Кейинги йилларда мамлакатимизда коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш, шунингдек давлат ҳамда жамият қурилишининг барча соҳаларида коррупциявий омилларга чек қўйишга қаратилган тизимли ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Коррупциянинг олдини олишга қаратилган муҳим превентив механизмларни яратиш, давлат бошқарувида бюрократияни камайтириш, очиқлик ва шаффофликни таъминлаш, давлат хизматларини кўрсатиш сифатини яхшилаш, рақамлаштириш орқали «инсон омили»ни камайтириш борасида амалга оширилган чора-тадбирлар коррупцияга қарши курашиш бўйича давлат сиёсатининг муҳим жиҳатларини кўрсатмоқда.

Жорий йилнинг 30 апрель куни умумхалқ овози — референдум орқали қабул қилинган янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси билан коррупция иллатига қарши курашишда парламентнинг роли яна бир бор мустаҳкамлаб қўйилди. Хусусан, бевосита халқ вакиллари томонидан Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги ҳар йилги миллий маъруза ҳар томонлама муҳокама қилинади ҳамда унинг якунлари бўйича коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга қаратилган кўплаб таклифлар ишлаб чиқилади.

Бундан ташқари мамлакатимизда давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши курашиш ишлари самарадорлигини рейтинг баҳолашга ҳамда давлат органлари ва ташкилотларида очиқлик бўйича амалга оширилаётган ишлар самарадорлигини баҳолашга қаратилган Очиқлик индекси жорий этилди. Шунингдек давлат органлари ва ташкилотларида коррупциявий хавф-хатарларнинг олдини олиш бўйича «E-Antikorrupsiya» лойиҳаси ишга туширилди.

Давлат хизматларини кўрсатиш сифати яхшиланиб, ортиқча тартиб-таомиллар қисқартирилди ҳамда электрон шаклда кўрсатиладиган давлат хизматларининг сони оширилди.

Жумладан, 73 турдаги ҳужжат ва маълумотларни аҳолидан талаб қилиш тартиби бекор қилиниб, тақдим этилиши лозим бўлган ҳужжатлар сони 221 тадан 95 тага (43 %) қисқартирилди, 6 та лицензия ва рухсатноманинг 17 та талаб ва шартлари бекор қилинди. Шунингдек 771 та давлат хизматларининг 261 таси (33,8 %) Давлат хизматлари маркази орқали, 360 дан ортиғи Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали электрон шаклда кўрсатилмоқда. Бундан ташқари 59 турдаги давлат хизматларини кўрсатиш муддатлари қисқартирилди, мазкур хизматлар аввал 30 кундан 90 кунгача муддатда кўрсатилган бўлса, эндиликда ушбу муддат 1 кундан 30 кунгача камайтирилмоқда.

Рақамлаштириш орқали «инсон омили»ни камайтириш мақсадида барча соҳаларга ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш ишлари жадаллаштирилди. Хусусан, «Рақамли Ўзбекистон — 2030» стратегияси доирасида давлат ва хўжалик бошқаруви органлари фаолиятини рақамлаштириш билан боғлиқ 369 та лойиҳа амалга оширилди.

2022 йил учун «Transparency International» ташкилотининг «Коррупцияни қабул қилиш» индекси янги рейтингида Ўзбекистон 14 поғонага кўтарилиб, индекс баҳосида қаторасига 9 йил давомида барқарор ўсишга эришилди.

Шунингдек Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги (бундан буён матнда Агентлик деб юритилади) томонидан коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга қаратилган жами 17 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ишлаб чиқилиб, улардан 13 таси қабул қилинди.

Агентлик томонидан жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари, оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган маълумотлар асосида, шунингдек давлат харидларини амалга оширишда қонунбузилиши ҳолатлари бўйича ҳудудлар ва соҳалар кесимида 60 га яқин ўрганишлар ўтказилган.

Коррупцияга қарши курашиш борасида амалга оширилган ижобий ишлар билан бир қаторда эътибор қаратилиши лозим бўлган масалалар ҳам мавжуд.

Хусусан, бугунги кунга қадар Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий стратегия қабул қилинмасдан қолмоқда.

Шунингдек Агентлик коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасида давлат органлари ва фуқаролик жамияти институтларининг биргаликдаги самарали фаолиятини таъминлашга масъул бўлса-да, бу жараёнда нодавлат нотижорат ташкилотларининг ролини етарли деб бўлмайди.

Айниқса, профессионал таҳлиллар асосида коррупциявий схемаларни фош этишга қодир бўлган, коррупциянинг олдини олишга қаратилган таклифларни ташаббус қилиб чиқа оладиган, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ва уларнинг лойиҳаларини жамоатчилик экспертизасидан ўтказган ҳолда улардаги коррупциявий омилларни бартараф этиш борасидаги тавсияларни ишлаб чиқа оладиган нодавлат нотижорат ташкилотларининг фаолияти сезилмаяпти. Улар фақат тренинглар ўтказиш, тарғибот ишларида иштирок этиш билан чекланиб келмоқда.

Маълумки, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ва уларнинг лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш самарадорлигини таъминлаш, шунингдек коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасидаги қонунчиликни такомиллаштириш Агентликнинг асосий вазифаларидан бири сифатида белгиланган. Бироқ, бугунги кунда айрим соҳалар фаолиятини тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда коррупцияга шароит яратувчи нормалар ҳанузгача сақланиб қолмоқда.

Жумладан, 2022 йил давомида ўтказилган экспертиза натижаларига кўра, ижтимоий таъминот, ижтимоий суғурта ва ижтимоий ҳимоя, молия, кредит ва банк фаолияти, тадбиркорлик ва хўжалик фаолияти ҳамда божхона иши ва ташқи иқтисодий фаолиятни тартибга солувчи 238 та норматив-ҳуқуқий ҳужжатда 339 та коррупциявий омил аниқланган бўлса-да, уларни бартараф этиш ишлари якунига етказилмаган.

Коррупцияга қарши курашиш соҳасида илмий, услубий ва амалий ишланмаларни тарқатиш, эришилган ютуқлар ва тажриба билан алмашиш, давлат хизматчилари ва фуқароларнинг ушбу борадаги билимларини оширишда фойдаланишга мўлжалланган ягона интерактив майдонча — «Коррупцияга қарши курашиш виртуал платформаси» лойиҳаси ҳанузга қадар ишга туширилмаган.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2022 йил 13 декабрдаги Қарори билан Агентликка коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасидаги ишлар самарадорлигини таъминлаш юзасидан берилган айрим тавсиялар эътиборсиз қолмоқда.

Хусусан, Агентликка коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар бўйича маъмурий суриштирувлар ўтказиш, коррупцияга оид жиноятлар содир этилишининг сабаблари ва бунга имкон бераётган шарт-шароитларни аниқлаш, коррупциянинг ривожланиш тамойилларини тизимли равишда таҳлил қилиш имкониятини таъминлаш мақсадида қонунчиликка, шу жумладан жиноят-процессуал қонунчиликка мувофиқ жиноят ишлари материалларини ўрганишга доир ваколатларни амалга оширишнинг ҳуқуқий асосларини ишлаб чиқиш борасидаги ишлар якунига етказилмасдан қолмоқда.

Шунингдек коррупцияга қарши курашиш бўйича 2021-2022 йилларга мўлжалланган давлат дастурида даромад ва мол-мулк декларациялари бўйича маълумотлар базасини шакллантириш, уларни қайта ишлаш ва текширишнинг электрон ахборот тизимини яратиш бугунги кунга қадар амалга ошмасдан қолмоқда.

Бундан ташқари Агентлик давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳолатлари бўйича маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузиш ҳуқуқидан самарали фойдалана олмаяпти.

Жумладан, 2022 йил давомида ўтказилган мониторинг давомида 42 та давлат органи ва ташкилотларида давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳоллари аниқланган бўлса-да, айбдор шахсларни маъмурий жавобгарликка тортиш чоралари кўрилмаган.

Агентликнинг коррупцияга оид жиноятларни, биринчи навбатда, Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатлари ва халқаро майдондаги нуфузига зарар етказувчи жиноятларни тергов қилиш натижаларини комплекс таҳлил қилиш борасидаги ишларини ҳам қониқарли деб бўлмайди.

Бундан ташқари бюджет маблағларининг сарфланиши, давлат активларининг реализация қилиниши, инвестиция лойиҳаларининг амалга оширилиши билан боғлиқ материалларни ўрганиш, шунингдек ижро этувчи ҳокимият ва хўжалик бошқаруви органлари ҳамда уларнинг мансабдор шахслари қарорларининг қонунийлиги юзасидан ўтказилаётган назорат ишлари самарадорлигини ошириш мақсадга мувофиқ.

Агентликни коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси билан ҳамкорлиги талаб даражасида эмас.

Юқорида баён этилганларни инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 93-моддасига, «Парламент назорати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 8²-моддасига «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Регламенти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26²-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг Ўзбекистон Республикасида Коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузаси маълумот учун қабул қилинсин.

2. Агентликка:

Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий стратегияни қабул қилиш ишларини якунига етказиш чораларини кўриш;

ижтимоий шериклик тамойили асосида нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини коррупцияга қарши курашиш ишларида профессионал тарзда иштирок этиши учун кўмаклашиш;

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2022 йил 13 декабрдаги Қарори билан Агентликка коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасидаги ишларни самарадорлигини таъминлаш юзасидан берилган тавсияларнинг амалга оширилиш ҳолатини танқидий жиҳатдан қайта кўриб чиқиш;

давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятининг очиқлигини мониторинг қилиш ва баҳолашда иштирок этадиган давлат органлари фаолиятини самарали мувофиқлаштириб бориш;

давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳоллари бўйича айбдор шахсларнинг муқаррар жавобгарлигини таъминлаш;

«Коррупцияга қарши курашиш виртуал платформаси» лойиҳасини тўлиқ ишга тушириш чораларини кўриш;

давлат органлари, оммавий ахборот воситалари, фуқаролик жамияти институтлари ва бошқа нодавлат сектор вакилларининг биргаликдаги самарали фаолиятини таъминлаш;

норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш натижасида аниқланган коррупциявий омилларни бартараф этиш бўйича «йўл хариталари» ижросини танқидий ўрганиб чиқиш;

коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси билан яқиндан ҳамкорлик қилиш бўйича ҳамкорлик меморандуми лойиҳасини тайёрлаш;

Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузани Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарига тақдим этиш муддатини аниқ белгилашга қаратилган қонун лойиҳаси юзасидан таклифлар тайёрлаш тавсия этилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг қўмиталари парламент назоратини амалга оширишда Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузада қайд этилган маълумотлардан ўз фаолият йўналишларининг ўзига хос жиҳатларини инобатга олган ҳолда фойдалансин.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасидаги сиёсий партияларнинг фракцияларига, Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитасига ўтказилаётган парламент назорати тадбирлари ва депутатларнинг сайловчилар билан учрашувлари якунларидан келиб чиққан ҳолда, коррупция ҳолатларини бартараф қилиш бўйича тегишли вазирликлар ва идораларга таклифлар киритиб бориш тавсия этилсин.

5. Ушбу Қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Спикерининг ўринбосари З. Ибрагимова зиммасига юклатилсин.

6. Ушбу Қарор қабул қилинган кундан эътиборан кучга киради.