ILOVA
UUA | — | uchuvchisiz uchish apparati |
YKRM | — | yaqindan keltiruvchi radiomayoqli punkt |
HHK | — | harbiy havo kuchlari |
BPChB | — | bulutlarning pastki chegarasining balandligi |
IKRL | — | ikkilamchi kuzatish radiolakatori |
UUA | — | uchuvchisiz uchish apparati |
UKRM | — | uzoqdan keltiruvchi radiomayoqli punkt |
UQY | — | uchish-qo‘nish yo‘lagi |
QQB | — | qaror qabul qilish balandligi |
HT | — | havo trassasi |
SHF YBT BM | — | samoviy hududdan foydalanish yagona boshqaruv tizimining bosh markazi |
SHF (HHF) | — | samoviy hududdan foydalanish (havo hududidan foydalanish) |
ANN | — | aerodromning nazorat nuqtasi |
MXB | — | minimal xavfsiz balandlik |
MHY | — | mahalliy havo yo‘nalishi |
MPB | — | minimal pasayish balandligi |
QT | — | qisqa to‘lqinlar |
QDP | — | qo‘mondonlik dispetcherlik punkti |
PAOY | — | parvozlarni amalga oshirish yo‘riqnomasi |
MDP | — | mahalliy dispetcherlik punkti |
HHXK | — | havo harakatiga xizmat ko‘rsatish |
AKR | — | alohida keltiruvchi radiostansiya |
HHMQ | — | Havo hujumidan mudofaa qo‘shinlari |
VPQ | — | vizual parvoz qoidalari |
UPQ | — | uskunalar bo‘yicha parvoz qoidalari |
SBHBP | — | so‘rov bo‘yicha hisobot berish punkti |
MHBP | — | majburiy hisobot berish punkti |
YY | — | yurish yo‘lagi |
RLN | — | radiolokatsion nazorat |
RLS | — | radiolokatsion stansiyasi |
PEQ | — | havo kemasi parvoz ekspluatatsiya qo‘llanmasi |
RNN | — | radionavigatsion nuqta |
RTT | — | radiotexnik ta’minot |
Rmin.kel. | — | minimal keltirilgan bosim |
O‘YHK | — | o‘ta yengil havo kemasi |
MMSh | — | murakkab meteorologik sharoit |
HHB | — | havo harakatini boshqarish |
SHF YBT HM | — | samoviy hududdan foydalanish yagona boshqaruv tizimining hududiy markazi |
UQT | — | ultraqisqa to‘lqin |
ADF | — | avtomatlashtirilgan radiokompas (Automatic Direction Finding) |
AIP | — | aeronavigatsion axborotlar to‘plami (Aeronautical Information Publication) |
ATC Clearance | — | berilgan parvozlar rejasiga muvofiq parvozga dispecherlik ruxsati (Air Traffic Control Clearance) |
ATIS | — | aerouzel (aeroport) hududida axborotlarni avtomat tarzda yuborish xizmati (Automatic Terminal Information Service) |
DA/DH | — | qaror qabul qilish uchun absolyut/nisbatan balandlik (Decision Altitude / Decision Height) |
DME | — | uzoqlikni o‘lchash jihozlari (Distance Measuring Equipment) |
IFR | — | qurilmalar bo‘yicha parvoz qilish qoidalari (Instrument Flight Rules) |
ILS | — | instrumental qo‘nish tizimi (Instrument Landing System) |
FL | — | parvoz esheloni (Flight Level) |
FP | — | parvoz rejasi (Flight Plan) |
FMS | — | parvozni boshqarish tizimi (Flight Management System) |
GBAS | — | funksional o‘shimchali quruqlik tizimi (Ground-based augmentation system) |
GLS | — | GBAS turidagi qo‘nish tizimi (GBAS Landing System) |
GPS | — | global pozitsiyalangan tizim (Global Positioning System) |
LMWRM | — | radiomarkerli yaqin masofaga uzatmali radiostansiya (Locator Middle With Radio Marker) |
LOWRM | — | radiomarkerli uzoq masofaga uzatmali radiostansiya (Locator Outer With Radio Marker) |
MSL | — | o‘rtacha dengiz sathi (Mean Sea Level) |
MLS | — | mikroto‘lqinli qo‘nish tizimi (Microwave Landing System) |
MSSR | — | ikkilamchi monoimpulsli kuzatish radiolokatori (Monopulse Secondary Surveillance Radar) |
NDB/RB | — | yo‘naltirilmagan radiomayoq / radiomayoq/ AURS (Non-Directional Beacon / Radio Beacon) |
NFA | — | elektron aloqa vositalari orqali yuboriladigan va amalda qo‘llash, har qanday aeronavigatsiya jihozlarining holati yoki o‘zgarishi, xizmat ko‘rsatish va qoidalar yoxud xavf to‘g‘risidagi ma’lumotni o‘z ichiga olgan xabarnoma, parvozlarni bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan xodimlar uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan o‘z vaqtidagi ogohlantirishlar (Notic for Airmen) |
NOTAM-1 | — | tartibsiz yuzaga keluvchi holatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar 1-toifali xabarnoma orqali beriladi |
NOTAM-2 | — | oldindan rejalashtirilgan tadbirlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar 2-toifali xabarnoma orqali beriladi |
QFE | — | uchish qo‘nish yo‘lagi boshlanish sathining atmosfera bosimi (Question Field Elevation atmosfera bosimi radiotelefon kodining shartli belgisi) |
QNE | — | standart atmosfera bosimi 760 mm.sm.ust. (1013,2 mbar) (Question Nil Elevation atmosfera bosimi radiotelefon kodining shartli belgisi) |
QNH | — | standart atmosfera bo‘yicha o‘rtacha dengiz sathiga keltirilgan aerodrom (punkt)ning atmosfera bosimi (QNH) (Question Nautical Height atmosfera bosimi radiotelefon kodining shartli belgisi) |
PSR | — | birlamchi kuzatish radiolokatori (Primary Surveillance Radar) |
AN | — | zonalashgan navigatsiya (Area Navigation) |
RVR | — | uchish-qo‘nish yo‘lagida ko‘rish imkoniyatining uzoqligi (Runway Vizual Range) |
RA | — | nizoli vaziyatlarni bartaraf etish yuzasidan maslahatli xabar (Resolution Advisory) |
RAD | — | qo‘mondonlik radiostansiyasi (Radio) |
SNOWTAM | — | aerodromning ish hududida qor erishi, yog‘ingarchilik va muz paydo bo‘lishi natijasida yuzaga kelgan qor, muz, yog‘ingarchilik yoki ko‘lmak suvlari keltirib chiqqan xavfli sharoitlarning mavjudligi yoxud ularni bartaraf etish to‘g‘risidagi belgilangan format bo‘yicha ma’lumot beruvchi maxsus seriyali xabarnoma |
TA | — | havodagi vaziyat haqida konsultativ xabarlar (Traffic Advisory) |
TCAS | — | havoda to‘qnashuvlarni ogohlantiruvchi tizim (Traffic Collision Avoidance System) |
VFR | — | vizual parvozlarning qoidalari (Vizual Flight Rules) |
CUT | — | butunjahon koordinatsiyalangan vaqt (Coordinated Universal Time) |
GPa | — | gektopaskal |
kg | — | kilogramm |
km | — | kilometr |
km/s | — | kilometr soatiga |
M | — | Max soni |
m | — | metr |
mbar | — | millibar |
MGs | — | megagers |
m/s | — | metr soniyaga |
d.mili | — | dengiz mili |
daq | — | daqiqa |
mm/daq | — | millimetr daqiqasiga |
mm.sm.ust. | — | millimetr simob ustuni |
s | — | soniya |
t | — | tonna |
uz | — | uzel |
ft | — | fut |
Parvoz tezligi (uskunalar ko‘rsatkich i bo‘yicha), km/soat (uzel) | Xavfsiz parvoz balandligi (haqiqiy), m (fut) | |
VPQ bo‘yicha | UPQ bo‘yicha | |
Uchish va qo‘nish zonasida | ||
300 (162 uzel) va undan kam | 300 (1000 fut) | 100 (330 fut) |
300 dan ortiq (162 uzel) | 200 (660 fut) | |
Havo yo‘llari, mahalliy havo yo‘llari va belgilangan yo‘nalishlar bo‘yicha yaqinlashish hududida: a) suv havzasi, tekislik va tepaliklar ustida | ||
300 (162 uzel) va undan kam | 300 (1000 fut) | 100 (330 fut) |
300 dan ortiq (162 uzel) | 200 (660 fut) | |
b) relyefining mutlaq balandligi 2000 m (6600 fut) va undan kam bo‘lgan tog‘li hududlarda | ||
Parvoz tezligidan qat’iy nazar | 600 (2000 fut) | 300 (1000 fut) |
d) relyefining mutlaq balandligi 2000 m (6600 fut) dan ortiq bo‘lgan tog‘li hududlarda | ||
Parvoz tezligidan qat’iy nazar | 600 (2000 fut) | 600 (2000 fut) |
1-ILOVA
1. Tutib oluvchi havo kemasi tomonidan beriladigan signallar va tutib olinayotgan havo kemasining javoblari | ||||
Seriya | Tutib oluvchi havo kemasi signallari | Ma’nosi | Tutib olinayotgan havo kemasining javoblari | Ma’nosi |
1. | Kunduzi yoki Kechasi: havo kemasining chayqalishi va notekis vaqt oralig‘ida aeronavigatsiya chiroqlari (vertolyotlar uchun qo‘nish faralarining) yonib-o‘chishi, bunda tutib oluvchi havo kemasi tutib olinayotgan havo kemasidan biroz yuqorida, oldinda va odatda chap tomonida (agar tutib olinayotgan havo kemasi vertolyot bo‘lsa, o‘ng tomonida) turadi. Signal qabul qilingani tasdiqlangandan so‘ng, kerakli yo‘nalishga chiqish uchun gorizontal tekislikda odatda chapga (vertolyot tutib olingan holda o‘ngga) sekin buriladi. 1-izoh. Ob-havo sharoitlari yoki joyning relyefi tutib oluvchi havo kemasidan yuqoridagi «1-seriya»da ko‘rsatilgan joylashuvi va burilish yo‘nalishini o‘zgartirishni talab qilishi mumkin. 2-izoh. Agar tutib olinayotgan havo kemasi tutib oluvchi havo kemasi ortidan yetib borishga ulgurmasa, tutib oluvchi havo kemasi «Ippodrom» sxemasi bo‘yicha bir qator manyovrlarni bajaradi va har safar tutib olinayotgan havo kemasi yonidan uchib o‘tganda havo kemasini chayqatib signal beradi. | Siz tutib olindingiz. Mening ortimdan keling. | Kunduzi yoki kechasi: havo kemasini chayqatish, notekis vaqt oralig‘ida aeronavigatsiya chiroqlarini miltillatish va tutib oluvchi havo kemasiga ergashish. Tutib olingan havo kemasi tomonidan amalga oshirilishi lozim bo‘lgan o‘shimcha harakatlar ushbu Asosiy qoidalarning XI bobida ko‘rsatilgan. | Tushundim, bajarmoqdaman. |
2. | Kunduzi yoki kechasi: tutib olingan havo kemasining yo‘nalishini kesib o‘tmasdan, 90° yoki undan ortiq burchak ostida burilib, balandlikka ko‘tarilib, tutib olingan havo kemasidan keskin uzoqlashish. | O‘z yo‘nalishingizni davom ettiring. | Kunduzi yoki kechasi: havo kemasini chayqatish. | Tushundim, bajarmoqdaman. |
3. | Kunduzi yoki kechasi: shassini chiqarish (agar iloji bo‘lsa), qo‘nish chiroqlarini yoqish va foydalanilishi kerak bo‘lgan uchish-qo‘nish yo‘lagi ustidan uchib o‘tish yoki agar tutib olingan havo kemasi vertolyot bo‘lsa, vertolyot qo‘nish maydonchasi ustidan uchib o‘tish. Vertolyotlar uchun, tutib oluvchi vertolyot qo‘nish maydonchasi yaqinida havoda muallaq turish holatiga o‘tib, qo‘nishga kirishni amalga oshiradi. | Ushbu aerodromga qo‘ning. | Kunduzi yoki tunda: shassini tushirish (agar imkoni bo‘lsa), qo‘nish chiroqlarini yoqish va tutib oluvchi havo kemasiga ergashish hamda agar qo‘nish yo‘lagi yoki vertolyot qo‘nish maydonchasi ustidan uchib o‘tgandan so‘ng qo‘nish sharoitlari xavfsiz deb topilsa, qo‘nishni boshlash. | Tushundim, bajarayapman. |
2. Tutib olinayotgan havo kemasi tomonidan beriladigan signallar va tutib oluvchi havo kemasining javoblari | ||||
Seriya | Tutib oluvchi havo kemasi signallari | Ma’nosi | Tutib olinayotgan havo kemasining javoblari | Ma’nosi |
4. | Kunduzi yoki tunda: shassini yig‘ish (agar imkoni bo‘lsa) va foydalanilishi kerak bo‘lgan qo‘nish yo‘lagi yoki vertolyot qo‘nish maydonchasi ustidan 300 metrdan (1000 fut) baland, lekin 600 metrdan (2000 fut) past balandlikda (vertolyotlar uchun 50 metrdan (170 fut) baland, lekin 100 metrdan (330 fut) past) aerodrom sathidan yuqorida uchib o‘tishda qo‘nish chiroqlarini miltillatish, hamda foydalanilishi kerak bo‘lgan qo‘nish yo‘lagi yoki vertolyot qo‘nish maydonchasi ustida aylanma parvozni davom ettirish. Qo‘nish chiroqlarini miltillatish imkoni bo‘lmasa, boshqa bort chiroqlarini miltillatish. | Siz ko‘rsatgan aerodrom yaroqsiz. | Kunduzi yoki tunda: agar tutib olinayotgan havo kemasining tutib oluvchi havo kemasi ortidan zaxira aerodromiga borishi maqsadga muvofiq bo‘lsa, tutib oluvchi havo kemasi shassini (agar imkoni bo‘lsa) yig‘adi va tutib oluvchi havo kemalar uchun “1”-seriyali signallardan foydalanadi. | Tushundim, sizga ergashaman. |
5. | Kunduzi yoki Tunda: barcha bort chiroqlarini muntazam yoqib-o‘chirish, biroq ularni miltillovchi chiroqlardan farqlash imkonini beradigan tarzda. | Bajara olmayman. | Kunduzi yoki Tunda: tutib oluvchi havo kemalari uchun “2” seriyali signallardan foydalaning. | Tushundim. |
6. | Kunduzi yoki Tunda: barcha bort chiroqlarini notekis vaqt oralig‘ida miltillatish. | Falokat holatida. | Kunduzi yoki Tunda: tutib oluvchi havo kemalari uchun “2” seriyali signallardan foydalaning. | Tushundim. |
2-ILOVA
MK gradusda | UQY raqami | MK gradusda | UQY raqami |
05 — 14 | 01 | 185 — 194 | 19 |
15 — 24 | 02 | 195 — 204 | 20 |
25 — 34 | 03 | 205 — 214 | 21 |
35 — 44 | 04 | 215 — 224 | 22 |
45 — 54 | 05 | 225 — 234 | 23 |
55 — 64 | 06 | 235 — 244 | 24 |
65 — 74 | 07 | 245 — 254 | 25 |
75 — 84 | 08 | 255 — 264 | 26 |
85 — 94 | 09 | 265 — 274 | 27 |
95 — 104 | 10 | 275 — 284 | 28 |
105 — 114 | 11 | 285 — 294 | 29 |
115 — 124 | 12 | 295 — 304 | 30 |
125 — 134 | 13 | 305 — 314 | 31 |
135 — 144 | 14 | 315 — 324 | 32 |
145 — 154 | 15 | 325 — 334 | 33 |
155 — 164 | 16 | 335 — 344 | 34 |
165 — 174 | 17 | 345 — 354 | 35 |
175 — 184 | 18 | 355 — 004 | 36 |
3-ILOVA
1. Yorug‘lik signallari va raketalar yordamida beriladigan signallar | |||
Chiroq | Aerodrom dispetcherlik xizmati: | ||
havo kemalarining parvozda | havo kemalarining yerda | ||
Tegishli havo kemasiga yo‘naltirilgan | Doimiy yashil nurlanish | Qo‘nishga ruxsat berilgan | Uchishga ruxsat berilgan |
Doimiy qizil nurlanish | Boshqa havo kemalariga yo‘l bering va aylanma bo‘ylab parvozni davom ettiring | To‘xtang | |
Yashil chaqnashlar ketma-ketligi | Qo‘nish uchun qaytib keling | Yurgizishga ruxsat berildi | |
Qizil chaqnashlar ketma-ketligi | Aerodrom yaroqsiz, qo‘nishga ruxsat yo‘q | Foydalanilayotgan qo‘nish maydonini chetlab o‘tib yurish | |
Oq chaqnashlar ketma-ketligi | Ushbu aerodromga qo‘ning va perronga yo‘naling | Aerodromdagi start joyiga qayting | |
Qizil raketa | Oldingi ko‘rsatmalardan qat’iy nazar, hozirda qo‘nishga ruxsat berilmaydi | ||














4-ILOVA
5-ILOVA

Parvoz balandligi* | Oddiy sharoitlar | Girdobli harakat sharoiti |
FL140 (4250 m) eshelongacha va quyi eshelonlar | 425 km/soat (230 uzel) 315 km/soat (170 uzel)** | 520 km/soat (280 uzel) 315 km/soat (170 uzel) |
FL140 (4250 m) eshelondan yuqori FL200 (6100 m) eshelongacha | 445 km/soat (240 uzel) | Qaysi biri kichikligiga qarab 520 km/soat (280 uzel) yoki 0.8 М |
FL200 (6100 m) eshelondan yuqori FL340 (10350 m) eshelongacha | 490 km/soat (265 uzel) | |
FL340 (10350 m) eshelondan yuqori | 0.83 М | 0.83 М |


6-ILOVA








7-ILOVA
8-ILOVA
1. Tutib olinuvchi havo kemalari foydalanuvchi iboralar | ||
Iboralar | Talafuzi | Ma’nosi |
CALL SIGN (call sign) | КОЛ САЙН (qo'ng'iroq belgisi) | Mening chaqiruv belgim (chaqiruv belgisi) |
WILCO | ВИЛ — КО | Sizni tushundim, bajarayabman |
САN NОТ | КЭН — НОТ | Bajara olmayman |
RЕРЕАТ | РИ — ПИТ | Ko‘rsatmangizni takrorlang |
АМ LOSТ | ЭМ — ЛОСТ | Mo‘ljallanishni yo‘qotdim |
MAYDAY | МЕЙДЕЙ | Falokatga uchradim |
НIJАСК | ХАЙ — ЖЭК | Tutib olindim |
LAND (place name) | ЛЭНД (punkt nomi) | Qo‘nishni so‘rayman (punkt nomi) |
DESCEND | ДИ — СЕНД | Pastlash zarur |
2. Tutib oluvchi havo kemalari foydalanuvchi iboralar | ||
Iboralar | Talafuzi | Ma’nosi |
CALL SIGN | КОЛ САЙН | Chaqiruv belgingizni aytishingizni so‘rayman |
FOLLOW | ФО — ЛОУ | Ortimdan harakatlaning |
DESCEND | ДИ — СЕНД | Qo‘nish uchun pastlashingizni so‘rayman |
YOU LAND | Ю ЛЭНД | Ushbu aerodromga qo‘ning |
PROCEED | ПРО — СИД | O‘z kursingizda davom eting |