0140-03-сон 24.09.2003. Professional sportchilar uchun tavsiya etilgan oʻrtacha kunlik ovqatlanish meʼyorlari (Kurash, erkin kurash, dzyudo, turon, yunon-rim kurashi, karate, sambo, boks va boshqa yakkakurash turlari)

24.09.2003 yildagi 0140-03-son

Рус

Ўзб

O’zb

O‘zb|Рус

ONLINE TRANSLATE

Professional sportchilar uchun tavsiya etilgan oʻrtacha kunlik ovqatlanish meʼyorlari (Kurash, erkin kurash, dzyudo, turon, yunon-rim kurashi, karate, sambo, boks va boshqa yakkakurash turlari)

1-bob. Tushuntirish qismi

2-bob. Professional sportchilarning ovqatlanishini tashkil etish boʻyicha tavsiyalar

Yakkakurash sport faoliyatining jismoniy faollik koeffitsiyentlari (JFK) boʻyicha maʼlumotnoma

Kurash bilan shugʻullanuvchi professional sportchilarning oʻrtacha sutkalik energiya sarfi

Oziq-ovqat mahsulotlarining oʻzaro almashtirilish meʼyorlari

Vitamin-mineral preparatlarini qoʻllash boʻyicha tavsiyalar

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining normativlari, 24.09.2003 yildagi 0140-03-son

Кучга кириш санаси

24.09.2003

Рус

Ўзб

O’zb

O‘zb|Рус

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

normativlari

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Professional sportchilar uchun tavsiya etilgan oʻrtacha kunlik ovqatlanish meʼyorlari (Kurash, erkin kurash, dzyudo, turon, yunon-rim kurashi, karate, sambo, boks va boshqa yakkakurash turlari)

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

1-bob. Tushuntirish qismi

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

1. Zamonaviy sportga xos boʻlgan xususiyatlar — mashgʻulotlar va musobaqalar paytidagi jadal jismoniy yuklamalar, kurashning yuqori asab-emotsional zoʻriqishi, rekord darajadagi sport natijalariga intilishdir. Professional sportda yutuqlarga erishishning eng muhim shartlaridan biri, mashgʻulotlar va kun tartibini toʻgʻri tashkil etish bilan bir qatorda, organizmning energiya sarfi va fiziologik ehtiyojlariga mos keladigan ovqatlanishdir. Chunki ovqatlanish insonning jismoniy va ruhiy holati hamda salomatligini belgilovchi eng muhim omillardan biridir.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Toʻgʻri ovqatlanish yuqori ish qobiliyatini saqlaydi, organizmni atrof-muhitning salbiy taʼsirlaridan himoya qiladi. Shu bilan birga, sportchilar organizmidagi energiya sarfi va modda almashinuvi jarayonlarini oʻrganish boʻyicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, koʻp martalik mashgʻulotlar va oʻta shiddatli musobaqalar sharoitida sportchilar organizmida katta fiziologik va biokimyoviy oʻzgarishlar roʻy beradi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Jismoniy yuklamaning doimiy oʻzgarib turishi modda almashinuvini bir turdan boshqasiga oʻtkazadi: kuch va tezkorlikka asoslangan mashqlarda oqsil almashinuvi ustunlik qilsa, chidamlilikka yoʻnaltirilgan mashqlarda uglevodlar va yogʻlar almashinuvi faollashadi. Shu sababli, Oʻzbekistonning professional sportchilari uchun maxsus ovqatlanish meʼyorlarini ishlab chiqish zarurati paydo boʻldi. Bu meʼyorlar quyidagi omillarni hisobga olishi kerak: energiya sarfi, sportchilar organizmining asosiy oziq moddalarga boʻlgan haqiqiy ehtiyojlari, milliy taomlar xususiyatlari, yosh va jins guruhlar, sport turlari, kasbiy mahorat darajasi hamda issiq iqlim sharoitlari.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

2. Sportchilar uchun toʻgʻri ovqatlanishni taʼminlashning asosi taklif etilgan oʻrtacha kunlik oziq-ovqat meʼyorlariga asoslanib kunlik taomnomani toʻgʻri tuzishdir.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Sport turlari boʻyicha kunlik taomnomani tuzishda quyidagilarni hisobga olish zarur:

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

har bir sport turi va yosh guruhi boʻyicha sportchilarning haqiqiy energiya sarfi hamda har bir taom va mahsulotning energetik qiymati;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

ovqatlanish ratsioniga kiritilgan barcha mahsulotlarning ozuqaviy va biologik qiymati haqidagi maʼlumotlar, shuningdek, mahsulotlar va taomlarga texnologik va issiqlik bilan ishlov berishda ozuqaviy moddalarning oʻrtacha yoʻqolishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

mashgʻulot turlari (mashgʻulotlar, musobaqalar jadalligi) va dam olish kunlari;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

ilovaga muvofiq mahsulotlarning oʻzaro almashtirilish imkoniyatlari;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

yosh sportchilarning shakllangan ovqatlanish odatlari va alohida mahsulotlarni isteʼmol qilishning milliy xususiyatlari;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

3. Professional sportchilarda oʻtkazilgan tadqiqotlar va ilmiy adabiyotlar maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, barcha oʻrganilgan sportchilar guruhlarida yuqori energiya talabi va shunga mos ravishda sportchilar organizmining vitaminlar, biomikroelementlar, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar, mediatorlarga boʻlgan ehtiyojining yuqoriligi hamda tabiiy oziq-ovqat mahsulotlarini tuzatish orqali ularning optimal darajasiga erishib boʻlmasligi tufayli, oziq-ovqat mahsulotlari toʻplami meʼyorlariga biologik faol qoʻshimchalarni (BFQ) kiritish zarurligi aniqlanadi. BFQlar kunlik ratsionning qimmatbaho tarkibiy qismlari boʻlsada, ularning professional sportchilar salomatligini taʼminlashdagi ahamiyati beqiyosdir (4-ilova).

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

2-bob. Professional sportchilarning ovqatlanishini tashkil etish boʻyicha tavsiyalar

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

4. Har bir sportchining antropometrik maʼlumotlari, salomatlik holati, mashgʻulotlar va musobaqalar turlari hamda moddalar almashinuvining kompensator (lipidli), aerob-anaerob (uglevodli) va anaerob-glikolitik shakllari bilan bogʻliq boʻlgan individual parhez yondashuvini hisobga olgan holda, sport tibbiyoti shifokorlari va diyetologlarga quyidagilar tavsiya etiladi:

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

har oyda (musobaqa kunlarida esa har kuni) antropometrik maʼlumotlarni qayd etish va sportchilarda tana vazni indekslarini (TVI) tahlil qilish;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

sportchilarda moddalar almashinuvi holatining biokimyoviy koʻrsatkichlarini muntazam ravishda laboratoriyada tekshirish;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

moddalar almashinuvi holatining biokimyoviy koʻrsatkichlari (oqsil-vitaminli va zarur hollarda uglevod-mineral) natijalariga koʻra, sportchilarga ovqatga qoʻshiladigan BFQ (biologik faol qoʻshimchalar) va vitamin preparatlarini buyurish (4-ilova);

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

5. Shifokor-dietologga quyidagilar tavsiya etiladi:

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

ovqatlanish ratsionlarining ozuqaviy va biologik qiymatini kundalik tahlil qilish hamda ushbu meʼyorlar, mahsulotlarning oʻzaro almashtirilishi jadvallari, mashgʻulotlar va musobaqalar rejimiga muvofiq sportchilarning ovqatlanish ratsioniga tegishli tuzatishlar kiritish.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

har bir sportchiga boʻy-vazn indeksi va mashgʻulotlar shiddatiga muvofiq individual haftalik (musobaqa kunlarida — kunlik) parhez (shu jumladan ichimlik rejimi) koʻrsatmalarini taqdim etish;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

oshxonada sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi chora-tadbirlarga rioya etilishi ustidan doimiy nazorat olib borish.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

1-jadval

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Kurash, erkin kurash, dzyudo, turon, yunon-rum kurashi, karate, sambo, boks va yakkakurashning boshqa turlari bilan shugʻullanuvchi professional sportchilar uchun oʻrtacha kunlik tavsiya etiladigan ovqatlanish meʼyorlari, g/kun

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

T/r	Mahsulot nomi	SUN va 1-2-razryad		XSU	SU
T/r	Mahsulot nomi	erkaklar	ayollar	erkaklar	ayollar
1.	dukkakli mahsulotlar	30,0	25,0	40,0	35,0
2.	bugʻdoy uni	40,0	30,0	50,0	45,0
3.	boshqa un turlari	8,0	5,0	10,0	10,0
4.	guruch	50,0	40,0	70,0	50,0
5.	boshqa yormalar (guruchdan tashqari)	50,0	40,0	60,0	55,0
6.	bugʻdoy noni	265,0	240,0	270,0	250,0
7.	javdar noni	240,0	220,0	250,0	235,0
8.	makaron mahsulotlari	50,0	40,0	55,0	45,0
9.	kartoshka	400,0	300,0	450,0	350,0
10.	karam	200,0	150,0	250,0	225,0
11.	bodring va pomidor	50,0	40,0	70,0	50,0
12.	lavlagi va sabzi	80,0	60,0	100,0	80,0
13.	boshqa sabzavotlar	80,0	60,0	100,0	80,0
14.	poliz ekinlari	120,0	100,0	150,0	120,0
15.	qovoq	80,0	60,0	100,0	100,0
16.	yangi meva va rezavorlar	375,0	325,0	400,0	350,0
17.	quritilgan meva va rezavorlar	100,0	80,0	100,0	100,0
18.	sitrus mevalar	100,0	50,0	100,0	50,0
19.	goʻsht-mol goʻshti	150,0	120,0	160,0	140,0
20.	goʻsht-qoʻy goʻshti	100,0	100,0	100,0	100,0
21.	parranda goʻshti	100,0	80,0	100,0	90,0
22.	kolbasa mahsulotlari	80,0	60,0	100,0	80,0
23.	yangi baliq	100,0	100,0	100,0	100,0
24.	baliq konservalari	80,0	50,0	100,0	100,0
25.	toʻliq yogʻli sut	500,0	500,0	550,0	500,0
26.	qaymoq, slivka	50,0	40,0	60,0	50,0
27.	hayvon yogʻi	70,0	60,0	75,0	70,0
28.	tvorog	100,0	90,0	100,0	100,0
29.	pishloq, brinza	80,0	60,0	100,0	70,0
30.	tuxum, dona	2,0	1,5	2,0	1,5
31.	shakar	85,0	75,0	85,0	80,0
32.	asal	30,0	25,0	40,0	30,0
33.	qandolat mahsulotlari	50,0	50,0	70,0	50,0
34.	margarin	25,0	20,0	30,0	25,0
35.	oʻsimlik yogʻi	50,0	40,0	60,0	45,0
36.	ziravorlar, koʻkatlar	45,0	35,0	50,0	45,0
37.	xamirturush	3,0	3,0	3,0	3,0
38.	yodlangan tuz	15,0	15,0	15,0	15,0
39.	qahva, kakao	3,0	2,5	4,0	3,0
40.	choy	3,0	3,0	3,0	3,0
41.	tabiiy sharbatlar	200,0	200,0	200,0	200,0
42.	tomat pastasi	5,0	5,0	10,0	5,0
43.	biologik faol qoʻshimchalar	25,0	25,0	25,0	25,0
Kaloriyasi, kkal		6557,1	5532,5	7169,0	6344,3

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Izoh: XSU — xalqaro sport ustasi;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

SU — sport ustasi;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

SUN — sport ustasi nomzodi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

1-ilova

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Yakkakurash sport faoliyatining jismoniy faollik koeffitsiyentlari (JFK) boʻyicha maʼlumotnoma

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

T/r	Sport faoliyati turlari	Erkaklar	Ayollar
1.	boks	8,4	8,2
2.	dzyudo, karate, erkin kurash, kurash, sambo, turon, yunon-rim kurashi	8,3	8,1

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

2-ilova

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Kurash bilan shugʻullanuvchi professional sportchilarning oʻrtacha sutkalik energiya sarfi

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

T/r	Professional sport turi	Toifa	Yosh	Jins	Oʻrtacha sutkalik energiya sarfi, kkal
1.	boks	XSU	25 — 35	erkak	7160,0
		XSU	25 — 35	ayol	6340,0
		SU	18 — 24	erkak	7140,0
		SU	18 — 24	ayol	6310,0
		SUN	18 — 24	erkak	6550,0
			18 — 24	ayol	6300,0
			11 — 17	erkak	7100,0
			11 — 17	ayol	6280,0
		1-2-razryad	11 — 17	erkak	7080,0
		1-2-razryad	11 — 17	ayol	6250,0
2.	dzyu-do, karate, erkin kurash, kurash, sambo, turon, yunon-rum kurashi	XSU	25 — 35	erkak	7150,0
		XSU	25 — 35	ayol	6320,0
		SU	18 — 24	erkak	7120,0
		SU	18 — 24	ayol	6310,0
		SUN	18 — 24	erkak	6500,0
			18 — 24	ayol	6480,0
			11 — 17	erkak	7080,0
			11 — 17	ayol	6250,0
		1-2-razryad	11 — 17	erkak	7050,0
		1-2-razryad	11 — 17	ayol	6200,0

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

3-ilova

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Oziq-ovqat mahsulotlarining oʻzaro almashtirilish meʼyorlari

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

T/r	Mahsulot nomi	Almashtirilayotgan mahsulot miqdori	Almashtiriluvchi mahsulot miqdori
1. Non va un-yorma mahsulotlari
1.1	Jaydari undan tayyorlangan javdar yoki bugʻdoy noni:	100
	jaydari undan tayyorlangan javdar yoki bugʻdoy qotirmasi			70
	javdar yoki jaydari bugʻdoy uni			65
	jaydari bugʻdoy unidan oddiy galetlar			70
	qarsildoq nonlar			70
	qarsildoq nonlar			70
	2-navli undan tayyorlangan bugʻdoy noni			80
	makkajoʻxori noni			60
	joʻxori noni			55
1.2	2-navli undan tayyorlangan bugʻdoy noni:	100
	2-navli bugʻdoy qotirmasi			65
	2-navli bugʻdoy uni			70
	2-navli bugʻdoy unidan oddiy galetlar			65
	makkajoʻxori noni			60
	joʻxori noni			55
1.3	1-navli undan tayyorlangan bugʻdoy noni	100
	1-navli bugʻdoy qotirmasi			65
	1-navli bugʻdoy uni			75
	1-navli bugʻdoy unidan oddiy galetlar			30
	yogʻli yaxshilangan galetlar			25
	vafli			20
	“Obi-non” nonlari			60
	“Patir non” non bilan			50
1.4	Javdar yoki kepakli bugʻdoy unidan tayyorlangan quruq non	100
	kepakli undan tayyorlangan javdar yoki bugʻdoy noni			143
	kepakli bugʻdoy unidan oddiy galetlar yoki qarsildoq nonlar bilan			100
1.5	Oʻsimlik yogʻi qoʻshilgan yaxshilangan galetalar	100
	1-navli bugʻdoy unidan tayyorlangan non			400
	1-navli bugʻdoy suxarisi			260
1.6	2-navli bugʻdoy uni	100
	makaron mahsulotlari			100
1.7	1-navli bugʻdoy uni	100
	guruch yoki manna yormasiga			100
1.8	Turli xil yorma	100
	qaynatishni talab qilmaydigan yormalar			100
	tarkibida porsiyaga 2% gacha yogʻ boʻlgan yorma va sabzavotli konsentratlar			100
	yangi kartoshka va sabzavotlar			500
	quritilgan kartoshka, quruq kartoshka pyuresi			100
	guruch	100
	turli xil yorma		100
	manna yorma		100
	makaron mahsulotlari	100
	turli xil yorma		100
	kartoshka		500
2	Goʻsht mahsulotlari
	1-toifali mol goʻshti, qoʻy goʻshti	100
	suyakli goʻsht bloklari		100
	suyaksiz goʻsht bloklari		80
	tozalangan yoki yarim tozalangan parranda goʻshti		120
	normaga kiritilgan goʻsht-sabzavotli konservalar		250
	dudlangan goʻsht mahsulotlari (vetchina, toʻsh goʻshti, ruletlar)		60
	yangi baliq		150
	goʻsht konservalari		75
3	Sut va sut mahsulotlari
	kefir va qatiq		100
	quyultirilgan sut		30
	qaymoq		15
	yogʻli tvorog		30
	eritilgan pishloq		18
4	Sabzavot va mevalar
4.1	yangi sabzavotlar	100
	tuzlangan sabzavotlar		100
	quritilgan sabzavotlar		20
	sabzavot konservalari		50
	salatlar		75
	bosh piyoz	100
	quritilgan piyoz		10
	koʻk piyoz		200
	yangi sarimsoqpiyoz		50
4.2	yangi mevalar	100
	quritilgan mevalar		20
	meva sharbatlari		100
	poliz ekinlari	100
	quritilgan tarvuz		20
	quritilgan qovun		15
	qovoq		100
	yangi mevalar		30

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

4-ilova

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Vitamin-mineral preparatlarini qoʻllash boʻyicha tavsiyalar

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

1. Vitamin preparatlari:

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Dekamevit, aerovit, undevit kabi vitamin komplekslari yoki ularning zamonaviy analoglari kuniga 2-3 marta 1 drajedan yil davomida qabul qilinadi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

A vitamini va beta-karotin immunitet tizimining tabiiy boshqaruvchilari sifatida (sabzi sharbati, treska jigari, hayvon jigari va tarkibida A vitamini boʻlgan barcha mahsulotlar) qoʻllaniladi. Bundan tashqari, ular saraton kasalliklarining oldini oluvchi vositalar hisoblanadi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

PP vitamini — kompleks vitaminlashtirishga qoʻshimcha ravishda lipoat kislota va V5 (kalsiy pantotenat) bilan birgalikda kuniga 2 marta 1 drajedan (5 mg) qabul qilinadi. Musobaqalar davrida qoʻllanilmaydi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

V1 vitamini (tiamin bromid, tiamin xlorid) kompleks vitaminlashtirishga qoʻshimcha ravishda kuniga 1-2 marta 1 tabletkadan (5 mg) qabul qilinadi. Kokarboksilaza bilan almashtirilishi mumkin.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

S vitamini (askorbin kislota) eng koʻp zoʻriqish davrida kuniga 3 mahal 0,25 grammdan qabul qilinadi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

V15 vitamini (kalsiy pangamat) — togʻga chiqishdan bir hafta oldin va togʻda boʻlish davomida kuniga 1 tabletkadan (50 mg) qabul qilinadi. Musobaqa boshlanishidan bir hafta oldin 1-2 tabletkadan, start oldidan 45 daqiqa avval masofaga qarab 2-3 dozada qoʻllaniladi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

E vitamini — gipoksiya sharoitida mashq qilishda kompleks vitaminlashtirishga qoʻshimcha ravishda 100 — 150 mg miqdorida qabul qilinadi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

2. Alohida preparatlar:

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

kaliy orotat kuniga 0,5 g dan va riboksin, afzali inozin kuniga 0,2 g dan 3 oy davomida qabul qilinadi. Agar dori vositalarini qoʻllash musobaqadan 25 — 30 kun oldin boshlansa, mos ravishda 2,0 g kaliy orotat va 0,4 g riboksin-inozin ishlatiladi. Kompleksni qoʻllash musobaqadan 16 kun va undan kamroq vaqt qolganda boshlansa, 1,2 — 2 g kaliy orotat va 0,6 — 0,8 g riboksin-inozin qabul qilish lozim. Musobaqa davrida kuniga 2,0 g kaliy orotat va 1,0 g riboksin-inozin qoʻllash maqsadga muvofiq hisoblanadi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

musobaqadan 5 kun oldin va musobaqa kunlarida anaerob ish bajarilganda, kaliy orotat miqdorini kuniga 2,0 g gacha, riboksin-inozinni esa 1 g gacha oshirish mumkin. Bu preparatlar taʼsirida mushaklarda glikogen toʻplanishi hisobiga organizmning anaerob imkoniyatlarini sezilarli darajada oshiradi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

3. Yuklamalar ortishi davrida qoʻshimcha dori vositalari:

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

energetik preparatlar;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

glutamin kislotasi kuniga 2 marta 1 tabletka (0,5 g); musobaqa kunlari 4 tabletka;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

eng yuqori darajadagi yuklamalar paytida tiklanish jarayonlarini tezlashtirish uchun panangin (yoki asparkam). Musobaqa kunida 6 ta draje;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

kalsiy laktat musobaqa boshlanishidan bir oy oldin va musobaqa kunlari kuniga 3 mahal 0,5 — 1,0 g dan (ammo startdan kamida 1 soat oldin);

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

karnitin kuniga 2 marta 1,0 g dan, eng yuqori yuklamalar davrida kuniga 3 marta 2,0 g dan;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

neoton, kokarboksilaza;

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

sitoxrom C musobaqa oldi davrida 10 — 14 kun davomida 10 — 15 mg miqdorida qoʻllaniladi yoki uni aktovegin bilan almashtirish mumkin. 7 — 14 kun davomida qoʻllanilganda, toʻqimalarga kislorod oʻtkazilishini kuchaytiradi, fosfatlarga boy moddalar almashinuvini oshiradi, sut kislotasining parchalanishini tezlashtiradi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Turli sport turlarida sportchilarda energiya hosil boʻlish manbalari va yoʻllari har xil boʻladi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Misol uchun, suzuvchilar va yengil atletikachilarning 50 metrlik masofasida energiyaning asosiy komponenti kreatinfosfatdir. 100 va 200 metrda asosiy reaksiya glikolizdir. 400, 800 va 1500 metrda anaerob-aerob uglevod resintezi, stayerlarda esa energiya taʼminotining sof aerob manbalari ishlatiladi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Tayyorgarlik siklining tayyorlov va asosiy davrlarida farmatsevtik vositalar bir-biridan keskin farq qilmaydi. Musobaqa oldi va musobaqa davrida yengil atletika va 50 — 200 metr masofaga suzishga ixtisoslashgan sportchilarda kreatinfosfat guruhidagi preparatlar — neoton-karnitin, kreatin, sitoxrom C qoʻllaniladi.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

400 va 800 metrga mildronat kuniga 3 mahal 2-3 kapsuladan 15 — 20 kun davomida qoʻllaniladi. 1500 metrga oksidlanishli fosforlanish jarayonlarini va qon aylanishini yaxshilovchi E vitamini, marinil, essensiale qoʻllaniladi. Bir vaqtning oʻzida koʻpi bilan 5 ta tarkibiy qismni qoʻllash mumkin.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Mashgʻulot kunlarida vitaminlar va preparatlarni yuklama tugagandan soʻng qabul qilish maʼqul, chunki ular organizmda biz koʻzlagan oʻzgarishlarni almashtirmasligi kerak. Ularning vazifasi nafaqat mashgʻulotlarda sarflangan vitaminlar va mikroelementlar zaxirasini toʻldirish, balki organizmning bajarilgan ishdan keyin tezroq tiklanishiga yordam berishdir.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

4. Markaziy asab tizimiga tetiklashtiruvchi taʼsir koʻrsatadigan vositalar.

Ҳужжатга таклиф юбориш

Аудиони тинглаш

Ҳужжат элементидан ҳавола олиш

Bularga oʻsimliklardan olingan tegishli stimulyatorlarning tez meʼyorga kelishi hisobiga ogʻir ishdan soʻng organizmda tiklanish jarayonlarini tezlashtiradigan preparatlar kiradi. Ularga jenshen, limonnik, eleuterokokk, levzeya, zamanixa va arali preparatlari kiradi.