomonida manometrlar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

288. Shisha idishlarini yuvish mashinalariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tegishli maxsus kiyim bilan taʼminlangan boʻlishi, ish joylaridagi polga esa yogʻoch panjaralar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

289. Kuzatish darchalari ochilgan holda shisha idishlarini yuvish mashinasini ishlatish taqiqlanadi.

290. Koʻchib chiqqan etiketkalarni tutib qoluvchi toʻrlarni tozalash paytida himoya koʻzoynaklari va qoʻlqoplaridan foydalanish lozim.

291. Chiqayotgan bugʻlarni chiqarib tashlash uchun shisha idishlarini yuvish mashinasi mahalliy havo soʻrish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

292. Shisha idishlarini yuvish mashinasi quyidagi hollarda uni oʻchiradigan blokirovkalovchi moslamalarga ega boʻlishi lozim:

idish tashuvchi konveyerlar (transportyorlar) ortiqcha yuklanganda yoki harakatlanmay qolganda;

idish ortuvchi qurilmalarning ishchi organlari harakatlanmay qolganda;

idishlarni tushiruvchi qurilmalar harakatlanmay qolganda;

idish tashigichlarning uyalaridan idishlar toʻliq tushmaganda;

olib ketuvchi konveyer idishlar bilan ortiqcha toʻldirib yuborilganda;

mashinaga berilayotgan suvning bosimi belgilangan meʼyorlardan kamayib ketganda;

yuvuvchi eritmalarning harorati belgilangan meʼyorlardan ortiq oʻzgarganda.

Ushbu bandning yettinchi va sakkizinchi xatboshilarida koʻrsatilganlaridan tashqari barcha blokirovkalar, ular ishlagan paytda yoqiluvchi nurlanuvchi signalizatsiyaga ega boʻlishi lozim.

293. Boshqarish pultida, umumiy maqsadlardagi “Pusk” va “Stop” tugmalaridan tashqari mashinani, toʻplagich, uzatuvchi va olib ketuvchi konveyerlarning uzatmalarining barcha elektr dvigatellarini bir vaqtda tez oʻchirish tugmasi boʻlishi lozim.

294. Boshqarish va blokirovkalash zanjirlarining taʼminoti 36 V dan ortiq boʻlmagan kuchlanish bilan amalga oshirilishi lozim.

295. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi lozim.

296. Uskunalar zarur texnik holatda boʻlishi uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejali va oldini oluvchi taʼmirlashning qatʼiy bajarilishi hamda taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim.

297. Asosiy uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrsatilishi lozim.

298. Ishlayotgan sexlarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariladigan taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim.

299. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi lozim.

300. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan holatda boʻlishi va u yerda xavfsizlik plakati va belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

301. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim.

302. Nosoz yuk koʻtaruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan muddati tugagan mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi.

303. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim.

304. Taʼmirlash paytida ish joylarini, yoʻllarni, yoʻlaklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi.

305. Havoza va toʻshamalarida ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlaridan foydalanishlari shart. Ehtiyot kamarlari arqonining mahkamlanish joyi konstruksiyalarda avvaldan belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim.

306. Taʼmirlash ishlari bajarilayotgan hududdagi elektr oʻtkazgichlari yoki uskunalarning kuchlanish ostida boʻlgan ochiq qismlari oldindan elektr tokidan oʻchirib qoʻyilgan yoki maxsus izolyatsiyalovchi vositalar bilan ishonchli himoyalangan boʻlishi lozim.

307. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borilishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati koʻpi bilan 40°S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi.

308. Barcha taʼmirlash ishlari sex yoki tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim.

309. Materiallarni uskunaning ish maydonchasiga uzatish mexanizatsiyalashgan boʻlishi va ular tushib ketmaydigan usulda bajarilishi lozim.

310. Taʼmirlash olib borilayotgan joy va barcha oʻtish joylari belgilangan meʼyorlarga muvofiq yoritilishi lozim.

311. Taʼmirlash tugagach barcha keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar va blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi lozim. Barcha turdagi taʼmirlash ishlari tarmoq (idoraviy) nizomlariga muvofiq tuzilgan va tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan rejaviy-ehtiyot taʼmirlash jadvaliga muvofiq bajarilishi lozim.

312. Yuqori kuchlanishga ega boʻlgan elektr uskunalarida taʼmirlash ishlarini amalga oshirish uchun yetarli tajribaga ega boʻlgan va xavfsizlik texnikasi boʻyicha toifasi IV guruhdan past boʻlmagan xodim tomonidan 1000 V dan yuqori boʻlgan kuchlanishdagi va malaka toifasi III guruhdan kam boʻlmagan xodim tomonidan 1000 V gacha kuchlanishga ega boʻlgan uskunalar bilan ishlashga ruxsat beriladi.

313. Barcha zararli va portlovchi gazlar boʻlgan hamda gazlar yigʻilish ehtimoli bor xonalarda taʼmirlash ishlarini boshlashdan avval, shuningdek taʼmirlash ishlari hamda apparatlar va qurilmalarni tozalash vaqtida xonadagi shamollatish tizimini ishlatish zarur.

314. Taʼmirlash ishlari vaqtida portlovchan gaz va bugʻlar ajralib chiqaruvchi jarayonlarni bajarish taqiqlanadi. Taʼmirlash ishlarini boshlashdan oldin va ularni bajarayotganda binodagi havoda portlovchan bugʻ, gaz bor-yoʻqligini tekshirish lozim. Polga, maydonchaga, zinaga va boshqa joylarga metal asboblarni tashlash taqiqlanadi.

315. Taʼmirlash ishlarini amalga oshirishda panjara, armatura, quvur oʻtkazgich va mufta qobigʻida turish taqiqlanadi.

316. Xodimlarning oʻtishi, shuningdek asbob-uskunalar va ehtiyot qismlarini olib oʻtish uchun moʻljallangan yoʻllar sirpanchiq boʻlmasligi kerak.

317. Zararli va portlovchan moddalar ishlatiluvchi asbob-uskuna va quvur oʻtkazgichlar devorining qalinligi (texnik koʻrikdan oʻtkazish, parmalash, ultratovush yordamida) belgilangan muddatlarda tekshirib turilishi lozim.

318. Asbob-uskuna va quvur oʻtkazgichlarda ortiqcha bosim borligida boltlarni va shpilkalarni tortish taqiqlanadi.

319. Barcha portlab yonish xavfi boʻlgan binolarda tortish shamollatish tizimi oʻchirilganda, rejali va ogohlantirish taʼmirlash ishlarini olib borish taqiqlanadi.

320. Asbob-uskuna (rezervuar)da taʼmirlash ishlari boshlanishidan oldin, unga ulangan barcha quvur oʻtkazgichlardan toʻsgich bilan toʻsilgan va texnologik mahsulotlarning qoldiqlaridan tozalangan hamda oʻtkir bugʻ bilan bugʻlantirilgan, suv bilan yuvilgan va shamollatilgan boʻlishi kerak.

321. Olovli ishlar yordamida yoki boshqa taʼmirlash ishlari ularni bajarish jarayonida koʻrilgan chora-tadbirlarga qaramay xavfli vaziyat yuzaga keltirish sharoitlari aniqlanganda toʻxtatilishi shart.

322. Texnologik qurilma, sigʻim va quduqlarni ochish, ularni tekshiruvdan oʻtkazish, tozalash va taʼmirlash ishlari sex boshligʻining yozma koʻrsatmasiga asosan (avariya hollaridan tashqari) muhandis-texnik shaxslarning uzluksiz nazoratida va ishga kirishish ruxsatnomasi toʻldirilgandan soʻng amalga oshirilishi lozim.

323. Xodimlarni texnologik qurilma (rezervuar) ichiga tushirishdan oldin unga ulangan barcha quvur oʻtkazgichlar toʻsgichlar bilan berkitilgan, texnologik mahsulotlarning qoldiqlaridan tozalangan, oʻtkir hidli qoldiqlar neytrallashtiruvchilar bilan xavfsizlantirilgan, suv bilan yuvilgan (yoki bugʻlangan) hamda 40°S ga qadar sovutilgan va shamollatilgan boʻlishi kerak.

324. Oʻz tuzilishida harakatlanuvchi qismlari boʻlgan texnologik qurilmalarga xodimlar tushirilishidan oldin, uni oʻchirish bilan quvvatsizlantirilishi, “Yoqilmasin, xodimlar ishlamoqda!” degan ogohlantirish yozuvi ilib qoʻyilishi kerak.

325. Texnologik qurilma, sigʻim va quduqlarning ichidagi havodan olingan namunaning tahlili ularning ichidagi havoda hajmi boʻyicha kamida 20 foiz kislorod borligini va ammiak, sirka kislotasi va boshqa zararli aralashmalar yoʻqligini koʻrsatgan taqdirdagina ularning ichida ishlarni bajarishga ruxsat etilishi lozim.

326. Ishlar masʼul muhandis-texnik xodimning rahbarligida kamida uch xodim tomonidan bajarilishi, ulardan biri texnologik qurilma, idish yoki quduqning ichida boʻlishi, ikkinchisi esa yuqorida turib qutqarish arqonini ushlagan holda ichkarida ishlayotgan xodimni kuzatib turishi va quduqning yonidan ketmasligi lozim.

327. Texnologik qurilmaning ichida ishlayotgan xodimning sogʻligʻi yomonlashsa, u darhol ishni toʻxtatib, tashqariga chiqishi lozim. Zarur hollarda kuzatib turuvchi va ish rahbari jabrlangan xodimni tashqariga chiqarib olishlari shart.

328. Xodim avariya holatlarida ichida gaz bor yoki havo almashinuvi yetishmaydigan texnologik qurilmalar, sigʻimlar, quduqlarda taʼmirlash ishlarini boshlashidan oldin shlangli protivogazni kiyishi lozim. Shlangning orqa uchi toza havoli hududga chiqarib, mahkamlanib qoʻyilishi shart.

329. Shlangli protivogazda tanaffussiz ishlash muddati 15 daqiqadan oshmasligi shart, shundan soʻng xodim 15 daqiqa ochiq havoda dam olishi lozim.

330. Idishlarni, ularning ichiga xodimlarning tushishi bilan bogʻliq ishlarga tayyorlash hamda ishlash paytidagi koʻriladigan xavfsizlik choralari naryad-ruxsatnomada bayon qilingan boʻlishi lozim.

331. Taʼmirlash jarayonida yongʻin xavfsizligi choralarini taʼminlash uchun javobgarlik olovli ishlar olib boriladigan sex, tajribaxona, ustaxona, omborxona, boʻlim rahbarlariga yuklatilishi kerak.

332. Vaqtinchalik payvandlash ishlari va boshqa olovli ishlar bajariladigan joylar obyektning yongʻin xavfsizligi uchun javobgar shaxsining (muassasa, sex, laboratoriya, ustaxona, omborxona va shu kabilarning rahbari) yozma ruxsati bilan aniqlanishi lozim.

333. Olovli ishlar bilan bogʻliq taʼmirlash ishlariga yongʻin xavfsizligi talablari boʻyicha belgilangan tartibda tekshiruvdan oʻtgan va maxsus ruxsatnoma berilgan xodimlar qoʻyilishi lozim.

334. Olovli ishlarni boshlashdan oldin, ushbu ishlarni bajaruvchi xodimlar mazkur ishlab chiqarishda ishlarni bexatar bajarish qoidalari bilan tanishtirilishi lozim.

335. Ishlab turgan portlash xavfi bor obyektlar va ishlab chiqarish qurilmalariga 25 m gacha boʻlgan masofadagi hududlarda olovli ishlarni bajarish taqiqlanadi.

336. Olovli ishlar bajarilayotgan ish joylarida xavf yuzaga kelgan zahotiyoq ish toʻxtatilishi shart.

337. Tashkilotlarni (sexlarni) loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.

338. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

339. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat aksionerlik temir yoʻl kompaniyasi va “Yogʻ-moy va oziq-ovqat sanoati” uyushmasi bilan kelishilgan.