Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарори
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигига доир минимал талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2025 йил 23 сентябрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3679]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Кредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигига доир минимал талаблар тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Савдо-саноат палатаси билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой кейин кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМарказий банк раиси Т. ИШМЕТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 19 август,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20/2-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКелишилди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРақамли технологиялар вазири Ш. ШЕРМАТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 6 август
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСавдо-саноат палатаси раиси Д. ВАХАБОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 31 июль
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишДавлат хавфсизлик хизмати раиси Б. КУРБАНОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 30 июль
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 19 августдаги 20/2-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигига доир минимал талаблар тўғрисидаги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНИЗОМ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур Низом кредит бюроларининг ахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир минимал талабларни белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишавторизация — маълум шахсга ёки шахслар гуруҳига муайян ҳаракатларни амалга ошириш ҳуқуқини бериш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаутентификация — фойдаланувчи, дастур, қурилма ёки маълумотларнинг ҳақиқийлигини тасдиқлаш тартиб-таомили;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишидентификация — фойдаланувчиларнинг шахсини аниқлаш мақсадида уларга идентификатор (ноёб номлар) тайинлаш ёки тайинланган идентификаторларни (ноёб номлар) идентификаторлар рўйхати билан солиштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкриптографик калит — электрон рақамли имзони ҳисоблаш ёки текшириш, шунингдек шифрлаш ва дастлабки матнга ўгириш учун қўлланиладиган символлар кетма-кетлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги — ахборот соҳасида шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ҳимояланганлик ҳолати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкиберхавфсизлик — кибермаконда шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ташқи ва ички таҳдидлардан ҳимояланганлик ҳолати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит ахборотидан фойдаланувчи — кредит битими бўйича тегишинча кредитор, лизинг берувчи, гаровга олувчи ва суғурталовчи сифатида иштирок этувчи юридик ёки жисмоний шахс, шунингдек қонунчиликка мувофиқ кредит ахборотидан фойдаланиш ваколатига эга бўлган юридик шахс.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-боб. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш хизмати
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Кредит бюроларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш мақсадида асосий вазифалари қуйидагилардан иборат бўлган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш хизмати (бундан буён матнда Хизмат деб юритилади) ташкил этилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликнинг таъминланганлик даражасини ошириш, уни баҳолаш, шунингдек авариялар ва ходимлар йўл қўйган хатолар натижасида келиб чиқадиган йўқотишларни камайтириш ва содир этилишини олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот инфратузилмасининг яхлитлиги ва хавфсизлигини назорат қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсерверларда ва тармоқ қурилмалардаги дастурий таъминотларни муҳофаза қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбарча технологик жараёнларда ходимлар ҳаракати, шунингдек ахборот тизимларида амалга оширилган ҳаракатлар бўйича электрон баённомалар рўйхатини юритиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларини бузиш ҳолатларини олдини олиш чораларини кўриш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотларнинг учинчи шахсларга ошкор этилишини олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот-коммуникация технологиялари инфратузилмасида юзага келган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисалари, кибертаҳдидлар, киберҳужумлар аниқланган вақтда бу ҳақидаги маълумотларни зудлик билан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) тақдим этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот-коммуникация технологиялари инфратузилмаси, ахборот тизимлари ва ресурсларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликнинг таъминланганлик ҳолатини мазкур Низом талаблари, ички қоида ва тартибларга мувофиқлигини бир йилда камида икки маротаба ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик таваккалчиликларини ҳисобга олган ҳолда ўрганиш ва ўрганиш натижаларини далолатнома билан расмийлаштириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Хизматнинг вазифалари, ваколатлари ва мажбуриятлари кредит бюросининг ички ҳужжатлари билан белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари Хизматнинг вазифа ва мажбуриятларини тўлақонли бажариши учун зарур бўлган техник ресурслар билан таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Хизмат ходимларининг сони юклатилган вазифалар, ахборот тизимлари ва ресурслари сони ҳамда ахборот хавфсизлиги тизимларининг автоматлаштирилганлик даражасидан келиб чиқиб белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Хизмат ва ахборот технологиялари бўлинмалари кредит бюроси бошқарувининг турли аъзоларига бўйсуниши лозим, бунда Хизмат кредит бюросининг ижро этувчи органи раҳбарига (ёки бош директорга), ахборот технологиялари бўлинмаси эса бош директор ўринбосарига бўйсунади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Кредит бюролари тизимли равишда ҳар йили камида икки маротаба ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш соҳасига ихтисослаштирилган ўқув курсларида Хизмат ходимларининг малакасини оширишни таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш қонунчиликда белгиланган талаблар ҳамда кредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга оид ички ҳужжатлари асосида таъминланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Кредит бюролари ахборот хавфсизлигига оид ички сиёсатни ишлаб чиқиши ва Марказий банк билан келишиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАхборот хавфсизлиги сиёсатида кредит бюросида мавжуд бўлган барча ахборот тизимлари ва ресурсларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича талаблар белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга оид ички ҳужжатлар ҳамда уларда белгиланган талаблар кредит бюросининг ҳар бир ходимига таништирилиши ва ушбу талабларга ходимлар қатъий риоя қилишлари керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Ахборот тизимлари ва ресурсларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш билан боғлиқ мазкур Низомда белгиланган барча чора-тадбирлар амалга оширилганлиги ёзма ёки электрон шаклда ўз тасдиғига эга бўлиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Кредит бюролари фаолиятида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликнинг таъминланганлик даражасини баҳолаш бўйича рейтинг ахборот тизими Марказий банк томонидан юритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРейтинг ахборот тизимига кредит бюролари томонидан ўз вақтида ва тўғри (ҳаққоний) маълумотлар киритилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-боб. Тармоқда хавфсизликни таъминлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Кредит бюролари тармоқ ҳамда алоқа каналларини эҳтимоли мавжуд бўлган кибертаҳдидлар ва киберҳужумлардан ҳимоя қилиш учун қуйидаги чораларни кўриши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкомпьютер тармоқларини сегментлаш ҳамда янги авлод тармоқлараро экран қурилмаларидан фойдаланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштармоқ орқали қабул қилинган ва узатиладиган маълумотларга рухсатсиз киришни олдини олиш бўйича техник (криптографик ва бошқа) ва (ёки) ташкилий чоралар кўриш ҳамда тармоқ маълумотларини фильтрлашни таъминлаш (янги авлод тармоқлараро экран қурилмаларини қўллаш);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштармоқ қурилмаларидаги ARP (Address Resolution Protocol) жадвалларини электрон архивлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИнтернет жаҳон ахборот тармоғи ресурсларидан ходимларнинг фойдаланишини прокси-сервер орқали амалга ошириш, иш фаолияти учун зарур бўлмаган веб-сайтларга киришни чегаралаш ва кирилган веб-сайтларни қайд этиб бориш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларини асосий ва захира алоқа каналлари билан таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсерверларда иш фаолияти учун зарур бўлмаган портларни ёпиш ва хизматларни тўхтатиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимига кириш объектлари ва ресурсларининг ҳисобини юритиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмасофавий хизмат кўрсатиш ва бошқа ахборот тизимларида мижозни идентификация ва аутентификация қилиш мақсадида қўлланиладиган (бир марталик ёки кўп марталик) паролларни ишлатиш тартибини белгилаш, тасдиқлаш кодларини қўллаш, бир марталик тасдиқлаш кодларини тизимга шифрланган ҳолда юбориш, коднинг фаол бўлиш вақти ва бошқаларни ёритиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимига киришда қўлланилган қурилманинг идентификация маълумотларини (IP-манзил, MAC-манзил ва бошқа идентификаторлар) қайд этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштажовузларни аниқлаш ва олдини олиш тизимларини (IDS/IPS) қўллаш ҳамда базасини актуал ҳолатда бўлишини таъминлаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Тармоқлараро экран қурилмаларининг созланишлари тасдиқланиши ва рухсат берилган ахборот алмашинуви протоколлари асосланган бўлиши лозим. Созланишларга киритиладиган ўзгартиришлар кредит бюроси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Асосий ва захира тармоқлараро экран қурилмаларининг созламалари бир хил бўлиши лозим. Кредит бюросида тармоқлараро экран қурилмаларининг ҳар бир созланишлари актуал ҳолда электрон архивда камида 1 йил мобайнида сақланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Тармоқлараро экран қурилмалари ва прокси-сервернинг электрон баённомалари Хизмат томонидан таҳлил қилинади ва ташқи ҳужумлар аниқланганида шу куннинг ўзида Марказий банкка хабар берилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш чораларини кучайтириш мақсадида тармоқ протоколида (TCP/IP) тармоқ транзит пакетларининг IP манзилларини ўзгартириш имконини берувчи (NAT) протоколи қўлланилиши мумкин. Бунда тармоқ орқали барча уланишларнинг электрон журналлари асл IP манзиллар кўрсатилган ҳолда юритилиши ва белгиланган тартибда электрон архивга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Кредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича ички ҳужжатларида қуйидагиларни белгилашлари лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштармоқни хавфсиз ва ишончли алоқа каналлари билан таъминлаш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштизим иштирокчилари бўлган кредит ташкилотлари ва бошқа ташкилотлар ҳамда уларнинг ходимларини идентификация ва аутентификация қилиш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимига кириш ва ундан чиқиш жараёни тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфойдаланувчини ахборот тизимига улашда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисалари, кибертаҳдидлар ҳамда киберҳужумлар билан боғлиқ таваккалчиликларни баҳолаш ва бошқариш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштаваккалчиликларни бошқариш чоралари ва усуллари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида фойдаланувчиларнинг ягона идентификаторини ҳосил қилиш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқайд этиладиган ҳаракатлар рўйхати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотларни рўйхатга олиш ва сақлаш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэлектрон архивни юритиш (ҳажми, сақлаш муддати, йўқ қилиш) тартиби.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари ахборот тизимлари ва ресурсларини йилда камида бир маротаба инвентаризациядан ўтказиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Кредит бюроларида барча имтиёзли фойдаланувчиларнинг ҳаракатларини назорат қилиш ва текшириш имконини берувчи PAM (Priviliged Account Management) тизими жорий этилиши лозим. Бунда фойдаланувчиларнинг ҳаракатларини назорат қилиш Хизмат томонидан амалга оширилади. Ушбу ҳаракатлар фаол тизимда камида уч ой, электрон архивда эса бир йилгача сақланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-боб. Ахборот тизимларида маълумотларни ҳимоя қилиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Кредит бюролари кредит ахборотини шакллантириш, узатиш, сақлаш ва унга ишлов беришнинг барча босқичларида узлуксиз ҳимояни таъминлаш учун қуйидаги чораларни кўришлари шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишидентификация, аутентификация ва авторизация қилиш тизимини жорий этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштизимга рухсатсиз киришнинг олдини олиш усулларини (логин, парол, кўп факторли аутентификация ва бошқа) қўллаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишидентификация маълумотларини қалбакилаштириш, уларни рухсатсиз ўзгартириш ҳамда учинчи шахсларга тақдим этишдан ҳимоялаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит ахборотини узатишда унинг асл эгасига етказилишини таъминлаш ҳамда бошқа шахсларга жўнатилишининг олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит ахборотини сақлашда уларни рухсатсиз кўчириш, ўзгартириш, ўчириш ҳамда учинчи шахсларга жўнатилишининг олдини олиш чораларини кўриш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишташқи сақловчига кўчирилган маълумотларни сейфда (темир шкафда) сақланишини таъминлаш ҳамда маълумотларни сақлаш учун масъул ходим (ходимлар) тайинлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларидаги дастурий таъминотларнинг назоратини ва ҳисобини юритиш ҳамда дастурий таъминот талқинларининг, аппарат-дастурий қурилмаларининг ва дастурий воситаларининг узлуксиз ишлашини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларининг актуал ҳолатда (охирги версияда) бўлишини таъминлаш, бунда дастурий таъминотнинг янги талқинини амалиётда ишлаб турган ахборот тизимининг иш фаолиятига салбий таъсир кўрсатмасдан тест-синов майдонларида текширувдан ўтказиш ва ижобий натижага эришилганидан сўнг амалиётга жорий этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит ахборотини узатиш, сақлаш жараёнларини электрон баённомаларда (log) автоматик тарзда шакллантириб бориш ва сақланишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишХизматни ташкил этиш ҳамда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича амалга ошириладиган ишларни назорат қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳисоблаш тармоғининг хавфсизлиги ва криптографик муҳофазасини таъминлаш, компьютер вирусларидан ҳимоялаш, ахборот тизимларига киришни бошқариш, техник воситаларини созлаш ва бошқа чораларни қўллаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашда ускуна, қурилма, аппарат-дастурий ва дастурий техник воситалар қўлланишини таъминлаш ҳамда уларни мунтазам такомиллаштириб бориш, фойдаланиш тартибларини белгилаш, техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва бошқа ҳолатларда улардан рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқўлланилаётган техник воситаларга барча телекоммуникация тармоқларидан рухсатсиз кириш, маълумотларни ўзгартириш, ўчириш ва кўчириб олишдан ҳимоялаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборотларни чиқиб кетишини (йўқолишини) олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимига рухсатсиз кириш ёки киберхавфсизлик ҳодисалари содир бўлганда, таҳлил қилиш асосида ҳимоя тизимларини мустаҳкамлаб бориш чораларини кўриш.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш191. Кредит бюролари томонидан мижозларни идентификация ва аутентификация қилиш жараёнида фойдаланилган жисмоний шахсларнинг биометрик маълумотлари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида сақланиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМижозга тегишли биометрик бўлмаган бошқа турдаги шахсга доир маълумотлар Ўзбекистон Республикаси «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги Қонунининг 271-моддаси учинчи қисмига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида сақланиши ва уларга ишлов берилиши мумкин.
(191-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 22 июлдаги 21/4-сонли қарорига (рўйхат рақами 3914, 01.08.2026 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.08.2026 й., 10/26/3914/0809-сон)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Кредит бюролари ахборот тизимларидан маълумотларнинг рухсатсиз узатилиши ва тарқалишидан ҳимоялаш бўйича DLP (Data Loss Prevention) тизими жорий этилиши шарт. Маълумотларни ҳимоя қилишда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуҳофазаланадиган маълумотларни рухсатсиз турли тармоқ каналлари орқали узатилиши, ҳисобга олинмаган ташқи ташувчига кўчирилиши, рухсатсиз чоп этилиши аниқланиши ва бу ҳақида кредит бюро раҳбариятига маълумот бериш ва келгусида шу каби салбий ҳолатлар бўлмаслигини олдини олиш чоралари кўрилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуҳофазаланадиган маълумотларни сервер ва компьютерларда сақланиши назорат қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Кредит бюролари дастурлар ва операцион тизимларга зарар келтирувчи зарарли кодлар (компьютер вируслари) ва уларнинг салбий таъсирини олдини олиш учун қуйидаги чораларни кўриши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳисоблаш техникаси қурилмалари (серверлар, компьютерлар ва бошқалар), иш фаолиятига зарар етказувчи кодларни (компьютер вирусларини) аниқлаш ва уларнинг салбий таъсирини олдини олиш чораларини кўриши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида фақат лицензияланган антивирус дастуридан фойдаланиш, уларнинг русумлари ва базалари актуаллиги ҳамда янгиланиб борилишини таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишантивирус дастурларининг ўрнатилиши ҳамда унинг ишлаши Хизмат томонидан назорат қилиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишантивирус дастурларининг автоматик тарзда ишлашини таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштармоқ орқали келган барча ахборотларни антивирус дастури орқали текшириши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишантивирус дастурининг созламалари бунга масъул бўлмаган кредит бюроси ходимлари томонидан ўзгартириш имконияти бўлмаслигини таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкомпьютер вируси аниқланганда, ходимлар томонидан амалга ошириладиган ҳаракатлар тартиби белгиланиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Кредит бюроларида антивирус дастурларини марказлашган ҳолда бошқариш тизими жорий этилиши, антивирус дастурининг базаси ҳар куни янгиланиб борилиши ва версияси актуал (маънан эскирмаган) бўлиши таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Антивирус дастурлари серверлар, компьютерлар ва бошқа барча антивирус дастурлари ўрнатилиши мумкин бўлган ҳисоблаш воситаларига ҳамда қурилмаларга ўрнатилган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАнтивирус дастурлари Марказий банкнинг мониторинг тизимига уланиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Ахборот тизимларида ахборотни муҳофаза қилишнинг криптографик усуллари қўлланилишида қуйидагилар белгилаб олиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкриптографик муҳофаза воситаларини автоматлаштирилган тизимларга боғлаш, ишга тушириш, ишлатиш ва фойдаланишдан чиқариш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкриптографик муҳофаза воситаларининг тўхтаб қолиши, ишдан чиқиши ва бошқа фавқулодда ҳолатларда уларни қайта тиклаш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкриптографик муҳофаза дастурларига ва техник ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкриптографик калитларни бошқариш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкриптографик калитларни ташувчи қурилмаларни қўллаш, сақлаш, ўзгартириш ва бошқалар бўйича ташкилий ҳамда техникавий усулларни қўллаш тартиби.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Кредит бюролари Марказий банк ва кредит ташкилотлари билан электрон ахборот алмашинувини Марказий банкнинг «Ахборотлаштириш бош маркази» давлат унитар корхонаси билан тузилган шартнома асосида банк телекоммуникация тармоғи орқали амалга оширади. Бунда, қуйидаги хавфсизлик чоралари кўрилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) кредит ахбороти билан ишлаш учун фақат тегишли рухсатга эга бўлган ходимлар қўйилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) фойдаланувчиларнинг тизимга кириши учун аутентификация қилиш логин ва парол ҳамда аппарат-дастурий воситалар (токен-махсус қурилма) ёрдамида амалга оширилиши. Бунда, парол 12 та белгидан кам бўлмаган рақам ва символлар комбинациясидан иборат бўлиши ҳамда парол ва логинларни муддати тугашига қараб ўзгартириш имконияти бўлиши лозим. Паролнинг амал қилиш муддати бир ойдан ошмаслиги лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишв) кредит ахбороти алмашинувида қатнашувчи ходимларнинг сервер ва компьютерлари телекоммуникация тармоқлари орқали ишлаши учун аппарат-дастурий воситалар билан жиҳозланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишг) ахборотларни қайта ишлаш, узатиш ва қабул қилиш учун ажратилган серверлар ва компьютерларга умумий локал тармоққа уланган бошқа компьютерлардан кириш имконияти бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишд) кредит бюроси томонидан узатиладиган ва қабул қилинадиган ҳар қандай ахборот электрон рақамли имзо билан тасдиқланиши ҳамда бажарилган ишлар бўйича маълумот автоматик равишда электрон журналга киритилиши. Бунда, электрон рақамли имзо ёпиқ калитининг эгаси қуйидагиларни амалга ошириши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэлектрон рақамли имзонинг ёпиқ калитидан фойдаланиш устидан назоратни таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэлектрон рақамли имзо калити сертификатини берган электрон рақамли имзолар калитларини рўйхатга олиш марказига электрон рақамли имзонинг ёпиқ калитидан фойдаланиш режими бузилганлиги ёки бузилиши эҳтимоли борлиги тўғрисида хабар қилиши ва электрон рақамли имзо калити сертификатининг амал қилишини тўхтатиб туришни ёхуд мазкур сертификатни бекор қилишни талаб қилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўзи вакил бўлган юридик шахс қайта ташкил этилганда ва тугатилганда, бу ҳақда электрон рақамли имзо калити сертификатини берган электрон рақамли имзолар калитларини рўйхатга олиш марказига хабар қилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэ) электрон рақамли имзо очиқ калитининг фойдаланувчиси электрон рақамли имзонинг ҳақиқийлиги тасдиқланмаган ҳолларда электрон рақамли имзонинг ёпиқ калити эгасига хабар бериши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишж) кредит бюроларининг тизимларида кредит ахборотига тегишли бўлмаган ахборотларнинг узатилиши тақиқланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишз) электрон ахборот алмашинувида виртуал тармоқлар (VPN) асосида ташкил этилган ва ҳимояланган алоқа каналлари қўлланилиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАхборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича қўшимча ахборотни муҳофаза қилиш воситалари қўлланилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Мазкур Низомнинг 25-бандида кўрсатилганлардан ташқари тизим иштирокчилари кредит ахбороти алмашинуви учун умумий фойдаланишдаги телекоммуникация тармоқларидан тегишли шартномалар асосида фойдаланишлари мумкин. Бунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфойдаланувчиларни тизимга киришида аутентификация қилиш логин ва парол (12 та белгидан кам бўлмаган рақам ва символлар комбинацияси) ёки аппарат-дастурий воситалар ёрдамида амалга оширилиши. Аутентификация натижаси уч марта нотўғри бўлган ҳолда, тизим беркитилиши лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит бюроларининг фойдаланувчилар, ахборотни етказиб берувчилар ва бошқа кредит бюролари билан электрон ахборот алмашинуви криптографик ҳимоялаш ва хавфсиз узатишни кўзда тутадиган протокол (ССЛ протокол) орқали амалга оширилиши. Бунда, виртуал хусусий тармоқлар (VPN) асосида ташкил этилган ва ҳимояланган алоқа каналлари қўлланилиши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсерверлар орқали узатиладиган ва қабул қилинадиган маълумотлар янгиланган базали антивирус дастури билан текширилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Кредит бюролари тизим иштирокчилари билан тузилган шартномаларда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда конфиденциал, жумладан банк сирини ташкил этувчи ва шахсга доир маълумотларнинг хавфсизлигини таъминлаш бўйича талабларни белгилаши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Кредит бюролари ахборотлаштириш объектларига рухсатсиз кириш ҳамда фойдаланишни чегаралаш мақсадида қуйидаги чораларни кўриши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборотлаштириш объектларига жисмонан таъсир этишни ҳамда техник жиҳозлар мавжуд бўлган бино ва хоналарга киришни назорат қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишходимларнинг ахборотлаштириш объектларига киришини назорат қилиш ва маълумотларнинг рухсатсиз тарқалишидан ҳимоялаш тизимларини жорий қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсерверлар ва телекоммуникация қурилмалари жойлашган хоналарда ишлаш жараёнларини видеокузатув тизимлари ёрдамида назорат қилиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Кредит бюролари барча турдаги маълумотларни (шу жумладан, банк сирини ташкил этувчи, шахсга доир ва бошқа қонун билан муҳофаза қилинадиган маълумотларни) сақловчи ахборот тизимларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигини таъминлашлари шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Кредит бюролари масофадан хизмат кўрсатувчи ахборот тизимларини амалиётга жорий этиш ҳамда уларга ўзгартириш киритишдан аввал қуйидагиларни таъминлашлари шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмасофавий ахборот тизимларининг барча функцияларини синов (тест) тарзида тўлиқ текширувдан ўтказиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмасофавий ахборот тизимларини техник топшириқлар, уларнинг техник топшириққа ва киберхавфсизлик талабларига мувофиқлиги юзасидан экспертизадан ўтказиш ҳамда уларнинг натижалари бўйича олинган экспертиза хулосаларини Марказий банкка тақдим этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдастурларни ишлатиш бўйича йўриқномаларни ишлаб чиқиш ва уларнинг актуаллигини таъминлаган ҳолда мижозларга тақдим этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаниқланган заифликларни бартараф этиш учун ўзгаришлар киритилишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмижозлар қўллаётган дастурларнинг актуаллигини назорат қилиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари масофавий ахборот тизимларининг янги талқинини (версиясини) жорий этганидан сўнг эски талқиндан (версиядан) фойдаланишни чеклаши ва янги талқинга (версияга) ўтиши (янгилаши) лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Кредит бюролари кредит ахборотидан фойдаланувчилар билан тузилган шартномаларда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича томонларнинг мажбуриятларини белгилаган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Кредит бюролари ахборотнинг конфиденциаллиги ва яхлитлигини, шу жумладан шахсга доир маълумотларни муҳофаза қилишда ҳамда хавфсизликни таъминлашда қуйидаги чораларни кўришлари лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимлари орқали ишлов бериладиган конфиденциал ва шахсга доир маълумотларнинг яхлитлиги ва дахлсизлигини таъминлаш ҳамда улардан фойдаланиш тартибини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишички ҳужжатлар билан тартибга солинадиган ҳимояланадиган маълумотлар билан ишлашда хавфсизлик ва конфиденциалликни таъминлаш қоидалари ва талабларини ишлаб чиқиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал ва шахсга доир маълумотлар билан ишловчи ходимлар сонини имкон даражасида камайтириш, ходимлар билан конфиденциал ва шахсга доир маълумотлар ошкор этилишининг олдини олиш бўйича мажбуриятномалар (шартнома) тузиш ва ушбу маълумотлардан фойдаланиш ҳуқуқларини ходимларнинг лавозим мажбуриятларидан келиб чиқиб белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал маълумотлар рўйхатини юритиш бўйича комиссия таркибини шакллантириш ва тасдиқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал маълумотлар рўйхати ва ҳажмини аниқлаш ҳамда тасдиқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал маълумотлар билан ишлашга рухсат берилган ходимлар рўйхатини шакллантириш ва тасдиқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборотлаштириш объектининг техник паспортини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал маълумотларни ташувчи воситаларни рўйхатга олиш, йўқ қилиш ҳамда ташқарига олиб чиқиш ва кириш журналларини юритиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотлар яхлитлиги ва хавфсизлигини таъминлаш мақсадида электрон рақамли имзо калитларидан фойдаланиш ҳамда шифрланган маълумотларни сақлаш тартибини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал ва шахсга доир маълумотлар мавжуд бўлган ахборот ресурсларига киришда идентификация, аутентификация ва авторизация қилинишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал ва шахсга доир маълумотлар билан ишлаш ҳуқуқларининг рухсатсиз берилишини олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимлари фойдаланувчиларининг муҳофазаланган маълумотларига кириш, ишлов бериш, уларни сақлаш ҳамда тақдим этиш жараёнидаги амалга оширилган ҳаракатларни электрон баённомаларда қайд этиб бориш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишташқи сақловчи қурилмалар ва техник воситаларнинг бинодан ташқарига олиб чиқилишини назорат қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотларни узатиш, сақлаш, ишлов бериш, ўчириш ҳамда рухсатсиз четга чиқиб кетишини олдини олиш чоралари таъминлаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Ахборот тизимлари ва ресурслари ҳамда мобил иловаларнинг дастур кодида мавжуд заифликлар дастурчилар ёрдамида ва (ёки) махсус дастурий таъминотда текширилиши, аниқланган заифликлар бартараф этилиши ҳамда ҳар бир текширув натижалари бўйича далолатнома расмийлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-боб. Маълумотлар базасини бошқариш тизими
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Кредит бюролари ахборот тизимининг маълумотлар базаси созланишларида хатоликларнинг олдини олиши ва тажовузкорнинг қуйидаги ҳаракатларини чеклашлари шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотлар базасига кириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотлар базасининг махсус интерфейсини қўллаш, буйруқлар киритиш ва дастурларни ишлатиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишадминистратор ва фойдаланувчилар паролларини билиб олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотлар базасининг тизим файлларига кириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзарарли дастурлар ўрнатиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсервернинг илова дастурларига эгалик қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотлар базаси ва серверга масофадан ҳужум қилиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари ахборот тизимининг маълумотлар базасига киритиладиган барча дастурий ўзгартиришларни ҳужжатлаштириши ва ўзгартиришларнинг ҳисобини юритиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Кредит бюролари ахборот тизимининг маълумотлар базасига киритилган дастурий ўзгартиришларни тестдан (синовдан) ўтказиш, ижобий натижага эришилганидан кейин базага киритиш ҳамда киритилган ўзгартиришларни ҳужжатлаштириш ва ҳисобини юритиш Хизмат томонидан ахборотлаштириш бўйича масъул ходим билан биргаликда амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Маълумотлар базасида ўрнатилган сервернинг иш жараёни учун зарур бўлмаган хизматлар тўхтатилиши ва ахборот портлари ёпиб қўйилиши лозим. Ишлатиладиган ахборот портларининг рўйхати ва фойдаланиш мақсади кўрсатилган ҳолда кредит бюроси директори томонидан тасдиқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Маълумотлар базасининг администратори ва маълумотлар базасида ахборот хавфсизлигини таъминловчи ходимларнинг вазифа ва ваколатлари кредит бюросининг ички ҳужжатлари билан белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Маълумотлар базаси администраторининг пароли 12 та белгидан кам бўлмаслиги лозим, бунда паролнинг белгилари сифатида пастки ва юқори регистр ҳарфлари, рақамлар ва махсус белгилардан (@,#, $, &, % ва ҳ.к.) қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-боб. Ахборот тизимларида ваколатларни чеклаш ва рўйхатга олишда хавфсизликни таъминлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Кредит бюролари ахборот тизимларида ишлаш жараёнида, шу жумладан ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш жараёнида ваколатларни чегаралаш учун қуйидаги чораларни кўришлари лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқларини белгиловчи тартиб ва қоидаларни ишлаб чиқиш ва уларни лавозим йўриқномаларида акс эттириш ҳамда тегишли ҳужжатга (ариза, талабнома ёки бошқа шаклга) асосан тизимдан фойдаланиш тартибини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқи берилган масъул ходимлар рўйхатини шакллантириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқларини белгилаш ва тақсимлаш билан боғлиқ ҳаракатларни рўйхатга олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқлари мантиқан ва иш вазифасидан келиб чиқиб тўғри белгиланганлигини даврий (ҳар чоракда бир маротаба) текшириб туриш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларининг ишлаши ва синовдан ўтказилиш даврида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда берилган ахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқлари тўғрилигини назорат қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизими фойдаланувчилари ахборот тизими томонидан берилган ҳуқуқларни ўзгартириш имкониятига эга бўлмаслигини таъминлаш ҳамда бу ҳуқуқларни бегона шахсларга беришни чеклаш чораларини кўриш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Кредит бюролари ўзларининг ахборот тизимларига ўзгартириш киритиш учун бошқа ташкилотларни жалб қилганда қуйидагиларни амалга оширишлари зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал ва шахсга доир маълумотларни ошкор этмаслик бўйича битим тузиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида муҳофаза қилинадиган маълумотлар билан ишлашни белгиланган тартибда рухсат бериш асосида амалга ошириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштегишли лицензия ва (ёки) бошқа рухсатномага эга бўлган (агар ушбу фаолият лицензия ёки тегишли рухсатнома асосида амалга оширилса) ташкилотларни жалб қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларини лойиҳалаш босқичида маълумотларнинг конфиденциаллигини таъминлаш чораларини ишлаб чиқиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкўриладиган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича чоралар (амалга ошириладиган ишлар, ўрнатиладиган дастурлар, қурилмалар ва бошқалар) ва аниқ кўрсатилган техник топшириқни қабул қилиш (тест синовларини амалга ошириш режаси) ҳамда бошқа тегишли ҳужжатларни расмийлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдастурий таъминотни ишлаб чиққан ва унга ўзгартириш киритган (киритадиган) ташкилотлар рўйхатини тузиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларини ишлаб чиқиш ва жорий этишнинг тахминий муддатларини ҳамда шартларини белгилаб олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишжалб қилинган ташкилот ходимлари томонидан ахборот тизимларига киритиладиган ўзгартиришларнинг асослилигини, мавжуд техник топшириқларга мослигини, ахборот тизимига алоқадор бўлмаган дастурлар (тизим функциялари) киритилмаслиги ва тест синовлари натижаларининг ижобийлигини Хизмат ҳамда ахборотлаштириш бўйича масъул ходим томонидан назоратга олиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Ахборот тизимларига ўзгартириш киритган ташкилот ўз вазифасини амалга оширганидан сўнг ёки у билан тузилган шартнома муддати тугаганида, унга маълум бўлган барча конфиденциал маълумотлар (идентификатор, пароллар ва бошқалар) ҳамда тизимга кириш имкониятлари Хизмат томонидан ўзгартирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Ахборот тизимларига кириш ҳуқуқи мавжуд бўлган фойдаланувчиларни ҳар йили камида бир маротаба хатловдан (инвентаризациядан) ўтказиш ва ҳуқуқларини қайта кўриб чиқиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Ахборот тизимидан банк сирини ташкил этувчи ва шахсга доир маълумотларни олиш жараёнида аномал (фрод) ҳолатларни аниқлаш механизми жорий этилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-боб Интернет тармоғидан фойдаланишда ахборот хавфсизлигини ва киберхавфсизликни таъминлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Кредит бюролари электрон почта тизими серверини ўзининг локал ҳисоблаш тармоғида яратади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари интернет тармоғи ва электрон почта тизимларидан фойдаланишда ахборот муҳофазасини таъминлаш, ходимларни тизимга киритиш, уларга чекловлар қўйиш, ходимлар ҳаракати ва тизим ахборот хавфсизлиги устидан назорат қилишни ўзининг ички ҳужжатларида белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Кредит бюролари томонидан конфиденциал ва шахсга доир маълумотлар рухсат берилган ахборот тизимлари орқали юборилиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Файлларни узатиш протоколи (FTP) серверида ташкил қилинган умумий каталог орқали файл алмашинувини амалга ошириш ва банк сири маълумотларини тармоқда эркин ўқиш учун жойлаштириш тақиқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Кредит бюролари томонидан интернет ва электрон почта орқали юборишга тайёрланган ёки қабул қилинган ҳар бир электрон маълумот антивирус дастури ёрдамида текширилиши шарт. Электрон почта орқали қабул қилинган маълумотлар зарар келтирмаслиги учун қумдонда (Sandbox тизими) текширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Кредит бюролари ўзининг электрон почта тизими ҳамда интернет тармоғидан фойдаланиш тартибини ички ҳужжатлари билан белгилайди ҳамда электрон почта орқали юборилган ва қабул қилинган маълумотларни Хизмат томонидан назорат қилинишини таъминлайди. Бунда фақат рухсат берилган фойдаланувчилар интернет тармоғидан фойдаланиши ва интернет тармоғидан фойдаланишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш чоралари кўрилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Интернет тармоғи ва банк телекоммуникация тармоғи алоҳида маршрутизатор (router) ва алоҳида тармоқлараро экран (firewall) қурилмалари орқали жисмонан уланиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Ахборот муҳофазасини кучайтириш мақсадида тармоқ протоколида (TCP/IP) тармоқ транзит пакетларининг IP манзилларини ўзгартириш имконини берувчи тармоқ адресларини ўзгартириш протоколи (NAT) қўлланилиши мумкин. Бунда тармоқ орқали барча уланишларнинг электрон журналлари асл IP манзиллар кўрсатилган ҳолда юритилиши ва белгиланган тартибда электрон архивга олиниши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Интернет тармоғидан фойдаланиш тартиби назоратга олинган бўлиши ва кредит бюроси ходимларининг интернет тармоғидан фойдаланишлари уларнинг лавозим йўриқномасига асосан белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИнтернет тармоғидан фойдаланган ходимнинг логини, фойдаланиш вақти, ресурс номи ва бошқа маълумотлар акс эттирилган электрон баённомалар юритилиши керак. Хизмат ушбу электрон баённомаларни таҳлил қилиб боради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Интернет тармоғидан фойдаланишда ахборот муҳофазасини таъминлаш янги авлод тармоқлараро экран қурилмалари, прокси-сервер, антивирус, тажовузларни аниқлаш ва олдини олиш (IDS/IPS), anti-spam, anti-bot ва бошқа ахборот хавфсизлиги тизимларини қўллаш йўли билан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-боб. Ахборот тизимлари ва ресурслари мониторинги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Кредит бюролари конфиденциал маълумотлардан ва ўта муҳим мантиқий ҳамда жисмоний ресурслардан (ахборот тизимлари, маълумотлар базаларидан, ахборотни ҳимоя қилиш модулларидан) фойдаланиш мониторингини амалга оширади. Бунда мониторинг қилишда қуйидагилар белгиланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот инфратузилмасининг ахборотга ишлов бериш, уларни сақлаш ва тармоқда узатиш учун қўлланиладиган дастур ва қурилмалар ҳисобини юритиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисаларини таҳлил қилиш, ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳолатини мониторинг қилиш ҳамда огоҳлантириш имконини берувчи SIEM (Security Information and Event Management) ёки бошқа тизимларни жорий қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлиги ҳолатини мониторинг қилишни амалга оширувчи тизим маълумотларини таҳлил қилиб бориш ва аниқланган ҳолатларни (тармоққа рухсатсиз кириш ва киришга уриниш, тизимдаги тўхталишлар, ахборот ресурсларининг етишмовчилиги, тармоқдаги узилишлар, ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигини таъминлашдаги чекланишлар ва бошқа ҳодисалар) бартараф этиш ва (ёки) уларнинг олдини олиш бўйича чоралар кўриш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконфиденциал маълумотлардан ва ўта муҳим мантиқий ҳамда жисмоний ресурслардан (тармоқлар, ахборот тизимлари, маълумотлар базалари ва ахборотни ҳимоя қилиш модулларидан) рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олиш бўйича чоралар кўриш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфойдаланувчи операцияни амалга оширган сана (кун, ой, йил) ва вақт (соат, дақиқа, сония), унинг амалга оширган операцияси фойдаланувчига автоматлаштирилган тизимларда ҳамда ахборот дастурларида берилган идентификация рақами, тизимларга киришда мавжуд бўлган идентификация маълумотлари (IP-манзил, MAC-манзил ва бошқа), автоматлаштирилган тизимлар томонидан фойдаланувчига ҳуқуқ берилиши билан боғлиқ ҳаракатларни қайд этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳолатини мониторинг қилиш тизимларини Марказий банк «CERT-CBU» киберхавфсизлик марказининг мониторинг тизимига боғланишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот дастурлари ва автоматлаштирилган тизимлар ишлатилиши билан боғлиқ фойдаланувчиларнинг ҳаракатини (операция) қайд этиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-боб Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисаларини бошқариш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Кредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларнинг бузилиши билан боғлиқ бўлган ҳодисаларни аниқлаш мақсадида қуйидаги ишларни ташкил этиши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқўлланилиши зарур бўлган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик бўйича ташкилий чораларни аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмавжуд техник қурилмаларни ишлатиш, созлаш ҳамда улардаги маълумотларни қайд этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларининг бузилиши билан боғлиқ ҳодисаларни аниқлаш чораларини кўриш ҳамда ушбу ҳолатлар кредит бюроси ходимлари томонидан аниқланганда Хизматни хабардор қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларининг бузилиши билан боғлиқ ҳодисалар юзага келганда, уларни бартараф этиш, юзага келиш сабабларини аниқлаш, таҳлил қилиш ҳамда аниқланган ҳодисалар юзага келмаслиги бўйича тегишли чоралар кўриш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаниқланган ҳодисаларни рўйхатга олиб бориш (реестрини юритиш);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаниқланган ҳодисалар тўғрисидаги маълумотларни сақлаш тартибини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашнинг бошқа чораларини кўриш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларининг бузилиши билан боғлиқ ҳодисалар тўғрисида Марказий банкка зудлик билан ёзма ёки электрон шаклда хабар бериши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Кредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича талабларнинг бузилиши билан боғлиқ ҳодисаларнинг олдини олиш мақсадида қуйидагиларни белгилаши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик таваккалчиликларини бошқариш тартиби ва уларни баҳолаш мезонлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимида нохуш ҳодисалар юзага келганда ўзаро ҳаракатланиш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсодир бўлган нохуш ҳодисаларга нисбатан таъсир чораларини кўриш бўйича амалга ошириладиган ҳаракатлар рўйхати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишнинг узлуксизлигини таъминлаш, ахборотни қайта тиклаш ҳамда бошқа салбий ҳолатларни бартараф этиш чоралари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишходимлар томонидан мавжуд ахборот тизимларида ишлашда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талаблари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишюзага келган ҳодисаларнинг келиб чиқиш омилларини аниқлаш мақсадида тармоқ қурилмалари ва ахборот тизимларининг электрон баённомаларини расмийлаштириш, йиғиш, таҳлил қилиш ҳамда уларга асосан тегишли кўрсатмалар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларнинг бузилиши билан боғлиқ аниқланган ҳодисалар сабабларини таҳлил қилиш ҳамда уларга таъсир кўрсатиш натижаларини баҳолаш лозим. Бунда аниқланган ҳодисалар сабабларини таҳлил қилиш ҳамда уларга таъсир кўрсатиш натижаларини баҳолаш тизими қуйидагиларни ўз ичига олиши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаниқланган ҳодисаларга нисбатан таъсир чоралари кўрилгандан кейин ушбу ҳодисаларнинг келиб чиқиш сабабларини Хизмат томонидан тегишли бўлинмалар билан биргаликда таҳлил қилиш тартиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимларининг тегишли электрон баённомаларини ўрганиш ҳамда аниқланган ҳодисанинг юзага келишига сабабчи бўлган ходимлардан тушунтиришлар олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳодисаларнинг келиб чиқиш сабабларига ойдинлик киритиб, бундай ҳолатлар юзага келмаслиги ёки юзага келганда унинг зарар келтириш имкониятларини камайтириш чораларини кўриш (шу жумладан, тегишли мутахассисларни жалб қилган ҳолда);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳодисаларнинг салбий таъсир кўрсатиш даражасига қараб таснифлаш ва баҳолаш мезонига асосан уларни баҳолаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАхборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларнинг бузилиши билан боғлиқ аниқланган ҳодисаларга нисбатан кўрилган таъсир чоралари, уларни баҳолаш натижалари ва бошқа қўшимча маълумотлар чоп этилиши ҳамда алоҳида йиғмажилдда сақланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10-боб. Ахборот тизимининг узлуксиз ишлашини йўлга қўйиш ва электрон архив юритиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Ахборот тизимларининг узлуксиз ишлаши ва барқарорлигини таъминлаш мақсадида қуйидаги чоралар кўрилиши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий ахборот тизимлари ишдан чиққан ҳолатларда хизматлардан фойдаланишни камида 99,9 фоиз даражада таъминлай олиш имкониятига эга захира сервер қувватларига эга бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишреал вақт режимида маълумотларни қайта ишловчи ахборот инфратузилмасида камида 30 фоизгача захира жой бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизими билан боғлиқ тармоқ ва бошқа қурилмалар носоз ҳолатга келганда, уни иш жараёнига келтириш ва узлуксиз ишлашини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишоперацион тизим, дастурий таъминотлар, ахборот тизимларининг дастурлари, маълумотлар (маълумотлар базаси, созламалари, электрон баённомалар) нусхаларини захирага (backup) олиш ва электрон архивда сақлаш ҳамда уларни қайта тиклаш тартибини (механизмини) ишлаб чиқиш, уларнинг ҳисобини юритиш ва назоратини олиб бориш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзахира тикланиш режаси, техник қурилма ва ускуналарга эга бўлиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаълумотларнинг захирага олинган (backup) нусхаларини техник носозликларда ва фавқулодда вазиятларда қайта тиклаш режасини ишлаб чиқиш ва даврий (бир йилда бир маротаба) равишда ахборот тизимини қайта тиклаб текшириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзахира нусхаларини сақлаш муддати, тартиби ва захирадан ечиш қоидаларига риоя қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдастурларга ўзгартириш киритишни синов (тест) учун мўлжалланган серверларда текшириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштизимдаги қурилма ва ускуналарнинг ишлашини назорат қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот тизимининг узлуксизлигига салбий таъсир этиши мумкин бўлган ҳолатларни олдини олиш ва ахборот муҳофазасини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдизел электр станцияси ва (ёки) бошқа электр таъминоти узлуксизлигини таъминлаш воситаларидан (UPS ва бошқалар) фойдаланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишлов берилган маълумотларни сақлаш ва уларнинг электрон архивда юритилишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмижозларнинг ҳаракатига тегишли бўлган маълумотларни камида беш йил сақланишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэлектрон архив юритишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларга риоя этилиши бўйича ишчи гуруҳ тузган ҳолда бир йилда камида икки маротаба текшириш ва натижалари тўғрисида Марказий банкка маълумот бериш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишахборот узатиш захира тармоқларига эга бўлиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Кредит бюролари асосий ахборот тизимлари жойлашган жойдан 50 километрдан кам бўлмаган масофада жойлашган ҳудудлардаги шаҳар марказларида захира ахборот тизимларини ташкил этиши лозим. Бунда асосий ва захира ахборот тизимлари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташкил этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАхборот тизимларидаги маълумотлар (электрон баённомалар ва ҳ.к) электрон архивларда камида икки нусхада (хусусан, асосий ва захира ахборот тизимларининг ҳар бирида битта нусхадан) сақланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Кредит бюроси ўз фаолияти давомида шаклланадиган барча ахборот ва ҳужжатларни рақамли шаклда тартибли равишда сақлаш мақсадида электрон архив тизимини ташкил этиши ва юритиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЭлектрон архивда қуйидаги маълумотлар мажбурий равишда сақланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфойдаланувчиларнинг тизимга кириш ва чиқиш журналлари (баённомалари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишёзувлар устида амалга оширилган ҳаракатлар (яратиш, ўзгартириш, ўчириш) бўйича баённомалар (логлар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит тарихига оид барча кирувчи ва чиқувчи сўровлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит тарихини тузатиш ёки рад этиш бўйича ариза ва қарорлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэлектрон почта орқали қабул қилинган ва юборилган ҳужжатлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишARP (Address Resolution Protocol) жадваллари, тизим хатоликлари ва рухсатсиз кириш уринишлари ҳақида техник баённомалар (loglar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзахиралаш ва тиклаш бўйича амалиётлар журнали.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Захира нусхаларни сақлаш, юритиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ талаблар қуйидагиларни ўз ичига олади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) захира нусхаларни сақлаш муддати:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштизим конфигурацияси, электрон баённомалар ва лог файллар — бир йил;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмолиявий ва мижозларга оид операцион маълумотлар — беш йил;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишички хизматлар фаолиятига тегишли жорий маълумотлар — олти ойни ташкил этади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) захира нусхаларини тиклаш ва ўчириш фақат ваколатга эга бўлган масъул ходимлар томонидан амалга оширилиши лозим. Бунда, барча ҳаракатлар расмийлаштирилиши ва электрон баённомалар (лог)да қайд этилиши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишс) сақлаш муддати якунига етган захира нусхалар уларнинг махфийлик даражаси ва ахборот хавфсизлиги талаблари инобатга олинган ҳолда қайта тиклаб бўлмайдиган қилиб йўқ қилинади. Бунда, барча жараёнлар электрон баённомалар (log)да қайд этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Кредит бюроларининг фаолияти тугатилганда, улардаги мавжуд электрон архивнинг ахборот ресурслари қонунчиликда белгиланган тартибда тегишли давлат ёки нодавлат архивларига топширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бюролари қайта ташкил этилганда, уларнинг электрон архив маълумотлари тегишли давлат архивлари билан келишилган ҳолда мазкур ташкилотнинг ҳуқуқий ворислари электрон архивига топширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11-боб. Сервер хоналарининг хавфсизлик талаблари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Кредит бюролари ҳудудидаги сервер хонасида бюронинг ахборот тизимлари, маълумотлар базаси, веб-серверлари ва бошқа серверлар жойлаштирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар серверлар Ўзбекистон ҳудудида жойлашган ҳамда банк телекоммуникация тармоғига уланган маълумотларни қайта ишлаш марказларида жойлаштирилса, маълумотларни қайта ишлаш марказлари сервер жойлашган хоналарнинг хавфсизлигини халқаро талаблар доирасида таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Кредит бюролари сервер хонанинг кафолатли электр таъминоти тизимини жорий этиши лозим, бунда турли электр подстанциялардан электр таъминотининг иккита киришлари ва битта автоматик тарзда ишга тушувчи дизел электр станцияси мавжуд бўлиши керак. Электр энергиясининг барча учта манбаи электр таъминотининг асосий (захира) фидерига автоматик тарзда қайта уланиши таъминланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Электр таъминоти линияларининг, автоматик дизел электр станцияси ва унинг захираси автоматик киришининг параметрлари ускуна ва сервер хонаси тизимларининг истеъмол қилинадиган умумий қувватидан келиб чиқиб аниқланиши ва қувват бўйича захиранинг камида 10 фоизини таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Кредит бюролари узлуксиз ишлаши учун камида бир суткага етадиган ёқилғи захирасига эга бўлган дизел электр станцияси билан таъминланиши лозим, бунда кредит бюросида электр қуввати бўлмаганда дизел электр станцияси автоматик равишда ишга тушиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Кредит бюролари сервер хонасини узлуксиз электр таъминоти манбаи (UPS) билан жиҳозлашлари лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда электр таъминоти манбаи (UPS) қуввати барча таъминланадиган ускуна ва келажакдаги эҳтиёж учун захира ҳисобга олинган ҳолда жорий қилинган бўлиши керак. Электр таъминоти манбаи (UPS) орқали автоном ишлаш вақтини аниқлашда эҳтиёжлар, шунингдек захира линияларга ёки автоматик дизел электр станциясига ўтиш ва қайта ўтиш учун керак бўладиган вақт ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Сервер хонасига кириш фақат тасдиқланган рўйхатга мувофиқ амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСервер хонасига киришга рухсат берилган ходимлар рўйхатида бўлмаган шахслар сервер хонасига кириш зарурати пайдо бўлган ҳолларда уларнинг кириши асосланган ҳолда талабнома билан расмийлаштирилиши лозим. Ушбу талабнома ахборот технологиялари бўлинмаси раҳбари томонидан кўриб чиқилиши ва имзоланиши, шунингдек Хизмат раҳбари билан келишилиши зарур. Сервер хонасига кириш сервер администратори кузатуви остида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Сервер хонасига ходимлар киришни назорат қилиш тизими орқали назоратдан ўтган ҳолда (биометрик ёки бошқа усуллардан) кириши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Сервер хонасига ахборот тизимларига хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ходимлари киритилганда, бу ҳақда рўйхатга олиш журналига сервер хоналарига кириш ва чиқиш санаси, вақти, амалга оширилган ишлар номи, бажарувчининг фамилияси, исми, лавозими, ташкилот номи ёзилиши ҳамда ушбу ходимнинг имзоси қўйилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Сервер хонаси қуйидаги жиҳозланиш талабларига жавоб бериши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмустаҳкам деворлар ва ишончли тўсиқларга эга бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишончли (кодли) қулфлар ўрнатилган мустаҳкам эшиклар билан жиҳозланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдеразалар хонага киришдан ҳимоя қилиш воситаларига эга бўлиши, шунингдек бегона шахсларнинг кўз ёки махсус қурилмалар билан кузатишидан ҳимоя қилувчи дераза пардалари, қўриқлаш ва огоҳлантириш қурилмалари билан жиҳозланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишёнғин хавфсизлиги талабларига мувофиқ бўлиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Сервер хонасига ўрнатилган видеокузатув тизими қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсерверлар билан бевосита жисмоний контактлар ёзиб борилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишузлуксиз видеокузатув амалга оширилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсерверларнинг (сервер шкафларининг) олди ва орқа тарафини кеча-ю кундуз назорат қилиш имконияти бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишвидеокамераларнинг тасвирга олиш имкониятлари технологик қурилмаларга хизмат кўрсатаётган ходимларнинг юзларини ишонч билан фарқлашига етарли бўлиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. Сервер хонасининг видеокузатув қурилмалари маълумотлари ахборот тизими локал тармоқлардан ажратилган ва ташқи таъсирлардан ҳимоя қилинган бўлиши ҳамда электр таъминоти узилган вақтдан бошлаб 12 соат ичида энергияга боғлиқ бўлмаган ҳолда автоном равишда ишлаш имкониятига эга бўлиши, шунингдек видеоархив 2 ойдан кам бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Сервер хонасининг видеоархив маълумотларини юритиш ва ундан фойдаланиш Хизмат томонидан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Сервер хонаси ёнғинга қарши қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш75. Совитиш ва вентиляция қуйи тизимига қўйиладиган асосий талаблар қуйидагилардан иборат:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) сервер хонасида қуйидаги иқлим шароитларига риоя қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишхонадаги ҳаво ҳарорати: 18 — 24°C;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳароратнинг йўл қўйиладиган оғишлари: ± 2°C;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳавонинг нисбий намлиги 40 — 50 фоиз.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲавони совитиш тизимининг ҳақиқий совитиш қуввати сервер хонасида жойлашган барча ускуналар ва тизимларнинг умумий иссиқлик чиқаришидан ортиқ бўлиши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) сервер хонасининг ҳавосини совитиш тизими 100 фоиз захиралашдан фойдаланган ҳолда бажарилади (ҳар бири мустақил равишда хонанинг ҳаво режимини таъминлай оладиган иккита мустақил кондиционер).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш76. Кредит бюроларининг бинолари ҳимоя қилинишида улар зарурий ускуналар, ташкилий-техник воситалар билан жиҳозланиши ва тегишли дастурий таъминотлардан фойдаланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12-боб. Кредит ахбороти фойдаланувчиларига қўйиладиган талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш77. Кредит ахборотидан фойдаланувчилар кредит бюроларининг ахборот тизимларига рухсат этилмаган ҳолда кириш, кредит ахборотини йўқ қилиб юбориш, ўзгартириш, ундан бошқа шахслар фойдаланиши ёки уни ошкор этилишини олдини олиш учун ташкилий ва техник чоралар кўриши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш78. Кредит бюролари кредит ахборотидан фойдаланувчилар учун ахборот тизимида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича талабларни белгилаши ҳамда ижросини назорат ва мониторинг қилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМониторинг натижасида салбий ҳолатлар аниқланганда, ушбу фойдаланувчига нисбатан чоралар кўради, жумладан уни ахборот тизимига киришини чеклайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13-боб. Якуний қоида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш79. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 24.09.2025 й., 10/25/3679/0865-сон; 03.08.2026 й., 10/26/3914/0809-сон)