Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг
буйруғи
Суғурта агентлари тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 2 июнда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3845]
Ўзбекистон Республикасининг «Суғурта фаолияти тўғрисида»ги Қонуни ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 23 июлдаги 458-сон «Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Суғурта хизматлари бозорини янада ривожлантиришнинг комплекс чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 1 мартдаги ПҚ-108-сон қарорини амалга ошириш чора-тадбирлари ҳақида»ги қарорига мувофиқ буюраман:
1. Суғурта агентлари тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ва Савдо-саноат палатаси билан келишилган.
3. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Мазкур буйруққа илованинг 4, 10 ва 17-бандлари ҳамда 23-бандининг тўққизинчи хатбошиси ушбу буйруқ кучга кирган кундан эътиборан уч ой ўтгач амалга киритилади.
Директор Д. ЛИ
Тошкент ш.,
2026 йил 20 апрель,
14-сон
Келишилди:
Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил А. БУРИЕВ
2026 йил 2 апрель
Коррупцияга қарши курашиш агентлиги директори А. БУРХАНОВ
2026 йил 2 апрель
Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси раиси Ҳ. ТУРАХУЖАЕВ
2026 йил 1 апрель
Марказий банк раиси Т. ИШМЕТОВ
2026 йил 19 февраль
Савдо-саноат палатаси раиси Д. ВАХАБОВ
2026 йил 16 февраль
Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг 2026 йил 20 апрелдаги 14-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Суғурта агентлари тўғрисидаги
НИЗОМ
Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси ҳудудида суғурта агентлари фаолиятига доир талабларни белгилайди.
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
суғурта агенти — суғурталовчи номидан ва унинг топшириғига биноан суғурта шартномасини тузишни ҳамда унинг бажарилишини ташкил этишга доир фаолиятни амалга оширувчи жисмоний ёки юридик шахс;
топшириқ шартномаси (агент битими) — суғурталовчи ва суғурта агенти ўртасида ёзма ёки электрон шаклда тузилган шартнома бўлиб, унга кўра суғурта агенти суғурталовчи номидан ва унинг топшириғига асосан ҳамда у томонидан берилган ваколатлар доирасида ҳақ эвазига суғурта шартномаларини тузиш ва бажарилишини ташкил этиш юзасидан воситачилик хизматларини кўрсатиш бўйича мажбуриятларни ўз зиммасига олади;
ваколатли давлат органи — Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги;
воситачилик ҳақи — суғурта агентига суғурта турлари бўйича воситачилик хизматини кўрсатганлик учун ушбу Низом билан белгиланган миқдорнинг максимал чегараси доирасида суғурта мукофотидан улуш сифатида суғурталовчи томонидан тўланадиган тўлов;
Ягона автоматлаштирилган ахборот тизими — манфаатдор вазирликлар ва идораларнинг ахборот тизимлари ва марказий маълумотлар базалари, жисмоний ва юридик шахслар марказий маълумотлар базалари билан интеграциялашган суғурта бозори маълумотларини ҳисобга олиш ва истеъмолчиларга электрон суғурта хизматларини кўрсатиш имкониятини таъминловчи ягона тизим.
2. Суғурта агенти бир вақтнинг ўзида суғурталовчининг бошқарув ва назорат органлари аъзолари ва раҳбарлари, шунингдек ходими сифатида иш юритиши мумкин эмас.
3. Суғурта агенти суғурта шартномаларини тузиш ва бажарилишини ташкил этиш юзасидан воситачилик хизматларини суғурталовчининг ёки ўзининг дастурий таъминоти (ахборот тизимлари) орқали электрон шаклда амалга ошириши мумкин.
Бунда, суғурта агентининг дастурий таъминотида (ахборот тизимида) тузилган суғурта шартномалари (полислари) тўғрисидаги маълумотлар ўзаро интеграция орқали Ягона автоматлаштирилган ахборот тизими сўровига кўра суғурта агенти томонидан юборилиши шарт.
4. Суғурта агенти фақат ўзи билан топшириқ шартномаси (агент битими) тузган суғурталовчининг реестрига киритилганидан кейин ўз фаолиятини амалга ошириши мумкин. Бунда, топшириқ шартномаси (агент битими) тузилган кундан бошлаб бир кун ичида суғурталовчи томонидан Ягона автоматлаштирилган ахборот тизимида қайд этилади ва суғурта агентига ID рақам берилади.
Топшириқ шартномаси (агент битими) бекор қилинган ҳолларда у бекор қилинган кундан бошлаб бир кун ичида суғурталовчи томонидан Ягона автоматлаштирилган ахборот тизимида бу ҳақида қайд киритилади.
5. Жисмоний шахс бўлган суғурта агенти ўз номига, яқин қариндошлари (ота-онаси, туғишган ва ўгай ака-ука ва опа-сингиллари, эри, хотини, фарзандлари, шу жумладан фарзандликка олинганлар, бобоси, бувиси, неваралари, шунингдек эрининг (хотинининг) ота-онаси, туғишган ҳамда ўгай ака-ука ва опа-сингиллари) номига суғурта шартномалари бўйича ҳужжатлар ёзишга, шунингдек ўз фойдасига суғурта шартномалари тузишга ҳамда бунда мазкур суғурта шартномаси бўйича суғурта агенти сифатида иш юритишга ҳақли эмас.
Юридик шахс бўлган суғурта агентлари суғурта қилдирувчи сифатида иштирок этадиган суғурта шартномаларида суғурта агенти сифатида иш юритишга ҳақли эмас.
6. Суғурта агентининг суғурта фаолияти тўғрисидаги қонунчилик билан белгиланган вазифаларини бошқа ҳар қандай фуқаролик-ҳуқуқий тусдаги шартнома асосида амалга ошириш мумкин эмас.
7. Банк кредитлари билан боғлиқ суғурта шартномалари тузилишида (банкнинг ўз тадбиркорлик таваккалчилигини суғурталаш шартномалари бундан мустасно) кредит берувчи тижорат банки Ўзбекистон Республикаси резидентлари ҳисобланган суғурталовчилар номидан суғурта шартномаси тузилишини ташкил этиш бўйича фаолиятини амалга оширади.
Тижорат банки ва суғурталовчиларнинг бош офислари ўртасида тузилган топшириқ шартномасига (агент битимига) асосан тижорат банкининг барча ҳудудий бўлинмалари суғурта агенти ҳисобланади. Бунда, суғурталовчи суғурта қилдирувчи томонидан ихтиёрий равишда танланади.
Суғурта шартномаларини тузиш ва бажарилишини ташкил этиш юзасидан банкнинг воситачилик хизматлари фақат мазкур банкнинг дастурий таъминоти (ахборот тизими) орқали амалга оширилади.
Банк кредити билан боғлиқ суғурта шартномасини тузишда суғурта қилдирувчи танлаган суғурталовчи билан тижорат банки ўртасида топшириқ шартномаси (агент битими) тузилмаган бўлса, суғурта қилдирувчи ўзи танлаган суғурталовчи билан суғурта шартномасини суғурта агенти иштирокисиз тўғридан-тўғри тузади. Бунда, тузилган суғурта шартномаси банкнинг суғурта шартномаси бўйича талабларига жавоб бериши лозим.
Банк кредитлари билан боғлиқ суғурта шартномаларининг тузилишида наф олувчи ҳисобланган тижорат банкидан бошқа шахсларнинг суғурта агенти сифатида иштирок этишига йўл қўйилмайди.
2-боб. Суғурталовчи ва суғурта агенти ўртасида топшириқ шартномасини (агент битимини) тузиш тартиби
8. Суғурта агенти суғурталовчилар билан тузилган топшириқ шартномаси (агент битими) асосида суғурталовчининг номидан ва унинг топшириғига биноан суғурта шартномасини тузиш ва ижро этилишини ташкил қилиш бўйича воситачилик фаолиятини амалга оширади.
9. Топшириқ шартномаси (агент битими) юридик ёки жисмоний шахс бўлган суғурта агенти ва суғурталовчи ўртасидаги келишувга асосан тузилади.
10. Суғурталовчи топшириқ шартномаси (агент битими) тузгунга қадар суғурта агенти бўлишга номзод жисмоний шахсни ёки юридик шахснинг раҳбари ёхуд ходимини ўз маблағлари ҳисобидан ўзи томонидан тасдиқланган 12 соатдан кам бўлмаган суғурта агентларини тайёрлаш курси бўйича малакасини ошириши лозим.
Суғурта агенти юридик шахс бўлганда унинг штатида суғурта агентларини тайёрлаш курсидан ўтган раҳбар ёки ходим доимий равишда бўлиши лозим.
3-боб. Суғурта агентлари фаолиятини амалга ошириш тартиби ва шартлари
11. Суғурта агентларининг фаолияти қуйидагиларни ўз ичига олади:
суғурта шартномасини тузиш учун мижозларни қидириш;
суғурталовчи, суғурта хизматлари ва маҳсулотлари, суғурта қоидалари ва шартномаларининг талаб ҳамда шартлари тўғрисидаги ахборотни суғурта қилдирувчиларга етказиш;
суғурта шартномасини тузиш учун зарур бўлган маълумотларни суғурта қилдирувчидан олиш;
суғурта шартномасини (суғурта полисини) тузиш учун зарур бўлган ҳужжатларни тайёрлаш ёки расмийлаштириш;
суғурта даъволарини ҳал қилиш жараёнида суғурталовчи ва суғурта қилдирувчи ўртасида ахборотнинг ўз вақтида ва сифатли алмашинишини таъминлаш;
тегишли келишув мавжуд бўлганда суғурталовчининг топшириғи бўйича ва унинг ҳисобидан суғурта товонларини (тўловларини) тўланишини ташкиллаштириш;
ўзининг дастурий таъминоти (ахборот тизими) орқали суғурта шартномаларини тузиш ва бажарилишини ташкил этиш юзасидан воситачилик хизматларини кўрсатувчи юридик шахс бўлган суғурта агенти мижозларни қўллаб-қувватлаш хизматини (call-марказ, интерактив мулоқот тизими ва бошқалар) узлуксиз равишда кўрсатиш;
ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда фаолиятини юритиш;
қонунчилик ҳужжатларига зид бўлмаган бошқа хизматларни кўрсатиш.
12. Суғурта агенти суғурта шартномасини тузишда:
суғурта қилдирувчининг манфаатларидан келиб чиқиб ваколатли давлат органи томонидан белгиланган суғурта шартномасининг шартларига қўйиладиган энг кам талабларга риоя қилинишини таъминлаши;
суғурта хизматлари кўрсатилишининг сифати бўйича ваколатли давлат органи томонидан юритиладиган суғурталовчилар рейтинги билан суғурта қилдирувчиларни таништириши лозим.
13. Суғурта агентининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари суғурталовчи билан тузиладиган топшириқ шартномасида (агент битимида) белгиланади ва суғурта фаолияти тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларида белгиланган суғурта агентининг ҳуқуқ ва мажбуриятларига зид бўлиши мумкин эмас.
14. Топшириқ шартномаси (агент битими) қуйидаги муҳим шартларни назарда тутиши лозим:
топшириқ шартномаси (агент битими) тузилган сана;
суғурталовчи томонидан суғурта агентига берилган ваколатлар доирасида суғурта шартномаси тузилиши мумкин бўлган суғурта турлари;
суғурта турлари бўйича воситачилик ҳақининг миқдорлари;
ўзаро ҳисоб-китоб қилиш тартиби ва муддатлари;
суғурталовчи ва суғурта агентининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари;
топшириқ шартномаси (агент битими) мажбуриятлари бажарилмаганда ёки лозим даражада бажарилмаганда томонларнинг жавобгарлиги;
низоларни ҳал қилиш тартиби;
томонларнинг реквизитлари.
15. Суғурта агенти воситачилигида тузилган суғурта шартномалари бўйича воситачилик ҳақи суғурталовчининг банк ҳисоб рақамига келиб тушган суғурта мукофотларининг 25 фоизидан ошмаган ҳолда амалга оширилади.
Топшириқ шартномаси (агент битими) асосида суғурта агентлари иштирокида тузилган суғурта шартномалари бўйича суғурталовчиларнинг ходимларига агент битимида кўрсатилган воситачилик хизматлари учун ҳамда унда кўрсатилган усулда ҳақ тўлаш тақиқланади.
16. Суғурта шартномалари муддатидан олдин бекор қилинганда суғурта шартномалари бўйича воситачилик ҳақи суғурта агенти томонидан суғурталовчига суғурта шартномасининг муддати ўтмаган даврига мутаносиб миқдорда қайтарилиши лозим.
17. Топшириқ шартномасидаги (агент битимидаги) ҳуқуқ ва мажбуриятлар ҳамда ушбу битим доирасида тузилган суғурта шартномалари бўйича воситачилик хизматлари учинчи шахсга ўтказилиши мумкин эмас.
18. Электрон суғурта шартномаларининг (суғурта полисларининг) ҳисоби Суғурта хизматларини электрон шаклда кўрсатиш тартиби тўғрисидаги низомда (рўйхат рақами 3571, 2024 йил 11 ноябрь) белгиланган тартибда юритилади.
19. Топшириқ шартномаси (агент битими) бўйича мажбуриятларнинг қисман ёки тўлиқ бажарилмаслиги енгиб бўлмас куч (форс-мажор), шу жумладан ёнғин, табиий офатлар, урушлар, ҳар қандай тусдаги ҳарбий ҳаракатлар, умумий иш ташлашлар, қўпорувчилик ва террорчилик ҳаракатлари, авариялар туфайли юз берганда, агар бу ҳолатлар топшириқ шартномасининг (агент битимининг) бажарилишига бевосита таъсир кўрсатган бўлса, топшириқ шартномаси (агент битими) тарафлари жавобгарликдан озод қилинади.
Бунда, топшириқ шартномаси (агент битими) бўйича мажбуриятларни бажариш муддати бундай ҳолатлар мавжуд бўладиган вақтга мутаносиб тарзда узайтирилади.
4-боб. Суғурта агентлари фаолиятини назорат қилиш
20. Суғурта агентлари фаолияти устидан назоратни топшириқ шартномасига (агент битимига) мувофиқ суғурталовчи амалга оширади.
21. Суғурталовчи томонидан суғурта агентлари фаолияти ҳар олти ойда камида бир марта мониторингдан ўтказилади. Мониторинг жараёнида қуйидаги масалалар ўрганилади:
суғурта агенти фаолиятининг ҳаққонийлиги ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлиги;
суғурта агентлари воситачилигида тузилган суғурта шартномаларининг (суғурта полисларининг) ва улар бўйича амалга оширилган операцияларнинг суғурта фаолияти тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлиги;
суғурта шартномалари (суғурта полислари) бўйича суғурталовчининг банк ҳисоб рақамига келиб тушган суғурта мукофотларининг ҳисоби;
суғурта агентлари воситачилигида тузилган суғурта шартномаларининг (суғурта полисларининг) ҳисоби;
суғурталовчига топширилган ва суғурта қилдирувчиларга берилган ҳужжатлардаги ёзувларнинг мослиги;
суғурта агенти воситачилигида тузилган суғурта шартномалари муддатидан олдин бекор қилинганда суғурта агенти томонидан воситачилик ҳақи суғурта шартномасининг муддати ўтмаган даврига мутаносиб миқдорда суғурталовчига қайтарилганлигининг ҳисоби;
суғурта агенти томонидан топшириқ шартномасига (агент битимига) мувофиқ қабул қилинган мажбуриятларнинг бажарилиши билан боғлиқ бошқа масалалар.
Мониторинг якуни бўйича суғурталовчи томонидан икки нусхада далолатнома тузилади ҳамда суғурталовчи ва суғурта агенти томонидан имзоланади. Агар суғурта агенти далолатномани имзолашдан бош тортса, бу тўғрисида далолатномага холислар иштирокида тегишли ёзув киритилади.
Далолатномани сақлаш муддати беш йилни ташкил этади.
22. Суғурта агенти томонидан ушбу Низомда ва қонунчилик ҳужжатларида белгиланган талаб ва шартларга риоя қилинмаганда ушбу суғурта агенти воситачилигида тузилган суғурта шартномаларини Ягона автоматлаштирилган ахборот тизимида рўйхатдан ўтказиш ва суғурта полисларини расмийлаштириш Суғурта хизматларини электрон шаклда кўрсатиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3571, 2024 йил 11 ноябрь) мувофиқ тўхтатилади.
23. Суғурталовчи топшириқ шартномасини (агент битимини) қуйидаги ҳолларда бекор қилиши шарт:
суғурта агенти томонидан қабул қилинган мажбуриятларни бажаришдан асоссиз равишда бош тортилганлиги тасдиқланганда;
топшириқ шартномаси (агент битими) амал қилиш даврида олти ой давомида воситачилик фаолияти амалга оширилмаганда;
суғурта агенти — жисмоний шахс вафот этганда, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тўловга қобилиятсиз ёки муомалага лаёқатсиз (муомала лаёқати чекланган) деб топилганда;
суғурта агенти — юридик шахс қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тўловга қобилиятсиз деб топилганда ёки тугатилганда;
жавобгарликка тортилган суғурта агенти — жисмоний шахсга нисбатан суғурта агенти фаолиятини давом эттириш имкониятини истисно қилувчи суд ҳужжати қонуний кучга кирганда;
ўзининг дастурий таъминоти (ахборот тизими) орқали суғурта шартномаларини тузиш ва бажарилишини ташкил этиш юзасидан воситачилик хизматларини кўрсатувчи юридик шахс бўлган суғурта агенти мижозларни қўллаб-қувватлаш хизматини (call-марказ, интерактив мулоқот тизими ва бошқалар) узлуксиз равишда кўрсатмаганда;
суғурталовчининг лицензияси бекор қилинганда;
суғурта агенти инсофсиз суғурта агентлари реестрига киритилганда;
суғурта агенти томонидан қонунчилик ҳужжатларига ва мазкур Низом талабларига риоя қилинмаганлиги аниқланганда.
24. Ваколатли давлат органи ёки суднинг суғурталовчи лицензиясининг амал қилишини тўхтатиб туриш тўғрисидаги қарори қабул қилинган тақдирда суғурталовчи бу ҳақида суғурта агентларини шу куннинг ўзида ёзма ёки электрон шаклда хабардор қилиши ҳамда ўз расмий веб-сайтида эълон қилиши шарт.
25. Ваколатли давлат органи суғурталовчилар билан суғурта агентлари ўртасидаги муносабатларни тартибга солишда қуйидаги ҳуқуқларга эга:
мазкур Низомда келтирилган фаолиятни суғурта агентлари томонидан лозим даражада бажарилишини суғурталовчи иштирокида ўрганиш;
суғурталовчидан суғурта агентлари фаолиятига доир ахборотларни сўраб олиш.
26. Ваколатли давлат органи томонидан инсофсиз суғурта агентларининг реестри (бундан буён матнда реестр деб юритилади) юритилади.
Реестр ваколатли давлат органининг расмий веб-сайтида барча фойдаланувчилар учун очиқ эълон қилинади.
27. Суғурта агенти қуйидаги ҳолларда реестрга киритилади:
суднинг қарорига кўра фирибгарлик, сохталаштириш ва коррупция билан боғлиқ жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилганда;
била туриб ёлғон ёки сохта ҳужжатлар асосида суғурта шартномаларини тузганлиги аниқланганда;
суд томонидан топшириқ шартномаси (агент битими) шартларини бажармаганликда ёки лозим даражада бажармаганликда айбдор деб топилганда.
Мазкур банднинг иккинчи — тўртинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолатлардан бири юз берганда суғурталовчи мазкур ҳолатлар унга маълум бўлган пайтдан эътиборан беш кун ичида ваколатли давлат органини ёзма равишда хабардор қилиши шарт.
Реестрга суғурта агентлари бир йил муддатга ёки суднинг қарорида кўрсатилган муддатга киритилади. Ушбу муддат тугаганидан кейин суғурта агенти реестрдан чиқарилган ҳисобланади.
Реестрга суғурта агенти ваколатли давлат органининг қарорига асосан киритилади ҳамда ушбу қарор юзасидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.
5-боб. Якуний қоида
28. Мазкур Низом талабларини бузганликда айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.06.2026 й., 10/26/3845/0549-сон)