Капитал қурилишда бозор муносабатларини шакллантиришнинг ташкилий, иқтисодий ва ҳуқуқий шарт-шароитларини яратиш, қурилиш соҳасида иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш, бозор принциплари ва механизмлари асосида қурилиш мажмуини бошқариш тизимини такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар қурилишда иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштиришнинг энг муҳим йўналишлари деб ҳисоблансин:

Пудрат қурилиш ташкилотлар ва қурилиш индустрияси корхоналарини хусусийлаштириш ва акциялаштириш жараёнларини янада чуқурлаштириш, қурилиш бошқарув тузилмаларини ихчамлаштириш ва монополиядан чиқариш;

хусусий қурилиш фирмалари ташкил этилишини рағбатлантириш, қурилиш соҳасида ўрта ва кичик корхоналар ва ташкилотларни, бозор инфратузилмасини ривожлантириш;

капитал қурилиш пудрат ва лойиҳа ишлари бозорини шакллантириш, қурилиш фаолиятида шартнома муносабатларининг аҳамиятини кучайтириш, буюртмаларни жойлаштиришда ҳамма жойда тендер савдоларини жорий этиш, устун даражада фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш;

инвестиция лойиҳаларининг техник-иқтисодий асосларини тайёрлаш даражасини ошириш ҳамда уларни шакллантириш, кўриб чиқиш ва тасдиқлаш тартибини такомиллаштириш, қурилишнинг меъёрий-техник негизини янгилаш;

тармоқни бошқаришнинг барча бўғинларида институционал ислоҳотларни амалга ошириш, бошқаришнинг устун даражада бир-икки бўғинли тизимига ўтган ҳолда қурилиш мажмуини бошқариш тузилмасини такомиллаштириш;

бригада пудратини жорий этиш, ишнинг тугалланган босқичлари бўйича ҳақ тўлаш асосида пудрат қурилиш ташкилотларида ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этиш шакллари ва механизмини такомиллаштириш;

қурилиш ишлари муддатларини қисқартириш ва таннархни пасайтириш.

2. 1998—2000 йилларда қурилишда иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш дастури 1-иловага мувофиқ маъқуллансин.

Капитал қурилиш иқтисодий ислоҳотлар ўтказилишини мувофиқлаштириш бўйича Республика комиссияси 2-иловага* мувофиқ таркибда тузилсин.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари тегишли равишда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари раислигида капитал қурилишни ислоҳ қилиш бўйича ҳудудий комиссиялар тузилсин.

3. Республикада қурилиш соҳасида бозор муносабатларини шакллантиришнинг ташкилий-ҳуқуқий асосларини яратувчи қонун ҳужжатлари қабул қилинганлиги маълумот учун қабул қилинсин (3-илова*).

4. Қуйидагилар:

1998—2000 йилларда қурилишда иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш дастурини амалга ошириш ва чора-тадбирлари 4-иловага* мувофиқ;

Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қурилишни ташкил этиш тўғрисида низом 6-иловага мувофиқ;

Қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги низом 7-иловага мувофиқ;

Бозор муносабатлари шароитларида қурилишда шартномавий нархларни белгилаш тартиби 8-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

Республика комиссияси Вазирлар Маҳкамасининг Қурилиш ва уй-жой коммунал соҳаси комплекси, вазирликлар ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан биргаликда кўрсатиб ўтилган чора-тадбирларнинг амалга оширилишини таъминласин. Олиб борилаётган ишларнинг натижалари тўғрисида ҳар чоракда, ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 10-кунидан кечикмай Вазирлар Маҳкамасига ахборот берсин.

5. Капитал қурилишда иқтисодий ислоҳотлар ўтказилишини мувофиқлаштириш бўйича Республика комиссияси, Ўзбекистон Республикаси Давлат мулки қўмитаси:

«Ўзсаноатхўжаликқурилиш» давлат корпорацияси, «Ўзжамоақурилиш» уюшмаси, «Ўзагроқурилиш» бирлашмаси билан биргаликда бошқарувнинг республика органларини тугатган ҳолда кўрсатиб ўтилган тузилмалар қайта ташкил этилишини назарда тутувчи Вазирлар Маҳкамаси қарорининг 1999 йил 1 январгача тайёрлансин ва тасдиқлаш учун киритсин;

«Ўзавтойўл» давлат концерни билан биргаликда Ўзбекистон Республикаси комиссияси билан Осиё тараққиёт банки ўртасида имзоланган Меморандумга мувофиқ таркибий қайта ўзгартиришлар амалга оширилишини таъминлансин;

«Тошкентуйжойинвестқурилиш» корпорацияси, «Ўзсув қурилиш» концерни, «Ўзмонтажмахсус қурилиш» ва «Ўзбектрансмахсус қурилиш» уюшмалари, «Ўзбекгидроэнергия қурилиш» трести, «Ўзбекнефтгаз қурилиш» бирлашмаси билан биргаликда 1999 йил 1 январгача 2 бўғинли тизимга ўтишни, ортиқча тузилмалар тугатилишини, мазкур қарорнинг 2-бандида назарда тутилган Дастурнинг сўзсиз бажарилишини кўзда тутган ҳолда уларнинг бошқарув тизимини такомиллаштириш юзасидан Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритсин.

6. Қурилишда асосий бирламчи хўжалик бўғини сифатида қурилиш трестини бошқаришнинг намунавий тузилмаси 9-иловага мувофиқ маъқуллансин.

Вазирлар ва идораларга, компаниялар, корпорациялар, уюшмалар, мустақил қурилиш трестларига 1998-1999 йиллар мобайнида қурилиш трестларини бошқаришнинг кўрсатиб ўтилган намунавий тузилмасига ўтказиш тавсия этилсин.

7. Шўртан газ-кимё комплекси, Қўнғирот сода заводи, Қизилқум фосфорит комбинати қурилиши сингари муҳим халқ хўжалиги аҳамиятига эга бўлган йирик қурилишларда Ҳукумат қарори билан белгиланган буюртмачи ва бош пудратчининг тавсиялари бўйича барча манфаатдор субпудрат ташкилотларнинг вакилларидан иборат таркибда республика штаб-марказларини шакллантириш тавсия этилсин.

Кўрсатиб ўтилган штаб-марказларнинг шакллантирилиши ва уларнинг фаолият кўрсатиши учун масъулият бош вазирнинг биринчи ўринбосари И. Ҳ. Жўрабеков зиммасига юклансин.

Зарурият бўлганда штаб-марказлар ҳузурида харажатларнинг умумий сметаси ҳисобига 5—7 кишидан иборат қурилиш-монтаж ишларни мувофиқлаштирувчи ишчи гуруҳлар ташкил этилсин.

8. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари бир ой муддатда:

Касб-ҳунар коллежларини ва академик лицейларни қуриш ва реконструкция қилиш бўйича республика, вилоят ихтисослаштирилган қурилиш трестларни;

Ижтимоий соҳа объектлари, биринчи навбатда намунавий лойиҳалар бўйича қурилаётган коллежлар ва лицейлар учун қурилиш конструкциялари ва материаллари ишлаб чиқаришга ихтисослаштирилган қурилиш индустрияси корхоналарини ташкил этиш юзасидан Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсинлар.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси 1998 йил 1 ноябргача ушбу масала бўйича қарор қабул қилсин.

9. «Давархитектқурилиш» қўмитасига қуйидаги вазифаларни ҳал этиш юклансин:

қурилиш, архитектура ва шаҳарсозлик соҳасида давлат сиёсатини олиб бориш, тармоқни ривожлантириш тамойилини шакллантириш;

қурилиш ишлаб чиқаришда, капитал қурилишнинг ахборот негизини яратишда ягона илмий ва техника сиёсатини олиб бориш;

қурилиш фаолиятини давлат томонидан бошқаришнинг шакл ва усулларини ишлаб чиқиш;

инвестиция лойиҳалари ва қурилиш ишлари сифатини экспертиза қилиш бўйича мустақил фирмалар фаолияти устидан мониторингни амалга ошириш;

қурилишда мониторингни ва меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар ишлаб чиқилишини таъминлаш;

қурилиш фаолиятида стандартлаштириш ва сертификациялаш, қурилишда нарх белгилаш тизимини такомиллаштиришга доир чора-тадбирларни амалга ошириш.

«Давархитектқурилиш» қўмитаси Ўзбекистон Республикаси макро иқтисодиёт ва статистика вазирлиги, Молия вазирлиги, Давлат мулк қўмитаси ҳамда бошқа манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда қонун ҳужжатлари ва меъёрий ҳужжатлар ишлаб чиқилиши учун масъул бўлган бўлинмалар ташкил этилишини назарда тутган ҳолда «Давархитектқурилиш» қўмитасининг янгиланган тузилмасини ва унинг тўғрисидаги низомини бир ой муддатда ишлаб чиқсин ва Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

10. Тошкент шаҳар ҳокимлиги ва «Тошкентуйжойинвестқурилиш» корпорациянинг Тошкент шаҳар капитал қурилиш Бош бошқармасини ва «Тошшаҳарлойиҳа» институтининг корпорация таркибидан чиқариш ва уларни Тошкент шаҳар ҳокимлигига бўйсундириш тўғрисидаги таклифи қабул қилинсин.

11. Ҳукуматнинг қуйидаги қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин:

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон ССР агросаноат комплексини бошқариш структурасини такомиллаштириш тўғрисида» 1991 йил 11 январдаги 5-сон қарорининг 8-банди чиқариб ташлансин;

Вазирлар Маҳкамасининг молия- қурилиш корпорацияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида» 1994 йил 27 декабрдаги 622-сон қарорида:

a) 1-банддан «Тошшаҳарлойиҳа» институти, Капитал қурилиш бош бошқармаси ва» сўзлари чиқариб ташлансин;

б) 1-иловадаги охирги иккита хатбоши чиқариб ташлансин;

Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси ҳудудида Капитал қурилишда пудрат савдолари (тендерлар)ни ташкил этиш ва ўтказиш тартиби тўғрисидаги вақтинчалик низомни тасдиқлаш ҳақида» 1997 йил 28 февралдаги 114-сон қарорининг 2-банди қуйидаги хатбоши билан тўлдирилсин:

«Пудрат савдолари (тендерлар)ни ташкил этиш бўйича Республика бошқармасига Ўзбекистон Республикаси ҳудудида савдолар ўтказиш бўйича услубий раҳбарликни амалга ошириш ва кўрсатмалар бериш юклансин».

12. Қуйидагилар:

Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Республикада тугалланмаган ишлаб чиқариш қурилиши ҳажмларини қисқартириш, ишлаб чиқариш объектларини реконструкция қилиш ва уларнинг бир қисмини халқ истеъмол товарлари ишлаб чиқаришга, қайта ихтисослаштиришга доир туб чора-тадбирлар тўғрисида» 1990 йил 29 августдаги 302-сон қарори;

Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси ҳудудида Капитал қурилишда пудрат савдолари (тендерлар)ни ташкил этиш ва ўтказиш тартиби тўғрисидаги вақтинчалик низомни тасдиқлаш ҳақида» 1997 йил 28 февралдаги 114-сон қарорининг 1-банди ва унга илова;

Вазирлар Маҳкамасининг «Қурилишни контракт асосида ва объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни ташкил этиш тўғрисидаги низомларни, бозор муносабатлари шароитларида қурилишдаги шартномавий нархларни белгилаш тартибини тасдиқлаш ҳақида» 1993 йил 21 июлдаги 369-сон қарори;

Вазирлар Маҳкамасининг 1998 йил 27 апрелдаги 177-ф-сон фармойиши ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

13. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда бир ой муддатда амалдаги қонун ҳужжатлари ва бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларга мазкур қарорлардан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар киритсин.

14. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири Ў. Т. Султонов зиммасига юклатилсин.

Қурилишда иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш Дастурининг мақсади — капитал қурилишда бозор муносабатларни шакллантиришнинг ташкилий, иқтисодий ва ҳуқуқий шарт шароитларини яратиш, бозор принциплари ва механизмлари асосида қурилиш мажмуини бошқариш тизимини такомиллаштиришдир.

Қуйидагилар 1998—2000 йилларда қурилишда иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштиришнинг асосий йўналишлари ҳисобланади;

Пудрат қурилиши ташкилотлари ва қурилиш индустрияси корхоналарини хусусийлаштириш ва акциялаштириш жараёнларини янада чуқурлаштириш, қурилишда бошқарув тузилмаларини ихчамлаштириш ва монополиядан чиқариш;

Хусусий қурилиш фирмалари ташкил этилишни рағбатлантириш, қурилиш соҳасида ўрта ва кичик корхоналар ҳамда ташкилотларни, бозор инфратузилмасини ривожлантириш;

Капитал қурилишда пудрат ва лойиҳа ишлари бозорини шакллантириш, қурилиш фаолиятида шартнома муносабатларининг аҳамиятини кучайтириш, буюртмаларни жойлаштиришда ҳамма жойларда тендер савдоларини жорий этиш, устун даражада фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш;

Инвестиция лойиҳаларини техник-иқтисодий асосларини тайёрлаш даражасини ошириши ҳамда уларни шакллантириш, кўриб чиқиш ва тасдиқлаш тартибини такомиллаштириш, қурилишнинг меъёрий-техник негизини янгилаш;

Бошқаришнинг устун даражада бир-икки бўғинли тизимига ўтган ҳолда қурилиш мажмуини бошқариш тузилмасини такомиллаштириш;

Тармоқни бошқаришнинг барча бўғинларида инстутиционал ислоҳотларни амалга ошириш, бошқарув аппаратини ва харажатларини қисқартириш;

Бригада пудратини жорий этиш, ишнинг тугалланган босқичлари бўйича ҳақ тўлаш асосида пудрат қурилиш ташкилотларида ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этиш шакллари ва механизмини такомиллаштириш;

Қурилиш ишлари муддатларини қисқартириш ва таннархни пасайтириш.

Қурилишда иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштиришда пудрат ишлари бозорини шакллантириш ҳал қилувчи ўрин тутади.

Шу мақсадларда:

Буюртмачи томонидан лойиҳа ва қурилиш ишларини бажарувчи (бош пудратчи)ни танлов (тендер) асосида танлаб олишни ҳамма жойда жорий этишга босқичма-босқич ўтиш;

Инвестиция фаолиятини субъектларнинг ишлаб чиқариш-хўжалик ва бошқа ўзаро муносабатларини тартибга солишнинг ягона шакли сифатида шартнома муносабатларини мустаҳкамлаш; пудрат шартномаларини бажаришда мажбуриятларининг таъминланиши учун жавобгарликнинг турли шакллари ва механизмларини жорий этиш назарда тутилади.

пудрат шартномаларини бажаришда мажбуриятларнинг таъминланиши учун жавобгарликнинг турли шакллари ва механизмларини жорий этиш назарда тутилади.

Пудрат ишларининг жадаллашган бозорини шакллантириш мақсадида хусусийлаштириш ва монополиядан чиқариш жараёнларини янада чуқурлаштириш, мулкчиликнинг турли шаклларига асосланган лойиҳа ва қурилиш ташкилотлари ўртасида рақобат муҳитини яратиш назарда тутилади.

Давлат қурилиш корхоналарини ва ташкилотларини хусусийлаштириш, ишлаб чиқаришларни акциялаштириш жараёни давом эттирилади, улар 2000 йилнинг бошида асосан тугалланади. Бунда фақат мамлакат иқтисодиёти учун алоҳида аҳамиятга эга бўлган нефть-газ, энергетиканинг айрим йирик қурилиш-монтаж ташкилотлари ва қурилишнинг бошқа махсус турлари давлат мулки бўлиб қолади.

Қурилиш бизнеси соҳасида хусусий компаниялар ва фирмаларни шакллантириш ҳам янги корхоналар ташкил этиш йўли билан, ҳам зарар кўриб ишлаётган ва истиқболсиз қурилиш ташкилотларини жисмоний ва юридик шахсларга сотиш асосида амалга оширилади.

Қуйидагилар:

Қурилиш-монтаж ишларини айрим турларини ва инвестиция-қурилиш фаолияти билан боғлиқ бошқа ишлар устидан ўз монополиясини ўрнатиб олган ҳар хил турдаги корхоналар ва ташкилотлар бирлашмаларини тугатиш ёки мажбурий равишда ихчамлаштириш;

Трестлар негизида қурилишда дастлабки асосий бўғин сифатида мустақил қурилиш-хўжалик тизимларини ташкил этиш, устқуртма тузилмаларини тугатиш;

Объектларни лойиҳалаштириш ва қуриш, шу жумладан объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда топшириш учун буюртмаларни танлов (тендер) асосида жойлаштириш тизимини жорий этиш монополиядан чиқариш ва рақобат муҳитини шакллантиришнинг бошқа муҳим механизмлари бўлиб қолади.

Ҳамма жойда пудрат ташкилотларини тендер асосида танлаб олиш усулига амалда ўтиш учун:

1. Тендер савдоларини ўтказиш механизми бўйича барча зарур меъёрий- ҳуқуқий ҳужжатларини 1998 йил охиригача ишлаб чиқаришни таъминлаш назарда тутилади.

Савдолар предмети хусусиятларига қараб:

Лойиҳа, муҳандислик-қидирув, конструкторлик ва бошқа тайёргарлик ишларини бажаришда;

Ишлаб чиқариш ва ноишлаб чиқариш аҳамиятига эга бўлган корхоналар, бинолар ва иншоотларни, шу жумладан фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш ва техника билан қайта жиҳозлашда;

Технологик асбоб-ускуналар кенг тўпламини, шу жумладан фойдаланишга тайёр ҳолда етказиб беришда;

Лойиҳани бошқаришда, унинг бўйича маслаҳат беришда, уни назорат қилишда пудратчиларни ёки маслаҳатчиларни тендер асосида танлаб олиш учун ҳужжатлар ишлаб чиқилади.

2. Ҳамма жойда Тендер савдоларининг ўтказилиши учун қулай шароитлар яратилишга йўналтирилган ташкилий ва меъёрий-ҳуқуқий чора-тадбирларни амалга ошириш.

3. Тендер савдоларини ўтказишда, тендер ҳужжатларини расмийлаштиришда, пудрат қурилиш ташкилотлари, қурилиш материаллари ва пудрат ишларига бўлган нархлар тўғрисида махфий бўлмаган ахборотларни беришда, тендер савдоларини ўтказишда уларнинг ташкилотчилари сифатида ва бошқаларда буюртмачиларга маслаҳат ёрдамида кўрсатувчи мустақил консалтинг ташкилотлари тузиш.

4. Давлат бошқаруви органлари учун фақат марказлаштирилмаган манбалар ҳисобига маблағ билан таъминланадиган давлат буюртмаси объектлари бўйича уларнинг буюртмачи бўлиш ҳуқуқини белгилаб берувчи аниқ чегараларни белгилаш.

Пудрат фаолиятида шартнома муносабатларини мустаҳкамлаш Инвестиция жараёнининг барча иштирокчиларини уларнинг ишларини пировард натижалари учун жавобгарликларини оширишга йўналтирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси, Қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги ва объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни ташкил этиш тўғрисидаги низомлар, буюртмачи ва пудратчининг ўзаро муносабатлари механизмини белгилаб берувчи бошқа меъёрий ҳужжатлар шартнома муносабатларини шакллантиришнинг қонуний асослари бўлиб хизмат қилади.

Бунда шартнома тузиш, шерикларни танлаш, мажбуриятларни республика қонун ҳужжатларига зид келмайдиган ўзаро хўжалик муносабатларнинг ҳар қандай бошқа шартларини белгилаш инвестиция фаолияти субъектларининг мутлоқ ваколатлари ҳисобланади.

Шартнома мажбуриятлари ва у билан боғлиқ қонунга оид ҳужжатлар ижро этилмаганда қаттиқ жазоларни жорий этиш назарда тутилади. Пудратчилар, товар ишлаб чиқарувчилар ва хизмат кўрсатувчилар маҳсулот етказиб берувчилар ўртасида муносабатларнинг зарур шакли сифатида контрактдан олдинги битимлар тузиш ривожлантирилади.

Пудрат шартномаларини бажаришда мажбуриятларни таъминлашнинг Шартнома асосида жорий этиладиган кафиллик, банклар ва бошқа махсус молия институтлари томонидан бериладиган кафолат, таваккалчиликни суғурталаш, гаров, закалат, неустойка, мол-мулкни чегириб қолиш, таъминотнинг бошқа шаклларидан кенг фойдаланилади.

Пудрат ишлари бозорида рақобат даражасини ошириш мақсадида уларда хорижий лойиҳалаш ва қурилиш компанияларини кенг қатнашиши назарда тутилади. Уларнинг пудрат ишлари бозорида қатнашиши устун даражада тендер асосида амалга оширилади. Лойиҳа ёки қурилиш-монтаж ишлари учун тендер ёки танлов эълон қилинганда хорижий иштирокчи томонидан тендер шартларига биноан буюртманома берилади ва таклифлар тайёрланади.

Йирик ёки махсус инвестиция лойиҳалари бўйича тендер савдоларида қатнашиш учун хорижий пудрат ташкилоти биринчи классли хорижий банкнинг мажбуриятлари бажарилиши юзасидан кафолат мажбуриятини тақдим этиши ва республика ҳудудида пудрат қурилиш фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини олиш учун ваколатли давлат бошқарув органидан рухсат олиши керак.

Хорижий ташкилотлар билан ўзаро ҳисоб-китоблар амалдаги қонун ҳужжатлари асосида амалга оширилади.

Қурилиш ишлаб чиқаришни бутлаш ва уни олиб бориш учун ихтисослаштирилган ташкилотларни жалб қилиш соҳаларида рақобат яратиш мақсадида қуйидагилар мўлжалланмоқда:

қурилиш материаллари ва бутловчи буюмлар ишлаб чиқариш соҳасида монополиядан чиқаришни давом эттириш, қурилиш индустрияси корхоналари бўйсунишида идоравий ёндашувдан воз кечиш;

пудратчилар томонидан мамлакатимиздаги ва хориждаги қурилиш материаллари етказиб берувчиларнинг бевосита маҳсулот ишлаб чиқарувчилар орасидан тендер усулида танлаб олинишини кенг қўллаш;

қурилиш материаллари улгурчи бозорларини ташкил этиш, ярмарка савдоларини мунтазам равишда ўтказиш, қурилиш материаллари ва бутловчи буюмларни товар-хом ашё биржалари орқали сотишни кенгайтириш;

ихтисослаштирилган қурилиш-инвестиция биржасини ташкил этиш;

пудратчиларга қурилишнинг шартномада белгиланган смета қиймати доирасида субпудрат ташкилотлари ва қурилиш материаллари ва бутловчи буюмлар, конструкциялар ва асбоб-ускуналар етказиб берувчи корхоналарни танлаб олишда тўлиқ мустақиллик бериш;

пудрат ташкилотларига кўрсатиладиган хизматлар бозорида, уларнинг қайси идорага қарашлилигидан қатъи назар, мамлакатимиз қурилиш материаллари ва конструкциялари етказиб берувчи корхоналарининг, ихтисослаштирилган корхоналарининг эркин қатнашиши.

Тегишли лойиҳа ҳужжатлари ва маблағ билан таъминлашнинг тасдиқланган манбаларнинг мавжуд бўлиши қурилиш объектларини қуришнинг мажбурий шарти ҳисобланади.

Инвестиция лойиҳалари сифатини ошириш инвестиция лойиҳасининг бизнес-режалари ва техник-иқтисодий асосларини (ТИА) ишлаб чиқиш жараёнларини тубдан яхшилашга асосланади. Инвестиция лойиҳаларининг бизнес-режалари ва техник-иқтисодий асослари инвестор (инвестор-буюртмачи)лар томонидан мустақил равишда ёки уларнинг буюртмаси бўйича шартнома шартларида консалтинг ёки инжиниринг компаниялари томонидан ишлаб чиқилади.

Маблағ билан таъминлаш манбаларидан қатъи назар, тегишли йирик инвестиция лойиҳаларини амалга оширишнинг мақсадга мувофиқлиги тўғрисида расмий ташкилотларнинг ёки мустақил эксперт ташкилотининг хулосасини жорий этиш назарда тутилади. Буюртмачи инвестор бўлиб ҳисобланмаган тақдирда, буюртмачи инвестордан фақат эксперт хулосаси мавжуд бўлганда инвестиция лойиҳасини амалга оширишга буюртма қабул қилиш механизми киритилади.

Пудратчи буюрмачи билан келишган ҳолда лойиҳа-смета ҳужжатларини тузишга мустақил равишда шартнома тузиши мумкин.

Лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш бўйича компанияларни танлаб олиш буюртмачи (инвестор-буюртмачи) ташаббуси бўйича тендер асосида амалга оширилади.

Зарур лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун шартномаларнинг ўз вақтида ва сифатли бажарилиши учун тендер савдосида ютиб чиққан пудрат лойиҳа ташкилотларининг жавобгарлигини ошириш назарда тутилади.

Республика инвестиция дастурига кирган ва тўлиқ ёки қисман марказлаштирилган манбалар ҳисобидан маблағ билан таъминланадиган лойиҳа-смета ҳужжатлари йирик инвестиция лойиҳалари бўйича Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарорлари билан тасдиқланади.

Банкларнинг кредит ресурслари ҳисобига инвестиция лойиҳаларини амалга оширувчи кичик ва ўрта тадбиркорлик субъектлари учун лойиҳа-смета ҳужжатларини ҳам умумий белгиланган тартибда, ҳам инжиниринг компаниялари томонидан ишлаб-чиқилган ва ваколатли банклар эксперт комиссияси томонидан маъқулланган намунавий лойиҳалар асосида ишлаб чиқиш имконияти назарда тутилади.

Қурилиш қийматини қисқартириш мақсадида пудрат ишлари ва уларни бажариш учун зарур бўлган моддий-техника ресурслари бозор нархларининг ўз-ўзини тартибга солиши учун шарт-шароит яратиш йўли билан қурилишда вужудга келган нарх белгилаш тизимига жиддий ўзгартиришлар киритиш назарда тутилмоқда, бу заруратга қараб монополияга қарши нархни тартибга солишда давлат таъсирини инкор этмайди.

Объект ёки хизмат учун чегараланган охирги нархни белгиланган ҳолда қурилиш, лойиҳалаштириш, материаллар, конструкциялар ва асбоб-ускуналар харид қилишга буюртмаларни тендер савдолари тизими орқали жойлаштиришга устувор аҳамият берилади.

Якуний натижалар учун молиявий жавобгарлик пудратчига юкланади, қурилишнинг амалдаги қийматини пасайтириш натижасида эришилган маблағлар эса унинг ихтиёрида қолади ва амалдаги сарф-харажатларни ва қурилиш муддатларини қисқартиришни рағбатлантириш учун хизмат қилади.

Пудратчилар билан ҳисоб-китобларни контракт қийматининг контрактларда келишиб олинган муаяйн фоизгача аванс тўловлари билан амалга ошириш мўлжалланмоқда. Якуний ҳисоб-китобларни объект қурилиши тугаллангандан ва у фойдаланишга топширилгандан кейин амалга ошириш назарда тутилган.

Қурилиш қийматини пасайтириш мақсадида:

лойиҳа-қидирув ва пудрат қурилиш ишларини амалга ошириш юзасидан барча тендер таклифларида лойиҳа ва қурилиш ишларининг бошланғич қиймати ва тендер қатнашчиларининг тегишли танлов таклифлари фақат чегараланган миқдорларда белгиланади;

2000 йил 1 январдан бошлаб қурилиш қийматининг қимматлашиши индексларини қўллаш тўлиқ бекор қилинади ва барча инвестиция лойиҳаларининг қиймати амалдаги нархларда белгиланади;

буюртмачи томонидан лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш хизматлари учун ҳақ тўлаш мустақил экспертиза ўтказилгандан кейин амалга оширилади;

шартномаларнинг ўз вақтида бажарилмагани учун моддий зарар пудратчи ташкилотлар томонидан қопланган ҳолда объектларни қуриш муддатларини қатъий тартибга солиш назарда тутилмоқда;

агар буюртмачининг айби билан лойиҳа-смета ҳужжатлари ўз вақтида тақдим этилмаган ва асбоб-ускуналар етказиб берилмаган ҳамда бошқа мажбуриятлар бажарилмаган бўлса, унда буюртмачи жавоб беради ва пудратчига етказилган моддий зарарни тўлайди;

шартномаларнинг муддатида бажарилмагани учун моддий зарарнинг миқдори ва сметадан ортиқ барча харажатлар олдинги даврдаги тендер савдоларининг ўртача нархлари бўйича ёхуд биржа нархлари бўйича белгиланади;

ижтимоий-маданий соҳалар (турар-жой, соғлиқни сақлаш, таълим) объектларини қуришда намунавий лойиҳалардан кенг фойдаланилади;

ҳам меъёрий базани такомиллаштириш ҳисобига, ҳам қурилиш ташкилотларини бошқариш тузилмасини тартибга солиш ҳисобига қурилишда қўшимча харажатларни кескин қисқартириш чора-тадбирлари кўрилади.

Қурилиш муддатларини қисқартириш мақсадида ишларнинг сменалиги чекланмаган ҳолда вахта усулини ривожлантириш назарда тутилмоқда.

Республика минтақаларида қурилиш қиймати, қурилиш материаллари, конструкциялар, транспорт, қурилиш механизмлари ва ишчи кучи нархлари аниқ даражасини рўйхатдан ўтказиш ва таҳлил қилиш бўйича маълумотлар банкини шакллантириш учун хўжалик ҳисобидаги ахборот-таҳлил маркетинг фирмаларининг ташкил этиш мўлжалланмоқда.

Қурилиш материаллари ва конструкцияларига бўлган талабнинг мавсумий ва технологик талабнинг ўзгаришини ҳисобга олувчи, нархларнинг ўзгарувчан тизимига эга бўлган қурилиш материаллари ва конструкция материалларига бўлган талабнинг мавсумий ва технологик талабни ўзгаришини ҳисобга олувчи, нархларнинг ўзгарувчан тизимига эга бўлган қурилиш материаллари билан савдо қилувчи ихтисослаштирилган улгурчи таъминот-савдо фирмалари тармоқлари ташкил этилмоқда.

Қуйидагилар қурилишнинг меъёрий-техник базасини такомиллаштиришнинг асосий йўналишлари ҳисобланади:

қурилишда лойиҳалаштириш, техник-иқтисодий асосларни ишлаб чиқиш, меъёрий ва техник ҳужжатлар миллий меъёрлари тизимини шакллантириш;

истиқболли қурилиш материалларини, тежамли, ҳажмли-режалаштирилган ва техник ечимларни кенг қўллаш асосида қурилишнинг ресурсларини тежовчи янги усуллари ва технологияларини ишлаб чиқиш;

кичик ва ўрта тадбиркорликни биринчи навбатда таъминлаган ҳолда янги услубий асосда оммавий қўлланиладиган лойиҳа маҳсулотлари фондини қайта тиклаш ва кенгайтириш;

қурилиш қийматини арзонлаштириш, сифатини ошириш асосида қурилиш ишларини самарадорлигини, мамлакатимиз пудрат қурилиш ташкилотларининг рақобатбардошлилигини ошириш;

лойиҳа маҳсулотлари ва материаллари лойиҳалаш, муҳандислик-қидирув ишларини сертификациялаш марказларини ташкил этишга кўмаклашиш.

Лойиҳалаштириш ва қурилиш-монтаж ишларининг сифатини ошириш, хавфсизлигини таъминлаш учун:

инвестиция жараёнининг барча босқичларида — бизнес-режа ва ТИАни ишлаб чиқишдан тайёр қурилиш объектини қабул қилишгача бўлган даврда мустақил экспертиза қилиш механизмини жорий этиш;

қурилиш ишларини бажариш юзасидан пудрат шартномасида тайёр объектларни қабул қилиш даврида қабул комиссияси томонидан объектив сабабларга кўра топилмайдиган носозликлар ва бошқа бузилишларни бартараф этиш бўйича пудратчининг муддатли кафолат мажбуриятларини жорий этиш;

меъёрий-техник ҳужжатларни, қурилиш меъёрлари ва қоидаларини, стандартларини такомиллаштириш назарда тутилмоқда.

1998— 2000 йилларда қурилишни давлат ва хўжалик органлари томонидан бошқариш функцияларини чеклаш, маъмурий-буйруқбозлик усулларига асосланган тор идоравий бошқарувдан лойиҳа ва қурилиш фаолиятини функционал бошқарувга қуйидаги йўллар билан ўтишни таъминлаш:

1. Қоидага кўра, бир-икки бўғинли тизимига ўтган ҳолда тармоқнинг хўжалик бошқаруви бўғинларини қисқартириш.

2. Марказлаштиришдан чиқариш ва пудрат қурилиш ташкилотлари ҳамда қурилиш индустрияси корхоналари фаолиятининг идоравий хусусиятларини бартараф этиш.

3. Барча лойиҳа ташкилотларига мустақил ташкилот мақомини бериш.

4. «Давархитектқурилиш» қўмитасига қурилиш фаолиятини давлат томонидан бошқариш бўйича куйидаги асосий функцияларини юклаш:

қурилиш, архитектура ва шаҳарсозлик соҳасида давлат сиёсатини ўтказиш, тармоқни ривожлантириш концепциясини шакллантириш;

қурилиш ишлаб чиқаришда, капитал қурилишнинг ахборот базасини яратишда ягона илмий ва техникавий сиёсатни ўтказиш;

қурилиш фаолиятини давлат томонидан тартибга солиш шакллари ва усулларини ишлаб чиқиш;

инвестиция лойиҳалари ва қурилиш ишларининг сифатини экспертиза қилиш бўйича мустақил фирмаларнинг фаолияти мониторингини амалга ошириш;

қурилишда меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва уларнинг мониторингини таъминлаш;

инвестиция лойиҳалари ва қурилиш ишларининг сифатини экспертиза қилиш;

қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда лойиҳалаш, қурилиш-монтаж, тузатиш ва фойдаланиш ишлари турларини лицензиялаш.

Минтақаларда «Давархитектқурилиш» қўмитаси ваколатига кирувчи масалалар бўйича давлат бошқаруви органлари функцияларини унинг ҳудудий органлари, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва ҳокимлар ваколатига кирувчи масалалар бўйича эса — уларга бўйсунувчи капитал қурилиш бошқармалари ва бўлимлари амалга оширадилар

2000 йилда қурилиш ташкилотларини асосан бошқаришнинг бир-икки бўғинли тизимига ўтказиш мақсадида:

хўжалик-маъмурий бошқарувнинг республика ва вилоят органлари кўринишидаги устқуртма тузилмаларни босқичма-босқич тугатиш;

қурилишнинг айрим соҳаларини монополиялаштириб олган бирлашмалар ва ташкилотларни, биринчи навбатда «Ўзжамоақурилиш» уюшмаси, «Ўздеҳқончиликқурилиш» бирлашмаси, «Ўзсаноатхўжаликқурилиш» давлат корпорацияси тизимларини тугатиш ёки мажбурий равишда ихчамлаштириш;

устқуртма тузилмалари бўлмаган трестлар негизида мустақил қурилиш-хўжалик ташкилотларини ташкил этиш;

давлат корхоналари ва ташкилотлари, шу жумладан ишламайдиган ва (ёки) ортиқча ишлаб чиқариш қувватлари ва майдонлари, банкрот бўлган зарар кўриб ишловчи ва сурункали паст рентабелли корхоналар негизида хусусий қурилиш ташкилотларини ташкил этиш, бошланғич қурилиш бўлинмаларига мустақил юридик шахс мақомини бериш йўли билан хусусийлаштириш жараёнларини чуқурлаштириш;

пудрат ишлари бозорида фақат республика эмас, балки хорижда ҳам хорижий компаниялар билан рақобатлаша оладиган молия-қурилиш гуруҳлари шаклидаги банк сармояси иштирокидаги ҳаракатчан қурилиш компанияларини шакллантиришга кўмаклашиш мўлжалланган.

Куйидаги ташкилий-ҳуқуқий тузилмалар пудрат қурилиш фаолиятида бошланғич хўжалик бўғинининг асосий субъектлари ҳисобланади:

хусусий қурилиш фирмалари ва кичик корхоналар ва ташкилотлар шаклидаги бошқа хўжалик жамиятлари ва ширкатлар.

акциядорлик жамиятлари, шу жумладан чет эл сармояси иштирокидаги акциядорлик жамиятлари қурилиш трестлари.

Тармоқдаги институционал ислоҳотларни ўтказиш давомида лойиҳалаш ва илмий-тадқиқот институтларини республика тармоқ тузилмалари бўйсунишидан, уларга лойиҳалаш бўйича хизматлар бозорида мустақил ишлаш ҳуқуқини берган ҳолда, чиқариш мўлжалланмоқда.

Жаҳон амалиётида фойдаланилаётган лойиҳаларни фаол бошқариш (менежмент лойиҳаси) тизими янада ривожланади. Бундай тизимни шакллантиришда лойиҳа буюртмачиларига кенг аҳамият берилади.

Маҳаллий хом ашё ва юқори самарали технологияларидан юқори даражада фойдаланиш асосида республикада қурилиш материалларининг замонавий турларини мамлакатимизда ишлаб чиқаришни ташкил этиш капитал қурилиш соҳасида илмий ва техник изланишларнинг муҳим йўналиши ҳисобланади.

Қуйидагилар истиқболли технологияларнинг асосий йўналишлари ҳисобланади:

бинолар ва иншоотларни монолит усулда қуриш ҳисобига йиғма темир-бетон конструкцияларини қўллашнинг қисқартириш:

хусусий қурилиш бозорида талабни қондирадиган енгиллаштирилган турдаги конструкцияларни жорий этиш;

санитария-техника асбоб-ускуналарининг дизайнини ҳамда сув таъминоти ва оқоваларни биокимёвий тозалашнинг ресурс-энергияни тежаш кўрсаткичларини яхшилаш;

қурилишни арзонлаштирадиган ва унинг сифат тавсифини яхшилайдиган асосан янги қурилиш материалларини қўллаш.

1. Мазкур Низом объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қурилишда инвестиция жараёни қатнашчилари ўртасидаги ўзаро ташкилий-иқтисодий ва ҳуқуқий муносабатларни тартибга солади.

2. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш усули фойдаланиш ёки хизмат кўрсатиш учун топширишга тайёрлаб қўйилган объектларни инвестиция жараёнининг барча босқичларини бошқариш функцияларини бир ташкилий тузилмада тўплаш асосида қурилишини таъминлашни назарда тутади ва у тайёр қурилиш маҳсулоти (лойиҳалаш-қурилиш-монтаж ишларини бажариш, шу жумладан қурилишларни технологик ва муҳандислик ускуналари билан бутлаш, — фойдаланишга топшириш) яратишнинг ягона узлуксиз комплекси жараёни сифатида амалга оширилади.

Қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги низом ва мазкур Низом асосида, шунингдек пудрат савдолари натижалари бўйича тузиладиган фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш контракти объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда инвестиция жараёни қатнашчилари ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг асоси ҳисобланади.

3. Қуйидагилар объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришдаги инвестиция жараёни қатнашчилари ҳисобланадилар:

бундан буён «буютмачи» деб аталадиган объектлар қурилиши бўйича буюртмачилар (мулкчилик шаклларидан қатъи назар) — вазирликлар, идоралар, корпорациялар, концернлар, уюшмалари, хорижий инвесторлар:

бундан буён «бош пудратчилар» деб аталадиган бош пудратчи ташкилотлар (мулкчилик шаклларидан қатъи назар) — қурилиш корпорациялари, концернлар, уюшмалар, трестлар лойиҳалаш-конструкторлик институтлари ва ташкилотлари, қурилиш ва инжиниринг фирмалари;

бундан буён «субпудратчилар» деб аталадиган, лойиҳаларда назарда тутилган махсус иш турларини бажариш учун бош пудратчи томонидан контракт асосида жалб қилинган (мулкчилик шаклларидан қатъи назар) субпудратчи қурилиш ташкилотлари, ихтисослаштирилган қурилиш, қурилиш-монтаж, ишга тушириш-созлаш ташкилотлари ва бошқа ташкилотлар.

Бош пудратчи буюртмачи олдида, субпудратчи эса бош пудратчи олдида инвестиция жараёнининг барча босқичларидаги ишлар комплексини амалга ошириш бўйича контрактнинг бажарилиши учун иқтисодий жавоб беради.

4. Объектни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш учун пудрат контракти буюртмачи билан бош пудратчи ўртасида тузилади, амалдаги меъёрий ҳужжатларга мувофиқ «лойиҳалаш-қурилиш, монтаж ва махсус қурилиш ишлари, ускуналарини етказиб бериш ва монтаж қилиш, шунингдек маҳсулот чиқариш билан ишга тушириш-созлаш ишлари» жараёнининг бажарилишини назарда тутади.

5. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш чоғидаги инвестиция жараёни қатнашчиларининг ўзаро муносабатлари капитал қурилиш соҳасидаги амалдаги меъёрий ҳужжатлар, қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги низом, шунингдек мазкур Низом билан тартибга солинади.

6. Уй-жойларни ва бошқа ижтимоий объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришга ўтишдан олдин инвестиция жараёни қатнашчиларининг зарур таркиби ва вазифаси жиҳатидан қайта қурилади. Бунда инвестиция жараёнини бошқариш самарадорлигини ошириш мақсадида бошқарувнинг ташкилий шакллари — лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқишдан бошлаб фойдаланишга топшириш ёки хизмат кўрсатиш учун тайёрлаб қўйилган объектларни буюртмачиларга топширишгача бўлган барча жараёнларни мустақил равишда амалга ошира оладиган лойиҳалаш-қуриш бирлашмалари ташкил этилишини таъминлаш зарур.

7. Ўтказиш қувури, темир йўл, автомобиль транспорти, алоқа, энергетика, сув хўжалиги қурилиш объектларини фойдаланишга тайёр ҳолда қуришга ўтиш тармоқнинг пудратчи ва бошқа ташкилотларини шу усулда ишлашга ўтказиш асосида тармоқ принципи бўйича амалга оширилади.

Танлаб олинган кўламга кўра ихтисослаштирилган қурилиш бирлашмалари, лойиҳалаш-қуриш бирлашмалари, қурилиш-монтаж (ихтисослаштирилган) трестлари ва бошқалар пудратнинг янги турига ўтказилиши мумкин. Шу билан бир вақтда тармоқ (корхона, бирлашма)нинг инвестиция жараёни қатнашчилари фаолиятини ташкилий, таркибий ва вазифаси жиҳатидан қайта қуриш, шунингдек манфаатдор ҳокимликлар иштирокида ўзларига қарашли ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорлик қилиш масалаларини тартибга солиш амалга оширилади.

8. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш тизими асосида вазифаларни буюртмачилар ва бош пудратчилар ўртасида қуйидагича тақсимлашни назарда тутади.

Буюртмачи:

Бош пудратчига объектлар қурилиши, реконструкция қилиниши ва қайта жиҳозланишига тасдиқланган лойиҳа ҳужжатларини, микрорайонлар, даҳалар, шаҳарсозлик комплекслари, посёлкалар ва қишлоқ аҳоли яшаш жойлари қурилишнинг лойиҳаларини ва бошқа лойиҳа ҳужжатларини базавий нархларда тақдим этади;

Фойдаланувчи ташкилотлар билан биргаликда хом ашё, материаллар, ёнилғи-энергетика ресурслари ўз вақтида етказиб берилишини, амалдаги меъёрий ҳужжатларда назарда тутилган ишга тушириш-созлаш ишларини амалга оширишда зарур бўлган фойдаланувчи қадрларни қабул қилиш ва тўлдиришни таъминлайди. Зарур бўлган ҳолларда кўрсатиб ўтилган кадрларни келишилган муддатларга бош пудратчи (субпудратчи) ташкилотлар таркибига беради;

Бош пудратчидан қурилиши тугалланган объектни қабул қилиб олишни таъминлайди ва қабул қилиб олинган объектларни фойдаланиб олувчи ташкилотлар балансига топширишни амалга оширади, шунингдек тугалланган қурилишлар бўйича ҳисоб-китобларни бажаради.

Бош пудратчи:

ишчи лойиҳа-смета ҳужжатлари ўз кучи билан ёки ташқи лойиҳа қидирув ташкилотлари билан шартнома бўйича ишлаб чиқилишини таъминлайди;

ишчи ҳужжатларни технологик изчилликни ва қурилишнинг аниқ шартларини ҳисобга олувчи ҳажмларда ва муддатларда мустақил топширишни амалга оширади;

қурилиш-монтаж ва махсус қурилиш ишларининг ўз вақтида ва сифатли бажарилишини, қурилишларни технологик ва муҳандислик ускуналари, конструкциялар ва материаллар билан бутлашни таъминлайди, объектни фойдаланишга топшириш учун зарур бўлган ишга тушириш-созлаш ишларини амалга оширади;

объект буюртмачига тасдиқланган лойиҳа ва контрактда келишиб олинган талабларга мувофиқ контракт мажбуриятлари билан белгиланган муддатларда топширилишини таъминлайди;

9. Буюртмачи, бош пудратчи ва субпудратчи томонидан бажариладиган ҳар бир функция бўйича вазифаларни аниқ тақсимлаш тегишли пудрат ва субпудрат контрактларини тузиш чоғида қурилишнинг аниқ шароитларига қараб аниқлаштирилади.

10. Буюртмачи бош пудратчи билан объектни фойдаланишга тайёр ҳолда қуриш юзасидан контракт тузади.

11. Контрактга киритилган ишларнинг қиймати қурилишдаги шартномавий нархларни белгилаш тартибига мувофиқ аниқланадиган шартномавий нарх бўйича қабул қилинади.

12. Фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни амалга ошираётган бош пудратчи лойиҳа ва сметаларда белгиланган эҳтиёжларга мувофиқ моддий-техника ресурслари, ускуналар билан таъминлашни ташкил этади.

Қурилишларни технологик асбоб-ускуналар, буюмлар ва материаллар билан бутлаш қурилишни контракт асосида ташкил этиш тўғрисидаги низомда белгиланган тартибга мувофиқ амалга оширилади.

13. Бош пудратчи объектларни фойдаланишга топширишни таъминлаш учун ишга тушириш-созлаш ишлари бўйича контракт тузади. Ишга тушириш-созлаш ишларининг қиймати алоҳида смета билан аниқланади ва асосий фаолият маблағлари ҳисобига буюртмачи томонидан тўланади.

14. Бош пудратчининг объектни буюртмачига фойдаланишга тайёр ҳолда қуриб топширгунгача қилган харажатлари бош пудратчининг маблағлари, буюртмачининг аванслари ёки банкларнинг кредитлари ҳисобига қопланади.

Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришни маблағ билан таъминлаш бутун давр мобайнида норматив муддатлар доирасида қурилишни ташкил этиш лойиҳасига тўла мувофиқ равишда белгиланган тартибда амалга оширилади.

Пудратчига фойдаланишига тайёр ҳолда қуришга берилган банк кредити учун фоизлар тўлашга маблағлар қурилишнинг норматив муддатларидан келиб чиққан ҳолда шартнома нархида назарда тутилади.

15. Буюртмачи бош пудратчи билан маҳсулот ишлаб чиқариш ёки хизмат кўрсатишга тайёрлаб қўйилган қурилиши тугалланган объектни далолатнома бўйича қабул қилиб олгандан сўнг шартнома нархлари бўйича ҳисоб-китоб қилишни амалга оширади.

Бош пудратчи субпудратчи билан узил-кесил ҳисоб-китобларни шартнома нархлари белгиланадиган тегишли иш турлари комплекслари субпудратчи томонидан ниҳоясига етказилгандан сўнг амалга оширади.

16. Объектларни фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда ниҳоясига етказилмаган қурилишлар бўйича сарф-харажатлар объект фойдаланишга топширилгунга қадар бош пудратчи томонидан бажариладиган фаолиятнинг барча турлари бўйича ҳисоб-китоб ва ҳисобот Ўзбекистон Республикаси Макроиқтисодиёт ва статистика вазирлиги томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.

17. Фойдаланишга тайёр ҳолда қуришда бош пудратчи томонидан бажариладиган фаолиятнинг барча турлари бўйича ҳисоб-китоб ва ҳисобот Ўзбекистон Республикаси Макроиқтисодиёт ва статистика вазирлиги томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.

1. Ушбу Низом капитал қурилиш (кенгайтириш, реконструкция қилиш, техникавий қайта жиҳозлаш, тўлиқ таъмирлаш) юзасидан контрактларни тузиш ва бажариш тартибини, буюртмачилар ва пудратчиларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятларини, уларнинг қабул қилинган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш бўйича жавобгарлигини белгилайди.

Контракт инвестиция фаолияти субъектлари ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи асосий ҳуқуқий ҳужжат ҳисобланади, пудратчи унга кўра буюртмачининг топшириғи бўйича муайян ишни аниқ муддатда бажариш мажбуриятини олади, буюртмачи эса ишни қабул қилиш ва шартлашилган нархда ҳамда белгиланган муддатда унинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади.

Контракт объектлар қурилишининг бутун даври, ишларнинг алоҳида турлари ёки комплекслари учун тузилади, бунда қурилиш муддатларининг Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси томонидан тасдиқланган қурилишнинг норматив муддатларини аниқлаш тартибига мувофиқ норматив муддатлардан ошмаслиги кераклиги, бажарилган ишлар учун узил-кесил ҳисоб-китоблар эса фақат контрактда назарда тутилган қурилиш объекти белгиланган тартибда буюртмачига топширилгандан кейингина амалга оширилиши кўзда тутилади.

Контракт томонларнинг мажбуриятлари ва жавобгарлигини белгилаш, ташкилий-технологик тақсимлаш ва юридик жиҳатдан мустаҳкамлаш мақсадида тузилади. Контрактларнинг тури ва шакллари ҳар хил бўлиши мумкин.

2. Инвестиция фаолиятидаги контракт муносабатлари қуйидагилар асосида қурилади:

битишувни тузишда, унинг мазмунини, шартларини ва ўзаро мажбуриятларни белгилашда аҳдлашаётган томонларнинг мустақиллиги, бунда қонун ҳужжатлари ҳамда республика Ҳукумати қарорларида назарда тутилган ёки контрактни тузувчи томонларнинг ўзаро розилиги бўлган ҳоллардан ташқари, ҳар қандай органларнинг ва мансабдор шахсларнинг аралашмаслигини эътиборда тутиш;

контракт муносабатларини ҳуқуқий таъминлаш тизими, хўжалик таваккалчиликларини суғурталаш, кафолатлар бериш, кафиллик ҳамда Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилигига зид бўлмаган бошқа чора-тадбирлар;

истеъмолчи (буюртмачи) манфаатларини устуворлиги.

3. Контракт қуйидагиларни назарда тутиши керак:

томонларнинг мулкий жавобгарлиги ва мажбуриятларни зарур даражада бажармаганлик туфайли етказилган зарарларни, шу жумладан бой берилган фойда оқибатида кўрилган билвосита зарар ва зиёнларни тўлаш;

контрактни бажариш чоғида вужудга келадиган муаммоларни, уларнинг пайдо бўлиш манбаларидан қатъи назар, келишилган ҳолда ҳал этишга томонларнинг интилиши, бунда хўжалик судлари амалиётини ҳисобга олиш;

битишув қатнашчилари малакасини уларнинг ишлаб чиқариш, техник ва молиявий имкониятлари бўйича тасдиқлаш, шунингдек битишувни банклар, суғурта ташкилотлари ёки бошқа муассасалар томонидан кафолатлаш;

контракт (лойиҳа)да назарда тутилган материаллар, буюмлар, конструкциялар, асбоб-ускуналар, машиналар, механизмларни, уларнинг қурилиш жараёнида қўлланишига кўра, сертификациялаш;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида хорижий инвесторлар, пудратчилар, лойиҳачиларнинг биргаликдаги фаолиятини тартибга солиш ҳамда пудрат бўйича мажбуриятларни бажаришда уларнинг жавобгарлигига доир қоидаларга амал қилиш.

4. Янги қурилиш, корхоналарни кенгайтириш, реконструкция қилиш ва техникавий қайта жиҳозлаш, қоидага кўра, танлов асосида амалга оширилади.

Бошқа қурилишлар (объектлар) бўйича контрактлар танлов асосида ҳам, шунингдек буюртмачи ва пудратчининг музокаралари асосида ҳам тузилиши мумкин.

Танлов шартлари буюртмачи томонидан белгиланади. Буюртмачи томонидан танлов эълон қилинадиган вақтгача қурилишнинг лойиҳа ҳужжатларини, уни маблағ билан таъминлаш манбаларини тайёрлаш масалалари ҳал этилган бўлиши керак.

Томонларнинг ўзаро муносабатларига ва жавобгарлиги тақсимотига кўра контрактларнинг қуйидаги турларидан фойдаланиши мумкин:

5. Тўғридан-тўғри контрактлар, асбоб-ускуналар ва материалларни етказиб берган ёки бермаган ҳолда, комплекснинг таркибий қисми бўлган алоҳида объектларда қурилиш, монтаж ёки махсус ишлар ҳажмларини бажариш юзасидан тузилади.

Тўғридан-тўғри контракт бўйича пудратчи фақат ўзининг тўғридан-тўғри мажбуриятлари, ўз ишлари ва хизматлари учун жавоб беради, объект (умуман комплекс) қурилишни тугаллаш учун ҳамда барча ишларни мувофиқлаштириш учун жавобгарлик буюртмачи зиммасида қолади.

Тўғридан-тўғри контракт 1991 йилги базавий нархларда белгиланган қийматга эга бўлган тасдиқланган лойиҳа асосида тузилади.

6. Лойиҳа-қурилиш контракти объектни лойиҳалаш ва қуриш бўйича мажбуриятларни бош пудратчи зиммасига юклашни назарда тутади.

Объектни лойиҳалаш, лойиҳалаш институтларининг кучи билан ҳам ва пудратчининг лицензияга эга бўлган лойиҳалаш бўлинмалари кучи билан ҳам ва унинг раҳбарлигида бажарилиши мумкин.

7. «Тайёр ҳолда фойдаланишга топшириш» контракти лойиҳа-қурилиш контрактини ривожлантирилиши ҳисобланади. Бунда бош пудратчи буюртмачининг барча анъанавий функцияларини, шу жумладан ишга тушириш-созлаш ва ишга тушириш ишларини ўз зиммасига олади. Объект буюртмачига доимий фойдаланишга тўлиқ тайёр ҳолда топширилади.

Қўлланиш соҳаси: ижтимоий соҳа объектлари, намунавий технологияга эга бўлган саноат объектлари.

Пудратчи (буюртмачининг розилиги ёки унингсиз, агар бу контрактда акс этган бўлса) бош пудратчи ролини бажаради ва ишларининг бир қисмини ёки турини бажариш учун бошқа ташкилотларни (субпудратчиларни), улар билан субпудрат контрактлари тузган ҳолда жалб этиши мумкин. Ушбу контракт контрактларнинг тўғридан-тўғри турларига киради.

Етказиб берувчи заводлар билан контрактлар, қоидага кўра, фақат мураккаб ва ноёб асбоб-ускуналарни яратишда ёки асбоб-ускуналарни тўплаш ҳолида етказиб бериш юзасидан тузилади.

8. Уч томонлама контракт учинчи шахслар (суғурта компанияси ёки маблағ билан таъминловчи банк ва таркибига пудратчи кирадиган пудратчи ташкилотлар уюшмаси) иштирокида тузилади, улар буюртмачига ёки бош пудратчига нисбатан (агар улардан бири иқтисодий ночор бўлиб қолса) кафил сифатида чиқиши керак.

Бош пудратчининг кафили бош пудратчи иқтисодий ночор бўлиб қолганда буюртмачининг манфаатларини ҳимоя қилишни кафолатлайди.

Пудратчи мажбуриятларини бажармай қолган тақдирда иқтисодий жавобгарликни ўз зиммасига оладиган суғурта компанияси, банк ёки юқори ташкилот кафилликка олувчи бўлишлари мумкин.

Пудратчи ўзининг кафилликка олувчиларини буюртмачига тавсия қилади, буюртмачи эса ушбу тавсияни қабул қилиш ёки рад этиш ҳуқуқига эгадир. Контрактда кафилликка олувчининг вазифалари ва унинг иқтисодий мажбуриятлари кўрсатилади.

Бош пудратчининг иқтисодий ночорлиги туфайли буюртмачи контрактни бекор қилишга мажбур бўлган тақдирда кафилликка олувчи объект тўлиқ қуриб бўлгунгача қурилишни давом эттириш мажбуриятини ўз зиммасига олади. Бунда у буюртмачига етказилган зарарни қоплаш бўйича муайян харажатларни ўз зиммасига олади, бу харажатлар унга бош пудратчининг қарз мажбуриятлари билан компенсация қилинади. Ушбу сумма контрактда келишиб олинади ва ишларни контрактга мувофиқ бажариш бўйича бош пудратчининг пул кафолати ҳисобланади ва у пулни кафилликка олувчининг счётига ўтказади. Кафилликка олувчи ишни ўз кучи билан ёки ўз хоҳишига кўра исталган пудратчини жалб қилган ҳолда тугаллаши мумкин.

Буюртмачининг кафили буюртмачи иқтисодий ночор аҳволга тушиб қолган тақдирда иқтисодий мажбуриятларни бажаришини кафолатлайди.

Маблағ билан таъминловчи банк, суғурта компанияси ёхуд бошқа муассаса кафилликка олувчи бўлиши мумкин. Контракт буюртмачи айби билан тўхтатилган тақдирда кафилликка олувчи бош пудратчи томонидан бажарилган ишлар қийматини ва контракт тўхтатилган кунда қилинган асосли харажатларни тўлайди.

9. Контракт баҳосини белгилаш шартларига кўра контрактлар қуйидаги турларга бўлинади:

қатъий, қурилиш охиригача ўзгармайдиган, савдода ёки буюртмачи бош пудратчининг якка тартибдаги музокаралари белгиланган нарх асосида контракт;

бозор муносабатлари шароитларида қурилишда шартномавий нархларни белгилаш тартибига биноан бош пудратчи ва буюртмачи томонидан белгиланадиган, 1991 йилги смета нархларидаги очиқ шартномавий нарх асосидаги контракт;

бажарилган ишларнинг ҳақиқий қиймати, нархлар ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда, буюртмачи ва пудратчи томонидан ҳар ойда (ҳар чоракда) белгиланади.

10. Якка тартибдаги музокаралар асосида буюртмачи томонидан бош пудратчи танлангандан кейин томонларга дастлабки (контрактдан олдинги) битим тузиш тавсия қилинади. Унда буюртмачи ва бош пудратчининг қурилиш юзасидан контрактнинг мазмуни бўйича мақсади, шартлашилган муддатларда контрактни тузишни ва ишларни бажаришни бошлашни таъминловчи дастлабки тадбирлар белгиланади.

11. Дастлабки битим қуйидагиларни ўз ичига олади:

объектнинг номи ва унга доир асосий маълумотлар (бош пудратчининг қуввати, ишларининг базавий нархларидаги ҳажми, қурилишнинг норматив муддатлари ва қурилишни бошланишининг мўлжалдаги муддати);

лойиҳа-смета ҳужжатлари таркиби, ҳажми ва уларни бериш муддатлари;

қурилиш майдонини бош пудратчига топшириш муддатлари ва иморатларни бузиш зарурати туғилган тақдирда уни бўшатиш шартлари;

қурилишни асбоб-ускуналар, материаллар, конструкциялар ва буюмлар билан таъминлаш тартиби ва шартлари;

контракт турини (анъанавий, лойиҳа-қурилиш ёки «тайёр ҳолда топшириш») танлаш ва уни тузиш муддатлари;

қурилишни маблағ билан таъминлаш манбаи;

томонларнинг контрактни тузишдан олдинги битимни бузганлик учун жавобгарлиги.

12. Дастлабки битим контракт тузиш учун замин бўлиб хизмат қилади ва лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқишни прогнозлаш, конструкциялар, буюмлар, асбоб-ускуналар тайёрлашга буюртмаларни жойлаштиришни ҳозирлаш, субпудратчи ташкилотлар, етказиб берувчилар билан контрактларни тайёрлаш ва шу кабилар учун асос ҳисобланади.

13. Дастлабки битим банк ихтиёрига кўра бош пудратчи фаолиятини кредитлаш асос бўлиб хизмат қилиши мумкин ва айни бир вақтда контракт имзолангунгача томонлар манфаатларини ҳимоя қилиши учун ҳужжат бўлиши мумкин.

14. Қурилиш юзасидан контракт тузишнинг дастлабки битимда келишилган муддатлари бошланганда буюртмачи бош пудратчига контрактни тайёрлаш учун етарли бўлган қуйидаги техник ҳужжатларни бериши керак:

қурилишнинг тасдиқланган титул рўйхати;

белгиланган тартибда тасдиқланган техник-иқтисодий асослар, лойиҳа ва сметаларни ишлаб чиқиш бўйича йўриқномалар ва кўрсатмаларда назарда тутилган қурилиш қийматининг йиғма смета ҳисоб-китоби билан бирга лойиҳа ёки ишчи лойиҳа — 2 нусха;

қурилишнинг биринчи йили учун асбоб-ускуналар ва материаллар бериш жадвали, агар бу қурилишнинг узлуксиз технологиясида кўзда тутилган ва улар билан таъминлаш буюртмачи зиммасига юкланган бўлса;

ердан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи ҳужжат нусхаси;

қурилиш чиқиндиларини ва ортиқча тупроқни ташлаш жойини ажратиш тўғрисидаги рухсатнома;

етишмаган тупроқни қазиб олиш учун карьерлар очиш учун рухсатнома;

ерларни унумдор қилишга мўлжалланган унумдор тупроқ қатламини уйиш учун жой ажратишга рухсатнома;

кенгайтириш, реконструкциялаш ва техникавий қайта жиҳозлашга мўлжалланган ишлаб турган корхоналар, бино ҳамда иншоотларнинг ҳолатини ва мустаҳкамлигини тасдиқловчи материаллар.

15. Объект қурилиши икки ва ундан кўпроқ бош пудратчилар томонидан амалга оширилган тақдирда буюртмачи мазкур ҳужжатларни ҳар қайси бош пудратчига ўзлари бажарадиган иш ҳажми учун контракт тайёрлаш учун беради. Бунда барча бош пудратчилар учун умумий бўлган ҳужжат турлари бўйича ҳужжатлар кўчирмалари ва нусхалари берилади.

16. Пудратчи ушбу Низомнинг 14-бандида кўрсатилган ҳужжатларни буюртмачидан олган кунидан бошлаб 20 (календарь) кун муддатда уларни субпудратчи ташкилотлар билан биргаликда кўриб чиқишга, қурилиш давом этишининг норматив муддатларини ҳамда ишга тушириладиган комплекслар, технологик босқичлар, алоҳида объектлар ва иншоотлар бўйича топшириқларни ҳисобга олган ҳолда умуман қурилиш бўйича ишларни бажариш жадвали билан контракт лойиҳасини буюртмачига беришга мажбурдир.

17. Буюртмачи пудратчидан контракт лойиҳасини олган кунидан бошлаб 10 (календарь) кун муддатда уни кўриб чиқишга, имзолашга ва пудратчига қайтаришга мажбурдир. Эътирозлар мавжуд бўлган тақдирда буюртмачи келишмовчиликлар бўйича протокол тузишга ва уни худди муддатда имзоланган контракт билан бирга пудратчига қайтаришга мажбурдир.

18. Пудратчи келишмовчиликлар бўйича протокол билан имзоланган контрактни буюртмачидан олган кунидан бошлаб 15 (календарь) муддатда буюртмачи билан келишмовчиликларни тартибга солишга мажбурдир. Агар келишувга эришилмаса, у ҳолда баҳсли масалалар ҳал этиш учун буюртмачи ва бош пудратчининг юқори ташкилотларига берилади. Агар баҳслар ушбу ташкилотлар томонидан ҳам ҳал этилмаса, улар халқ судига берилади.

Баҳсли масалалар юқори ташкилотлар томонидан 15 кун муддатда берилмаса, у ҳолда буюртмачининг таклифлари таклиф қилинган, контракт эса тузилган ҳисобланади.

Агар келишмовчиликлар кўриб чиқиш учун пудратчи томонидан ушбу органларга кўрсатилган муддатда берилмаса, у ҳолда буюртмачининг таклифлари қабул қилинган, контракт эса тузилган ҳисобланади.

19. Контракт тузилгандан кейин буюртмачи тегишли назорат органлари ва ташкилотларнинг куйидаги ишларни амалга ошириш юзасидан рухсат тўғрисидаги ҳужжатларни контракт алоҳида шартларида назарда тутилган муддатларда бош пудратчига беришга мажбурдир:

электр қуввати узатиш ва алоқа ҳаво линиялари ҳудудида, шаҳар йўлларининг қатнов қисмида, темир йўл ва автомобиль йўллари шохобчаларидаги фойдаланиладиган участкаларда ишларни амалга ошириш;

йўл қопламларини кўчириш;

ер ости ва қурилиш майдонида жойлашган иншоотлар ва коммуникациялар (кабель, газ, сув қувурлари, канализация) мавжуд жойларда ишларни амалга ошириш;

фуқаро уй-жой объектлари бўйича қурилиш ишларини амалга ошириш;

ўрмон дарахтларини кесиш ва кўчириб ўтказиш;

қурилишга халақит берадиган иморатлар ва иншоотларни кўчириш;

сув ва ерлардан махсус фойдаланиш.

20. Буюртмачи объект қурилиши бошлангунгача 10 кундан кечикмай геодезик режалаш асосига ва қурилиш ҳудудидаги биркитилган ушбу режа пунктлари ва белгиларига (уларнинг натурадаги тасдиғи билан) доир техник ҳужжатларни далолатнома бўйича бош пудратчига беришга мажбурдир. Геодезик режалаш таркиби ва ҳажмлари қурилиш бўйича норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ бўлиши керак.

21. Қурилиш тугаллангач бош пудратчи координатлар жойлашиш схемасини ва каталогини ҳамда қурилишлар давридаги геодезик режалаш ишлари вақтида ўрнатиладиган ва у тугаллангунгача сақланадиган геодезик белгилар баландлигини буюртмачига беришга мажбурдир.

22. Қурилиш юзасидан контракт тузишда буюртмачи ва бош пудратчи контрактнинг алоҳида шартларида бошқа ўзаро мажбуриятларни ҳам назарда тутадилар. Бунда улар амалдаги қонунчиликка, ушбу Низомга, қурилиш нормаларига, қоидаларига амал қиладилар ва қурилишни ташкил этиш ҳамда ишларни амалга ошириш лойиҳаларидан ва объектни қуришнинг аниқ шарт-шароитларидан келиб чиқадилар.

23. Қурилишни материаллар, конструкциялар ва қурилиш-монтаж ишларини бажариш учун зарур бўлган буюмлар, шунингдек эркин сотиб олинадиган барча намунавий асбоб-ускуналар ва аппаратлар билан таъминлаш бош пудратчи ва субпудратчининг вазифаси ҳисобланади.

Қурилишни ностандарт, технологик ва энергетика асбоб-ускуналари, шунингдек махсус материаллар билан таъминлаш буюртмачининг вазифаси ҳисобланади.

Томонларнинг келишувига кўра буюртмачи материаллар ва асбоб-ускуналар етказиб бериш юзасидан тайёрловчи заводлар ёки бошқа етказиб берувчилар (сотувчилар) билан тузилган шартнома контрактларини амалга оширишни бош пудратчига бериши мумкин.

Буюртмачининг етказиб бериш ҳажмлари ва номенклатураси ведомость билан расмийлаштирилади. У қурилиш контрактга илова ҳисобланади.

Буюртмачи томонидан қурилиш майдонига технологик ва ностандарт асбоб-ускуналар, арматуралар, махсус материаллар етказиб бериш бош пудратчи билан келишилган жадвал бўйича амалга оширилади.

24. Пудратчи зарурат бўлганда буюртмачи билан келишиб олиш учун намуналарни, сифат сертификацияларини, пол материаллари учун проспектларни, девор ва шифт қопламларини, сантехника ва электротехника асбоб-ускуналарини, мебель ҳамда бошқа материаллар ва буюмларни беради.

25. Бош пудратчи буюртмачининг розилиги билан қурилиш-монтаж ишларини бажаришда бинолар ва иншоотларни қисмларга бўлишда олинган материаллар ҳамда конструкциялардан ёки тегишли буюмлардан фойдаланишга ҳақлидир. Ушбу материаллар ва конструкцияларнинг яроқлилигини буюртмачи, пудратчи ва лойиҳаловчилар билан биргаликда аниқланади.

26. Буюртмачи етказиб берган, монтаж қилинадиган асбоб-ускуналар ва материаллар қурилишни ташкил этиш лойиҳасида назарда тутилган объектлар ёнидаги омборларда далолатномалар бўйича, комплекс ҳолида, стандартлар ва техник шартлар талабларига мувофиқ, тўлиқ соз ҳолатда ҳамда томонлар келишиб олган қурилиш жадвалида кўзда тутилган муддатларда бош пудратчига ёки унинг ишончномасига кўра субпудратчига топширилади. Оғир вазнли ва йирик ўлчамли асбоб-ускуналарни буюртмачи объект ёнидаги омборда ёки келишувга кўра монтаж ҳудудида ёки йириклаштириш (йиғув) майдончасида топширади.

Агар йирик ўлчамли асбоб-ускуна уни тайёрлаш бўйича техник шартларга мувофиқ қурилиш майдончасига алоҳида қисмларга ажратиб етказиб берилса, у ҳолда уни йиғиб бериш буюртмачининг вазифаси ҳисобланади. Йирик ўлчамли асбоб-ускунани йиғиш ва тахт қилиб бериш буюртмачи билан тўғридан-тўғри контракт бўйича субпудратчи монтаж ташкилоти томонидан буюртмачи маблағлари ҳисобига амалга оширилиши ёки бу ишни субпудратчининг ўзи бажариши мумкин.

27. Асбоб-ускуналарни омборда сақлаш шартлари стандартлар талабларига, қурилиш нормалари ва қоидаларига мувофиқ бўлиши керак. Асбоб-ускуналар нормативдаги муддатдан ортиқча сақланган тақдирда монтаж қилишдан олдин улар ушбу муддатнинг юзага келишида айбдор бўлган ташкилот маблағлари ҳисобига тафтишдан ўтказилади.

28. Қабул қилиб олиш, монтаж қилиш ёки синаб кўриш чоғида бош пудратчи ва субпудратчи томонидан асбоб-ускуналарнинг бут эмаслиги ва бузилганлиги аниқланган тақдирда бош пудратчи ёки субпудратчи бу тўғрида буюртмачини хабардор қилишга ҳамда, агар бу етказиб бериш контрактида назарда тутилган бўлса, техник жиҳатдан мумкин бўлган қисқа муддатда ушбу асбоб-ускунани бут қилиш ёки бут ҳолдагиси билан алмаштириш талаби билан тайёрлаган заводга ёки уни етказиб берувчи эътироз билдириш учун тегишли далолатнома (рекламация) тузишда қатнашишга мажбурдирлар. Далолатнома (рекламация) тузиш етказиб бериш контрактини тузган томонлар вазифасига киради.

29. Объектларни қуриш комплекс импорт асбоб-ускуналар базасида ёки компенсацион битимлар асосида амалга оширилган тақдирда буюртмачи асбоб-ускуналарни етказиб бериш ва монтаж қилиш шартларини хорижий фирма билан келишиб олиш учун бош пудратчини ҳамда монтаж қилувчи ташкилотларни жалб қилишга мажбурдир.

30. Буюртмачи томонидан бош пудратчига бериладиган материаллар, буюмлар ва асбоб-ускуналар учун ҳисоб-китоблар ҳамда уларни қабул қилиб олиш, сақлаш ва ташиш бўйича бош пудратчининг харажатларини қоплаш қурилиш контрактига алоҳида шартларда белгиланган, томонлар келишган нархлар ва шартлар бўйича амалга оширилади.

31. Бош пудратчи ва субпудратчи объектни бутлаш учун ўзларига берилган асбоб-ускуналарнинг (объектни буюртмачига топширгунгача комплекс синаб кўриш мақсадида) сақланиши учун жавоб берадилар.

32. Буюртмачи бузиладиган, кўчириладиган ёки реконструкция қилинадиган биноларда яшовчи шахсларни кўчиришга ҳамда қурилишни ташкил этишга халақит берадиган бино ва иншоотларни томонлар билан келишилган муддатларда бузишни ёки қурилиш майдончаларидан кўчиришни таъминлашга мажбурдир. Қурилиш қиймати йиғма смета ҳисоб-китобида назарда тутилган ва қурилиш майдончасини томонлар билан келишилган муддатларда бўшатиш билан боғлиқ шартномавий нархлар таркибига кирган қурилиш-монтаж ишлари пудратчи ташкилот томонидан бажарилади.

33. Буюртмачи бош пудратчи билан келишилган муддатларда ўз кучи билан асбоб-ускуналарни, технологик қувурларни, технологик қувурларни, аппаратураларни, механизмлар ва қурилмаларни демонтаж қилишга, бузиладиган, кўчириладиган ёки реконструкция қилинадиган объектлардаги ишлаб турган тармоқларни ишлашдан тўхтатишга мажбурдир. Томонларнинг келишувига кўра, кўрсатиб ўтилган ишларни бажариш, тегишли ҳақ тўлаган ҳолда, бош пудратчига топширилиши мумкин.

34. Ишлаб турган корхоналарни кенгайтириш, реконструкция қилиш ва техникавий қайта жиҳозлаш чоғида қурилиш майдонини ажратиб қўйиш мумкин бўлмаган ҳолларда буюртмачи пудратчига иш кўламини яратишга, бош пудратчи ва субпудратчининг иш майдонини ва жойини ишларни бажаришга халақит берадиган барча иншоотлардан, омбор бинолардан, ташландиқлардан бош пудратчи билан келишилган тартибда ва муддатларда бўшатишга, шунингдек корхоналарнинг асосий фаолияти билан боғлиқ бўлган қурилишдаги техника хавфсизлиги бўйича тадбирларни (ҳимоя қурилмалари ўрнатишни, ёнғиндан сақлаш ва қўриқлашни) ўз ҳисобига таъминлашга мажбурдир.

35. Зарурат бўлганда қурилиш майдонини ўзлаштириш жараёнида ёки қурилиш давомида мавжуд ер ости қурилмаларини ва конструкцияларини очиш, лойиҳа ечимларига мувофиқ ва фойдаланувчи ташкилот назорати остида, бош пудратчи томонидан амалга оширилиши керак.

36. Қурилишни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ буюртмачи қурилиш эҳтиёжлари учун фойдаланиши мумкин бўлган ўзининг асосий фондларидан бино ва иншоотларни, амортизация ажратмалари нормалари бўйича тўлов билан бош пудратчига ижарага беради, шунингдек бош пудратчига ўз устахоналардан ҳамда бошқа ёрдамчи ишлаб чиқаришларидан фойдаланиш имконини беради.

37. Бош пудратчи буюртмачи учун барпо этилаётган бино ва иншоотларни тўлиқ пардозлаш ва унга топширишга бўлган даврда, ушбу бинолар ва иншоотлар шартномадаги муддатларда тўлиқ соз ҳолатда топширилган тақдирда, улардан ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун вақтинчалик ва ҳақ тўламасдан фойдаланишга ҳақлидир.

38. Буюртмачи қурилган бино ва иншоотлардан объект қурилиши тўлиқ тугаллангунга қадар, агар бу бош пудратчининг келгусидаги ишларига халақит бермаса, фойдаланишга ҳақлидир. Бу ҳолда буюртмачи ушбу бино ва иншоотларни бош пудратчидан далолатнома бўйича қабул қилиб олишга ва объект тўлиқ топширилгунгача (қабул қилиб олгунгача) уларнинг сақланиши учун жавоб беришга мажбурдир.

39. Буюртмачида ўзининг сув, газ, буғ ва электр билан таъминлаш объектлари ва бошқа ёрдамчи қурилмалари мавжуд бўлган тақдирда у бош пудратчига улардан амалдаги нархлар ва таърифлар бўйича фойдаланиш ҳуқуқини беради. Агар амалдаги нархлар ва таърифлар сметадаги нархлардан юқори бўлса, буюртмачи қийматидаги тафовутни компенсация қилади.

Шаҳар ва аҳоли пунктлари ташқарисида, шунингдек ўзлаштирилмаган ҳудудларда жойлашган, қурилиши янгидан бошланган объектларда қурилиш эҳтиёжларини сув, газ, иссиқлик ва электр энергия билан таъминлаш объектлар ва қурилмалар барпо этиш бош пудратчи томонидан буюртмачининг қурилиш сметаларида назарда тутилган маблағлари ҳисобига амалга оширилади.

40. Буюртмачи илгари ишлаб чиқаришга берилган лойиҳа-смета ҳужжатларига ўзи киритган ўзгаришлар билан боғлиқ барча харажатлар ва зарарларни ўзгартирилган ҳужжатлар бош пубдратчига берилгандан кейин 10 кун муддатда тузилган далолатнома асосида бош пудратчига тўлашга мажбурдир.

41. Буюртмачи томонидан бутун объект қурилишини консервациялаш ёки тўхтатиш зарурлиги тўғрисида қарор қилинган тақдирда қурилиш контракти бекор қилинади, алоҳида объектлар қурилиши консервация қилинганда ёки тўхтатилганда эса у контрактга қўшимча битим билан аниқлаштирилади.

42. Қурилиш контракти қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин:

ваколатли органлар қарорига кўра ва томонлар ташаббуси билан;

қурилишнинг келишилган жадвалида назарда тутилган қурилиш-монтаж ишларини бажариш муддатлари бош пудратчи томонидан муттасил бузилган ва ишлар сифати паст бўлган тақдирда;

томонлар амалий ҳамкорлик қилишдан доимий равишда бош тортган тақдирда;

буюртмачи контрактда назарда тутилган мажбуриятни муттасил бузган тақдирда;

маблағ билан таъминловчи банк буюртмачини тўловга қодир эмас деб эълон қилган тақдирда.

43. Қурилиш контракти буюртмачи ва бош пудратчига боғлиқ бўлмаган қуйидаги сабабларга кўра бекор қилиниши мумкин:

республика Ҳукумати қарорига кўра;

материаллар ва асбоб-ускуналарни ташишдаги узилишлар туфайли;

қурилиш объектининг вайрон бўлишига ёки тўлиқ йўқ бўлишига олиб келган табиий офат рўй берганда;

бошқа форс-мажор ҳолатлари туфайли.

44. Қурилиш контракти тузилгач ва контрактда келишилган муддатларда маблағ билан таъминлаш очилгач буюртмачи контрактда томонлар келишган миқдордаги, бирор қурилиш шартномавий қийматининг 15 фоизидан кам бўлмаган миқдордаги авансни бош пудратчининг ҳисоб-китоб счётига ўтказади. Авансни тўлаш контрактда белгиланган муддатларда амалга оширилади.

45. Томонлар контрактда, томонларнинг хўжалик таваккалчиликлари характерига, уларнинг молиявий аҳволи ва бошқа ҳолларига кўра тўлов ҳамда ҳисоб-китобларнинг бошқа шартлари ва тартибини назарда тутишлари мумкин.

46. Ишларнинг тўхтатиш ёки контрактнинг бузилишига олиб келувчи низоли ҳолатлар пайдо бўлган тақдирда томонлар юқорида қайд қилинган оқибатларни бартараф этиш учун ушбу ҳолатларни музокаралар йўли билан ҳал қилишга интилишлари керак

Агар келишмовчиликларни ҳал қилишга эришилмаса, улар тегишли хўжалик судида ҳал этилади.

47. Дастлабки (контрактдан олдинги) битим бузилган ва қурилиш контрактини тузишдан бош тортилган тақдирда айбдор томон иккинчи томонга контрактдан олдинги битимда келишилган миқдорда жарима тўлайди.

48. Ушбу Низомнинг 14 ва 18-бандларида кўрсатилган ҳужжатларни бериш муддатларини бузганлик, қурилиш контрактни 16 ва 17-бандларида назарда тутилган муддатларда тақдим этишни кечиктирганлик учун айбдор томон иккинчи томонга кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 3 баравари миқдорида жарима тўлайди.

49. Буюртмачи контракт бўйича қуйидаги мажбуриятларга риоя қилмаганлик ёки уларни зарур даражада бажармаганлик учун бош пудратчи олдида мулкий жавоб беради:

ушбу Низомнинг 19-бандида назарга тутилган ишларни амалга оширишга тегишли назорат органлари ва ташкилотларнинг рухсати ҳақидаги ҳужжатларни кечиктирганлик ҳамда геодезия режаларини ҳамда қурилиш ҳудудида биркитилган пунктлар ва ушбу режа белгиларини беришни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдорида жарима;

монтаж қилиш учун асбоб-ускуналар, материаллар ва буюмларни, шу жумладан асбоб-ускуналарни монтаж қилиш учун зарур бўлган материаллар ва буюмларни бериш муддатларини бузганлик учун — муддатида етказиб бермаган асбоб-ускуналар, материаллар ва алоҳида номи бўйича буюмлар қийматининг 1 дан 4 фоизгача миқдорда жарима;

монтаж қилиш учун тўлиқ бут бўлмаган асбоб-ускуналар берилганда, агар тўлиқ бут эмаслик ушбу асбоб-ускунани монтаж қилишлик тўсқинлик қилганда — берилган тўлиқ бўлмаган асбоб-ускуна қийматининг, шу жумладан етишмаган қисмлар (деталлар) қийматининг 5 фоизи миқдорида жарима;

қурилаётган объект бўйича тузилган контрактга қўшимча битимни тайёрлаш учун лойиҳа-смета ҳужжатларини беришни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдорида жарима;

қурилишни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ мавжуд манбалардан сув, газ, буғ ва электр энергияси олиш ҳамда улардан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлиш учун тегишли ташкилотларнинг рухсати тўғрисидаги ҳужжатларни ишлар бошланишидан олдин камида бир ой олдин беришни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдорида жарима;

бузиладиган биноларни беришни ва қурилиш майдонидан қурилишга ажратилган майдондаги магистрал электр узатиш линияларини, темир йўлларни, ер ости тармоқларини ва коммуникацияларини кўчиришга рухсатномаларни беришни кечиктирганлик учун — кечиктирган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 2 баравари миқдорида жарима;

қурилиши тугалланган, маҳсулот ишлаб чиқаришга ва хизматлар кўрсатишга тайёрланган объектни унинг алоҳида навбатини, ишга тушириладиган комплексни, бинолар, иншоотларни қабул қилиб олишни бошлашни уларни топширишга тақдим этиш тўғрисида бош пудратчининг хабарномаси олинган кундан бошлаб 5 кундан ортиқ кечиктирилганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун базавий шартнома нархининг 0,15 фоизи миқдорида, бироқ кунига энг кам ойлик иш ҳақининг камида 5 баравари пеня;

объектлар қурилиши туфайли вақтинча тўхтатилган ёки тўхтатилган қурилишларни ҳамда уларнинг таркибига кирувчи бино ва иншоотларни, моддий бойликларни қабул қилиб олишни ҳамда бош пудратчи томонидан бажарилган қурилиш-монтаж ишлари учун ҳисоб-китоб қилишни кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун шартномавий нархнинг 0,15 фоизи, бироқ кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 5 баравари миқдорида пеня;

маблағ билан таъминлашни очишни қурилиш контракти тузилган кундан бошлаб 15 кундан ортиқ кечиктирганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 5 баравари миқдорида жарима.

50. Контракт бўйича мажбуриятларни бузганлик учун бош пудратчининг буюртмачи олдидаги мулкий жавобгарлиги турлари:

Маҳсулот ишлаб чиқаришга ёки хизматлар кўрсатишга тайёрланган объектни, унинг навбатини, ишга тушириладиган комплексни, биноларни, иншоотларни қуришни ўз вақтида тугалламаслик — кечиктирилган ҳар бир кун учун базавий нархнинг 0,15 фоизи, бироқ уларни буюртмачига туширгунгача кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 15 бараваридан кўп бўлмаган миқдорида пеня;

Буюртмачи билан тузилган контракт бўйича монтаж қилувчи ва бошқа ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан амалга ошириладиган асбоб-ускуналар монтаж қилинадиган майдонларни топшириш муддатларини бузганлик — кечиктирилган ҳар бир кун учун асбоб-ускуналар қийматининг (базавий смета нархлари бўйича) 0,15 фоизи, бироқ кунига энг кам ойлик иш ҳақининг 5 бараваридан кўп бўлмаган пеня;

лойиҳа-смета ҳужжатлари асосида пудрат контрактининг алоҳида шартларида белгиланган ерларни обод қилиш муддати ва ҳажмларини бузганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 5 баравари миқдорида жарима;

бош пудратчи томонидан иш ва конструкцияларда йўл қўйилган қурилиш жараёнида ёки оралиқ қабул қилиб олишда буюртмачининг муаллифлик назорати билан ва назорат органлари томонидан аниқланган камчиликлар ва нуқсонларни назарда тутилган кўпи билан 30 кундан иборат ҳар қайси муддат ўрнига кечиктирилганлик учун — кечиктирилган ҳар бир кун учун энг кам ойлик иш ҳақининг 5 баравари миқдорида жарима.

Агар пудратчи нуқсонларни томонлар белгиланган муддатда бартараф этмаса, буюртмачи ёки фойдаланувчи ташкилот (нуқсонини бартараф этиш ишлари қийматининг 50 фоизи миқдорида вақтида бажармаганлик жаримаси ундирган ҳолда) нуқсонни ўз кучи билан пудратчининг ҳисобига бартараф этишга ҳақлидир.

51. Бош пудратчи нуқсонларни контрактда ёки унинг алоҳида шартларида кўрсатилган кафолатли муддат мобайнида, қурилиши тугалланган объектларнинг ҳамда қурилиш ва монтаж ишлари турларини далолатнома бўйича буюртмачига тўлиқ топширгандан кейин ўз ҳисобига бартараф этишга мажбурдир.

52. Бажарилган ишлар, иккинчи томонга берилган материаллар ёки кўрсатилган хизматлар учун тўловларни тўлаш муддатлари банк тизимларида белгиланганидан кечиктириб юборилган тақдирда айбдор томон иккинчи томонга кечиктирилган ҳар бир кун учун 0,15 фоиз миқдорида пеня тўлайди.

Тўлов ҳужжатлари акцептини асоссиз равишда тўлиқ ёки қисман рад этиш томон рад этган акцептининг 5 фоизи миқдорида иккинчи томон (кредитор) фойдасига жарима тўланишига олиб келади.

53. Қурилиш юзасидан контракт тузишда томонлар қоида бузилганлиги учун амалдаги қонунчилик ва ушбу Низом билан жазолар белгиланмаган бошқа мажбуриятлар бажарилмагани учун жавобгарликни назарда тутишлари мумкин.

54. Контрактни бузган томон, контракт бўйича мажбуриятларни бажармаганлик учун ушбу Низомда назарда тутилган жазолардан ташқари, иккинчи томонга унинг харажатларида, мулкининг йўқолишида ёки шикастланишида ифодаланган, вақтида бажарилмаганлик жаримаси (жарима пеня) билан қопланмаган суммадаги ҳақиқий зарарларни ҳам тўлайди.

55. Мажбуриятларни бажармаганлик ёки зарур даражада бажармаганлик учун вақтида бажармаганлик жаримаси (жарима пеня)ни тўлаш, шунингдек кўрилган зарарларни ўрнини қоплаш томонларни мажбуриятларни натурада бажаришдан озод қилмайди. Қонунчиликда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.