Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги низом, объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни ташкил этиш тўғрисидаги Низом ва бозор муносабатлари шароитларида қурилишдаги шартномавий нархларни белгилаш тартиби 1—3-иловаларга мувофиқ тасдиқлансин.

Ўзбекистон Республикаси Давлат қурилиш ишлари қўмитаси эҳтиёжларга кўра ушбу меъёрий ҳужжатларни кўпайтиришни ва уларнинг қўлланиши юзасидан тушунтириш ишлари олиб боришни таъминласин.

Ўзбекистон Республикаси Давлат қурилиш ишлари қўмитасига, Вазирлар Маҳкамаси билан келишган ҳолда, мазкур қарор билан тасдиқланган низомларга уларни қўллаш жараёнида юзага келган зарур ўзгартиришларни киритишга рухсат этилсин.

2. Объектларни муддатидан илгари ишга туширганликлари учун пудратчи ташкилотларга ва буюртмачиларга имтиёзли кредитлар бериш ва қурилишнинг меъёрий муддатларини бузганлик учун санкциялар қўллаш бўйича тавсиялар 4-иловага мувофиқ маъқуллансин.

1. Мазкур Низом капитал қурилиш (кенгайтириш, қайта тиклаш, техник қайта жиҳозлаш, асосли тузатиш учун контрактлар тузиш ва уни бажариш тартибини, буюртмачилар ва пудратчиларнинг ҳуқуқ ва бурчларини, қабул қилинган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш учун уларнинг жавобгарликларини белгилайди.

Контракт инвестицион фаолият субъектлари ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи асосий ҳуқуқий ҳужжат ҳисобланади, бунда пудратчи буюртмачининг топшириғи бўйича унинг ёки ўзининг материалларидан фойдаланиб аниқ муддатда муайян ишни бажариш мажбуриятини олади, буюртмачи эса ишни қабул қилиб олиш ва унга келишилган нарх бўйича ва белгиланган муддатда ҳақ тўлаш мажбуриятини олади.

Контракт объектлар қурилишининг бутун даври, ишларнинг айрим турлари ёки комплекслари учун тузилади, бунда шу нарса назарда тутиладики, қурилиш муддатлари Ўзбекистон Республикаси Давлат қурилиш ишлари қўмитаси томонидан тасдиқланган қурилишнинг меъёрий муддатларини белгилаш Тартибига мувофиқ меъёрий муддатдан ошиб кетмаслиги керак, бажарилган ишлар учун узил-кесил ҳисоб-китоблар контрактда назарда тутилган қурилиш объекти белгиланган муддатда буюртмачига топширилгандан сўнггина амалга оширилади.

Контракт томонларнинг мажбуриятларини ва жавобгарликларини белгилаш, ташкилий-технологик тақсимлаш ва юридик жиҳатдан биркитиб қўйиш мақсадида тузилади. Контрактларнинг тури ва шакллари ҳар хил бўлиши мумкин.

2. Белгилаб қўйилсинки, Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг қарорларига ва илгари имзоланган халқаро шартномаларга мувофиқ амалга оширилаётган объектлар қурилишни қабул қилинган ҳужжатлар билан белгиланган тартибда ёки Ўзбекистон Республикасининг халқаро битимлари шартлари бўйича амалга оширилади.

3. Инвестиция комплексидаги контракт муносабатлари:

аҳдлашувчи томонларнинг битим тузишдаги, унинг мақсадини, шартларини ва ўзаро мажбуриятларни аниқлашдаги мустақилликлари, бунда ҳар қандай органлар ва мансабдор шахсларнинг аралашмасликлари назарда тутилади, қонун ҳужжатлари ва республика Ҳукуматининг қарорлари ёки шартнома тузувчи томонларнинг ўзаро розилиги билан назарда тутилган ҳоллар бундан мустаснодир;

контракт муносабатларини ҳуқуқий таъминлаш тизими, хўжалик таваккалчилигини cyғypтa қилиш, кафолатлар бериш, кафолатга олиш, Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунларига зид келмайдиган бошқа чора-тадбирлар;

истеъмолчи (буюртмачи) манфаатларининг устунлиги асосида қурилади.

4. Контракт қуйидагиларни ҳам назарда тутиши керак:

томонларнинг мулкий жавобгарлиги ва мажбуриятларнинг тегишли даражада бажарилмаганлиги сабабли келтирилган зарарлар, шунингдек, билвосита зарарлар ва наф бой берилиши оқибатида кўрилган зapapни ўpнини тўлдириш;

томонларнинг контрактини бажариш чоғида пайдо бўладиган муаммоларни, уларнинг келиб чиқиш манбаларидан қатъи назар, хўжалик судларининг тажрибасини ҳисобга олиб ўзаро келишган ҳолда ҳал этишга интилиши;

битишув қатнашчиларининг ишлаб чиқариш, техник ва молиявий имкониятлари бўйича малакаларининг тасдиқ (лицензия)ланиши, шунингдек, битишувларнинг банклар, суғурта ташкилотлари ёки бошқа муассасалар томонидан кафолатланиши;

контракт (лойиҳа)да назарда тутилган материаллар, буюмлар, конструкциялар, асбоб-ускуналар, машиналар ва механизмларга, уларнинг қурилиш жараёнида қўлланилишига қараб шаҳодатнома бериш;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги хорижий инвесторлар, пудратчилар, лойиҳаловчиларнинг қўшма фаолиятларини тартибга солиш қоидаларига риоя қилиш ва пудрат ишлари бўйича мажбуриятларни бажаришда уларнинг масъулиятлари.

5. Давлат капитал маблағлари ҳисобига амалга оширилаётган янги қурилиш, корхоналарни кенгайтириш, тиклаш ва техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш учун контрактлар, одатда, танлов асосида тузилади.

Бошқа қурилишлар (объектлар) бўйича контрактлар танлов асосида ҳам, буюртмачи ва бош пудратчи (пудратчи)нинг музокаралари асосида ҳам тузилиши мумкин.

Танлов шартлари буюртмачи томонидан белгиланади. Танлов эълон қилингунга қадар қурилишни маблағ билан таъминлаш манбалари масалалари буюртмачи томонидан ҳал этилган бўлиши керак.

Ўзаро муносабатлар ва жавобгарликни тақсимлаш, тавсифига кўра контрактларнинг қуйидаги турларидан фойдаланиш мумкин:

1. Бевосита контрактлар асбоб-ускуналар ва материалларни етказиб бериб ёки етказиб бермасдан комплекснинг бир қисмини ташкил этувчи айрим объектларда мaблaғ билан таъминланган қурилиш ёки махсус ишларни бажариш учун тузилади.

Бевосита контракт бўйича пудратчи фақат ўзининг бевосита мажбуриятлари, ўз ишлари ва хизматлари учун жавоб беради, объект (бутун комплекс) қурилишининг ниҳоясига етказилиши ва барча ишларнинг мувофиқлаштирилиши учун жавобгарлик буюртмачи зиммасида қолади.

Анъанавий контракт 1991 йилги базавий нархларда маълум қийматига эга бўлган тугалланган лойиҳа асосида тузилади.

2. Лойиҳалаш-қуриш контракти объектни лойиҳалаш ва қуриш бўйича мажбуриятларни бош пудратчи зиммасига юклашни назарда тутади.

Объектни лойиҳалаш лойиҳалаш институтларининг кучи билан ҳам, пудратчининг раҳбарлигида унинг лицензияга эга бўлган лойиҳалаш бўлинмаларининг кучи билан ҳам бажарилиши мумкин.

Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш контракт лойиҳалаш-қуриш контрактининг ривожи ҳисобланади, бунда бош пудратчи буюртмачининг барча анъанавий вазифаларини, шунингдек, ишга тушириш-созлаш ва ишга тушириш ишларини ўз зиммасига олади. Буюртмачига объект доимий фойдаланишга тўлиқ тайёр ҳолда топширилади.

Қўлланиш соҳаси ижтимоий соҳа объектлари, намунавий технологияга эга бўлган саноат объектлари;

Пудратчи (буюртмачи билан келишиб ёки, агар бу контрактда қайд этилган бўлса, келишмасдан бош пудратчи сифатида иш кўриши ва бошқа ташкилот (субпудратчи)ларни, улар билан субпудрат контрактлари тузган ҳолда, ишларнинг бир қисмини ёки турини бажариш учун жалб қилиши мумкин. Бу контракт контрактларнинг бевосита турларига мансубдир.

Маҳсулот етказиб берувчи заводлар билан контрактлар, одатда, фақат мураккаб ва ноёб асбоб-ускуналарни яратиш ҳамда етказиб бериш ёки асбоб-ускуналарни комплект ҳолда етказиб бериш учун тузилади.

3. Уч томонлама контракт учинчи шахслар (суғурта компанияси ёки маблағ билан таъминловчи банк ва таркибига пудратчи ҳам кирган пудратчи ташкилотларнинг уюшмалари) иштирокида тузилади, улар буюртмачи ёки бош пудратчига нисбатан, агар улардан бири ночор бўлса, кафил сифатида иш кўришлари лозим.

Бош пудратчининг кафолатчиси бош пудратчи ночор бўлиб қолган тақдирда буюртмачининг манфаатлари ҳимоя қилинишини кафолатлайди,

Пудратчи томонидан мажбуриятлар бажарилмай қолган ҳолларда иқтисодий жавобгарликни ўзига олувчи суғурта компанияси, банк ёки юқори турувчи ташкилот кафолатчи сифатида иш кўришлари мумкин.

Буюртмачига ўз кафолатчиларини пудратчи тавсия этади, буюртмачи эса уни қабул қилиш ёки ундан бош тортиш ҳуқуқига эгадир, Контрактда кафолатчининг бурчи ва унинг иқтисодий мажбурияти кўрсатилади.

Буюртмачи бош пудратчининг ночорлиги сабабли, контрактни бузишга мажбур бўлганда, кафолатчи объект қурилиши охирига тўлиқ етказилгунгача уни давом эттириш мажбуриятини олади. Бунда у буюртмачига етказилган зарарини қоплаш юзасидан муайян харажатларни ўз зиммасига олади, бу харажатлар бош пудратчининг қарз олиш-бериш мажбуриятлари билан тўлдирилади. Ушбу пул контрактда олдиндан келишиб қўйилади ҳамда бош пудратчининг контрактга мувофиқ ишларни бажаришининг пул кафолати ҳисобланади ва бош пудратчи томонидан кафолатчининг ҳисобига киритилади. Кафолатчи ишларни ўз кучи билан ёки ўз хоҳишига кўра ҳар қандай пудратчини жалб қилган ҳолда тугаллаши мумкин.

Буюртмачининг кафолатчиси, буюртмачи ночор бўлиб қолган ҳолларда, иқтисодий мажбуриятларнинг бажарилишини кафолатлайди.

Кафолатчи сифатида маблағ билан таъминловчи банк, суғурта компанияси ёки бошқа муассаса иш кўриши мумкин. Контракт буюртмачининг айби билан бузилган тақдирда кафолатчи бош пудратчи томонидан бажарилган ишларнинг ва контракт бузилган кунгача қилинган тўғри харажатларнинг қийматини тўлайди.

4. Контракт баҳосини белгилаш шартларига кўра контрактларнинг қуйидаги хиллари фарқланади:

савдода ёки буюртмачи ва бош пудратчининг якка тартибдаги музокаралари жараёнида белгиланган, қурилиш охиригача ўзгармайдиган қатъи нархлар асосидаги контракт;

республика Давлат қурилиш ишлари қўмитаси томонидан ишлаб чиқиладиган қурилишда шартномавий нархларни белгилаш тартиби тўғрисидаги Низом асосида бош пудратчи ва буюртмачи томонидан белгиланадиган, 1991 йилги смета нархларидаги очиқ шартномавий нарх асосидаги контракт.

Бажарилган ишларнинг ҳақиқий қиймати, нархлар курсининг ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда, улар томонидан ҳар ойда (йилнинг ҳар чорагида) белгиланади.

1. Ўтказилган савдо (танлов) ёки музокаралар асосида буюртмачи томонидан бош пудратчи танлангандан сўнг томонларга олдиндан (контрактдан олдинги) битим тузиш тавсия этилади, бунда қурилиш учун контрактнинг мақсади бўйича буюртмачи ва бош пудратчининг ниятлари, шартлашилган муддатда контракт тузишни ва ишларнинг бошланишини таъминловчи олдиндан кўриладиган чора-тадбирлар белгиланади.

2. Олдиндан тузиладиган битим қуйидагиларни ўз ичига олади:

объектнинг номи ва унга доир асосий маълумотлар (қуввати, бош пудратчи ишларининг базавий нархлардаги ҳажми, қурилишнинг меъёрий муддати ва қурилишни бошлашнинг тахминий муддати);

лойиҳа-смета ҳужжатларининг таркиби, ҳажми ва топшириш муддатлари;

бош пудратчига қурилиш майдонини бериш муддатлари, ва иморатларни бузиш зарурати бўлган ҳолларда, уни бўшатиш шартлари;

қурилишни ускуналар, материаллар, конструкциялар ва буюмлар билан таъминлаш тартиби ва шартлари;

контракт турини (ананавий, лойиҳалаш-қуриш ва фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш) танлаш ва уни тузиш муддати;

қурилишни мaблaғ билан таъминлаш манбаи;

томонларнинг контрактдан олдинги битимни бузганлик учун жавобгарлиги.

3. Олдиндан тузиладиган битим контракт тузиш учун дастлабки шарт бўлиб хизмат қилади ва лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш, ташкилий-технологик лойиҳаларни ишлаб чиқиш, конструкциялар, буюмлар, ускуналар тайёрлаш учун буюртмаларни жойлаштиришга тайёргарлик кўриш, субпудратчи ташкилотлар ва маҳсулот етказиб берувчи ҳамда бошқалар билан шартномалар тайёрлашни прогнозлаш учун асос бўлиб ҳисобланади.

4. Олдиндан тузиладиган битим банкнинг хоҳишига кўра бош пудратчи фаолиятини кредит билан таъминлаш учун асос бўлиши мумкин ва айни вақтда контракт имзолангунгача томонларнинг манфаатларини ҳимоя қиладиган ҳужжат бўлиб хизмат қилади.

5. Олдиндан тузиладиган битимда шартлашилган қурилиш бўйича контракт тузиш муддатлари етиб келганда буюртмачи бош пудратчига контракт тузиш учун зарур бўлган қуйидаги техник ҳужжатларни топшириши керак:

қурилишнинг тасдиқланган титул рўйхати;

қурилишнинг лойиҳалар ва сметаларни ишлаб чиқиш бўйича йўриқномалар ва кўрсатмаларда назарда тутилган йиғма сметани қиймати ҳисоб-китоби билан бирга белгиланган тартибда тасдиқланган ишчи лойиҳаси — 2 нусхада;

қурилишнинг биринчи йили учун асбоб-ускуналар ва материаллар топшириш графиги агар бу таъминлаш вазифаси буюртмачига юклатилган бўлиб, қурилишнинг таркибий технологиясида кўзда тутилган бўлса;

ердан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи ҳужжатнинг нусхаси;

қурилиш чиқиндисини ва ортиқча тупроқни тўкиш учун жойлар ажратишга доир рухсатномалар;

етишмаган тупроқни қазиб олиш мақсадида карьерлар очиш учун рухсатномалар;

ерларни қайтадан экин экишга тайёрлаш мақсадида тупроқнинг унумдор қатламини тўплашга жой ажратиш учун рухсатнома;

кенгайтириш, қайта тиклаш ва техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш керак бўлган ишлаб турган корхоналар бинолари ва иншоотларининг ҳолати ва мустаҳкамлигини текширувдан ўтказганлик тўғрисидаги материаллар.

6. Объект икки ва ундан ортиқ бош пудратчи томонидан қуриладиган тақдирда кўрсатиб ўтилган ҳужжатлар буюртмачи томонидан бош пудратчининг ҳар бирига улар бажарадиган ишлар ҳажмлари бўйича контракт тайёрлаш учун берилади. Бунда барча бош пудратчилар учун умумий бўлган ҳужжатлар тури бўйича уларга ҳужжатлардан кўчирмалар ва уларнинг нусхалари берилади.

7. Пудратчи буюртмачидан ушбу бўлимнинг 5-бандида кўрсатилган ҳужжатларни олган кундан бошлаб 20 кун (календарь) муддатда уни субпудратчи ташкилотлар билан биргаликда кўриб чиқишга, буюртмачига бутун қурилиш бўйича ишларни амалга ошириш жадвали билан бирга қурилишнинг давом этиш меъёрий муддатларини ишга тушириш комплекслари, технологик босқичлар, алоҳида объектлар ва иншоотлар бўйича топшириқларни ҳисобга олган ҳолда контракт лойиҳасини тақдим этишга мажбурдир.

8. Буюртмачи пудратчидан контракт лойиҳасини олган кундан бошлаб уни 10 кун (календарь) муддатда кўриб чиқиши, имзолаши ва пудратчига қайтариши шарт. Эътирозлар бўлган тақдирда буюртмачи келишмовчиликлар ҳақида баённома тузишга ва уни имзоланган контракт билан бирга шу муддатда пудратчига юборишга мажбурдир.

9. Пудратчи буюртмачидан келишмовчиликлар ҳақидаги баённома билан бирга имзоланган контрактни олган кундан бошлаб 15 кун (календарь) муддатда буюртмачи билан келишмовчиликларни ҳал қилишга мажбурдир. Агар келишувга эришилмаган бўлса, низоли масалалар ҳал этиш учун буюртмачи ва бош пудратчининг юқори ташкилотларига берилади. Агар низолар бу ташкилотлар томонидан ҳам ҳал этилмаса, улар хўжалик судига берилади.

Низоли масалалар юқори ташкилотлар томонидан 15 кун муддатда ҳал этилади.

Агар келишмовчиликлар пудратчи томонидан кўрсатилган муддатда ушбу органларга кўриб чиқиш учун берилмаса, буюртмачининг таклифлари қабул қилинган, контракт эса тузилган ҳисобланади.

10. Контракт тузилгандан сўнг буюртмачи бош пудратчига контрактнинг алоҳида шартларида назарда тутилган муддатларда тегишли назорат органлари ва ташкилотларининг қуйидаги ишларни бажариш учун рухсат берганлиги тўғрисидаги ҳужжатларни бериши шарт:

шаҳар йўлларининг қатнов қисми, темир йўл, автомобиль йўллари доирасида фойдаланишда бўлган ҳаво электр узатиш, алоқа линиялари чегарасида қурилиш ишларини амалга оширишга;

йўл қопламаларини очишга;

ер ости иншоотлари ва коммуникацияси (кабель, газ қувурлари, сув қувурлари, канализация ва бошқалар)нинг қурилиш майдони орқали ўтган жойларида қурилиш ишларини амалга оширишга;

уй-жой-хўжалик мақсадидаги объектларда қурилиш ишларини амалга оширишга;

дарахтзорларни кесиш ва дарахтларни кўчириб ўтқазишга;

қурилишга тўсқинлик қилувчи иморатлар ва иншоотларни бузишга;

сув ва ердан махсус фойдаланишга.

11. Объект қурилиши бошлангунгача кечи билан 10 кун олдин буюртмачи далолатнома бўйича бош пудратчига майдоннинг геодезик жойлаштириш асосига ва қурилиш ҳудудига биркитилган пунктларга ушбу майдоннинг белгиларига доир техник ҳужжатларнинг аслида мавжудлигига амалий исботлаган тарзда топширишга мажбурдир. Геодезик жойлаштириш асосининг таркиби ва ҳажмлари қурилиш бўйича меъёрий ҳужжатлар талабларига мос келиши керак.

12. Қурилиш тугатилгaндан сўнг бош пудратчи буюртмачига қурилиш даврида ва у тугагунгача сақланадиган геодезия ва режалаштириш ишлари олиб борилаётганда белгиланадиган геодезик белгиларнинг жойлашиш схемаларини ва координатлар ҳамда баландликларнинг каталогларини беришга мажбурдир.

13. Қурилиш учун контракт тузилаётганда буюртмачи билан бош пудратчи унинг алоҳида шартларда амалдаги қонунга, мазкур Низомга, қурилиш меъёрлари ва қоидаларига амал қилиб, қурилишни ташкил этиш ва ишларни амалга ошириш лойиҳаларидан, объект қурилишининг аниқ шартларидан келиб чиққан ҳолда бошқа хил ўзаро мажбуриятларни ҳам назарда тутадилар.

1. Қурилишни қурилиш-монтаж ишларини бажариш учун зарур бўлган материаллар, конструкциялар, буюмлар, шунингдек, эркин сотиб олинадиган барча асбоб-ускуналар ва аппаратуралар билан таъминлаш бош пудратчи ва субпудратчининг вазифаси ҳисобланади.

Томонларнинг келишувига кўра буюртмачи материаллар ва асбоб-ускуналар етказиб бериш учун заводлар ёки бошқа маҳсулот етказиб берувчилар (сотувчилар) билан тузилган шартномалар (контрактлар)ни бош пудратчига уларни амалга ошириш учун бериши мумкин.

Буюртмачи етказиб берадиган маҳсулотларнинг ҳажмлари ва турлари қурилиш учун контрактга илова ҳисобланадиган рўйхат билан расмийлаштирилади.

Буюртмачи томонидан технологик ва ностандарт асбоб-ускуналарни, арматура ва махсус материалларни қурилиш майдонига етказиб бериш бош пудратчи билан келишилган жадвалга мувофиқ амалга оширилади.

2. Пудратчи зарур бўлган ҳолларда буюртмачи билан келишиб олиш учун поллар, деворлар ва шифтларни қоплаш материаллари, сантехника ва электр техника ускуналари, мебель ва бошқа материаллар ҳамда буюмларнинг намуналарини, сифат шаҳодатномаларини ва маълумотномаларни тақдим этади.

3. Бош пудратчи буюртмачининг розилиги билан қурилиш-монтаж ишларини бажариш чоғида бинолар ва иншоотларни бузишдан ёки йўл-йўлакай топилган материаллар ва конструкциялардан фойдаланиши мумкин. Ушбу материаллар ва конструкцияларнинг ишга яроқлилиги буюртмачи, пудратчи ва лойиҳаловчи билан биргаликда аниқланади.

4. Буюртмачи томонидан етказиб бериладиган, монтаж қилиниши керак бўлган асбоб-ускуна ва материаллар бош пудратчига ёки унинг ишончномасига биноан далолатномалар бўйича субпудратчига қурилишни ташкил этиш лойиҳасида кўзда тутилган объект яқинидаги омборларда, стандартлар ва техник шартлар талабларига мувофиқ тўлиқ ва соз ҳолда, томонлар билан келишилган қурилиш жадвалда назарда тутилган муддатда топширилади. Оғир вазнли, йирик ҳажмли асбоб-ускуналар буюртмачи томонидан объект яқинидаги омборда ёки келишувга мувофиқ монтаж ишлари доирасида ёки йириклаштириш (йиғиш) майдонида топширилади.

Агар йирик ҳажмли ускуналар техник шартларга мувофиқ уларни тайёрлаш учун қурилиш майдонига сочилган ҳолда, алоҳида қисмлар ҳолида етказиб берилса, у ҳолда йириклаштирилган узел қилиб йиғишни таъминлаш буюртмачининг вазифаси ҳисобланади. Йирик ҳажмли ускуналарни йиғиш ва тайёрлаш монтаж қилувчи субпудратчи ташкилот томонидан буюртмачи билан тузилган бевосита контракт (шартнома) бўйича ва буюртмачининг ёки ўзининг маблағлари ҳисобига бажарилиши мумкин.

5. Ускуналарни омборларда сақлаш шарт-шароитлари стандартлар, қурилиш меъёрлари ва қоидалари талабларига мувофиқ бўлиши керак. Ускуналар меъёрдан ортиқча муддатда сақланган тақдирда, монтаж қилишдан олдин улар муддатни ўтказиб юборишда айбдор бўлган ташкилот мaблaғи ҳисобига тафтиш қилиниши лозим.

6. Ускуналарни қабул қилиш чoғидa бош пудратчи ва субпудратчи томонидан уларнинг нотўлиқлиги ва монтаж қилиш ёки синаб кўриш чоғида камчилиги аниқланган тақдирда бош пудратчи ёки субпудратчилар бу ҳақда буюртмачини хабардор қилишлари ва ускунани тайёрлаган заводга ёки уни етказиб берувчига даъво қилиш учун тегишли далолатномани тузишда қатнашишлари, ушбу ускунанинг тўлиқ бўлишини ёки уни техник жиҳатдан энг қисқа муддатда, агар бу товар етказиб бериш шартномасида назарда тутилган бўлса, алмаштиришни талаб қилишлари керак. Далолатномани тузиш маҳсулот етказиб бериш юзасидан контракт тузган томоннинг вазифасига киради.

7. Объектлар қурилиши хорижий асбоб-ускуна комплекти негизида ёки компенсация битимлари асосида амалга оширилган тақдирда буюртмачи хорижий фирма билан ускуналарни етказиб бериш ва монтаж қилишни келишиб олиш учун бош пудратчини ва монтаж қилиш ташкилотларини жалб қилишга мажбурдир.

8. Бош пудратчига буюртмачи томонидан бериладиган материаллар, буюмлар ва асбоб-ускуналар учун ҳисоб-китоблар ҳамда бош пудратчининг қабул қилиш, сақлаш ва уларни ташиш харажатларини қоплаш қурилиш учун контрактнинг алоҳида шартларида белгиланган томонлар келишган нархлар ва шартлар бўйича амалга оширилади.

9. Бош пудратчи ва субпудратчилар объектни комплектлаш учун уларга берилган ускуналарнинг объект комплекс синаб кўриш учун буюртмачига берилгунгача сақланиши учун жавоб берадилар.

1. Буюртмачи бузилиши, кўчирилиши ёки қайта тикланиши керак бўлган биноларда яшовчи шахсларни кўчириши ва қурилишни ташкил этишга тўсқинлик қилувчи бинолар ва иншоотларни томонлар билан келишилган муддатда бузишни ёки қурилиш майдонидан кўчиришни таъминлаши зарур қурилиш қийматининг йиғма смета ҳисоб-китобида назарда тутилган ва шартномавий нархлар таркибига кирган қурилиш майдонини бўшатиш билан боғлиқ қурилиш-монтаж ишлари томонлар келишган муддатда пудратчи ташкилот томонидан бажарилади.

2. Буюртмачи бош пудратчи билан келишилган муддатларда ўз кучи билан бузиладиган, кўчириладиган ёки қайта тикланадиган объектлардаги ускуналарни, технологик ўтказиш қувурларини, аппаратураларни, механизмлар ва қурилмаларни қисмларга ажратиши, ишлаб турган тармоқларни узиб қўйиши керак. Томонларнинг келишувига кўра кўрсатилган ишларни бажариш тегишли тўловни тўлаш шарти билан бош пудратчига топширилиши мумкин.

3. Ишлаб турган корхоналарни кенгайтириш, қайта тиклаш ва техникавий қайта жиҳозлаш чоғида қурилиш майдонини ажратиб беришнинг имкони бўлмай қолган ҳолларда буюртмачи пудратчига ишлар кўламини тақдим этиши майдонини бўшатишни ва бош пудратчи ҳамда субпудратчининг иш жойларини ишларни бажаришга тўсқинлик қилувчи барча иншоотлар, омборхона, бинолар ва чиқиндилардан бош пудратчи билан келишилган тартибда ва муддатда бўшатиб бериши, шунингдек, ўз ҳисобидан корхонани асосий фаолияти билан боғлиқ қурилишдаги техника хавфсизлиги (ҳимоя қypилмaлapи ўрнатиш, ёнғиндан сақлаш ва қуришни таъминлаш) бўйича чора-тадбирларни таъминлаши керак.

4. Қурилиш майдонини ўзлаштириш жараёнида ёки қурилиш кетаётганда ишлаб турган ер ости иншоотлари ва конструкцияларини очиш лойиҳа ечимларига мувофиқ ва улардан фойдаланувчи ташкилотнинг назоратида бош пудратчи томонидан амалга оширилади.

5. Қурилишни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ буюртмачи бош пудратчига ўзининг асосий фондларидан қурилиш эҳтиёжлари учун фойдаланилиши мумкин бўлган (амортизация ажратмалари бўйича ҳақ тўлаш шарти билан) бинолар ва иншоотларни ижарага беради, шунингдек, бош пудратчига ўз устахоналари ва бошқа ёрдамчи ишлаб чиқаришлардан фойдаланиш имконини беради.

6. Бош пудратчи пардозлаш ишлари тўлиқ тугагунгача бўлган даврда буюртмачи учун қурилаётган бинолар ва иншоотлардан вақтинча ва ҳақ тўламасдан ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун (бу бинолар ва иншоотларни шартлашилган муддатларда тўлиқ соз ҳолда топшириш шарти билан) фойдаланиш ҳуқуқига эгадир.

7. Буюртмачи қуриб битказилган бинолар ва иншоотлардан объект қурилиши тўлиқ ниҳоясига етгунгача (агар бу бош пудратчининг бундан кейинги ишларига тўсқинлик қилмаса) фойдаланиши мумкин. Бундай ҳолларда буюртмачи ушбу бинолар ва иншоотларни бош пудратчидан далолатнома бўйича қабул қилиб ва объект тўлиқ топширилгунгача (қабул қилиб олингунгача) уларнинг сақланиши учун жавоб бериши лозим.

8. Буюртмачида ўзининг сув, газ, бyғ, электр таъминоти объектлари ва бошқа ёрдамчи қурилмалари бўлган тақдирда у бош пудратчига амалдаги нархлар ва тарифлар бўйича ҳақ тўлаш шарти билан улардан фойдаланиш ҳуқуқини беради. Агар амалдаги нархлар ва тарифлар смета нархларидан юқори бўлса, буюртмачи нархлардаги фарқни қоплайди.

Шаҳарлар ва аҳоли яшаш жойларидан ташқарида, шунингдек, ўзлаштирилмаган жойлардаги объектларда янгидан бошланадиган қурилишни сув, газ, иссиқлик ва электр энергияси билан таъминлаш учун объектлар ва қурилмалар қуриш бош пудратчи томонидан, қурилиш учун сметаларда назарда тутилган буюртмачининг мaблaғлapи ҳисобига амалга оширилади.

9. Ишлаб чиқаришга илгари берилган лойиҳа-смета ҳужжатларига буюртмачи томонидан ўзгартиришлар киритилиши билан боғлиқ барча харажатлар ва зарарларни буюртмачи ўзгартирилган ҳужжатлар берилгандан сўнг 10 кун муддатда тузилган далолатнома асосида бош пудратчига тўлаши керак.

10. Буюртмачи томонидан объект қурилишини консервация қилиш ёки бутунлай тўхтатиб қўйиш ҳақидаги қарорга келинган ҳолларда қурилиш бўйича тузилган контракт бекор қилинади, айрим объектлар қурилиши консервация қилинган ёки тўхтатиб қўйилган тақдирда эса контрактга қўшимча келишув билан аниқлик киритилади.

11. Қурилиш контракти қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин:

ваколатли органлар қарорига ва томонларнинг ташаббусига кўра;

келишиб олинган қурилиш жадвалида назарда тутилган қурилиш-монтаж ишларининг бажарилиш муддатлари бош пудратчи томонидан мунтазам равишда бузиб келинганлиги ва улар сифатининг пастлиги туфайли;

буюртмачи билан амалий ҳамкорлик қилишдан доимий равишда бош тортишлар туфайли;

контрактда назарда тутилган мажбуриятлар буюртмачи томонидан мунтазам равишда бузилиши туфайли;

пул билан таъминловчи банк томонидан буюртмачи тўлаш қобилиятига эга эмас деб эълон қилинган тақдирда.

12. Қурилиш контракти буюртмачи ва бош пудратчига бoғлиқ бўлмаган қуйидаги сабабларга кўра бекор қилиниши мумкин:

республика Ҳукуматининг қарорига биноан;

жамиятга қарши унсурларнинг зўравонлик ҳаракатлари, иш ташлашлар натижасида;

материаллар ва ускуналарни ташиб келишдаги кечикишлар туфайли;

қурилиш объектларининг бузилишига ва тўлиқ йўқ бўлиб кетишига олиб келган табиий офатлар туфайли.

13. Қурилиш учун контракт тузилгандан ва белгиланган муддатда молиявий таъминот очилгандан сўнг 10 кун муддатда буюртмачи бош пудратчининг айланма маблағларини қурилишнинг йиллик шартлашилган қийматининг камида 15 фоизи миқдорида, агар қурилиш шарт-шароитлари кўплаб мaблaғлapни талаб қилмаса, унинг ҳисобига аванс пули ўтказиш йўли билан тўлдириб боради. Бош пудратчи томонидан ҳақиқий бажарилган қурилиш-монтаж ишлари учун жорий тўловларни буюртмачи, берилган авансни қоплашга мутаносиб қисмини ва бажарилган ишлар қийматининг 5 фоизини чегириб қолган ҳолда, ҳар ойда амалга оширади, у бош пудратчига қурилиш тўлиқ якунлангандан ва буюртмачига топширилгандан сўнг тўланади.

14. Контрактда томонлар томонларнинг хўжалик таваккалчиликлари хусусиятларига, уларнинг молиявий аҳволига ва бошқа омилларга қараб тўловлар ва ҳисоб-китобларнинг бошқа шартлари ва тартибларини назарда тутишлари мумкин.

1. Ишларни тўхтатиб қўйиш ёки контрактни бекор қилишга олиб келувчи вазиятлар пайдо бўлган ҳолларда томонлар бундай вазиятларни қайд этилган оқибатларнинг олдини олиш мақсадида, музокаралар олиб бориш йўли билан ҳал қилишга интилишлари керак.

Агар келишмовчиликларни ҳал қилишнинг иложи бўлмаса, низо тегишли хўжалик судида ҳал этилади.

2. Дастлабки контрактдан олдинги шартнома бекор қилинган ва қурилиш учун контракт тузиш рад этилган тақдирда айбдор томон иккинчи томонга контрактдан олдинги шартномада келишилган миқдорда жарима тўлайди.

3. Мазкур Низомнинг III-бўлимидаги 5 ва 9-бандларда кўрсатилган ҳужжатларни топшириш муддатларини бузганлик учун, III бўлимидаги 7 ва 8-бандларда назарда тутилган муддатларда қурилиш юзасидан контрактни тақдим этишни кечиктирганлик учун айбдор томон иккинчи томонга ҳар бир кечиктирилган кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 3 баравари миқдорида жарима тўлайди.

4. Буюртмачи қуйидаги контракт мажбуриятларига риоя қилмаганлиги ёки уларни тегишли равишда бажармаганлиги учун бош пудратчи олдида қуйидагича мулкий жавобгар бўлади:

тегишли назорат органлари ва ташкилотларининг мазкур Низомнинг III бўлими 10-бандида кўзда тутилган тегишли ишларни амалга ошириш учун рухсат берганлиги тўғрисидаги ҳужжатларни кечиктирганлик ва майдоннинг геодезик тақсимоти ҳамда қурилиш майдонига бириктирилган ҳудудда ушбу майдоннинг пунктлари ва белгиларини топширишни кечиктирганлик учун — ҳар бир кечиктирилган кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима;

ускуналар, материаллар ва буюмларни монтаж қилиш учун, шунингдек, ускуналарни монтаж қилиш учун зарур бўлган материаллар ва буюмларни топшириш муддатларини бузганлик учун — ўз муддатида топширилмаган ускуна материаллар, алоҳида буюмлар қийматининг 1 фоизидан 4 фоизигача миқдордаги жарима;

монтаж қилиш учун нокомплект ускуна топширганлик учун, агар нокомплектлилик ушбу ускунани монтаж қилишга тўсқинлик қилса, топширилган нокомплект ускуна қийматининг (етишмаётган қисмлар (деталлар) қийматини ҳам қўшган ҳолда) 5 фоизи миқдоридаги жарима;

қурилаётган объект бўйича тузилган контрактга қўшимча битим тайёрлаш учун қайта тасдиқланган лойиҳа-смета ҳужжатларини топширишни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима;

қурилишни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ тегишли ташкилотларнинг мавжуд сув, газ, буғ, иссиқлик, электр энергияси манбаларидан фойдаланиш учун уларга улаш ҳуқуқини берувчи рухсат тўғрисидаги ҳужжатларни ишлар бошлангунгача ва камида бир ой олдин топширишни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима;

бузилиши лозим бўлган биноларни топширишни ва қурилиш майдонларидан магистрал электр узатиш линияларини темир йўлларни, ер ости тармоқлари ва коммуникацияларни ҳамда қурилиш майдонига ажратилган жойдаги қурилишга халақит берувчи бошқа муҳандислик иншоотларини кўчириш учун рухсатномаларни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима;

қурилиши тугалланган объектни, унинг алоҳида навбатини, ишга тушириш комплексини, маҳсулот ишлаб чиқариш ёки хизмат кўрсатиш учун тайёрлаб қўйилган бинони, иншоотни қабул қилиб олишни бошлашни бош пудратчининг уларни топшириш тўғрисидаги хабарини олган кундан бошлаб 5 кундан ортиқ кечиктирганлик учун кечиктирилган ҳар бир кун учун базавий шартнома нархларнинг 0,05 фоизи миқдоридаги пеня, аммо у кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 5 бараваридан кам бўлмаслиги керак;

консервация, қилинган ёки қурилиши тўхтатилган қурилиш объектлари ва уларнинг таркибига кирувчи бинолар ва иншоотлар, моддий бойликларни қабул қилишни кечиктирганлик ва бош пудратчи томонидан бажарилган қурилиш-монтаж ишлари учун ҳисоб-китобларни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун шартномавий нархларнинг 0,05 фоизи миқдорида пеня, аммо у кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 5 бараваридан кам бўлмаслиги керак;

қурилиш учун контракт тузилган кундан бошлаб маблағ билан таъминлашни 15 кундан ортиқ кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима тўланади.

5. Бош пудратчининг контракт бўйича мажбуриятларни бузганлик учун буюртмачи олдидаги мулкий жавобгарлиги турлари:

объект, унинг навбати, ишга тушириш комплекси, маҳсулот ишлаб чиқариш ёки хизмат кўрсатиш учун тайёрлаб қўйилган бино, иншоот қурилишини ўз вақтида тугалламаганлиги учун—кечиктирилган ҳар бир кун учун базавий нархларнинг 0,05 фоизи миқдоридаги пеня, аммо у буюртмачига топширгунгача кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 15 бараваридан ошмаслиги керак;

буюртмачи билан тузилган контракт бўйича монтаж ва бошқа ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан амалга ошириладиган ускуналарни монтаж қилиш майдонларини топшириш муддатларини бузганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун (базавий смета нархлари бўйича) ускуна қийматининг 0,03 фоизи миқдоридаги пеня, аммо у кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 5 бараваридан кўп бўлмаслиги керак;

лойиҳа-смета ҳужжатлари асосида пудрат контрактига алоҳида шартларда белгиланган ерларни қайта унумдор қилиш бўйича ишларнинг муддатларини ва ҳажмларини бузганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима;

бош пудратчи томонидан ишлар ва конструкцияларда йўл қўйилган ва буюртмачининг муаллифлик назорати билан, назоратчи органлар томонидан қурилиш жараёнида ва оралиқ қабул қилиш пайтларида аниқланган чала ишлар ва камчиликларни, уларни бартараф қилиш мақсадида кўпи билан хар бирига белгиланган 30 кун муддатдан кечиктирганлик учун — кечиктирган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдоридаги жарима.

Агар пудратчи томонлар белгилаган муддатда камчиликларни бартараф этмаган бўлса, буюртмачи ёки фойдаланувчи ташкилот камчиликларни ўз кучи билан пудратчи ҳисобидан бартараф этиши мумкин, бунда камчиликларни бартараф этиш бўйича ишлар қийматининг 50 фоизи миқдорида жарима ундирилади.

6. Бош пудратчи қуриб битказилган объектлар ва қурилиш ҳамда монтаж ишларини далолатнома билан буюртмачига тўлиқ топширгандан сўнг контракт ёки унга алоҳида шартларда кўрсатилган кафолат муддатлари ичида камчиликларни ўз ҳисобидан бартараф этиш керак.

7. Бажарилган ишлар, иккинчи томонга берилган (сотилган) материаллар учун ёки кўрсатилган хизматлар учун тўловлар банк тизимларида белгиланган муддатлардан кечиктирилган ҳолларда айбдор томон иккинчи томонга кечиктирилган ҳар бир кун учун 0,04 фоиз миқдорида пеня тўлайди.

Тўлов ҳужжатларини имзолашни асоссиз равишда тўла ёки қисман рад этиш томоннинг бошқа томон (кредитор) фойдасига тўлов суммасининг 5 фоизи миқдорида жарима тўлашига сабаб бўлади.

8. Қурилиш учун контракт тузиш чоғида томонлар амалдаги қонун ҳужжатлари ва мазкур Низомда белгиланмаган бошқа мажбуриятларни бажармаганлик yчун жавобгарликни, бузилиш учун санкцияларни назарда тутишлари мумкин.

9. Контракт бўйича мажбуриятларни бажармаганлик учун мазкур Низомда назарда тутилган санкциялардан ташқари контрактни бузган томон иккинчи томонга жарима, пеня тўлаш билан қопланмаган харажатларда, мулкнинг йўқолиши ёки шикастланишида ифодаланган суммада ҳақиқий зарарларнинг ўрнини тўлдиради.

10. Жарима, пеняни тўлаш, шунингдек, мажбуриятларни бажармаганлиги ёки лозим даражада ижро этмаганлиги учун зарарларнинг ўрнини тўлдириш томонларни натурадаги мажбуриятларни бажаришдан озод қилмайди, амалдаги қонунчиликда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.

1. Мазкур Низом объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда инвестиция жараёни қатнашчилари тўғрисидаги ўзаро ташкилий-иқтисодий ва ҳуқуқий муносабатларни тартибга солади.

2. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш усули фойдаланиш, хизмат кўрсатиш учун топширишга тайёрлаб қўйилган объектларнинг инвестиция жараёнининг барча босқичларини бошқариш функцияларини бир ташкилий тузилмада тўплаш асосида қурилишини таъминлашни назарда тутади ва у тайёр қурилиш маҳсулоти (лойиҳалаш-қурилиш-монтаж ишларини бажариш, шу жумладан, қурилишларни технологик ва муҳандислик ускуналари билан бутлаш-фойдаланишга топшириш) яратишнинг ягона узлуксиз комплекс жараёни сифатида амалга оширилади.

Қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги Низом ва мазкур Низом асосида тузиладиган фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш контракти объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда инвестиция жараёни қатнашчилари ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг асоси ҳисобланади.

3. Қуйидагилар объектларни фойдаланишига тайёр ҳолда қуришдаги инвестиция жараёни қатнашчилари ҳисобланадилар:

бундан буён «буюртмачи» деб аталадиган объектлар қурилиши бўйича буюртмачилар (мулкчилик шаклидан қатъий назар) — вазирликлар, идоралар, корпорациялар, концернлар, уюшмалар, корхоналар, бирлашмалар, жамоат ташкилотлари, хорижий инвесторлар;

бундан буён «бош пудратчилар» деб аталадиган бош пудратчи ташкилотлар (мулкчилик шаклидан қатъи назар) — қурилиш корпорациялари, концернлар, уюшмалар, трестлар лойиҳа-саноат-қурилиш (лойиҳа-қурилиш), воситачи ташкилотлар ва фирмалар.

Бош пудратчи буюртмачи олдида инвестиция даврининг барча босқичларидаги ишлар комплексини амалга ошириш бўйича контрактнинг бажарилиши учун иқтисодий жавобгардир;

бундан буён «субпудратчилар» деб аталадиган, лойиҳаларда назарда тутилган махсус иш турларини бажариш учун контракт асосида жалб қилинган (мулкчилик шаклидан қатъий назар) субпудратчи қурилиш ташкилотлари, ихтисослаштирилган қурилиш, қурилиш-монтаж, ишга тушириш-созлаш ташкилотлари ва бошқа ташкилотлар.

Субпудратчи бош пудратчи олдида субпудрат контрактида келишилган ишларнинг ўз вақтида ва сифатли бажарилиши учун иқтисодий жавобгардир.

4. Объектни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш учун пудрат контракти буюртмачи билан бош пудратчи ўртасида тузилади, амалдаги норматив ҳужжатларга мувофиқ «лойиҳалаш — қуриш, монтаж ва махсус қурилиш ишлари», ускуналарни етказиб бериш ва монтаж қилиш шунингдек, маҳсулот чиқариш билан ишга тушириш-созлаш ишлари жараёнининг бажарилишини назарда тутади.

5. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш чoғидaги инвестиция жараёни қатнашчиларининг ўзаро муносабатлари капитал қурилиш соҳасидаги амалдаги норматив ҳужжатлар, қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги Низом, шунингдек, мазкур Низом билан тартибга солинади.

1. Уй-жойларни ва бошқа ижтимоий объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришга ўтиш инвестиция жараёни қатнашчиларининг фаолияти тузилиши ва вазифаси жиҳатидан қайта қурилиши лозим. Бундай ҳолларда инвестиция жараёнини бошқариш самарадорлигини ошириш мақсадида:

пудратчи ташкилотларда буюртмачи хизматларини ва шаҳарларда ягона буюртмачи хизматларни барпо этиш ҳамда ушбу хизматлар ихтиёрида ҳокимликлар, корхоналар ва ташкилотларнинг режаларида назарда тутилган уй-жойлар ва ижтимоий объектлар қурилиши учун ажратилган капитал мaблaғлapни жамлашни;

бошқарувнинг ташкилий шакллари — лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқишдан бошлаб фойдаланишга топшириш ёки хизмат кўрсатиш учун тайёрлаб қўйилган объектларни буюртмачиларга топширишгача бўлган барча жараёнларни мустақил равишда амалга ошира оладиган лойиҳа-саноат-қурилиш (лойиҳалаш-қуриш) бирлашмаларини ташкил этишни;

моддий-техника таъминоти ва қурилишни технологик асбоб-ускуналар билан бутлаш ва бозор шароитларига мослаштирилган бошқа тизимларни яратишни таъминлаш зарур.

2. Ўтказиш қувурли, темир йўл, автомобиль транспорти, алоқа, энергетика, сув хўжалиги қурилиш объектларини фойдаланишга тайёр ҳолда қуришга ўтиш тармоқнинг пудратчи ва бошқа ташкилотларини шу усулда ишлашга ўтказиш асосида тармоқ принципи бўйича амалга оширилади. Танлаб олинган кўламга кўра пудратнинг янги турига ихтисослаштирилган қурилиш бирлашмалари, лойиҳалаш-қуриш бирлашмалари, қурилиш-монтаж (ихтисослаштирилган) трестлари ва бошқалар ўтказилиши мумкин. Шу билан бир вақтда тармоқ (корхона, бирлашма)нинг инвестиция жараёни қатнашчилари фаолиятини ташкилий тузилиши ва вазифаси жиҳатдан қайта қуриш, шунингдек, манфаатдор ҳокимликлар иштирокида ўзларига қарашли ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорлик қилиш масалаларини тартибга солиш амалга оширилади.

1. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш тизими асосий вазифаларни буюртмачилар ва бош пудратчилар ўртасида қуйидагича тақсимлашни назарда тутади.

Буюртмачилар:

бош пудратчиларга микрорайонлар, кварталлар, шаҳарсозлик комплекслари, посёлкалар ва қишлоқ аҳоли яшаш жойлари қурилишининг тасдиқланган лойиҳаларини, ишлаб чиқариш мақсадларидаги объектлар ҳамда уй-жой-хўжалик объектлари ва алоҳида бинолар, иншоотлар қурилишининг базавий нархларда тасдиқланган техник-иқтисодий ҳисоб-китобларини тақдим этадилар;

фойдаланувчи ташкилотлар билан биргаликда хом ашё, материаллар, ёқилғи-энергетика ресурсларини ўз вақтида етказиб беришни, амалдаги норматив ҳужжатларда назарда тутилган ишга тушириш-созлаш ишларини амалга оширишда зарур бўлган фойдаланувчи кадрларни қабул қилиш ва тўлдиришни таъминлайдилар. Зарур бўлган ҳолларда кўрсатиб ўтилган кадрларни келишилган муддатларга бош пудратчи (субпудратчи) ташкилотлар таркибига берадилар;

бош пудратчидан қурилиши тугалланган объектларни қабул қилиб олишни таъминлайдилар ва қабул қилиб олинган объектларни фойдаланувчи ташкилотлар балансига топширишни амалга оширадилар, шунингдек, тугалланган қурилишлар бўйича ҳисоб-китобларни бажарадилар.

Бош пудратчилар:

ўз кучлари билан ёки ташқи лойиҳа-қидирув ташкилотлари билан шартнома бўйича ишчи лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқишни таъминлайдилар. Ишчи ҳужжатларни технологик изчилликни вa қурилишнинг аниқ шартларини ҳисобга олувчи ҳажмларда ва муддатларда мустақил топширишни амалга оширадилар;

қурилиш-монтаж ва махсус қурилиш ишларининг ўз вақтида ва сифатли бажарилишини, қурилишларни технологик ва материаллар билан бутлашни таъминлайдилар, объектни фойдаланишга топшириш учун зарур бўлган ишга тушириш-созлаш ишларини амалга оширадилар;

буюртмачига объектни тасдиқланган лойиҳа ва контрактда келишиб олинган талабларга мувофиқ контракт мажбуриятлари билан белгиланган муддатларда топширишни таъминлайдилар.

2. Буюртмачи, бош пудратчи ва субпудратчи томонидан бажариладиган ҳар бир функция бўйича вазифаларни аниқ тақсимлаш тегишли пудрат ва субпудрат контрактларини тузиш чоғида қурилишнинг аниқ шароитларига қараб аниқлаштирилади.

1. Буюртмачи бош пудратчи билан объектни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш юзасидан контракт тузади.

2. Контракт киритилган ишларнинг қиймати қурилишдаги шартномавий нархларни белгилаш Тартибига мувофиқ аниқланадиган шартномавий нарх бўйича қабул қилинади.

3. Фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни амалга ошираётган бош пудратчи лойиҳа ва сметаларда белгиланган эҳтиёжларга мувофиқ моддий-техника ресурслари, ускуналар билан таъминлашни ташкил этади.

Қурилишларни технологик асбоб-ускуналар, буюмлар ва материаллар билан бутлаш қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги Низомда (II қисмнинг 4-банди — фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш контракти ва II қисмнинг 6-банди — материаллар етказиб берувчи заводлар билан контрактлар) белгиланган тартибга мувофиқ амалга оширилади.

Ускуналарни етказиб бериш муддатлари бош пудратчи томонидан қурилишнинг бошқа қатнашчилари ва бутловчи ташкилотлар билан келишилган ҳолда қурилиш-монтаж ишларини бажариш жадвалига мувофиқ амалга оширилади.

4. Бош пудратчи объектларни фойдаланишга топширишни таъминлаш учун ишга тушириш-созлаш ишлари бўйича контракт тузади. Ишга тушириш-созлаш ишларининг қиймати алоҳида смета билан аниқланади ва асосий фаолият маблағлари ҳисобидан буюртмачи томонидан тўланади.

1. Бош пудратчининг объектни буюртмачига фойдаланишга тайёр ҳолда кўриб топширгунгача қилган харажатлари бош пудратчининг маблағлари, буюртмачининг аванслари ёки банкларнинг кредитлари ҳисобига қопланади.

Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни мaблaғ билан таъминлаш белгиланган тартибда, норматив муддатлар доирасида, қурилишни ташкил этиш лойиҳасига тўла мувофиқ равишда бутун давр давомида амалга оширилади.

Пудратчига фойдаланишга тайёр ҳолда қуришга берилган банк кредити учун фоизлар тўлашга маблағлар қурилишнинг норматив муддатларидан келиб чиққан ҳолда шартнома нархида назарда тутилади. қурилишнинг норматив муддати бузилганда оширилган фоизлар айбдор томоннинг ҳисобидан тўланади.

Агар буюртмачида мaблaғлap бўлса, бош пудратчи банк кредитларидан фойдаланмаслиги ҳам мумкин.

2. Буюртмачи бош пудратчи билан маҳсулот ишлаб чиқариш ёки хизмат кўрсатишга тайёрлаб қуйилган, қурилиши тугалланган объектни далолатнома бўйича қабул қилиб олгандан сўнг шартнома нархлари бўйича ҳисоб-китоб қилишни амалга оширади.

Бош пудратчи субпудратчи билан узил-кесил ҳисоб-китобларни у шартнома нархлари белгиланадиган тегишли иш турлари комплексларини ниҳоясига етказганидан сўнг амалга оширади.

3. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда ниҳоясига етказилмаган қурилишлар бўйича сарф-харажатлар объект фойдаланишга топширилгунга қадар бош пудратчи балансида бўлади.

4. Фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда бош пудратчи томонидан бажариладиган фаолиятнинг барча турлари бўйича ҳисоб-китоб ва ҳисобот «Ўзистиқболстат» давлат қўмитаси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.

1. Мазкур тартиб Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги мулкчиликнинг барча шаклларидаги корхоналар ва ташкилотлар томонидан қурилиш маҳсулотига шартномавий нархларни шакллантиришда ягона услуб таъминлаш учун мўлжалланган.

2. Шартномавий нархлар бозорда вужудга келаётган шарт-шароитларни, материаллар, қўлланиладиган машина ва механизмлар қийматнинг ўзгаришини, пудратчи ташкилотнинг ишлаб чиқаришни кенгайтириши учун зарур бўлган даромад олишини таъминлашни ҳисобга олган ҳолда шакллантирилади.

3. Буюртмачи ва пудратчининг қарорига мувофиқ қурилиш маҳсулотига шартномавий нархларнинг қуйидаги икки хили қўлланилиши мумкин:

бутун қурилиш даврида ўзгармайдиган қатъи ёки узил-кесил шартномавий нарх; нархларнинг бундай хили техник жиҳатдан мураккаб бўлмаган, қурилиш муддати бир йилдан ошмайдиган объектлар учун тавсия этилади. Бундай нархлар таркибида аҳдлашувчи томонлар ҳисоблаб чиққан ва келишиб олган, олдиндан белгиланадиган тузатиш, индекс ва коэффициентлар қўллаш йўли билан пудратчининг хўжалик таваккаллигини қоплашни таъминлайдиган маблағлар ҳисобга олиниши мумкин;

қурилишда фойдаланиладиган материаллар нархининг, меҳнатга ҳақ тўлаш шартларининг ўзгариши, шартномавий нархда ҳисобга олинмаган бошқа харажатларнинг юзага келиши муносабати билан қурилиш жараёни давомида контракт шартларига биноан аниқланадиган эркин келишилган нархлар.

Эркин нархлар контракт бўйича томонлар белгилаб қўйган чекланган даражага эга бўлиши мумкин. Контрактга мувофиқ чекланган даражани оширмасдан қурилиш жараёнида пудратчининг асословчи ҳужжатлари асосида нарх аниқлаштирилади.

Бозор муносабатлари шаклланишининг дастлабки даврида, пулнинг қадрсизланиши кучайиб бораётганлигини ва лойиҳалашнинг биринчи босқичида қурилишнинг узил-кесил қийматини аниқлашнинг иложи йўқлигини ҳисобга олган ҳолда, техник жиҳатдан мураккаб объектлар учун қурилиш маҳсулотининг эркин келишилган нархларини қўллаш тавсия этилади.

4. Қурилиш маҳсулотига шартномавий нархларни бутун қурилишга объектлар бўйича шартномавий нархлар асосида шакллантириш мақсадга мувофиқдир. Айрим ҳолларда, махсус қурилиш шароитларида шартномавий нархларни тегишли иш ҳажмларига локал сметалар бўйича белгилашга йўл қўйилади.

5. Қурилиш маҳсулотига шартномавий нархлар капитал қурилиш, қайта қуриш, модернизация, асосли тузатиш учун контракт тузилаётганда буюртмани ва пудратчи томонидан ўзаро тенг асосда белгиланади ҳамда смета қийматининг базавий даражаси, меҳнат ва материал ресурсларининг, машина ва механизмлар машина-соатининг смета-меъёрий харажатлари ва пудрат ташкилотларининг бозор муносабатлари билан юзага келган қўшимча сарфларидан шаклланади.

6. Қурилиш смета қийматининг базавий даражаси смета меъёрлари ва баҳоларини Ўзбекистон Республикасида қурилиш ишлари шарт-шароитлари учун қўллашнинг умумий қоидалари (СНиР-91 Уз) ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 12 мартдаги 126-сон қарорига мувофиқ белгиланади. 1994 йил 1 январгача смета қийматининг базавий даражасини 1984 йилги нархларда, тасдиқланган тармоқ индекслари бўйича 1991 йилги нархларга қайта ҳисоблаган ҳолда, белгилашга рухсат этилади.

Бозор муносабатлари шаклланиши билан юзага келган пудрат ташкилотларининг базавий қийматидан ортиқча қуйидаги қўшимча сарф-харажатлари (компенсациялар) йиғма смета ҳисоб-китоби бўйича ҳисобга олинади:

қурилишда банд бўлган ишчилар иш ҳақининг Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармонига биноан жорий йилга белгиланган энг кам иш ҳақи миқдори билан 1991 йилги нархлардаги энг кам иш ҳақи миқдори орасидаги фарқ сифатида аниқланган кўпайиши. Бу фарқга ижтимоий суғурта ажратмалари қўшиб ҳисобланади. Аҳолини иш билан таъминлашга кўмаклашиш жамғармасига ажратмалар асосий иш ҳақининг кўпайишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади;

смета меъёрлари назарда тутилган 1991 йилги нархларга нисбатан эркин (бозор) нархларда сотиб олинадиган материал ресурсларининг қимматлашуви.

Пудрат контракти тузилаётган пайтда асосий материаллар ва конструкцияларнинг қийматини белгилаб қўйиш тавсия этилади. Кўрсатилган қийматдан ошириш фақат буюртмачи билан келишилган ҳолда амалга оширилиши мумкин;

қурилиш машиналари ва механизмларидан фойдаланиш қийматининг 1991 йилги базавий нарх билан жорий режа ҳисобланган нархлардаги ҳақиқий қиймат орасидаги фарқ сифатида аниқланган қимматлашуви;

Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 12 мартдаги 126-сон қapoри билан қабул қилинган базавий даражага нисбатан қўшимча харажатларнинг кўпайиши;

уй-жой-коммунал хўжалиги зарарларини қоплашга, белгиланган меъёрлар билан қопланмайдиган ижтимоий соҳа объектларини, кашшофлар лагерларини, бошқаларни сақлашга харажатлар;

вақтинчалик бинолар ва иншоотларга қўшимча харажатлар;

қурилиш-монтаж ишлари иш даврида олиб борилгандаги қўшимча харажатлар;

банк кредити учун йиғма смета ҳисоб-китобида назарда тутилганидан ортиқча миқдордаги тўлов. Объект имтиёзли кредит ҳисобидан қурилганда тўлов имтиёзли фоиз миқдорида қабул қилинади, тижорат кредити ҳисобидан қурилганда эса кредит тўлови томонларнинг келишувига кўра қопланади;

узлуксиз меҳнат стажи учун қўшимча таътилларга ҳақ тўлаш;

кўп йил ишлаганлиги учун мукофотлар;

истеъмолга йўналтириладиган маблағлар таркиби тўғрисидаги йўриқномада назарда тутилган Меҳнат ҳақи фондига кирувчи қўшимча ҳақнинг бошқа турлари;

пудрат ташкилотларининг маҳсулот (ишлар, хизматлар)нинг таннархига киритиладиган маҳсулот (ишлар, хизматлар) ишлаб чиқариш ва сотиш бўйича харажатлар тўғрисидаги Низомга ҳамда ҳукумат ва иқтисодий идоралар томонидан қабул қилинадиган қарорларга мувофиқ бошқа харажатлар;

томонларнинг келишувига кўра қурилиш маҳсулотига белгиланадиган шартномавий нархлар таркибида ҳисобга олинадиган бошқа харажатлар.

Юқорида кўрсатиб ўтилган қўшимча харажатлар қўшимча харажатларни, режадаги жамғарма ва лимитланган харажатларни қўшмасдан аниқланади.

Қурилиш маҳсулоти эркин нархидан ҳамда қурилиш қиймати йиғма смета ҳисоб-китоби йиғиндисидан сўнг қўшимча қийматга солинадиган солиқ тўлаш бўйича харажатларни қоплашга сарфланадиган мaблaғлap кўрсатилади.

7. Томонларнинг келишувига кўра шартномавий нарх таркибида қопланадиган қуйидаги харажатлар янгидан ишлаб чиқилаётган смета ҳужжатларига киритилмайди, илгари ишлаб чиқилганидан чиқариб ташланади:

электр энергияси қийматидаги фарқи;

тилоғоч қўллаш билан бoғлиқ қўшимча харажатлар;

уюшган ҳолда ишчилар олишга харажатлар;

объектларни ишга туширганлик учун мукофотлашга маблағлар;

Меҳнатга ҳақ тўлашнинг ишбай усулини қўллаш билан боғлиқ харажатлар;

алюминий, зангламайдиган пўлатдан ва бошқалардан тайёрланган металл конструкцияларни сотиш нархидаги фарқ учун қўшимча ҳақ;

ишларнинг кўчма хусусиятига харажатлар;

«Ўздеҳқончиликқурилиш» ва «Ўзколхозқурилиш» бирлашмалари учун қурилиш-монтаж ишларининг смета қийматига қўлланиладиган тузатишлар билан боғлиқ маблағлар.

8. Бозор муносабатлари шароитларида нарх белгилаш омилларининг нобарқарорлигини ҳисобга олиб, контрактнинг алоҳида шартларида қуйидаги мазмундаги бандни назарда тутиш тавсия этилади: «Бажарилган» қурилиш-монтаж ва таъмирлаш-қуриш ишлари учун ҳисоб-китоблар асословчи ҳужжатлар (маҳсулот етказиб берувчиларнинг счётлари, тўлов ҳужжатлари билан етказиб бериш шартномалари, заводнинг калькуляциялари ва бошқалар) тақдим этилганда хамда нарх белгилашни тартибга солувчи кейинги чиққан қонун ва норматив ҳужжатларни ҳисобга олган ҳолда ҳақиқатда қилинган харажатлар бўйича амалга оширилади.

9. Қурилиш маҳсулотига эркин (шартномавий) нархларни белгилашнинг мазкур тартибини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қурилиш ва асосли тузатишни амалга ошираётган, идоравий бўйсунишидан ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, барча ташкилотлар томонидан қўлланилиши тавсия этилади,

10. Шартномавий нархларни ҳисоблашни «УзНИИПградостроительство» институти томонидан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикаси Давлат қурилиш ишлари қўмитаси томонидан тасдиқланган бозор муносабатлари шароитларида қурилиш смета қийматини аниқлашда компенсацияларни ҳисоблашга доир методик қўлланма бўйича амалга ошириш тавсия этилади.

Банк муассасаси ҳисобига капитал маблағ ажратишда корхоналар ва ташкилотларга, уларнинг капитал қурилиш бўйича режаларни бажаришига ҳамда ҳисоб-китоб ва ҳисоботнинг аҳволига қараб табақалаштирилган ёндашув таъминланади:

1. Ишга тушириш муддатлари тугаган қурилиш ва объектларга банк томонидан кредит бериш, буюртмачи ва пудратчи томонидан банкка объектни жорий йилда фойдаланишга топширишни таъминлаш бўйича тадбирлар тақдим этилганда, оширилган (25 пунктгача) фоизларда амалга оширилади.

Ишга тушириш муддати қайта узайтирилганда банк объектини кредит билан таъминлашни тўхтатади ва берилган кредитларни муддатидан олдин қайтаришни талаб қилади. Бунда ҳисобланган оширилган фоиз ставкалари ишлаб турган корхоналар бўйича унинг ҳисоб счётига, янги қурилишлар бўйича эса унинг юқори ташкилотига тақдим қилинади.

Объект қурилишини кредит билан таъминлаш тўхтатилганда берилган қарз ҳам шу тартибда ундириб олинади.

2. Капитал қурилишга берилган кредитлардан мақсадга мувофиқ фойдаланилмаганлиги аниқланган тақдирда банк кредит беришни тўхтатади, мақсадга мувофиқ ишлатилмаган кредитнинг 25 фоизигача жарима ундирган ҳолда, илгари берилган кредитларни қайтариб олади.

3. Назорат ўлчовлари вақтида бажарилган қурилиш-монтаж, лойиҳалаш-қидирув, пармалаш, геологик қидирув, таъмирлаш-қуриш, ишга тушириш-созлаш ишларининг ҳажмлари ва қийматини ошириб кўрсатганлик, шунингдек, шартнома нархларини нотўғри қўллаганлик учун банк таъминланмаган қарзларни ундириб олади ҳамда ошириб кўрсатилган сумманинг 10 фоизи миқдорида жарима солади.

Ишлар пудрат усулида бажарилганда қайд этилган жарима буюртмачидан ва пудратчидан ундириб олинади.

4. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришнинг меъёрий муддатларини бузганлик учун пудратчига нисбатан ушбу тавсияларнинг 1-бандида кўрсатилган санкциялар қўлланилади.

5. Объектлар муддатидан камида 3 ой олдин фойдаланишга топширилганда банк фоиз ставкаларини 3-пунктгача пасайтириши мумкин.

6. Ташкилот қурилишлар ва объектларни фойдаланишга топширишни тезлаштиргани учун банкир унга бошқа хилдаги устунликлар ҳам бериши мумкин.

Фоиз ставкалари, қўлланиладиган санкциялар ва рағбатлантиришлар банк билан хўжалик органи ўртасида тузилган кредит шартномасида назарда тутилади.