Ушбу Қонуннинг мақсади суд-экспертлик фаолияти соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.

Суд-экспертлик фаолияти тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг суд-экспертлик фаолияти тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

давлат суд эксперти — давлат суд-экспертиза муассасасининг ўз хизмат вазифаларини бажариш тартибида суд экспертизасини ўтказувчи суд эксперти;

иш — суд экспертизаси тайинланган фуқаролик, иқтисодий, жиноят иши (шу жумладан терговга қадар текширув материаллари), маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар, шунингдек тезкор-қидирув фаолияти, хизмат текшируви ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари юзасидан тўпланган ҳужжатлар;

махсус билим — махсус тайёргарликдан ўтиш ва (ёки) касбий малака ёхуд тажриба орқали ўзлаштириладиган ҳамда фан, техника, санъат, ҳунар соҳасидаги назарий билимлар ва амалий кўникмалар мажмуи;

нодавлат суд эксперти — нодавлат суд-экспертиза ташкилотида ёки суд-экспертлик бюросида фаолият юритувчи ва маълум бир экспертиза тури юзасидан суд экспертизасини ўтказувчи суд эксперти;

суд эксперти — хулоса бериш учун махсус билимларга эга бўлган, белгиланган тартибда суд эксперти сифатида жалб қилинган жисмоний шахс;

суд экспертизаси — терговга қадар текширув, фуқаролик, иқтисодий, жиноят, маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш ҳолатларини аниқлашга қаратилган ҳамда суд эксперти томонидан махсус билимлар асосида суд-экспертиза тадқиқотларини ўтказиш ва хулоса беришдан иборат бўлган процессуал ҳаракат;

суд экспертининг малакаси — маълум бир турдаги экспертиза объектларини ўрганиш учун махсус тайёргарликдан ўтиш орқали касбий маълумотга эга бўлган шахс томонидан ўзлаштирилган назарий билимлар, амалий кўникмалар даражаси;

суд-экспертлик тузилмалари — давлат суд-экспертиза муассасаси, нодавлат суд экспертиза ташкилоти, суд экспертлик бюроси, ўз фаолиятининг йўналиши бўйича суд-экспертлик фаолиятини амалга оширувчи илмий ва олий таълим ташкилотлари;

суд экспертининг хулосаси (хулоса) — суд эксперти ёки суд экспертлари комиссияси томонидан тузиладиган ҳамда суд-экспертиза тадқиқотларининг олиб борилишини ва натижаларини акс эттирадиган ёзма ёки электрон ҳужжат;

эксперт фикри — жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланадиган рўйхатга кўра шартнома асосида, шунингдек тезкор-қидирув фаолияти ҳамда хизмат текшируви доирасидаги сўровномаларга мувофиқ суд экспертизаси турлари бўйича суд-экспертиза тадқиқотларининг натижалари акс эттирилган ҳужжат.

Суд-экспертлик фаолиятининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:

фуқаролик, иқтисодий, жиноят (шу жумладан терговга қадар текширув материаллари), маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар бўйича суд экспертизасини ўтказиш;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланадиган рўйхатга кўра шартнома асосида, шунингдек тезкор-қидирув фаолияти ҳамда хизмат текшируви доирасидаги сўровномаларга мувофиқ суд экспертизаси турлари бўйича суд-экспертиза тадқиқотлари ўтказиш;

суд-экспертлик фаолияти соҳасидаги илмий тадқиқотларни ташкил этиш, ўтказиш ва уларнинг самарадорлигини ошириш;

суд экспертизасини илмий-услубий ва ахборот билан таъминлашни ташкил этиш ҳамда амалга ошириш;

суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш бўйича кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ҳамда ҳуқуқий билимларини ошириш;

суд-экспертлик фаолияти соҳасида халқаро ҳамкорлик қилиш.

Қонунийлик, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига риоя этилиши, суд экспертининг мустақиллиги, суд-экспертиза тадқиқотларининг холислиги, ҳар томонламалиги ва тўлиқлиги ҳамда касбий сирни сақлаш суд-экспертлик фаолиятининг асосий принципларидир.

Суд-экспертлик фаолияти Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этилган ҳолда амалга оширилади.

Суд-экспертлик фаолияти Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ҳамда қонунларида назарда тутилган инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига риоя этилган ҳолда амалга оширилади.

Шахснинг эркинлигини вақтинча чеклашга ёки унинг шахсий дахлсизлиги бузилишига сабаб бўлувчи суд-экспертиза тадқиқотлари фақат қонунда белгиланган асослар ва тартибда ўтказилади.

Суд экспертизасини ўтказиш инсоннинг ҳаётига ва соғлиғига хавф туғдирмаслиги, унинг шаъни ва қадр-қимматини камситмаслиги керак.

Ҳар қандай шахс суд-экспертлик фаолияти мобайнида ўз ҳуқуқлари ва эркинликлари бузилганлиги ҳоллари юзасидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилиши мумкин.

Суд эксперти суд экспертизасини ўтказишда суд экспертизасини тайинлаган органдан (шахсдан), тарафлардан ва ишнинг натижасидан манфаатдор бўлган бошқа шахслардан мустақилдир.

Суд эксперти ўзининг махсус билимларига мувофиқ ўтказилган тадқиқотлар натижаларига асосланиб хулоса беради.

Суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс), шунингдек бошқа давлат органлари, юридик ва жисмоний шахслар томонидан тарафлардан бирортасининг ёки ишнинг натижасидан манфаатдор бўлган бошқа шахсларнинг фойдасини кўзлаб хулоса олиш мақсадида суд экспертига таъсир кўрсатилишига йўл қўйилмайди.

Суд экспертига таъсир кўрсатишда айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортилади.

Суд эксперти суд-экспертиза тадқиқотларини (бундан буён матнда тадқиқотлар деб юритилади) холисона, қатъий илмий ва амалий асосда, тегишли ихтисослик доирасида ҳар томонлама ва тўлиқ ҳажмда ўтказади.

Суд экспертининг хулосаси (хулоса) билдирилган фикрларнинг асослилиги ва ишончлилигини умумэътироф этилган илмий ва амалий маълумотлар базасига мувофиқ тадқиқот ўтказиш имкониятини берадиган қоидаларга услубий жиҳатдан асосланиши лозим.

Суд эксперти суд-экспертлик фаолиятини амалга оширишда ўзига маълум бўлиб қолган маълумотларни ошкор қилмаслиги ҳамда улардан шахсий манфаатлари ёки учинчи шахс манфаатлари йўлида фойдаланмаслиги шарт.

Суд эксперти томонидан суд-экспертлик фаолиятини амалга оширишда ўзига маълум бўлиб қолган маълумотларнинг, шунингдек тадқиқотлар натижалари юзасидан берилган хулосаларнинг ошкор қилинишига фақат суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) тегишли рухсатига кўра йўл қўйилади, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар, тадқиқот учун намуналар, бошқа моддий, номоддий (интеллектуал мулк) объектлар, мурдалар ва уларнинг қисмлари, ҳужжатлар, ахборот тизимлари, электрон маълумотлар, электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар ҳамда Интернет жаҳон ахборот тармоғи манбаларида сақланаётган электрон маълумотлар, шунингдек экспертиза ўтказилаётган иш материаллари тадқиқот объектлари бўлиши мумкин. Тадқиқотлар тирик одамга нисбатан ҳам ўтказилади.

Тадқиқотлар ўтказиш ва хулоса бериш учун суд экспертига зарур бўлган тирик одам, мурдалар ва уларнинг қисмлари, ҳайвон, ўсимлик, буюм, материал ёки модданинг хусусиятларини акс эттирувчи объектлар тадқиқот учун намуналардир.

Суд экспертизасини ўтказишда тадқиқот объектлари (тирик одамдан ташқари) тадқиқотни ўтказиш учун қай даражада лозим бўлса, шу даражада шикастланиши (бузилиши) ёки ишлатилиши мумкин. Бунда тадқиқот объектининг қисман шикастланишига (бузилишига) ёки ишлатилишига суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) ёзма ёки электрон шаклдаги рухсати олиниши зарур, бундан тайинланган суд экспертизасининг ўзига хос хусусиятлари объектнинг шикастланишини (бузилишини) ёки ишлатилишини тақозо этадиган ҳоллар мустасно.

Тадқиқот объектларининг суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) ёзма ёки электрон ҳужжат шаклидаги рухсатига кўра ёхуд тайинланган суд экспертизасининг ўзига хос хусусиятлари билан боғлиқ ҳолда шикастланганлиги (бузилганлиги) ёки ишлатилганлиги суд-экспертлик тузилмалари, бошқа корхона, муассаса, ташкилот (бундан буён матнда бошқа ташкилот деб юритилади) ёки суд эксперти томонидан мазкур объектларнинг мулкдорига зарарнинг ўрни қоплаб берилишига сабаб бўлмайди.

Тадқиқот объектлари, агар уларнинг ўлчамлари ва хоссалари имкон берса, ўралган, қадоқланган ва муҳрланган ҳолда суд экспертига топширилиши керак.

Агар тадқиқот объектларининг ўлчамлари ва хоссалари уларни суд экспертига тақдим этиш имконини бермаса, улар сақланаётган жойида кўрикдан ўтказилади.

Кўрикдан ўтказиш суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) томонидан ташкил этилади, унинг мажбурий иштирокида амалга оширилади ва тегишли баённома билан расмийлаштирилади.

Суд экспертизаси тугалланганидан кейин тадқиқот объектлари, агар улар тўла ишлатилган бўлмаса, суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) қайтарилади.

Агар тадқиқот объектларини почта орқали қайтаришнинг имкони бўлмаса, улар суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) томонидан олиб кетилиши шарт.

Суд эксперти сифатида давлат суд эксперти, нодавлат суд эксперти, ўз фаолияти йўналиши бўйича суд-экспертлик фаолиятини амалга оширувчи илмий ва олий таълим ташкилоти ходими ёки бошқа ташкилот ходими ёхуд бошқа жисмоний шахс иштирок этиши мумкин.

Бошқа ташкилот ходими суд экспертизасини уни тайинлаган орган (шахс) томонидан мазкур ташкилотга берилган топшириқни бажариш тартибида ўтказади.

Ишда суд эксперти сифатида иштирок этиш учун жалб этилган бошқа жисмоний шахс суд экспертизасини уни тайинлаган органнинг (шахснинг) топшириғини бажариш тартибида ўтказади.

Белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ва муомала лаёқати чекланган деб топилган шахслар, шунингдек қасддан содир этган жиноятлари учун судланганлик ҳолати тугалланмаган ёки судланганлиги олиб ташланмаган шахслар суд эксперти сифатида жалб этилиши мумкин эмас.

Шахснинг суд эксперти сифатида иштирок этишини истисно этадиган бошқа ҳолатлар ушбу Қонун ва процессуал қонунчиликда назарда тутилади.

Суд эксперти иш ҳолатлари юзасидан тадқиқот ўтказишда фақат ўзига топширилган суд экспертизаси предметига тааллуқли ва хулоса бериш учун аҳамиятга эга бўлган масалалар бўйича иштирок этади.

Терговга қадар текширувни амалга оширувчи органлар, суриштирув, дастлабки тергов органлари, суд ва суд муҳокамасидаги тарафлар суд экспертига фақат унга топширилган суд экспертизаси ва у томонидан берилган хулоса муносабати билан мурожаат этишга ҳақли.

Суд эксперти фақат ўзи берган хулоса ва шахсан ўзи ўтказган тадқиқотлар юзасидан сўроқ қилиниши мумкин.

Суд экспертини у хулоса бергунига қадар сўроқ қилишга йўл қўйилмайди.

Давлат ва нодавлат суд эксперти лавозимини олий маълумотга эга бўлган, муайян суд-эксперт ихтисослиги бўйича тайёргарликдан ўтган ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи тегишли гувоҳномага (сертификатга) эга бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқароси эгаллаши мумкин.

Суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи тегишли гувоҳномага (сертификатга) эга бўлган давлат ва нодавлат суд эксперти томонидан баҳолаш йўналишидаги тадқиқотларни амалга ошириш учун баҳоловчининг малака сертификатига эга бўлиш талаб этилмайди.

Нодавлат суд экспертларининг касбий малакаси даражасини аниқлаш ҳамда уларнинг билимлари ва кўникмаларини мунтазам равишда ошириб боришни таъминлаш мақсадида улар ҳар уч йилда бир маротаба аттестациядан ўтказилади, бундан суд-экспертлик фаолиятини йигирма йилдан ортиқ муддат амалга оширган нодавлат суд экспертлари мустасно.

Суд экспертизасининг муайян тури бўйича суд эксперти сифатида камида беш йиллик иш стажига эга бўлган шахслар ёхуд сўнгги икки йил давомида давлат суд-экспертиза ташкилотларида суд эксперти сифатида узлуксиз ишлаб келаётган шахслар нодавлат суд эксперти бўлиш учун суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи тегишли сертификатни олиш мақсадида қайта тайёрлашдан ўтмасдан имтиҳонга қўйилади.

Суд эксперти сифатида жалб этиладиган ўз фаолият йўналиши бўйича суд-экспертлик фаолиятини амалга оширувчи илмий ва олий таълим ташкилотининг, бошқа ташкилотнинг ходими ва жисмоний шахс олий маълумотга, алоҳида ҳолларда эса ўрта махсус, касб-ҳунар ёки профессионал таълим маълумотига эга бўлиши лозим.

Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботларда қўлланилган усулларнинг илмий жиҳатдан асосланганлиги нуқтаи назаридан суд экспертизасининг камида уч йил иш стажига эга бўлган суд экспертлари томонидан ўтказилишига йўл қўйилади.

Суд экспертларининг давлат реестрига суд-экспертлик тузилмаларининг суд экспертларига доир маълумотлар киритилади, бундан қонунчилик ҳужжатларида давлат суд экспертлари тўғрисидаги маълумотларни ошкор қилишга доир чекловлар назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Суд экспертларининг давлат реестри Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан юритилади.

Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестри Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан юритилади ва унинг расмий веб-сайтига жойлаштирилади. Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестридаги мавжуд ахборот танишиб чиқиш учун очиқ бўлади.

Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестрида қуйидагилар назарда тутилади:

суд-экспертлик тузилмасининг номи ва жойлашган ери (почта манзили);

суд-экспертлик тузилмасида ўтказиладиган суд экспертизасининг турлари ва мавжуд мутахассисликлари;

суд-экспертлик тузилмасининг телефон рақами;

суд-экспертлик тузилмасининг электрон почта манзили ва расмий веб-сайти (мавжуд бўлган тақдирда);

суд-экспертлик тузилмасининг солиқ тўловчининг идентификация рақами (мавжуд бўлган тақдирда);

суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестрига киритилган сана;

суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестридан чиқарилиш асослари ва санаси.

Давлат органларида суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш учун ташкил этилган ихтисослаштирилган муассаса давлат суд-экспертиза муассасасидир.

Давлат органлари ва муассасаларида суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш учун ташкил этилган ихтисослаштирилган экспертиза бўлинмалари суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлиб, улар давлат суд-экспертиза муассасасига тенглаштирилади.

Айни бир хил ихтисосликдаги давлат суд-экспертиза муассасаларида суд экспертизасини ташкил этиш, ўтказиш, давлат суд экспертларини касбий тайёрлаш ва ихтисослаштириш суд-экспертлик амалиётига ягона илмий-услубий ёндашув асосида амалга оширилади.

Давлат суд-экспертиза муассасасида суд экспертизалари ушбу муассаса қайси давлат органи ихтиёрида бўлса, ўша давлат органи томонидан аниқланадиган ва бунинг учун белгиланган хизмат кўрсатиш минтақаларига мувофиқ ўтказилади.

Суд экспертизасини тайинлаган ва давлат суд-экспертиза муассасасининг хизмат кўрсатиш минтақасидан ташқарида жойлашган органлар (шахслар) учун суд экспертизаси, истисно тариқасида, ушбу муассаса томонидан қонунчиликка мувофиқ ўтказилиши мумкин.

Давлат суд-экспертиза муассасалари ўз балансидаги ускуналарни шартнома асосида бошқа суд-экспертлик тузилмаларига тадқиқотлар ўтказиш учун фойдаланишга топшириш ҳуқуқига эга.

Давлат суд-экспертиза муассасалари ихтиёрий равишда аккредитациядан ўтказилади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари қонунчиликка мувофиқ ташкил этилади, қайта ташкил этилади ва тугатилади.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилоти шартнома асосида фуқаролик, иқтисодий, маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар бўйича суд экспертизасини ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари юзасидан тадқиқотларни ўтказишга ихтисослаштирилган ташкилотдир.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилоти фаолиятини ташкил этишда қуйидаги мажбурий шартларга риоя этилиши шарт:

тегишли суд-экспертиза турлари бўйича уларни моддий-техника базаси билан жиҳозлашга нисбатан қўйиладиган Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан белгиланган минимал талабларга мувофиқ ускунага эга бўлиши ёки шундай ускунага эга бўлган суд-экспертлик тузилмалари билан шартнома тузган бўлиши;

фирма номида унинг нодавлат суд-экспертиза ташкилоти эканлиги кўрсатилиши.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари ўз фаолиятини амалга оширишда давлат суд-экспертиза муассасалари билан тенг ҳуқуқларга ва бир хил мажбуриятларга эга бўлади, бундан қонунда назарда тутилган чекловлар мустасно.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари томонидан ўтказиладиган суд экспертизасининг турлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарори билан белгиланади.

Суд эксперти сифатида суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификат олган шахслар Суд экспертларининг давлат реестрига киритилади.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари томонидан суд экспертларининг фуқаролик жавобгарлиги мажбурий суғурта қилинади.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари ва суд-экспертлик бюролари фаолиятини ташкил этиш ҳамда суд экспертларини қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини ва ҳуқуқий билимини ошириш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари ихтиёрий равишда аккредитациядан ўтказилади.

Суд-экспертлик бюроси шартнома асосида фуқаролик, иқтисодий, маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар бўйича суд экспертизасини ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари юзасидан тадқиқотларни ўтказишга ихтисослаштирилган суд-экспертлик фаолиятини якка тартибда амалга ошириш учун суд эксперти томонидан таъсис этилган ташкилотдир.

Суд-экспертлик бюросининг таъсис ҳужжати муассис (суд эксперти) томонидан тасдиқланадиган уставидир.

Суд-экспертлик бюросини ташкил этган суд эксперти унинг раҳбари ҳисобланади.

Суд-экспертлик бюроси раҳбари ёрдамчи ходимларга, шунингдек суд-экспертлик фаолиятни ташкил этиш билан боғлиқ бошқа ходимларга эга бўлиши мумкин.

Суд-экспертлик бюроси нодавлат суд-экспертиза ташкилоти билан тенг ҳуқуқларга ва бир хил мажбуриятларга эга бўлади, бундан қонунда назарда тутилган чекловлар мустасно.

Илмий ва олий таълим ташкилотлари ўз фаолиятининг йўналиши бўйича суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқига эга. Бунда улар Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестрига ўз ихтиёрига кўра киритилади.

Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестрига киритилган илмий ва олий таълим ташкилотларининг тегишли ходимларига нисбатан ҳам суд-экспертизасини ўтказишда суд экспертига нисбатан қўйиладиган касбий ва малакавий талаблар татбиқ этилади ҳамда улар давлат суд экспертлари каби ҳуқуқларга ва мажбуриятларга эга бўлади.

Суд эксперти сифатида иштирок этадиган бошқа ташкилот ходими ёки бошқа жисмоний шахс суд экспертизасини ўтказишда суд экспертлари каби ҳуқуқларга ва мажбуриятларга эга бўлади.

Суд эксперти сифатида иштирок этадиган бошқа ташкилот ходими ёки бошқа жисмоний шахс томонидан ўтказилган суд-экспертиза тадқиқотлари бўйича юзага келган молиявий харажатларнинг ўрни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қарорида белгиланган тартибда қопланади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари ёки таркибида экспертиза бўлинмалари мавжуд бўлган давлат органлари ҳузурида эксперт-малака комиссиялари (бундан буён матнда Малака комиссияси деб юритилади) ташкил этилади.

Малака комиссияси таркибига илмий муассасаларнинг, суд экспертизасини тайинлашга ваколатли бўлган органларнинг ҳамда бошқа ташкилотларнинг ходимлари киритилиши мумкин.

Малака комиссияси ўз аъзоларининг учдан икки қисми ҳозир бўлганда ваколатли ҳисобланади.

Малака комиссияси аъзоларининг ярмидан кўпи қарорни ёқлаб овоз берган тақдирда, қарор қабул қилинган деб ҳисобланади. Овозлар сони тенг бўлиб қолганда, Малака комиссияси раисининг овози ҳал қилувчи ҳисобланади.

Малака комиссияси давлат суд-экспертиза муассасасига ишга қабул қилинган ходимларга муайян суд экспертизаси мутахассисликлари (турлари) бўйича суд экспертизасини мустақил равишда ўтказиш ҳуқуқини бериш, давлат суд экспертлари қўшимча суд экспертизаси мутахассисликлари (турлари) бўйича давлат суд эксперти сифатида аттестациядан ўтганлиги масаласини кўриб чиқади.

Ушбу модданинг бешинчи қисмида назарда тутилганларидан ташқари бевосита суд экспертизаси тайинлашга ваколатли бўлган органларнинг, ходим фаолият юритаётган муассасанинг ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг қуйидаги мазмундаги хусусий ажрими, тақдимномаси, билдирги ва мурожаатлари ҳам Малака комиссияси томонидан кўриб чиқилади:

суд экспертизасини ўтказиш жараёнида суд эксперти томонидан мустақил равишда тадқиқот объектлари тўпланганлиги (бундан қонунчиликда белгиланган ҳоллар мустасно) тўғрисидаги;

ўзбошимчалик билан суд экспертизаси ўтказилганлиги ҳақидаги;

белгиланган тартибни бузган ҳолда суд экспертизасини ўтказиш бошқа шахсга топширилганлиги тўғрисидаги;

қонунчилик ҳужжатларида белгиланган суд экспертизасини ўтказиш муддатлари бузилганлиги ҳақидаги;

тегишли суд экспертизаси мутахассислиги (тури) бўйича суд экспертининг ваколатлари ва малакаси доирасидан четга чиқадиган масалалар, шу жумладан ҳуқуқий саволлар ҳал этилганлиги тўғрисидаги;

давлат суд-экспертиза муассасалари томонидан тақдим этилган тадқиқот материалларини зарур даражада сақлаш чоралари кўрилмаганлиги, уларнинг йўқотилишига ёки бузилишига олиб келинганлиги, шу жумладан иш материалларини сақлаш тартиби бузилганлиги ҳақидаги;

суд экспертининг касб этикаси қоидаларига риоя қилинмаганлиги тўғрисидаги.

Малака комиссиясига киритилган масаланинг ўз исботини топиши ходимнинг қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда интизомий жавобгарликка тортилишига сабаб бўлади.

Малака комиссияси давлат суд эксперти томонидан суд экспертизаларини ўтказиш тартиби қўпол равишда бузилганлиги аниқланган тақдирда унинг суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи гувоҳномасини бекор қилиш масаласини кўриб чиқиши мумкин.

Давлат суд экспертига берилган суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи гувоҳнома бекор қилинган тақдирда, суд эксперти томонидан суд экспертизасининг ушбу мутахассислиги (тури) бўйича суд-экспертизаларини ўтказиш тақиқланади.

Хусусий ажримда, тақдимномада, билдиргида ёки мурожаатда кўрсатилган масалалар Малака комиссияси томонидан ўтказилган ўрганишлар натижасида ўз исботини топган тақдирда, ушбу ҳолат суд экспертининг хулосасига (хулосага) баҳо берилиши масаласини келтириб чиқармайди. Бунда суд экспертизаси тайинлаган орган (шахс) тегишли равишда бу ҳақда хабардор қилинади.

Малака комиссияси қарори устидан давлат суд-экспертиза муассасасининг юқори турувчи органига ёки судга мурожаат қилиниши мумкин.

Малака комиссиясини ташкил этиш ва унинг фаолият юритиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Нодавлат суд эксперти малакасини олишга талабгор бўлган шахсларнинг профессионал даражасини аниқлаш ҳамда уларга суд эксперти малакасини бериш бўйича қарор қабул қилиш, шунингдек уларни даврий аттестациядан ўтказиш, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг тақдимномаларини кўриб чиқиш ҳамда суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатнинг амал қилишини тўхтатиб туриш ва бекор қилиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузурида Эксперт-малака комиссияси (бундан буён матнда Эксперт-малака комиссияси деб юритилади) ташкил этилади.

Эксперт-малака комиссиясининг таркиби суд-экспертлик тузилмаларининг тажрибали суд экспертларидан, олимлардан ҳамда жамоат ташкилотларининг, тегишли вазирликлар ва идораларнинг вакилларидан иборат таркибда шакллантирилади. Бунда ҳар бир ташкилот ҳамда муассасадан бир нафардан ортиқ аъзонинг иштирок этишига йўл қўйилмайди.

Эксперт-малака комиссиясининг таркиби Ўзбекистон Республикаси адлия вазири томонидан тасдиқланади.

Эксперт-малака комиссияси раисининг давлат суд-экспертиза муассасаси вакиллари орасидан тайинланишига йўл қўйилмайди.

Эксперт-малака комиссияси:

малака имтиҳонларини ўтказади ва уларнинг натижаларини тасдиқлайди;

суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификат бериш тўғрисида қарор қабул қилади;

нодавлат суд экспертларининг аттестациядан ўтказилишини ташкил этади;

Суд экспертларининг давлат реестрига киритиш тўғрисидаги аризаларни кўриб чиқади;

жисмоний ва юридик шахсларнинг нодавлат суд экспертлари фаолияти юзасидан келиб тушган мурожаатларини кўриб чиқади;

нодавлат суд экспертларининг қонунга хилоф ҳаракатлари билан боғлиқ ҳолатларни кўриб чиқади;

нодавлат суд экспертининг суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатининг амал қилишини тўхтатиб туриш ҳақида ёки бекор қилиш тўғрисида қарор қабул қилади.

Эксперт-малака комиссиясининг малака имтиҳонларини ўтказиш бўйича йиғилишлари расмий веб-сайтларда реал вақт режимида намойиш этилади.

Эксперт-малака комиссиясининг нодавлат суд экспертларининг қонуний фаолиятига тўсқинлик қилиши ёки аралашиши тақиқланади.

Нодавлат суд экспертларининг суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатини бериш, унинг амал қилишини тўхтатиб туриш ёки бекор қилиш ҳамда Эксперт-малака комиссиясини ташкил этиш ва унинг фаолият юритиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Суд-экспертлик тузилмалари ёки бошқа ташкилот раҳбари қуйидаги ҳуқуқларга эга:

агар мазкур ташкилотда тадқиқотлар ўтказиш учун тегишли мутахассислар ёки зарур моддий-техника базаси ёхуд махсус шарт-шароитлар мавжуд бўлмаса, суд экспертизасини ўтказиш учун тақдим этилган тадқиқот объектларини ва иш материалларини суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарор ёки ажрим ижросини таъминламасдан уч иш куни ичида қайтариш;

суд экспертизасини тайинлаган органдан (шахсдан) суд экспертлари комиссияси таркибига мазкур ташкилотда ишламайдиган шахсларни, шу жумладан бошқа давлатлардан мутахассисларни, агар суд экспертизасини ўтказиш учун уларнинг махсус билимлари зарур бўлса, киритиш тўғрисида илтимос қилиш;

ўзи раҳбарлик қилаётган ташкилотда тадқиқотларнинг тўлиқлигини таъминлаш мақсадида комиссиявий, комплекс суд экспертизаси ўтказилишини ташкил этиш;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ ўтказилиши мумкин бўлган суд экспертизаси турлари бўйича тадқиқотлар ўтказиш ҳақида шартнома тузиш, бундан бошқа ташкилот раҳбари мустасно;

қўйилган масалаларни ҳал этиш учун зарур бўлган тадқиқотларни ўтказишда ўз мутахассислари, кучлари ва воситалари билан кўмаклашиши лозим бўлган ташкилотларга суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарорнинг ёки ажримнинг кўчирма нусхасини юбориш;

жиноят иши (шу жумладан терговга қадар текширув) доирасида суд-экспертиза муассасаларида (ташкилотларида) суд экспертизаси ўтказиш учун сарфланган маблағларни ҳамда ашёвий далилларни сақлаш ва жўнатиш билан боғлиқ харажатларни аниқлаш ҳамда суд экспертизасини тайинлаган органдан (шахсдан) қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ушбу харажатларнинг ўрни қопланиши юзасидан илтимоснома киритиш;

тадқиқот объектлари суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) томонидан қайтариб олинмаган тақдирда, уларни қонунчиликда белгиланган муддат мобайнида ушбу ташкилотда сақлаш;

юқори хавф туғдириши мумкин бўлган объектларнинг мазкур ташкилотга келиб тушиши натижасидаги зарарли оқибатларни (портлаш, ёнғин ва шу кабиларни) бартараф этиш билан боғлиқ харажатларнинг ўрнини қоплашни, агар суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) ушбу объектлар билан муомалада бўлишнинг ўзига маълум бўлган махсус қоидалари тўғрисида раҳбарга хабар бермаган бўлса ёки ушбу объектлар лозим даражада ўралмаган бўлса, талаб қилиш.

Суд-экспертлик тузилмалари ёки бошқа ташкилот раҳбари қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Суд-экспертлик тузилмалари ёки бошқа ташкилот раҳбари:

суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарор, ажрим, адвокатлик сўрови ёки эксперт фикрини бериш тўғрисида мурожаат олинганидан кейин тадқиқотлар ўтказишни мазкур ташкилотнинг қўйилган саволларга жавоб бериш учун талаб қилинадиган кўламда махсус билимларга эга бўлган ходимлари жумласига кирадиган суд экспертига ёки суд экспертлари комиссиясига топшириши;

тадқиқотлар ҳамда уларнинг натижалари ошкор этилмаслиги учун зарур ташкилий ва техник шарт-шароитлар яратиши;

суд экспертига ёки суд экспертлари комиссиясининг ҳар бир аъзосига суд экспертининг ҳуқуқлари ва мажбуриятларини тушунтириши (давлат суд-экспертиза муассасаларининг ходимларига бундай тушунтириш ишга қабул қилиш чоғида берилади);

суд экспертини била туриб ёлғон хулоса берганлиги, терговга қадар текширув, суриштирув ёки дастлабки тергов маълумотларини ва ёпиқ суд мажлиси муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини терговга қадар текширувни амалга оширувчи орган мансабдор шахсининг, суриштирувчининг, терговчининг ёхуд прокурорнинг, суднинг рухсатисиз ошкор қилганлиги, шунингдек хулоса беришни рад этганлиги ёки бу ишдан бўйин товлаганлиги учун жиноий жавобгарлик тўғрисида огоҳлантириши, ундан тегишли тилхат олиши ва мазкур тилхатни суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) хулоса билан бирга юбориши;

ўтказилаётган тадқиқотларнинг тўлиқлиги ва сифати устидан назоратни суд экспертининг мустақиллиги принципини бузмаган ҳолда таъминлаши;

суд экспертизасини ўтказиш муддатини қонунчиликда белгиланган тартибда аниқлаши ва унга риоя этилишини назорат қилиши;

суд экспертига тадқиқотларни ўтказиш учун зарур бўлган шароитларни таъминлаши;

тадқиқот тугаганидан сўнг хулосани, тадқиқот объектларини, агар улар тўла ишлатилган бўлмаса, иш материалларини суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) юбориши шарт.

Суд-экспертлик тузилмаларининг ёки бошқа ташкилот раҳбарининг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Суд-экспертлик тузилмалари ёки бошқа ташкилот раҳбари:

суд экспертизасини ўтказиш учун зарур бўлган қўшимча тадқиқот объектларини суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) қарори ёки ажримисиз талаб қилиб олишга;

мазкур ташкилотда ишламайдиган шахсларни суд экспертизасини ўтказиш учун мустақил равишда жалб этишга;

суд экспертига муайян суд экспертизаси юзасидан тадқиқотлар ўтказиш жараёнини ва фикрлар мазмунини олдиндан белгилаб қўядиган кўрсатмалар беришга ҳақли эмас.

Суд эксперти қуйидаги ҳуқуқларга эга:

қонунчиликда белгиланган тартибда суд экспертизаси предметига оид иш материаллари билан танишиш, улардан зарур маълумотларни ёзиб олиш ёки кўчирма нусхалар олиш;

суд экспертизасини ўтказиш учун зарур бўлган қўшимча материаллар ва тадқиқот объектлари тақдим этилиши ҳақида илтимосномалар бериш;

агар тадқиқотлар ўтказиш ва хулоса бериш учун зарур бўлса, тегишли суд-экспертиза ташкилоти (муассасаси) раҳбарига суд экспертизасини ўтказишга бошқа экспертлар ва мутахассисларни жалб этиш ҳақида илтимоснома киритиш;

тергов ҳаракатлари ўтказилаётганда суриштирувчининг, терговчининг, прокурорнинг рухсати билан ҳозир бўлиш ва шу тергов ҳаракатларида иштирок этувчи шахсларга суд экспертизасининг предметига оид саволлар бериш;

суд муҳокамасида суд экспертизаси предметига оид далилларни текширишда иштирок этиш ва сўроқ қилинаётган шахсларга суднинг рухсати билан саволлар бериш;

ашёвий, ёзма, рақамли далиллар ва ҳужжатларни кўздан кечириш;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари асосида шартномага мувофиқ тадқиқотлар ўтказиш;

кўздан кечириш натижалари юзасидан экспертиза тайинлаган терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов ёки суд органларидан тадқиқотлар учун аҳамиятли бўлган баённомаларни сўраб олиш;

суд экспертизасини ўтказиш жараёнида заруратга қараб ўз хавфсизлиги таъминланишини ҳимоя қилишни таъминловчи давлат органларидан талаб қилиш;

ўз хулосасида нафақат ўзининг олдига қўйилган саволлар бўйича, балки суд экспертизасининг предметига оид ва иш учун аҳамиятга молик бошқа масалалар бўйича ҳам фикрларини баён этиш;

ўзининг хулосаси ёки кўрсатувлари процесс иштирокчилари томонидан нотўғри талқин қилинганлиги хусусида тергов ҳаракати ёки суд мажлиси баённомасига киритилиши лозим бўлган баёнотлар бериш;

агар иш юритилаётган тилни билмаса ёки етарлича билмаса, ўз она тилида хулоса тақдим этиш ва кўрсатувлар бериш ҳамда бундай ҳолда таржимон хизматидан фойдаланиш;

агар унинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишни юритаётган органнинг қарорлари, шахснинг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) бузаётган бўлса, бу қарорлар, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) устидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилиш.

Суд эксперти қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Суд эксперти:

суд эксперти сифатида ўзини ўзи рад этиши учун қонунда назарда тутилган асослар мавжуд бўлган тақдирда, бу ҳақда суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) ёки суд-экспертлик тузилмасининг ёхуд бошқа ташкилотнинг раҳбарига дарҳол маълум қилиши;

ўзига тақдим этилган тадқиқот объектларини ҳар томонлама ва тўлиқ текширишдан ўтказиши, ўз олдига қўйилган саволлар юзасидан асосли ва холисона хулоса бериши;

суриштирувчининг, терговчининг, прокурорнинг ёки суднинг чақирувига биноан суриштирувда, дастлабки терговда ёки суд мажлисида шахсан иштирок этиш учун келиши ёхуд видеоконференцалоқа режимида иштирок этиши;

ўзи ўтказган суд экспертизаси хусусида кўрсатувлар бериши ва ўзи берган хулосани тушунтириш учун қўшимча саволларга жавоб бериши;

суд экспертизасини ўтказиши муносабати билан ўзига маълум бўлиб қолган маълумотларни ошкор қилмаслиги;

тақдим этилган тадқиқот объектларининг ва иш материалларининг сақланишини таъминлаши;

тадқиқотлар ўтказишда суд экспертининг хулосасига нисбатан белгиланган талабларга, шунингдек тегишли соҳадаги қонунчилик ҳужжатларига риоя этиши;

суд экспертининг касб этикаси қоидаларига риоя этиши;

иш тергов қилинаётганда ва суд муҳокамаси вақтида тартибга риоя этиши шарт.

Суд экспертининг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Суд эксперти:

суд экспертизасини ўтказиш билан боғлиқ бўлган, ишнинг натижасидан ўзининг манфаатдор эмаслигини шубҳа остига қўядиган масалалар юзасидан процесс иштирокчилари билан шахсий алоқага киришишга;

суд экспертизасини ўтказиш учун мустақил равишда материаллар тўплашга;

қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳоллардан ташқари тадқиқот объектларини суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) розилигисиз йўқ қилишга, сарфлашга, уларга шикаст етказишга (бузишга) ёхуд уларнинг хусусиятларига сезиларли даражада ўзгартириш киритишга;

суд экспертизаси натижаларини суд экспертизасини тайинлаган органдан (шахсдан) ташқари бирон-бир шахсга хабар қилишга ҳақли эмас.

Давлат суд эксперти, шунингдек:

агар қонунчиликда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, давлат суд-экспертиза муассасаси раҳбаридан ташқари бевосита бошқа бирон-бир органдан (шахсдан) суд экспертизасини ўтказиш тўғрисидаги топшириқларни қабул қилишга;

нодавлат суд эксперти, бошқа ташкилот ходими ёки бошқа жисмоний шахс сифатида суд экспертизасини ўтказишга ҳақли эмас.

Иш материаллари юзасидан суд эксперти томонидан суд экспертизасини ўтказиш қуйидаги ҳолларда тақиқланади:

иш материаллари бўйича манфаатдор тарафлар билан яқин қариндош бўлганда;

иш материаллари бўйича манфаатдор тарафлар суд-экспертлик тузилмаларининг раҳбарлари ва уларнинг яқин қариндошлари, шунингдек айнан ушбу иш материали билан бевосита ишлайдиган таркибий бўлинма бошлиқлари бўлганда, бундан тадқиқотлар ўтказувчи ягона ташкилот бўлган ҳоллар мустасно;

иш материаллари бўйича манфаатдор тарафлардан бири нодавлат суд-экспертиза ташкилотининг мулкдори, муассиси, кузатув кенгашининг, ижро органининг аъзоси, кредитори, суғурталовчиси ҳамда уларнинг яқин қариндошлари бўлганда;

устав фондида (устав капиталида) нодавлат суд-экспертиза ташкилотининг ёки суд экспертининг улуши мавжуд бўлган юридик шахс хулосадан манфаатдор бўлганда;

суд эксперти томонидан манфаатлар тўқнашувига йўл қўйилиши мумкинлигини билган ҳолларда.

Суд эксперти юқорида қайд этилган ҳолларда иш материаллари юзасидан суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) ёки ташкилот раҳбарига хабар бериши лозим.

Мазкур моддада назарда тутилган талабларга риоя этмаслик қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка сабаб бўлади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

суд-экспертлик фаолияти соҳасидаги давлат дастурларини тасдиқлайди ва уларнинг амалга оширилишини таъминлайди;

суд-экспертиза тадқиқотларини ўтказишнинг намунавий тартибини белгилайди;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ ўтказилиши мумкин бўлган суд экспертизаси турлари рўйхатини тасдиқлайди;

Малака комиссияси ҳамда Эксперт-малака комиссиясини ташкил этиш ва уларнинг фаолият юритиш тартибини белгилайди;

суд экспертларини қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини ва ҳуқуқий билимларини ошириш, давлат суд эксперти сифатида аттестациядан ўтказиш тартибини белгилайди;

нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари ва суд-экспертлик бюролари фаолиятини ташкил этиш тартибини белгилайди;

нодавлат суд экспертларини аттестациядан ўтказиш тартибини ишлаб чиқади ва тасдиқлайди;

нодавлат суд экспертларининг суд экспертизасини ўтказиш ҳуқуқини берувчи сертификатни бериш, унинг амал қилишини тўхтатиб туриш ёки бекор қилиш тартибини белгилайди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги:

Ўзбекистон Республикасида суд-экспертлик фаолиятини мувофиқлаштиради;

суд-экспертлик фаолияти соҳасидаги тадқиқотларни ва илмий-услубий ишларни ташкил этишга кўмаклашади;

суд-экспертлик фаолиятини янада ривожлантиришнинг устувор йўналишларини ишлаб чиқади;

нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари ва суд-экспертлик бюролари томонидан ўтказиладиган ҳар бир суд-экспертиза турлари бўйича уларни моддий-техника базаси билан жиҳозлашга нисбатан қўйиладиган минимал талабларни тасдиқлайди;

суд экспертларини тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш соҳасидаги ишларни мувофиқлаштиради;

Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестрини, Суд экспертларининг давлат реестрини, шунингдек Суд-экспертиза тадқиқотлари услубиётларининг давлат реестрини юритиш тартибини белгилайди;

Эксперт-малака комиссияси фаолиятини ташкил этади;

суд-экспертиза тадқиқотларининг усуллари ва услубиётларини валидациядан ўтказиш қоидаларини тасдиқлайди;

суд-экспертлик фаолияти соҳасидаги тизимли муаммоларни ҳал этишга доир илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқади.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон суд экспертлари палатаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) суд экспертларининг аъзолигига асосланган нодавлат нотижорат ташкилотдир.

Суд экспертларининг Палатага аъзолиги ихтиёрийдир.

Палата Қорақалпоғистон Республикасида, вилоятларда ва Тошкент шаҳрида ўз ҳудудий тузилмаларини ташкил этиш ҳуқуқига эга.

Суд экспертлари Палатанинг мажбуриятлари бўйича жавоб бермайди, Палата эса суд экспертларининг мажбуриятлари бўйича жавоб бермайди.

Палатанинг ўз ваколатлари доирасида қабул қилган қарорлари унинг аъзолари учун мажбурийдир.

Палата фаолияти Палата конференцияси томонидан миқдори белгиланадиган аъзолик бадаллари ҳамда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа маблағлар ҳисобидан молиялаштирилади.

Палата:

ўз аъзоларининг фаолиятини мувофиқлаштириб боради;

суд экспертларининг роли мустаҳкамланишини, нуфузи оширилишини, касбий тайёргарлиги ва малакаси оширилишини ташкил этади;

нодавлат суд экспертлари фаолияти тўғрисидаги статистик маълумотларни тўплайди ва ўрганади, уларга ташкилий-ҳуқуқий жиҳатдан ёрдам кўрсатади ҳамда ижобий иш тажрибасини тарғиб қилади;

соҳага оид услубий қўлланмалар билан таъминлашга кўмаклашади;

аҳолининг суд экспертизасига оид билимларини оширишга қаратилган тарғибот тадбирларини амалга оширади;

ўз аъзоларининг қонуний манфаатларини давлат органлари, бошқа ташкилотлар билан муносабатларда, судда ва бошқа ҳолларда ифодалайди ҳамда ҳимоя қилади;

тегишли давлат органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва бошқа ташкилотлар билан суд-экспертлик фаолияти масалалари бўйича ҳамкорлик қилади.

Палата ўз аъзолари бўлган нодавлат суд экспертларининг тегишли қонунчилик ҳужжатларига, суд экспертининг касб этикаси қоидаларига риоя этишини ўрганиб бориши ҳамда нодавлат суд экспертининг касбига лойиқлиги масаласини кўриб чиқиш ҳақида Эксперт малака комиссиясига таклифлар киритиши мумкин.

Палатанинг конференцияси Палатанинг юқори органи бўлиб, у заруратга қараб, бироқ беш йилда камида бир марта чақирилади.

Палата бошқаруви Палатанинг уставига мувофиқ нодавлат суд экспертлари орасидан сайланадиган ижро этувчи орган бўлиб, у Палатанинг фаолиятига жорий раҳбарликни амалга оширади.

Палатанинг тафтиш комиссияси молиявий назорат органи бўлиб, у Палата уставига мувофиқ шакллантирилади.

Палата раиси Палата конференцияси томонидан беш йил муддатга сайланади. Айни бир шахс кетма-кет икки муддатдан ортиқ Палата раиси бўлиши мумкин эмас.

Палата раисини лавозимидан муддатидан олдин чақириб олиш Палатанинг уставида белгиланган ҳолларда Палата конференцияси томонидан амалга оширилади.

Терговга қадар текширувни амалга оширувчи орган мансабдор шахсининг, суриштирувчининг, терговчининг, прокурорнинг ёки судьянинг қарори, суднинг ажрими суд экспертизасини ўтказиш асосларидир. Фуқаролик, иқтисодий ва маъмурий суд ишларини юритишда ишни суд муҳокамасига тайёрлаш чоғида ва суд муҳокамаси жараёнида, шунингдек маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни юритишда адвокатнинг сўровига кўра шартнома асосида тадқиқотлар ўтказилиши мумкин.

Суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) тадқиқотларни ўтказиш ва хулоса бериш учун суд экспертига зарур тадқиқот объектларини ҳамда иш материалларини тақдим этади. Тақдим этилган тадқиқот объектларининг, таққословчи материалларнинг, маълумотларнинг ишончлилиги ҳамда тегишли тартибда расмийлаштирилган ҳолда тақдим этилиши учун суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) жавобгар бўлади.

Суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) тадқиқот учун намуналар олади ва уларни процессуал қонунчиликда белгиланган тартибда ишга қўшиб қўяди. Зарур ҳолларда, бундай намуналарни олиш суд экспертизасини ўтказиш ўзига топширилган суд эксперти ёки мутахассис иштирокида амалга оширилади.

Агар тадқиқот учун намуналар олиш тадқиқотларнинг бир қисми ҳисобланса ва суд экспертизасига тақдим этилган тадқиқот объектларидан фойдаланилган ҳолда суд эксперти томонидан ўтказилса, суд экспертизаси тугалланганидан кейин мазкур намуналар уни тайинлаган органга (шахсга) юборилади ёхуд қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда суд-экспертлик тузилмалари ёки бошқа ташкилот фаолият кўрсатаётган жойда, агар суд экспертизаси ушбу муассасада ёки ташкилотда ўтказилган бўлса, сақланади ҳамда белгиланган тартибда йўқ қилинади.

Суд экспертизасини ўтказиш муддатлари ўттиз календарь кундан иборатдир. Ушбу муддатга мазкур Қонуннинг 33-моддасига мувофиқ суд экспертизасини ўтказиш тўхтатиб турилган вақт кирмайди.

Суд экспертизасини ўттиз календарь кун мобайнида ўтказиш имкони бўлмаган тақдирда, суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) муддат тугашига уч иш куни қолгунига қадар бу ҳақда ёзма ёки электрон шаклда хабар қилинади ва у мазкур орган (шахс) билан келишилган муддатгача узайтирилиши мумкин.

Адвокатнинг сўровига мувофиқ тадқиқотлар ўтказиш муддатлари суд-экспертлик тузилмалари билан тузилган шартномаларга асосан белгиланади.

Агар суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) билан келишилган ҳолда суд экспертизасини ўтказиш учун қўшимча муддат белгилаш имкони бўлмаса, суд экспертизаси ўтказилмаслигининг сабаблари кўрсатилган ҳолда, материаллар суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) қайтарилади.

Суд экспертизасини ўтказиш муддати материаллар суд-экспертлик тузилмаларига ёки бошқа ташкилотга келиб тушган кундан кейинги иш кунидан эътиборан ҳисобланади ва бу муддат хулоса суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) юборилган кунда тугайди.

Суд эксперти томонидан суд экспертизасини ўтказиш муддатлари қуйидаги даврларга тўхтатиб турилади:

суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) томонидан тақдим этилган иш материалларидаги камчиликлар ва нуқсонларни бартараф этиш тўғрисида суд экспертининг илтимосномасини кўриб чиқиш даврига;

суд экспертизасини ўтказишни ўттиз календарь кун ичида бажариш имкони бўлмаган тақдирда, уни ўтказиш муддатларини келишиб олиш тўғрисида юборилган хабарни кўриб чиқиш даврига;

суд экспертининг хизмат сафарида бўлиши, вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлиги ёки меҳнат таътилида бўлиши даврига, бундан суд экспертизасини бажаришни бошқа суд экспертига топшириш мумкин бўлган ҳоллар мустасно.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилмаган бошқа асослар бўйича суд экспертизасини ўтказиш муддатларини тўхтатиб туришга йўл қўйилмайди.

Қўшимча суд экспертизаси хулосадаги бўшлиқларнинг ўрнини тўлдириш учун тайинланади ва шу ёки бошқа суд эксперти (суд экспертлари комиссияси) томонидан ўтказилади.

Хулоса асослантирилмаганда ёки унинг тўғрилигига шубҳа туғилганда ёхуд унга асос қилиб олинган далиллар ишончли эмас деб топилганда ёки суд экспертизасини ўтказишнинг процессуал қоидалари жиддий бузилганда, қайта суд экспертизаси тайинланади. Бунда қайта суд экспертизаси биринчи (олдинги) суд экспертизаси хулосаси берилган объектларга нисбатан аввал қўйилган саволлар юзасидан тайинланиши шарт.

Қайта суд экспертизаси тайинланганда суд эксперти (суд экспертлари комиссияси) олдига илгари қўлланилган тадқиқот усулларининг илмий асослантирилганлиги тўғрисидаги масала қўйилиши мумкин.

Қайта суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарорда ёки ажримда қайта суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) биринчи (олдинги) суд экспертизаси хулосасига қўшилмаганлиги сабаблари кўрсатилиши лозим.

Қайта суд экспертизасини ўтказиш бошқа суд экспертига (суд экспертлари комиссиясига) топширилади. Биринчи (олдинги) суд экспертизасини ўтказган суд эксперти (суд экспертлари комиссияси) қайта суд экспертизасини ўтказишда ҳозир бўлиши ва тушунтиришлар бериши мумкин, лекин у тадқиқот ўтказиш ва хулоса тузишда иштирок этмайди.

Қайта суд экспертизаси муайян суд экспертизаси мутахассислиги (тури) бўйича, қоида тариқасида, камида уч йил иш стажига эга бўлган суд экспертлари томонидан ўтказилади.

Агар бир вақтнинг ўзида ҳам қўшимча ҳам қайта суд экспертизасини тайинлаш учун асослар юзага келса, қайта ва қўшимча экспертизалар алоҳида-алоҳида тайинланади.

Суд экспертизаси бир хил (комиссиявий суд экспертизаси) ёки турли хил (комплекс суд экспертизаси) суд-эксперт ихтисослигидаги бир неча суд эксперти томонидан ўтказилиши мумкин.

Суд экспертизасининг суд экспертлари комиссияси томонидан ўтказилиши суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) ёки мазкур суд экспертизасининг ўтказилишини ташкил этувчи суд-экспертлик тузилмалари ёхуд бошқа ташкилот раҳбари томонидан белгиланади.

Суд экспертизасини ўтказиш топширилган суд экспертлари комиссияси ўтказиладиган тадқиқотларнинг мақсади, кетма-кетлиги ва ҳажмини ўз олдига қўйилган масалаларни ҳал этиши заруриятидан келиб чиққан ҳолда келишиб олади.

Суд экспертизасини ўтказиш топширилган суд экспертлари комиссияси таркибидаги ҳар бир суд эксперти тадқиқотларни мустақил ва алоҳида ўтказади, шахсан ўзи ва суд экспертлари комиссиясининг бошқа аъзолари томонидан олинган натижаларни баҳолайди ҳамда қўйилган саволлар юзасидан ўз махсус билимлари доирасида фикрларини шакллантиради.

Тадқиқотларнинг суд экспертлари комиссияси таркибига киритилмаган шахслар томонидан тўлиқ ёки қисман ўтказилишига йўл қўйилмайди.

Комиссиявий суд экспертизаси ўтказилаётганда суд экспертларининг ҳар бири тадқиқотларни тўлиқ ҳажмда ўтказади ва олинган натижалар улар томонидан биргаликда таҳлил қилинади.

Суд экспертлари умумий фикрга келганидан кейин биргаликдаги хулосани ёки хулоса беришнинг иложи йўқлиги тўғрисидаги маълумотномани тузади ва имзолайди.

Суд экспертлари ўртасида келишмовчиликлар келиб чиққан тақдирда, уларнинг ҳар бири келишмовчиликлар келиб чиққан барча ёки айрим масалалар бўйича алоҳида хулоса беради.

Комплекс суд экспертизаси иш учун аҳамиятга молик ҳолатларни турли илм соҳаларидан фойдаланган ҳолда, бир неча тадқиқот ўтказиш йўли билангина аниқлаш мумкин бўлган ҳолларда тайинланади ҳамда бир ёки бир нечта суд эксперти томонидан ўтказилади.

Агар комплекс суд экспертизасини ўтказишда бир нечта суд эксперти иштирок этган бўлса, суд экспертларининг ҳар бири ўз ваколатлари доирасида тадқиқотлар ўтказади. Комплекс суд экспертизасининг хулосасида суд экспертларининг ҳар бири қайси тадқиқотларни ва қанча ҳажмда ўтказганлиги, қайси ҳолатларни шахсан ўзи аниқлаганлиги ҳамда қандай фикрларга келганлиги кўрсатилади. Суд экспертларининг ҳар бири хулосанинг ушбу тадқиқотлар баён этилган қисмини имзолайди ва улар учун жавобгар бўлади.

Умумий фикрни (фикрларни), олинган натижаларни баҳолаш ва ушбу фикрни (фикрларни) шакллантириш бунга ваколатли бўлган суд экспертлари томонидан амалга оширилади. Агар суд экспертлари комиссияси якуний фикрининг ёки унинг бир қисмининг асоси сифатида суд экспертларидан бирининг (алоҳида суд экспертларининг) аниқлаган ҳолатлари олинган бўлса, бу ҳақда хулосада кўрсатилиши керак.

Суд экспертлари ўртасида келишмовчиликлар келиб чиққан тақдирда, уларнинг ҳар бири келишмовчиликлар келиб чиққан барча ёки айрим масалалар бўйича алоҳида хулоса беради.

Агар комплекс суд экспертизасини ўтказиш суд-экспертлик тузилмаларига ёки бошқа ташкилотга топширилган бўлса, ушбу суд экспертизасини ташкил этиш унинг раҳбари зиммасига юклатилади.

Суд экспертизасини ўтказиш бир неча суд-экспертлик тузилмасининг ёки бошқа ташкилотларнинг зиммасига юклатилган бўлса, суд экспертизасини тайинловчи орган (шахс) қарорда (ажримда) мувофиқлаштирувчи ижрочини белгилайди.

Суд экспертизаси ўтказилаётганда процессуал қонунчиликда процесснинг қайси иштирокчиларига суд экспертизасини ўтказишда ҳозир бўлиш ҳуқуқи берилган бўлса, ўша иштирокчилар суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) рухсати билан ҳозир бўлиши мумкин.

Суд экспертизаси ўтказилаётганда ҳозир бўлган процесс иштирокчилари тадқиқотлар жараёнига аралашишга ҳақли эмас, лекин улар суд экспертидан у қўллаган тадқиқот усулларининг ва олинган натижаларнинг моҳиятини тушунтириб беришни талаб қилиши, суд экспертига тушунтиришлар бериши мумкин.

Суд эксперти томонидан хулоса тузилаётганда, шунингдек агар суд экспертизаси суд экспертлари комиссияси томонидан ўтказилаётган бўлса, суд экспертларининг маслаҳатлашуви ва фикрларни шакллантириш босқичида процесс иштирокчиларининг ҳозир бўлишига йўл қўйилмайди.

Агар суд экспертизаси ўтказилаётганда ҳозир бўлган процесс иштирокчиси суд экспертига халақит берса ёки босим ўтказишга ҳаракат қилса, у тадқиқотни тўхтатишга ва суд экспертизасини тайинлаган органдан (шахсдан) мазкур процесс иштирокчисининг суд экспертизаси ўтказилаётганда ҳозир бўлишига доир рухсатини бекор қилиш ҳақида илтимос қилишга ҳақли.

Суд эксперти ёки суд экспертлари комиссияси тадқиқотларни ўтказиб бўлганидан кейин тегишинча суд эксперти ёхуд суд экспертлари комиссияси таркибига кирувчи ҳар бир суд эксперти имзоси билан тасдиқланадиган хулоса тузади.

Хулосада:

суд экспертизаси ўтказилган сана ва жой;

суд экспертизасини ўтказиш асоси;

суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) тўғрисидаги маълумотлар;

суд эксперти (унинг фамилияси, исми, отасининг исми, маълумоти, иш стажи, илмий даражаси, илмий унвони, эгаллаб турган лавозими) ва суд экспертизасини ўтказиш топширилган муассаса ёки ташкилот ҳақидаги маълумотлар;

суд эксперти била туриб ёлғон хулоса берганлиги, терговга қадар текширув, суриштирув ёки дастлабки тергов маълумотларини терговга қадар текширувни амалга оширувчи орган мансабдор шахсининг, суриштирувчининг, терговчининг ёхуд прокурорнинг, шунингдек ёпиқ суд мажлиси муҳокамаси маълумотларини ҳамда тафсилотларини суднинг рухсатисиз ошкор қилганлиги, шунингдек хулоса беришни рад этганлиги ёки бу ишдан бўйин товлаганлиги учун жиноий жавобгарлик тўғрисида огоҳлантирилганлиги;

суд экспертининг олдига қўйилган саволлар;

суд экспертига тақдим этилган тадқиқот объектлари ва иш материаллари;

суд экспертизаси ўтказилаётганда ҳозир бўлган шахслар ҳақидаги маълумотлар;

қўлланилган усуллар кўрсатилган ҳолда, тадқиқотларнинг мазмуни ва натижалари, шунингдек агар суд экспертлари комиссияси ишлаган бўлса, бу тадқиқотларнинг ким томонидан ўтказилганлиги;

тадқиқот натижаларининг баҳоланиши, қўйилган саволларга берилган асосли жавоблар;

иш учун аҳамиятга молик бўлган ва суд экспертининг ташаббусига кўра аниқланган ҳолатлар кўрсатилиши лозим.

Хулосада ҳуқуқбузарлик сабаблари ва унинг содир этилишига имкон берган шарт-шароитлар, шунингдек уларни бартараф этишга доир ташкилий-техник тавсиялар кўрсатилган бўлиши мумкин.

Хулосани ва унинг натижаларини тасвирловчи материаллар хулосада акс эттирилади ёки унга илова қилинади ҳамда унинг таркибий қисми бўлиб хизмат қилади. Тадқиқотнинг ўтказилиши, шарт-шароитлари ва натижаларини ҳужжатлаштирадиган материаллар суд-экспертлик тузилмаларида ёки бошқа ташкилотда қонунчиликда белгиланган муддатларда сақланади. Улар суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) талабига биноан ишга қўшиб қўйиш учун тақдим этилади.

Агар тақдим этилган тадқиқот объектларининг, материалларнинг ёки суд экспертининг махсус билимлари етарли эмаслиги тадқиқот давомида маълум бўлиб қолса, қўйилган айрим саволларга жавоб беришнинг имкони йўқлиги хулосада кўрсатиб ўтилади.

Тадқиқот тугаганидан кейин хулоса, тадқиқот объектлари ва иш материаллари суд экспертизасини тайинлаган органга (шахсга) юборилади.

Суд-экспертлик тузилмаларида ёки бошқа ташкилотда сақланаётган суд экспертизаси хулосасининг (хулосанинг) кўчирма нусхаси суд экспертизасини тайинлаган органнинг (шахснинг) ёзма розилигига асосан учинчи шахсларга тақдим этилиши мумкин.

Суд-экспертлик тузилмаларининг суд экспертлари жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланадиган рўйхатга кўра шартнома асосида, шунингдек тезкор-қидирув фаолияти ҳамда хизмат текширув доирасидаги сўровномаларга мувофиқ мавжуд суд экспертизаси турлари бўйича тадқиқотлар ўтказиши мумкин. Бунда тадқиқот натижалари юзасидан ёзма равишда эксперт фикри берилади.

Эксперт ёки экспертлар комиссияси тадқиқотларни ўтказиб бўлганидан кейин тегишинча эксперт ёхуд экспертлар комиссияси таркибига кирувчи ҳар бир эксперт имзоси билан тасдиқланган эксперт фикрини расмийлаштиради.

Эксперт фикрида:

тадқиқот ўтказилган сана ва жой;

тадқиқот ўтказишнинг асоси;

тадқиқот буюртмачиси (юридик ёки жисмоний шахс) тўғрисидаги маълумотлар;

эксперт (унинг фамилияси, исми, отасининг исми, маълумоти, ихтисослиги, иш стажи, илмий даражаси, илмий унвони, эгаллаб турган лавозими) ва тадқиқот ўтказиш топширилган муассаса ёки ташкилот ҳақидаги маълумотлар;

эксперт олдига ҳал этиш учун қўйилган саволлар;

экспертга тақдим этилган тадқиқот объектлари ва ҳужжатлари;

қўлланилган усуллар кўрсатилган ҳолда, тадқиқотларнинг мазмуни ва натижалари, шунингдек агар экспертлар комиссияси ишлаган бўлса, бу тадқиқотларнинг ким томонидан ўтказилганлиги;

тадқиқот натижаларининг баҳоланиши, қўйилган саволларга берилган асосли жавоблар.

Тадқиқот натижаларини тасвирловчи материаллар эксперт фикрида акс эттирилади ёки унга илова қилинади ҳамда унинг таркибий қисми бўлиб хизмат қилади. Тадқиқотларнинг ўтказилиши, шарт-шароитлари ва натижаларини ҳужжатлаштирадиган материаллар суд-экспертлик тузилмаларида ёки бошқа ташкилотда қонунчиликда белгиланган муддатларда сақланади.

Тадқиқот ўтказилиши тугаганидан кейин эксперт фикри, тадқиқот объектлари ва ҳужжатлар тадқиқот буюртмачисига (юридик ёки жисмоний шахсга) юборилади.

Суд-экспертлик тузилмаси эксперт фикрини тақдим этишда шартнома талабларини бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлади.

Қуйидаги ҳолларда суд эксперти хулоса ёки эксперт фикрини беришнинг иложи йўқлиги тўғрисида асослантирилган маълумотнома тузади ҳамда ушбу маълумотномани суд экспертизасини тайинлаган ёки эксперт фикрини беришни сўраб мурожаат қилган тадқиқот буюртмачисига (юридик ёки жисмоний шахсга) юборади, агар:

суд эксперти қўйилган саволларни ўзининг махсус билимлари асосида ҳал қилиши мумкин бўлмаса;

тақдим этилган тадқиқот объектлари ёхуд материаллар тўлиқ яроқсиз бўлса ёки хулоса (эксперт фикри) бериш учун етарли бўлмаса ва уларни тўлдириб бўлмаса;

тадқиқотлар ўтказиш ва хулоса (эксперт фикри) бериш учун зарур шарт-шароитлар, услубий воситалар ва асбоб-ускуналар мавжуд бўлмаса, шу жумладан суд экспертининг ҳаёти ва соғлиғига касб фаолиятига боғлиқ асосли таваккалчилик чегарасидан зиёд хавф туғилса;

фан ва суд-экспертлик амалиётининг ҳолати қўйилган саволларга жавоб топиш имконини бермаслигига ишонч ҳосил қилинса.

Хулоса ёки эксперт фикрини беришнинг иложи йўқлиги тўғрисидаги маълумотномада хулоса ёки эксперт фикрини беришнинг иложи йўқлигининг сабаблари батафсил баён этилади ва қўйилган ҳар бир савол бўйича хулоса ёки эксперт фикрини беришнинг иложи йўқлиги кўрсатилади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари фаолияти Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари, илмий ва олий таълим ташкилотлари фуқаролик, иқтисодий ва маъмурий суд ишлари бўйича суд экспертизаларини ўтказганлиги ҳамда қонунчиликка кўра рухсат этилган суд экспертизаси турлари юзасидан жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ ўтказилган тадқиқотлар натижаларига кўра эксперт фикрларини берганлиги учун тўлов ундиришга ҳақли. Бунда судда даъво тақдим этган ҳамда даъвони қўллаб-қувватлаётган давлат органлари давлат суд-экспертиза муассасалари томонидан ўтказилган суд экспертизалари учун тўловдан озод этилади.

Тўлов миқдори ва мазкур маблағларни сарфлаш тартиби қонунчилик ҳужжатларига асосан белгиланади.

Бошқа ташкилот ходимлари ва бошқа жисмоний шахслар томонидан суд экспертизалари ўтказилганлиги учун тўлов суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) томонидан қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.

Фуқаролик, иқтисодий ва маъмурий суд ишларини юритишда ишни суд муҳокамасига тайёрлаш ва суд муҳокамаси жараёнида, шунингдек маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни юритишда адвокатнинг сўровига кўра суд экспертизаси шартнома асосида ўтказилиши мумкин.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилоти ва суд-экспертлик бюролари ўтказиладиган суд экспертизалари учун тўлов миқдорини мустақил равишда белгилайди.

Тадқиқотлар ўтказиш бўйича тўловлар амалга оширилмаганлиги иш материалларини тадқиқотлар ўтказмасдан қайтариш учун асос ҳисобланади.

Давлат суд-экспертиза муассасаларининг фаолияти улар қайси давлат органларининг тасарруфида бўлса, ўша давлат органлари томонидан ташкилий жиҳатдан таъминланади.

Суд экспертизаларини ўтказишни илмий-услубий жиҳатдан таъминлаш тегишли давлат суд-экспертиза муассасаларининг зиммасига юклатилади.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги суд-экспертлик тузилмалари фаолиятига илмий-услубий жиҳатдан кўмаклашади.

Суд экспертизаси ўтказиш услубиётларини тизимлаштириш ва ҳисобга олиш, суд экспертизаси тайинлайдиган органларни (шахсларни) ва суд экспертларини маълумотлар билан таъминлаш мақсадида Суд-экспертиза тадқиқотлари услубиётларининг давлат реестри юритилади.

Суд-экспертиза тадқиқотлари услубиётларининг давлат реестри очиқ ва барча фойдаланиши мумкин бўлган давлат ахборот ресурсидир. Унга давлат сирлари ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирларни ташкил этадиган маълумотларнинг киритилишига йўл қўйилмайди.

Суд экспертлари суд-экспертиза тадқиқотларини ўтказишда, қоида тариқасида, Суд-экспертиза тадқиқотлари услубиётларининг давлат реестрига киритилган услубиётлардан фойдаланади.

Валидация суд экспертиза тадқиқотларининг усуллари ва услубиётларини синовдан ўтказиш орқали уларнинг амалиётда қўлланилиши мақсадга мувофиқлигини баҳолашдан иборат.

Суд-экспертиза тадқиқотларининг усуллари ва услубиётлари суд-экспертиза тадқиқотларининг усуллари ва услубиётларини валидациядан ўтказиш қоидаларига мувофиқ валидациядан ўтказилиб суд-экспертлик фаолиятига татбиқ этилиши мумкин.

Ностандарт ва янги ишлаб чиқилган ёхуд такомиллаштирилган усуллар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан белгиланадиган қоидалар асосида валидациядан ўтказилади.

Суд-экспертиза тадқиқотларининг усуллари ва услубиётларини валидациядан ўтказиш қоидалари усуллар ва услубларнинг ҳар бир тури учун валидация тадқиқотларининг умумий ҳажмини, умумий ташкил этилишини, валидация тартиб-таомилларини, олинган натижаларга статистик ишлов беришни ҳамда валидация ҳисоботига доир умумий талабларни, миқдорга, сифатга, идентификация ва таҳлил қилишга доир суд-экспертиза услубларининг валидацияси тўғрисидаги хулосаларни ижобий ёки салбий деб топиш мезонларини белгилайди.

Валидация қуйидаги усулларнинг бирини қўллаш орқали ўтказилади:

назорат ва стандарт намуналардан фойдаланиш;

бошқа услублар ёрдамида олинган натижалар билан таққослаш;

натижаларга таъсир қилувчи омилларни тизимли баҳолаш.

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар давлат суд-экспертиза муассасаси раҳбарининг ёзма ёки электрон ҳужжат шаклидаги сўровига кўра, тадқиқотларни ўтказиш учун зарур бўлган ахборотни тақдим этиши шарт. Бунда давлат суд-экспертиза муассасалари давлат сирларини ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этадиган олинган маълумотларнинг ошкор қилинмаслигини таъминлайди.

Суд экспертизасининг автоматлаштирилган ахборот тизими суд экспертлари ва суд экспертизаси тўғрисидаги маълумотларни тўплаш, уларга ишлов бериш жараёнларини комплекс автоматлаштиришга, суд экспертизаси ҳаракатларини амалга оширишга алоқадор ташкилотлар билан ахборот ҳамкорлигининг барча турларини таъминлашга хизмат қилади.

Суд экспертизасининг автоматлаштирилган ахборот тизими орқали ҳужжатлар айланиши тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Суд экспертлари томонидан суд экспертизасининг автоматлаштирилган ахборот тизимига маълумотлар киритилиши иш материаллари бўйича маълумотларни ошкор этиш деб ҳисобланмайди.

Суд экспертизасининг автоматлаштирилган ахборот тизими ахборот хавфсизлиги талаблари асосида ҳимояланган бўлиши шарт.

Суд экспертлари Ўзбекистон Республикасининг олий таълим ташкилотларида, шунингдек хорижий олий таълим ташкилотларида тайёрланади.

Суд экспертлари Ўзбекистон Республикасининг илмий ва олий таълим ташкилотларида, шунингдек хорижий илмий ва олий таълим ташкилотларида, давлат ёки хорижий суд-экспертиза муассасаларида қайта тайёрланади.

Суд экспертлари ҳар уч йилда малака ошириш курсларида муайян суд-экспертлик фаолияти бўйича малакасини, шунингдек ҳуқуқий билимларини ошириб бориши шарт.

Суд экспертларининг малакасини ошириш алоҳида дастурлар асосида халқаро грант маблағлари ҳамда давлат суд-экспертиза муассасаларининг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан ташкил этилиши мумкин.

Суд экспертларининг малакасини ва ҳуқуқий билимларини ошириш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Малакасини ва ҳуқуқий билимларини ошираётган суд экспертларига ўқишнинг бутун даври мобайнида асосий иш жойи бўйича эгаллаб турган лавозими ва ўртача ойлик иш ҳақи сақлаб қолинади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари қонунчиликда белгиланган тартибда қўриқланади ва Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.

Суд-экспертлик тузилмалари Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги ва халқаро шартномаларига мувофиқ хорижий давлатларнинг суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш соҳасидаги тегишли органлари ва муассасалари билан илмий-тадқиқотлар ўтказиш, илмий-услубий ахборот алмашиш, суд экспертларини тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш бўйича ҳамкорлик қилади.

Қонунчилик ҳужжатларида хорижий давлатларнинг суд-экспертлик тузилмалари ҳамда уларнинг суд экспертлари Ўзбекистон Республикасида фаолият кўрсатиши белгиланиши мумкин.

Суд экспертизасини тайинлаган орган (шахс) ўз ташаббуси билан ёки суд-экспертлик тузилмаларининг ёхуд бошқа ташкилот раҳбарининг илтимосномасига асосан хорижий давлатнинг суд экспертизаси соҳасидаги мутахассисларини суд эксперти сифатида жалб этишга ҳақли.

Суд экспертизасини хорижий давлатнинг суд экспертлари иштирокида ўтказиш Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида ва мазкур Қонунда белгиланган тартибда амалга оширилади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари ходимларининг иш ҳақи мансаб маоши, устамалар ва қонунчиликда белгиланган бошқа қўшимча ҳақлардан иборат бўлади.

Илмий даражага эга бўлган давлат суд экспертларига қонунчилик ҳужжатларида белгиланган миқдордаги устамалар тўлиқ тўланади.

Давлат суд экспертларининг ҳаёти ва соғлиғи қонунчиликда белгиланган тартибда давлат томонидан мажбурий суғурта қилинади.

Суд-экспертлик фаолияти тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:

1) Ўзбекистон Республикасининг 2010 йил 1 июнда қабул қилинган «Суд экспертизаси тўғрисида»ги ЎРҚ-249-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2010 йил, № 6, 230-модда);

2) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 23 сентябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-411-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 9, 276-модда) 20-моддаси;

3) Ўзбекистон Республикасининг 2017 йил 14 сентябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-446-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2017 йил, № 9, 510-модда) 69-моддаси;

4) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 10 майда қабул қилинган «Баъзи давлат органлари ва ташкилотларининг фаолияти такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-536-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 5, 261-модда) 14-моддаси;

5) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 23 майда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига жиноят процесси иштирокчиларининг ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини таъминлаш билан боғлиқ ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-542-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2019 йил, № 5, 267-модда) 25-моддаси;

6) Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-683-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, 4-сонга илова) 199-моддаси;

7) Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 26 августда қабул қилинган «Баҳолаш фаолияти янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимчалар ва ўзгартириш киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-945-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2024 йил, № 8, 825-модда) 2-моддаси;

8) Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 21 ноябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига рақамли далиллар билан ишлаш тизимини такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-1003-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2024 йил, № 12, 1286-модда) 5-моддаси.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ичида:

ушбу Қонун 28-моддаси биринчи қисмининг саккизинчи хатбошисида назарда тутилган нодавлат суд экспертларини аттестациядан ўтказиш тартибини ишлаб чиқсин ҳамда тасдиқласин;

ушбу Қонун 29-моддаси биринчи қисмининг еттинчи хатбошисида назарда тутилган Суд-экспертлик тузилмаларининг давлат реестрини, Суд экспертларининг давлат реестрини, шунингдек Суд-экспертиза тадқиқотлари услубиётларининг давлат реестрини юритиш тартиби белгиланишини таъминласин;

ушбу Қонун 29-моддаси биринчи қисмининг тўққизинчи хатбошисида назарда тутилган суд-экспертиза тадқиқотларининг усуллари ва услубиётларини валидациядан ўтказиш қоидалари тасдиқланишини таъминласин;

ушбу Қонун 47-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган суд экспертизасининг автоматлаштирилган ахборот тизими орқали ҳужжатлар айланиши тартибини белгиласин;

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ўтгач кучга киради.