Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодексига мувофиқ буюраман:

1. ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 1999 йил 26 июндаги 40-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» қурилиш меъёр ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Ушбу буйруқ Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги ва Фавқулодда вазиятлар вазирлиги билан келишилган.

4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (кейинги ўринларда ШНҚ деб юритилади) ҳарорати 200°С гача ва босими Р_у = 2,5 МРа гача бўлган сув ҳамда ҳарорати 350°С гача ва босими Р_у = 4,0 МРа гача бўлган сув буғларини ташийдиган иссиқлик тармоқларини ва улар учун иншоотларни (насос станциялари, иссиқлик пунктлари ва бошқалар) лойиҳалаш бўйича қоидаларни белгилайди.

1. Ушбу ШНҚда қуйидаги техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар қўлланилган:

ҚМҚ 2.01.01 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар»;

ҚМҚ 2.01.03 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;

ҚМҚ 2.01.07 «Юкламалар ва таъсирлар»;

ҚМҚ 2.01.09 «Чўкувчан ва ўта чўкувчан грунтли ҳудудларда қуриладиган бино ва иншоотлар»;

ҚМҚ 2.01.19 «Портлаб-ёниш ва ёнғин хавфи бўлган хоналар, бино ва иншоотлар ҳамда ташқи қурилмалар тоифаларини аниқлаш»;

ҚМҚ 2.03.05 «Пўлат конструкциялар. Лойиҳалаш меъёрлари»;

ҚМҚ 2.04.01 «Бинолар ички сув таъминоти ва канализацияси»;

ҚМҚ 2.04.05 «Иситиш, вентиляция ва кондициялаш»;

ҚМҚ 2.04.08 «Газ таъминоти. Лойиҳалаш меъёрлари»;

ҚМҚ 2.04.13 «Қозонхона қурилмалари»;

ҚМҚ 2.04.14 «Асбоб-ускуналар ва қувур ўтказгичларни иссиқлик изоляцияси»;

ШНҚ 2.09.02 «Саноат бинолари»;

ҚМҚ 2.09.03 «Саноат корхоналари иншоотлари»;

ШНҚ 2.09.10 «Саноат корхоналарни бош режалари»;

ГОСТ 2874-82 «Ичимлик суви. Гигиеник талаблар ва сифат назорати»;

ГОСТ 9238-2013 «Иморатларга яқинлашиш ва темир йўлнинг ҳаракатланувчи составлари ўлчамлари»;

ГОСТ 9720-76 «Иморатларга яқинлашиш ва темир йўл изи 750 мм бўлган ҳаракатланувчи составлари ўлчамлари»;

ГОСТ 25129-2000 «ГФ-021 грунтовкаси. Техник шартлар»;

ГОСТ 7871-2019 «Алюминий ва алюминий қотишмали пайвандлаш симлари. Техник шартлар»;

ГОСТ 10296-79 «Изол. Техник шартлар»;

ГОСТ 10277-90 «Шпатлёвкалар. Техник шартлар»;

ГОСТ 13078 «Суюқ натрийли шиша. Техник шартлар»;

Ўз РСТ 886-98 «Пўлат марш зиналар, майдончалар ва тўсиқлар. Техникавий шартлар».

2. Мазкур ШНҚ да қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

автоматлаштирилган бошқарув тугуни (АБТ) — иситиш тизимларининг ҳарорат ва гидравлик режимларини ўзгартириш, истеъмол қилинаётган иссиқлик энергиясини ҳисобга олиш ва тартибга солиш имконини берадиган бир қатор ускуналар билан жиҳозланган қурилма бўлиб, бинонинг иситиш тизимини ёки унинг қисмини марказий иссиқлик пунктидан тарқатувчи иссиқлик тармоқларига улаш жойида ўрнатилади;

коллектор — муҳандислик коммуникацияларни биргаликда ўтказиш ва техник хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган, унинг ишлаш фаолиятини таъминлайдиган ички муҳандислик тизимларига эга узун ер ости иншоотлари;

магистрал иссиқлик тармоқлари — иссиқлик манбаининг чиқиш жойидаги беркитувчи арматурадан (уни мустасно қилиб), иссиқлик пунктидаги биринчи беркитувчи арматурагача (уни ҳисобга олган ҳолда) иссиқ сув, буғ ва сув буғининг конденсатини етказиб берувчи иссиқлик тармоқлари (барча тегишли конструкциялар ва иншоотлар билан);

тармоқланиш — иссиқлик пунктини магистрал иссиқлик тармоқларига ёки алоҳида бино ва иншоотларни тўғридан-тўғри тақсимловчи тармоқларига улайдиган иссиқлик тизими участкаси;

ўтиб бўладиган канал — доимий равишда хизмат кўрсатувчи ходимлар мавжуд бўлмайдиган иссиқлик тармоқларини ўтказиш учун, ўтиш баландлигининг энг қисқа масофаси камида 1,8 m ва изоляцияланган қувурлар орасидаги ўтиш жойининг кенглиги Д_т+ 100 mm га тенг бўлган узун ер ости иншооти;

марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимлари — бир ёки бир неча иссиқлик манбаларидан, иссиқлик тармоқларидан (ташқи қувурларнинг диаметридан, сонидан ва узунлигидан қатъий назар) ва иссиқлик истеъмолчиларидан иборат тизим;

иссиқлик пункти — иссиқлик ташувчининг ҳарорати ва гидравлик режимларини ўзгартириш, иссиқлик энергияси ва иссиқлик ташувчи сарфини тартибга солиш ва ҳисобга олиш имконини берадиган ускуналар тўпламига эга иншоот;

транзит иссиқлик тармоқлари — ер участкаси ёки бино орқали ўтадиган, аммо бундай ер участкасида ёки бинода иссиқлик истеъмол қиладиган иншоотларни улаш учун тармоқлар бўлмаган иссиқлик тармоғи.

3. Мазкур ШНҚ талаблари иссиқлик манбалари коллекторларининг кириш зулфинларидан биноларнинг иссиқлик пунктларининг чиқиш зулфинларигача бўлган иссиқлик тармоқларида қўлланилади.

Шунингдек, мазкур ШНҚ да қўлланилган катталикларнинг асосий ҳарфий белгилари ушбу ШНҚ нинг 1-иловасида келтирилган.

Иссиқлик тармоқлари ва ундаги иншоотларни лойиҳалашда Ўзбекистон Республикаси Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекциясининг 2007 йил 28 декабрдаги 253-сонли буйруғи билан тасдиқланган Босим остида ишлайдиган буғ ва сув иситиладиган қозонлар, идишлар, буғ ва сув қувурларни техник кўрикдан ўтказиш бўйича методик қўлланмага, шунингдек амалдаги техник жиҳатдан тартибга солишга соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига амал қилиниши лозим.

4. Иссиқлик тармоқлари трассаларини ва ўтказиш усулларини танлашда ШНҚ 2.07.01 ва ШНҚ 2.09.10 талаблари инобатга олиниши лозим.

5. Иссиқлик тармоқлари қуйидагиларга бўлинади:

сувли — иссиқлик ташувчи сифатида иссиқ сув етказиб берувчи (шу жумладан, иссиқ сув тармоқлари учун);

буғли — иссиқлик ташувчи сифатида буғ етказиб берувчи ва конденсат қайтувчи.

магистрал (асосий йўналишлар) — иссиқлик манбаидан турар жой мавзелари ва корхоналарга киритиш жойигача;

тақсимловчи — мавзелар ва корхоналар ҳудудида тармоқланувчи;

тармоқланиш — алоҳида бинолар учун.

Параллел қувурлар сони бўйича бир қувурли, икки қувурли ва кўп қувурли иссиқлик тармоқларига бўлинади.

6. Иссиқлик истеъмоли 100 МW ва ундан ортиқ бўлган ҳудудларнинг иссиқлик тармоқлари учун, қоида тариқасида, таъмирлаш ва техник хизмат кўрсатиш базалари билан таъминланиши керак.

7. Иссиқлик тармоқларини лойиҳалашда намунавий лойиҳалар бўйича Q_омах иситиш, Q_vмах шамоллатиш учун максимал иссиқлик миқдорлари, шунингдек турар жой, жамоат ва ишлаб чиқариш биноларини иссиқ сув билан таъминлаш учун максимал Q_hмах ва ўртача Q_hm иссиқлик миқдорлари олиниши лозим.

8. Технологик жараёнларга берилаётган максимал иссиқлик ва қайтадиган конденсат миқдори саноат корхоналарининг лойиҳаларига мувофиқ олинади.

Корхоналар учун жами максимал иссиқлик миқдорини аниқлашда, саноат корхоналарининг тармоққа мансублиги ва тизимдаги ҳар бир саноат корхоналарининг иссиқлик юкламаларининг нисбати ҳисобга олинган ҳолда технологик жараёнлар учун иссиқлик миқдорларининг максимал миқдори ўртасидаги тафовут ҳисобга олиниши керак.

9. Бинолар ва иншоотларни иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув билан таъминлашнинг намунавий лойиҳалари мавжуд бўлмаганда иссиқлик миқдорлари қуйидагича аниқланади:

корхоналар учун — йириклаштирилган меъёрлар, аналог корхоналарнинг лойиҳалари бўйича ёки эксплуатацион маълумотларга кўра;

аҳоли пунктларининг турар жой мавзелари учун — қуйидаги (1 — 5) формулалар бўйича аниқланади:

а) турар жой ва жамоат биноларини иситиш тизими учун максимал иссиқлик миқдори, W:

б) жамоат биноларини шамоллатиш тизими учун максимал иссиқлик миқдори, W:

в) турар жой ва жамоат биноларини иссиқ сув билан таъминлаш тизими учун ўртача иссиқлик миқдори, W:

ёки

д) турар жой ва жамоат биноларини иссиқ сув билан таъминлаш тизими учун максимал иссиқлик миқдори, W:

Бу ерда,

k₁ — жамоат биноларини иситиш учун иссиқлик миқдорини ҳисобга оладиган коэффициент. Маълумотлар бўлмаган тақдирда, қуйидагича қабул қилинади: мавзелар учун — 0,16, шаҳар туманлари учун — 0,25;

k_{2 —} жамоат биноларини шамоллатиш учун иссиқлик миқдорини ҳисобга оладиган коэффициент. Маълумотлар бўлмаганда, қуйидагича қабул қилинади: мавзеллар учун — 0,42, шаҳар туманлари учун — 0,56.

10. Аҳоли пунктларининг турар жойларини иситиш тизими учун ўртача иссиқлик миқдори (W) қуйидаги (6) формула билан аниқланиши керак:

шамоллатиш тизими учун қуйидаги (7) формула билан:

11. Иситиш тизими ишламаган даврда аҳоли пунктларининг турар жойларини иссиқ сув билан таъминлаш учун ўртача иссиқлик миқдори, Вт қуйидаги (8) формула билан аниқланиши керак:

12. Биноларни иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув билан таъминлаш учун бир муддат (ой, иситиш даври, йил ва бошқалар) учун истеъмол қилинадиган иссиқликнинг ҳисобланган миқдори мазкур ШНҚ нинг 4-иловасига мувофиқ белгиланиши керак.

Маълум давр давомида корхоналар томонидан технологик эҳтиёжлар учун истеъмол қилинадиган иссиқлик миқдори ўртача суткалик иссиқлик юкламасига ва корхонанинг шу даврдаги иш кунлари сонига қараб белгиланади.

13. Иссиқлик тармоқларига уланган турар жой ва жамоат биноларининг умумий иссиқлик миқдорларини аниқлашда, иссиқлик тармоғига уланиши зарур бўлган мавжуд биноларнинг иссиқлик юкламасини, шу жумладан марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимига эга бўлмаган ёки газли сув қиздиргичлар билан жиҳозланган мавжуд биноларни иссиқ сув билан таъминлаш учун зарур бўлган иссиқлик миқдорларини ҳисобга олиш керак.

14. Иссиқлик тармоқларида иссиқлик йўқотишлари, қувурларнинг изоляцияланган сиртлари орқали иссиқлик йўқотишлари ва йил давомида сизиб чиқиш натижасида йўқотилаётган ўртача сув миқдорини ҳисобга олган ҳолда ҳисоблаш йўли билан аниқланиши керак.

15. Иссиқлик тармоқларида, иссиқлик манбаларини биргаликда ишлатиш, заҳира қувурларни ётқизиш, шунингдек қўшни ҳудудларнинг иссиқлик тармоқлари ўртасида ўтиш мосламаларини жойлаштириш ҳисобига истеъмолчиларга узатилаётган заҳира иссиқлик миқдори бўлиши назарда тутилиши керак.

Иссиқлик тармоқларини ўтиб бўлмайдиган каналларда ер остидан ва каналсиз ўтказишда заҳира иссиқлик миқдори иситиш тизими учун ташқи ҳавонинг ҳарорати ва қувурларнинг диаметрларига кўра қуйидаги 1-жадвалга мувофиқ қабул қилинади.

Юқоридаги 1-жадвалга мувофиқ (диаметри 500, 600 mm бўлган қувурлар учун) заҳираланиши лозим бўлмаган боши берк иссиқлик тармоқларининг максимал узунлиги (иссиқлик манбаидан ёки тармоқнинг заҳираланаётган қисмидан энг узоқда жойлашган истеъмолчигача) қуйидаги 2-жадвалда келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак.

Ер устидаги ва туннелларда ўтказилган иссиқлик тармоқларида иссиқлик таъминотини заҳиралаш назарда тутилмаслиги лозим.

16. Иссиқлик таъминотида узилишларга йўл қўйилмайдиган бинолар учун (лойиҳалаштириш топшириқда кўрсатилган — шифохоналар, болалар туну-кун бўладиган мактабгача таълим ташкилотлари, санъат галереялари ва бошқалар) 100% иссиқлик билан таъминлайдиган заҳиралар назарда тутилиши керак. Бунда маҳаллий заҳира иссиқлик манбалари кўзда тутилиши лозим.

17. Иссиқлик таъминотидаги узилишларга йўл қўйилмайдиган корхоналар учун иссиқлик тармоқлари орқали иссиқлик таъминотининг заҳираси кўзда тутилиши лозим.

Авария натижасида иссиқликнинг ҳисобий йўқотилишлари корхоналарнинг иш режимига мувофиқ қабул қилиниши керак. Бунда, маҳаллий заҳира иссиқлик манбалари кўзда тутилиши мумкин.

18. Вакуумли деаэрацияга эга очиқ ва ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун ГОСТ 2874-82* талабларига жавоб берадиган сувдан фойдаланилади.

Термик деаэрация мавжуд бўлган ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида техник сувдан фойдаланишга йўл қўйилади.

Иссиқлик таъминоти тизимларида қўшимча тозаланган ишлаб чиқариш ва хўжалик-маиший оқова сувларидан фойдаланилмайди.

19. Бир вақтнинг ўзида иситиш, шамоллатиш, иссиқ сув таъминоти ва технологик эҳтиёжлар учун иссиқликни таъминлайдиган сувли иситиш тармоқлари одатда икки қувурли бўлиши керак. Бир қувурли ва уч қувурли иссиқлик тармоқлари техник-иқтисодий асосланганда қабул қилиниши мумкин.

Иссиқлик ташувчининг сифати ва параметрлари иссиқлик тармоқларида қабул қилинган кўрсаткичларга нисбатан фарқ қилганда иссиқликнинг технологик истеъмолчилари мустақил иситиш тармоқларига уланиши мумкин.

Технологик қурилмалардан умумий иссиқлик тармоқларига зарарли моддалар тушиши эҳтимоли бўлганда, технологик қурилма ва сув иситкич ўртасида қўшимча циркуляция контурига эга бўлган, оралиқ контурда иссиқлик тармоқдаги босимдан паст босимни таъминлай оладиган оралиқ сув қиздиргич орқали иссиқлик тармоқларига уланиши лозим. Бунда, зарарли аралашмалар миқдорини назорат қилиш учун намуна олиш жойлари кўзда тутилиши керак.

20. Иссиқлик ташувчи сифатида сувдан фойдаланувчи иссиқлик тармоқларида йўқотилган сувни тўлдириш учун ҳисобий сув миқдори, иссиқлик билан таъминлашнинг очиқ тизимларидаги аккумулятор бакининг ҳамда ёпиқ тизимларидаги заҳира бакининг ҳажми, шунингдек уларни ўрнатиш бўйича талаблар мазкур ШНҚ нинг 5-иловасида келтирилган.

Иссиқлик ташувчи сифатида сувдан фойдаланувчи иссиқлик тармоқларини тўлдирувчи ва тармоқ сувларининг сифати ҚМҚ 2.04.13 талабларига жавоб бериши лозим.

21. Истеъмолчиларда иссиқ сувни сақлаш аккумулятор баклари саноат корхоналарининг иссиқ сув таъминоти тизимларида, қисқа муддатли иссиқ сув истеъмолига эга бўлган объектларда сув истеъмолининг сменали жадвалини мақбуллаштириш учун кўзда тутилиши керак.

Ишлаб чиқариш корхоналарининг иссиқ сув таъминотига кетадиган ўртача иссиқлик оқимининг иситишга кетадиган максимал иссиқлик оқимига 20% дан кам бўлган нисбатига эга бўлган объектлари учун аккумулятор баклари ўрнатилмайди.

22. Истеъмолчиларнинг иссиқ сув таъминоти икки қувурли очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари тармоқларига иссиқлик етказиб бериш ва қайтиш қувурларига тўғридан-тўғри, ёпиқ тизимларда сув иситгичлари орқали, буғли тизимлар тармоқларига эса буғ-сув иситгичлари орқали уланиши керак.

23. Истеъмолчиларнинг иситиш ва шамоллатиш тизимлари икки қувурли иссиқлик таъминоти тармоқларига тўғридан-тўғри уланиши керак (боғлиқли уланиш схемаси).

12 ва ундан юқори қаватли биноларни ҳамда бошқа истеъмолчиларни иситиш ва шамоллатиш тизимининг ҳисоб-китобларига асосланган бўлса, иссиқлик тармоқларининг гидравлик иш режимидан келиб чиқиб тармоқларга мустақил уланиш тақозо этилса, иссиқлик пунктларида сув иситгичлар ўрнатишни назарда тутувчи мустақил схема бўйича уланишга йўл қўйилади.

24. Иссиқлик истеъмоли 4 МW дан кам бўлган истеъмолчилар иссиқлик миқдори 100 МW дан ортиқ бўлган иссиқлик тармоқларига уланмайди.

25. Конденсатни иссиқлик манбасига йиғиш ва қайтариш тизимлари ёпиқ бўлиши керак; бу ҳолда конденсат йиғиш бакларидаги ортиқча босим камида 0,005 МPа бўлиши керак.

Очиқ конденсат йиғиш ва қайтариш тизимлари, қайтаётган конденсат миқдори соатига 10 t дан кам ва иссиқлик манбаигача бўлган масофа 0,5 km гача бўлганда қабул қилиниши мумкин.

26. Конденсатни тўлиқ қайтаришни рад этиш асосланган бўлиши керак.

27. Истеъмолчилардан қайтаётган конденсат, конденсатни узатувчи жиҳоздан кейинги ортиқча босим ҳисобига, босим етарли бўлмаган тақдирда эса бир ёки бир гуруҳ истеъмолчилар учун конденсатни йиғиш бакларини ўрнатиш ва конденсатни узатиш насослари орқали конденсатни қайтарилиши амалга оширилиши керак.

28. Умумий тармоқ бўйича конденсатни конденсат узатгичлари орқали қайтариш усулидан, конденсат узатгичлари олдидаги буғ босимидаги фарқ 0,3 МPа дан ортиқ бўлмаганда фойдаланиш мумкин.

Конденсатни насослар билан қайтаришда умумий тармоққа конденсат етказиб берадиган насослар сони чекланмайди.

Буғ истеъмолчиларидан қайтадиган конденсатни, умумий конденсат тармоғига насослар ва конденсат узатгичларининг параллел ишлаши ҳисобига амалга оширилишига йўл қўйилмайди.

29. Босимли конденсат қувурлари, конденсатни қайтаришнинг барча режимлари учун тўлиқ кесим бўйича бир соатдаги максимал конденсат сарфи ва конденсатни узатиш вақтидаги узилишлар пайтида уларни бўшатишдан ҳимоя қилишга асосланиб ҳисобланиши керак. Барча режимларда конденсат тармоғи ортиқча босимга эга бўлиши керак.

Конденсат узатгичдан конденсатни йиғиш бакларигача бўлган конденсат қувурлари буғ-сув аралашмасининг шаклланишини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланиши лозим.

30. Насослардан кейин конденсат қувурларида ишқаланиш туфайли босим йўқотишлари 100 Pа/m гача деб қабул қилиниши лозим.

Конденсат узатувчи қувурлардаги босим конденсатнинг кўтарилиш баландлигини ҳисобга олган ҳолда, конденсатни чиқариб ташлагичдан кейинги ва конденсат йиғиш бакларидаги босимлар фарқлари бўйича ҳисобланади.

31. Конденсат йиғиш бакларининг сиғими, камида 10 min лик максимал конденсат сарфига кўра қабул қилиниши керак. Йил давомида ишлайдиган баклар сони ҳар бири 50% ли сиғимга эга бўлган камида иккита олиниши керак. Мавсумий ишлайдиган, шунингдек, максимал конденсат сарфи соатига 5 t гача бўлганда битта бак ўрнатилишига йўл қўйилади.

Конденсат сифатини назорат қилишда, хар бирининг сиғими барча керакли кўрсаткичлар бўйича конденсатни ўз вақтида таҳлил қилишни таъминловчи, лекин камида 30 min давомида максимал конденсат миқдорини қабул қилиш имкониятига эга бўлган камида учта бак қабул қилиниши керак.

32. Конденсатни етказиб бериш учун ўрнатилган насос қуввати, конденсатни максимал соатлик миқдорига кўра аниқланиши керак.

Насос ҳосил этаётган босим, йиғувчи баклардаги ортиқча босим ва насосдан конденсатни йиғиш бакигача кўтарилиш баландлигини ҳисобга олган ҳолда конденсат қувурида йўқотилаётган босим қийматига кўра аниқланиши лозим.

Умумий тармоққа конденсат етказиб берадиган насосларнинг босими, конденсатни қайтаришнинг барча режимларида уларнинг параллел ишлаш шартларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.

Ҳар бир насос станциясидаги насослар сони камида иккита бўлиши керак, улардан бири заҳира насоси ҳисобланади.

33. Ёмғир суви ёки маиший канализация тизимларига, 40°С ҳароратгача совутилган конденсатни узлуксиз ва фавқулодда туширилишига йўл қўйилади. Доимий оқимга эга саноат канализация тизимига конденсатни совутмасдан туширишга йўл қўйилади.

34. Истеъмолчилардан иссиқлик манбаига қайтариладиган конденсат «Ўздавэнергоназорат» давлат инспекциясининг 2004 йил 10 ноябрдаги 383-сон буйруғи билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси электр станциялари ва тармоқларини техникавий эксплуатация қилиш қоидалари (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2004 йил 6 декабрдаги 20-15-319/24-сон хатига асосан техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжат деб топилган) талабларига жавоб бериши керак.

Ёпиқ тизимлар учун қайтарилган конденсатнинг ҳарорати меъёрланмаган, очиқ тизимлар учун унинг ҳарорати камида 95°С бўлиши керак.

Агар асосланган бўлса, очиқ тизимлар учун 95°C дан паст ҳароратли конденсатни қайтаришга йўл қўйилади.

35. Конденсатни йиғиш ва қайтариш тизимларида корхонанинг ўз эҳтиёжлари учун конденсат иссиқлигидан фойдаланишни кўзда тутиш лозим.

36. Турар жой, жамоат ва саноат корхоналари биноларини иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув билан таъминлаш учун марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимида иссиқлик ташувчи сифатида одатда сувдан фойдаланилади. Шунингдек технологик жараёнлар учун иссиқлик ташувчиси сифатида сувдан фойдаланиш имкониятини ҳам ҳисобга олиш керак.

Корхоналардаги технологик жараёнлар, иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув таъминоти учун асосланган ҳоллардагина буғдан ягона иссиқлик ташувчи сифатида фойдаланиш мумкин.

37. Иссиқ сув таъминоти тизимларида сув ҳарорати ҚМҚ 2.04.01 га мувофиқ олиниши керак.

38. Иссиқлик таъминотини тартибга солиниши қуйидагича кўзда тутилади:

марказлаштирилган — иссиқлик манбаида;

бир гуруҳ истеъмолчилар учун — тартибга солиш нуқталарида;

индивидуал иссиқлик пунктлари учун — иссиқлик пунктларида.

Сувли иситиш тармоқлари учун, одатда ташқи ҳаво ҳароратига қараб сув ҳароратининг ўзгариши графигига мувофиқ иситиш ёки иситиш ва иссиқ сув таъминотини биргаликдаги юкламасига кўра иссиқлик таъминоти тизими ишини сифатли тартибга солиш усулидан фойдаланиш керак.

Агар асослаб берилганда, иссиқлик таъминоти тизимидан берилаётган иссиқликни миқдорий, шунингдек сифат ва миқдорий жиҳатдан тартибга солиш мумкин.

39. Уй-жой коммунал юкламаси устун бўлган (65 фоизидан ортиқ) иссиқлик таъминоти тизимларини ҳамда иссиқ сув таъминоти тизимларига етказиб бериладиган сувнинг доимий ҳароратини таъминлаш мақсадида иссиқлик таъминоти тизими марказлашган ҳолда бошқарилиши керак. Бунда иситиш ва иссиқ сув таъминотининг биргаликдаги юкламалари умумлаштирган ҳолда тартибга солинади.

Иссиқлик таъминоти тизимида уй-жой коммунал секторининг иссиқлик юкламаси умумий иссиқлик юкламасининг 65 фоизидан кам бўлганда, шунингдек иссиқ сув таъминотининг ўртача юкламаси улуши ҳисобланган иссиқлик юкламасининг 15 фоизидан кам бўлганда иссиқлик таъминоти тизими иситиш юкламаси бўйича бошқарилади.

Марказлашган ҳолда бошқарувнинг иккала ҳолатида ҳам, истеъмолчиларнинг иссиқ сув таъминоти тизимларига берилаётган сувни қиздириш учун зарур бўлган сув юбориш қувуридаги сувнинг энг паст ҳарорати қуйидагича чекланади:

ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун — камида 70°С;

очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун — камида 60°С.

40. Корхоналар ва турар жой бинолари бир иссиқлик манбаидан таъминланганда улар учун алоҳида-алоҳида ўтказиладиган иссиқлик тармоқларидаги сув ҳарорати қуйидагиларга кўра белгиланиши керак:

корхоналар учун — иситиш юкламасига кўра;

турар жой бинолари учун — иситиш ва иссиқ сув таъминотининг биргаликда ҳисобланган юкламасига кўра.

41. Ҳарорат графикларини ҳисоблашда қуйидаги ҳароратлар қабул қилинади:

иситиш даврининг бошланиши ва тугаши учун ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати 10°С;

иситиладиган турар жой бинолари учун биноларнинг ички ҳавосининг ўртача ҳисобий ҳарорати 20°С;

корхона бинолари учун 16°С.

42. Иссиқлик билан таъминлаш индивидуал равишда тартибга солинганда, уланиш учун иссиқлик ташувчисининг сарфи ҳарорат графигининг юқори кўрсаткичи ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинади.

43. Иссиқлик таъминоти тизимидан берилаётган иссиқлик миқдори сифатли тартибга солинганда сувли иситиш тармоқларидаги қувурларнинг диаметрларини аниқлаш учун тармоқ сувининг ҳисобий сарфи иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув таъминоти учун алоҳида-алоҳида мазкур ШНҚнинг 44-бандида келтирилган (9 — 16) формулалар бўйича, ушбу сув миқдорларининг умумий сарфи эса 45-бандда келтирилган (17) формулалар бўйича аниқланиши лозим.

44. Ҳисобий сув сарфи, kg/h, қуйидаги (9 — 16) формулалар билан аниқланиши лозим:

а) иситиш тизими учун:

б) шамоллатиш тизими учун:

в) очиқ иссиқлик таъминоти тизимларида, иссиқ сув таъминоти учун:

ўртача:

максимал:

г) ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида иссиқ сув таъминоти учун:

сув иситгичлар параллел схема билан уланганда:

ўртача:

максимал:

сув иситгичлари учун икки босқичли уланиш схемалари билан уланганда: ўртача:

максимал:

45. Иссиқлик таъминоти сифатли тартибга солинадиган очиқ ва ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларидаги икки қувурли иситиш тармоқларида тармоқ сувининг умумий ҳисобланган миқдори, kg/h, қуйидаги (17) формула бўйича аниқланиши керак:

Иситиш юкламасини тартибга солишда иссиқ сув таъминоти учун ўртача сув истеъмолининг улушини ҳисобга олган ҳолда k₃ коэффициенти қуйидаги 3-жадвалга мувофиқ қабул қилиниши керак.

Иссиқлик ва иссиқ сув таъминотининг биргаликдаги юкламасига кўра тартибга солишда k₃ коэффициенти 0 га тенг қабул қилинади.

Бак аккумуляторлари бўлмаган,

қийматга эга истеъмолчилар, шунингдек 10 МW ва ундан кам иссиқлик миқдорига эга истеъмолчилар учун умумий ҳисобий сув сарфи қуйидаги (18) формула бўйича аниқланади:

46. Икки қувурли сув иситиш тармоқларида иситиш тизими ишламаётган даврда ҳисобий сув сарфи, кг/соат, қуйидаги (19) формула бўйича аниқланиши керак:

Бундай ҳолда, иситиш тизими ишламайдиган даврдаги совуқ сув ҳароратига кўра иссиқлик таъминотининг очиқ тизими учун максимал сув сарфи, kg/h, юқоридаги (12) формула билан, иссиқ сув иситгичларини улашнинг барча схемалари бўлган ёпиқ тизимлар учун эса юқоридаги (14) формула билан аниқланади.

Иссиқлик билан таъминлашнинг очиқ икки қувурли сувли тизимларининг қайтиш қувурларидаги сув миқдори юқоридаги (19) формула билан аниқланган ҳисобий сув сарфининг 10% миқдорида қабул қилинади. Иситиш тизими ишламаётган давридаги таъмирлаш ва техник хизмат кўрсатиш ишлари давомида, агарда асосланиб берилган бўлса иссиқлик тизимида иссиқлик ташувчининг циркуляцияси бутунлай бўлмаслигига йўл қўйилади.

47. Иссиқ сув билан таъминлаш тармоқларидаги сув етказиб бериш ва қайтиш қувурларининг диаметрини аниқлашдаги ҳисобий сув сарфи ҚМҚ 2.04.01 га мувофиқ бўлиши керак.

48. Турлича суткалик иш режимига эга корхоналарни буғли иситиш тармоқларидан таъминланаётган умумий ҳисобий буғ миқдори, алоҳида хар бир корхонанинг максимал соатлик буғ истеъмоли ўртасидаги тафовут ҳисобга олинган ҳолда аниқланиши керак. Кундалик буғ истеъмолининг лойиҳавий жадваллари мавжуд бўлмаганда, буғнинг умумий истеъмолига 0,9 камайтириш коэффициентини киритиш лозим.

Тўйинган буғ қувурлари учун умумий ҳисобланган сарф, қувурлардаги иссиқлик йўқотишлари туфайли буғнинг конденсациясини қоплаш учун қўшимча бериладиган буғ миқдорини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.

49. Иситиш тармоқларининг қувурларини гидравлик ҳисоблашни мазкур ШНҚ нинг 6-иловасида келтирилган формулалардан фойдаланган ҳолда бажариш лозим.

Пўлат қувурларнинг ички юзасининг эквивалент ғадир-будирлиги:

буғ қувурлари учун — k_е = 0,0002 m;

сув иситиш тармоқлари учун:

ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари — k_е = 0,0005 m;

очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари — k_е = 0,001 m;

иссиқ сув таъминоти тармоқлари ва конденсат қувурлари учун — k_е = 0,001 m.

Ишлаётган иссиқлик тармоқларини ҳисоблаш учун уларнинг махсус синовлари натижаларига кўра эквивалент ғадир-будирлигини аниқлашга йўл қўйилади.

50. Сув иситиш тармоқларининг гидравлик ҳисоб-китобларида ишқаланиш натижасида юзага келадиган солиштирма босим йўқотилишлари техник ва иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши керак.

Мавжуд иссиқлик тармоқларини ҳисоблашда йўқотилаётган солиштирма босим қийматини синов натижалари асосида олиш мумкин.

51. Иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув таъминоти учун иссиқликни биргаликда етказиб берадиган икки қувурли сув иситиш тармоқларининг етказиб бериш ва қайтариш қувурлари диаметрлари, одатда бир хил бўлиши керак.

52. Қувурларнинг номинал ўтиш диаметри (Dу), совутиш сувининг ҳисобланган миқдоридан қатъий назар иситиш тармоқларида — камида 32 mm, иссиқ сув таъминотининг циркуляция қувурлари учун — камида 25 mm бўлиши керак.

53. Сувли иссиқлик таъминоти тизимларидаги статик босим, иссиқлик манбаи ускуналарида, сув иситиш тармоқларида, иссиқлик пунктлари жиҳозларида ва тўғридан-тўғри уланган истеъмолчиларнинг иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув таъминоти тизимларида рухсат этилган босимдан ошмаслиги керак ва уларни сув билан тўлдиришни таъминлаши лозим.

Агар статик босим рухсат этилган чегаралардан ошса, у ҳолда сувли иситиш тармоқларини мустақил зоналарга бўлиниши назарда тутилиши керак. Иссиқлик манбаидан узилган тармоқларда статик босимни таъминлаб туриш учун иссиқлик тармоқларидан сувни тўлдириш учун иссиқлик манбаига уланган қўшни зонадан фойдаланган ҳолда ажратиш тугунларида (кесишиш тугунларида) тўлдирувчи жиҳозлар билан таъминланиши керак.

Статик босим 100°С гача бўлган сув ҳарорати учун шартли тарзда аниқланиши керак.

54. Тармоқ насослари ишлаган вақтда сувли иссиқлик тармоқларининг сув етказиб бериш қувурларидаги сув босими, сув етказиб бериш қувурининг исталган нуқтасида, иссиқлик манбаи ускуналарида ва иссиқлик тармоқларига бевосита уланган истеъмолчи қурилмаларида сувнинг максимал ҳароратида ҳам қайнамайдиган сув шароитларидан келиб чиққан ҳолда қабул қилиниши керак.

55. Тармоқ насосларининг ишлаши пайтида сув иситиш тармоқларининг қайтиш қувурларидаги сув ортиқча босимга эга (камида 0,05 МPа) бўлиши, истеъмолчи тизимларида рухсат этилган босимдан ошмаслиги ва маҳаллий тизимларни тўлдиришни таъминлаши керак.

56. Иситиш тизими ишламаган даврда очиқ иссиқлик таъминоти тизимларининг сув иситиш тармоқларининг қайтиш қувурларидаги, шунингдек иссиқ сув таъминоти тармоқларининг сув етказиб бериш ва циркуляцион қувурларидаги сув босими истеъмолчиларнинг иссиқ сув таъминоти тизимларидаги статик босимдан камида 0,05 МPа кўпроқ қабул қилиниши керак.

57. Тармоқ, тўлдирувчи, босимни оширувчи ва аралаштириш насосларининг сўриш жиҳозларидаги (патрубка) сувнинг босими ва ҳарорати насос конструкцияларининг мустаҳкамлиги учун рухсат этилган қийматлардан ортиқ бўлмаслиги керак.

58. Сув иситиш тармоқларининг гидравлик режимлари (пьезометрик графиклар) иситиш тизими ишлаётган ва ишламайдиган даврлар, шунингдек фавқулодда режимлар учун ишлаб чиқилиши керак.

Очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун пьезометрик графиклар қуйидаги режимлар учун қўшимча равишда ишлаб чиқилади:

иситиш даврида етказиб бериш режими;

қайтариш қувурларидан максимал сув олиш режими.

59. Сув етказиб бериш ёки қайтиш қувурларидан максимал миқдорда сув олинган гидравлик режимларни ишлаб чиқиш учун, очиқ иссиқлик таъминоти тизимларининг иситиш тармоқларидаги сув сарфи қуйидаги (20) формула бўйича аниқланади, kg/h:

Бу ерда k₄ — иссиқлик тармоғидан сув олиш режими ва иссиқлик ташувчи ҳароратини тартибга солиш графигига кўра иссиқ сув билан таъминлаш тизимидаги ўртача сув сарфини ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда ҳисоб-китоб йўли билан аниқланган коэффициент.

Агар шундай маълумотлар бўлмаганда қуйидаги 4-жадвалга мувофиқ аниқлаш лозим.

60. Тармоқ насосларининг босими, иситиш ва иситилмайдиган даврлар учун аниқланиши ва иссиқлик манбаидаги қурилмаларда, иссиқлик манбаидан энг узоқ истеъмолчигача бўлган етказиб бериш ва қайтариш қувурларидаги босим йўқолиши ҳамда умумий ҳисобий сув сарфи бўйича истеъмолчи тизимидаги (иссиқлик пунктлари ва насос станцияларидаги босим йўқолишини ҳисобга олган ҳолда) умумий йўқотилаётган босим йиғиндисига тенг бўлиши лозим.

Етказиб бериш ва қайтариш қувурларидаги босимни кўтарувчи насосларнинг босими, қувурлардаги максимал сув сарфига кўра пьезометрик график бўйича аниқланиши керак.

Иссиқлик тармоқларига босимни оширувчи насослар ўрнатилганда иссиқлик манбаларидаги тармоқ насосларининг босими, иссиқлик манбаидаги ускуналар ва қувурлардаги гидравлик йўқотишларни ҳисобга олган ҳолда пьезометрик графикка мувофиқ олиниши керак.

61. Тўлдирувчи. насосларининг босими сувли иссиқлик тармоқларидаги статик босимни таъминлаб туриш шарти бўйича аниқланиши лозим ва иситиш тизими ишлаётган ва ишламаётган даврларда тармоқ насосларининг иш шароитларида текшириш керак.

62. Аралаштирувчи насосларнинг босимини (сувни бир қувурдан иккинчи қувурга ўтказиш) насос ўрнатилган жойдаги сув етказиб бериш ва қайтиш қувурлари орасидаги мумкин бўлган энг катта босим фарқи билан аниқланиши керак.

63. Насосларнинг қуввати қуйидагича танланиши лозим:

а) иситиш мавсуми давомида ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун тармоқ ва босимни кўтарувчи насослар — юқоридаги (17) формула бўйича аниқланган умумий ҳисобий сув миқдорига кўра;

б) иситиш мавсуми давомида очиқ иссиқлик таъминоти тизимларининг сув етказиб бериш қувурларидаги тармоқ ва босимни кўтариб берувчи насослар — k₄ = 1,4 га тенг бўлганда юқоридаги (20) формула бўйича аниқланган умумий ҳисобий сув миқдорига кўра, қайтиш қувуридаги босимни оширувчи насослар k₃ = 0,6 бўлганда (17) формула бўйича аниқланган умумий ҳисобий сув миқдорига кўра;

в) иситиш тизими ишламаган даврда, ёпиқ ва очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун тармоқ ва кучайтирувчи насослар — иссиқ сув билан таъминлаш тизимига (19) формула бўйича аниқланган максимал сув миқдорига кўра.

64. Ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида ишлайдиган тўлдирувчи ишчи насослар ҳайдаётган сув миқдори (қуввати) иссиқлик тармоғидан сизиб чиқиш орқали йўқотилаётган сув сарфини қоплаш учун, очиқ тизимларда эса — иссиқ сув билан таъминлаш тизимига берилаётган юқоридаги (12) формулага кўра аниқланган максимал сув миқдори ва сизиб чиқиш орқали йўқотилаётган сув сарфини йиғиндисига тенг бўлиши керак.

65. Ўрнатилаётган насослар сони қуйидагича танланиши керак:

тармоқ насослари — камида иккита (улардан бири заҳира; битта гуруҳда бешта ишлайдиган тармоқ насослари бўлса заҳира насосини ўрнатмасликка йўл қўйилади);

сув босимини кўтарувчи ва аралаштирувчи насослар — камида учта (улардан биттаси заҳира ҳисобланади. Ишлайдиган насослар сонидан қатъи назар заҳира насос кўзда тутилади);

тўлдирувчи насослар — ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида — камида иккита (улардан биттаси заҳира ҳисобланади. Очиқ тизимларда эса камида учта бўлади. Улардан биттаси заҳира ҳисобланади);

сувли иситиш тармоғини зоналарга бўлиш тугунларида (кесиш тугунларида) ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида заҳирасиз битта тўлдирувчи насос (очиқ тизимларда эса битта ишчи ва битта заҳира насоси ўрнатилади).

Насослар сонига уларнинг иссиқлик тармоғидаги биргаликда ишлашини ҳисобга олган ҳолда аниқлик киритилади.

66. Иситиш тизимлари элеватор орқали уланганда тармоқ насослари босимини аниқлаш учун икки қувурли сув иситиш тармоқлари босимининг биноларга киритиш жойидаги пасайиши қувурларнинг кириш жойидаги ва маҳаллий тизимдаги ҳисобланган босим йўқотилишига нисбатан 1,5 коэффициенти, лекин 0,15 МPа кам бўлмаган миқдорда қабул қилиниши керак.

67. I, II ва III тоифадаги умумий тармоқ автомобиль йўлларининг тўкиб тайёрланган асоси бўйлаб иссиқлик тармоқлари ўтказилмайди.

Иссиқлик тармоқлари, ўтказиш усули ва иссиқлик таъминоти тизимидан қатъи назар, қабристонлар, ахлатхоналар, чорва моллари қабристонлари, радиоактив чиқиндилар кўмилган жойлар, қишлоқ хўжалиги суғориш майдонлари, фильтрация майдонлари ва бошқа химиявий, биологик ва радиациядан зарарланиш хавфи бўлиши мумкин бўлган ҳудудлардан ўтмаслиги керак.

68. Аҳоли пунктларида иссиқлик тармоқлари ер остидан ўтказиш (каналларда ёки туннелларда) ёки ер устида ётқизиш учун тақдим этилади. Саноат зоналари (туманлари) ҳудудида йўллар ва пиёдалар йўлакларининг қатнов қисмидан ташқарида ер остидан каналсиз ўтказилади.

Аҳоли пунктларининг турар жойларидан буғ ҳарорати 250° дан юқори ёки иш босими 1,6 МPа дан юқори бўлган буғли иситиш тармоқлари ўтказилмайди.

Корхоналарда иссиқлик тармоқлари (иссиқлик ташувчининг параметрларидан қатъи назар) технологик жараёнларга халақит бермаса, бошқа турдаги технологик қувурлар билан биргаликда ер устидан ўтказилиши мумкин. Иссиқлик тармоқлари корхона ҳудудидаги йўлларининг қатнов қисмидан ташқарида махсус ажратилган техник йўлакларда ўтказилиши керак.

69. Болалар ва даволаш муассасалари ҳудудида қувурлар ер устидан ўтказилмайди.

Бу муассасаларнинг ер участкаларидан иссиқлик тармоқларини фақат ер остидан, гидроизоляцияга эга монолит темирбетон каналларда ўтказишга йўл қўйилади. Бунда, шамоллатиш шахталари, люклар ва каналлардан ташқарига чиқиш жойлари муассасаларнинг ер ҳудудида ташкиллаштирилмайди. Беркитувчи арматуралар эса ажратилган ер ҳудудидан ташқарида ўрнатилиши керак.

Мактабгача таълим ташкилотлари, умумтаълим ва тиббиёт муассасаларининг ер ҳудудида ўтказилган каналларнинг нишаблиги, ер ҳудудидан ташқарига йўналтирилиб лойиҳалаштирилган бўлиши лозим.

Нишабликни, ер ҳудудидан ташқарига йўналтирилиш имкони бўлмаса, шу ҳудудда талофат ва тасодифий сувларни ёмғир канализация тизимига чиқариб юбориш учун ўзи оқиб тушадиган қуйи нуқталар ташкил этиш лозим.

70. Аҳоли пунктларидан ташқарида қурилиш ишлари олиб борилмайдиган ҳудудда иссиқлик тармоқларини паст таянчларда ер устидан ўтказиш таъминланиши керак.

I, II ва III категориядаги умумий фойдаланишдаги автомобиль йўлларининг тайёрланган асослари бўйлаб иссиқлик тармоқлари ўтказилмайди.

71. Иссиқлик тармоғининг ер ости трассаси бўйича ер юзаси режалаштирилаётганда ер усти сувларининг иссиқлик қувурларига тушишини истисно қилиш керак.

72. Турар жой ва жамоат биноларини иссиқлик тармоқлари билан кесиб ўтишга, шунингдек ушбу биноларнинг қурилиш иншоотлари бўйлаб транзит иссиқлик тармоқлари ўтказилмайди.

73. Иссиқлик ташувчининг ҳаракатланиш йўналиши ва қувурларни ўтказиш усулидан қатъи назар, иссиқлик тармоқларининг қиялиги камида 0,002 бўлиши керак. Роликли ва сирпанувчан таянчлардаги нишаблик қуйидаги (21) формуладаги қийматдан ошмаслиги керак:

бу ерда r — ролик ёки шарикнинг радиуси, сm.

Алоҳида биноларга ер остидан ўтказилган иссиқлик тармоқларининг қиялиги бинодан энг яқин камерага қараб йўналган бўлиши керак.

Баъзи ҳудудларда (коммуникацияларни кесиб ўтишда, кўприклардан ўтказишда ва бошқаларда) иссиқлик тармоқларини нишабсиз ўтказиш лозим.

Эгилувчан қувурдан ва сиқилган ҳавони қўллаш билан сувни чиқариб юбориш тизимига эга иссиқлик тармоқларида сувни чиқариб юбориш учун нишаблик кўзда тутилмайди.

74. Иссиқлик тармоқлари қуйидаги муҳандислик тармоқлари билан биргаликда ер остидан ўтказилади:

каналларда — сув қувурлари, 1,6 МPа гача босимли сиқилган ҳаво қувурлари, мазут қувурлари, иссиқлик тармоқларига хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган назорат кабеллари билан;

туннелларда — диаметри 500 mm гача бўлган сув қувурлари, алоқа кабеллари, 10 kV гача электр кабеллари, 1,6 МPа гача сиқилган ҳаво қувурлари, босимли канализация қувурлари билан.

Сув таъминоти тизими қувурларини иситиш тармоқлари билан бирга туннелларда бир қаторда ёки иссиқлик тармоқлари қувурлари остида, намлик конденсациясини истисно қилиш учун сув таъминоти қувурлари иссиқлик изоляцияси билан таъминланган бўлиши керак.

75. Иссиқлик тармоқларини каналсиз ётқизишда каналлар ва туннелларнинг қурилиш конструкцияларининг ташқи четидан ёки қувурларни изоляциялаш қобиғидан бинолар, иншоотлар ва муҳандислик тармоқларигача горизонтал ва вертикал масофалар мазкур ШНҚ нинг 8-иловасига мувофиқ бўлиши керак. Саноат корхоналари ҳудудида эса мазкур масофалар эса ШНҚ 2.09.10 га мувофиқ олиниши керак.

76. Дарёлар, автомобиль йўллари, трамвай йўллари, шунингдек рухсат этилган ҳолларда, бинолар ва иншоотларни иссиқлик тармоқлари қоида тариқасида тўғри бурчак остида кесиб ўтиши керак. Лойиҳа ечимлари асосланган бўлса, пастроқ бурчак остида, лекин камида 45°да, метрополитен ва темир йўл иншоотларини эса — 60°дан кам бўлмаган бурчакда кесиб ўтиш мумкин.

77. Трамвай йўлларининг иссиқлик тармоқлари билан кесишиши, стрелкалар ва йўлларнинг кесишган жойидан камида 3 m масофада (аниқ ҳолда) таъминланиши керак.

78. Темир йўлларни иссиқлик тармоқлари билан ер остидан кесиб ўтишда горизонтал бўйича масофалар қуйидагича олиниши керак:

темир йўлнинг стрелкалари ва кесишмаларига ва электрлаштирилган темир йўлларнинг рельсларига кабеллар уланган жойгача — 10 m;

темир йўллардаги кўприклар, қувурлар, туннеллар ва бошқа сунъий иншоотларгача — 30 m.

79. Умумий темир йўллар, шунингдек дарёлар, жарликлар, очиқ дренажлар билан кесишган иссиқлик тармоқлари одатда, ер устидан ўтказилиши керак. Бундай ҳолларда, доимий автомобиль ва темир йўл кўприкларидан фойдаланиш мумкин.

Иссиқлик тармоқларини, темир йўллар, автомобиль йўллари, магистрал йўллар ва шаҳар миқёсидаги ва вилоят аҳамиятидаги, шунингдек маҳаллий аҳамиятга эга кўчалар ва йўллар, трамвай йўллари ва метро линияларининг чорраҳаларидан ер остида ўтказишда қуйидагилар назарда тутилиши керак:

каналларда — имкони бўлса, қурилиш-монтаж ва таъмирлаш ишларини очиқ усулда олиб бориш;

ғилофларда — очиқ усулда ишларни бажариш имкони бўлмаганда, чорраҳа кесишган жойдан 40 m узунликкача ва кесишган жойдан трассанинг тўғри участкасини икки томонига 10 — 15 m гача бўлган масофа таъминланиши лозим;

туннелларда — барча бошқа ҳолларда, шунингдек ер сиртдан каналнинг ёпмасигача бўлган масофа 2,5 m ва ундан кўпроқ бўлганда.

Иссиқлик тармоқларини сув тўсиқлари остидан ўтказишда, одатда дюкерлардан фойдаланилган ҳолда ўтказиш назарда тутилиши лозим.

Метро бекати бинолари иссиқлик тармоқлари орқали кесиб ўтилмайди.

Иссиқлик тармоқлари метро йўлларини ер остидан кесиб ўтганда, каналлар ва туннеллар гидроизоляцияга эга монолитик темир-бетондан ясалган бўлиши керак.

Мавзелар орасида ўтувчи йўлларни кесиб ўтган, иссиқлик тармоқларининг эгилувчан қувурлари ғилофда ўтказилиши лозим.

80. Кесишиш жойларидаги каналлар, туннеллар ёки ғилофлар узунлиги кесиб ўтиладиган иншоотларнинг ўлчамларидан ҳар бир йўналишда, шу жумладан темир йўллар ва автомобиль йўллари иншоотларидан камида 3 m узунроқ бўлиши керак.

Иссиқлик тармоқлари умумий тармоқдаги темир йўлларни, I, II, III тоифадаги автомобиль йўлларини, шаҳарларнинг асосий йўлларини, метро линияларини, дарёлар ва сув ҳавзаларини кесишган жойнинг иккала томонида беркитиш арматуралари, шунингдек иссиқлик тармоқлари қувурлари, каналлар, туннеллар ёки ғилофлардан кесиб ўтган иншоотлар чегарасидан 100 m дан ортиқ бўлмаган масофада сувни тўкиш учун мосламалар бўлиши лозим.

81. Иситиш тармоқлари ғилофда ўтказилганда, иссиқлик тармоқлари қувурлари ва ғилофларни коррозияга қарши кучайтирилган ҳимоя назарда тутилиши, электрлаштирилган темир ва трамвай йўллари кесишмасида қўшимча равишда фаол электрокимёвий ҳимоя, электрни изоляцияловчи таянчлар ва назорат ўлчаш пунктлари билан таъминланиши керак.

Иссиқлик изоляцияси ва ғилоф орасида камида 100 mm бўш жой бўлиши керак.

82. Ер остида ўтказилаётган иссиқлик тармоқлари газ қувурлари билан кесишган жойларда, газ қувурлари иссиқлик камералари, ўтиб бўлмайдиган каналлар ва токчаларнинг қурилиш иншоотлари орқали ўтказилмайди.

83. Иссиқлик тармоқлари, иссиқлик қувурлари устида жойлашган мавжуд сув таъминоти ва канализация тармоқлари, шунингдек газ қувурларини кесиб ўтганда, сув таъминоти, канализация ва газ қувурлари учун кесишган жойнинг ҳар икки томонига қараб 2 m узунликдаги ғилофлар ўрнатилишини таъминлаш керак. Ғилофларда коррозияга қарши ҳимоя қопламаси назарда тутилиши керак.

Ер ости иссиқлик магистрал қувурларини суғориш тармоғи билан кесишган жойларида суғориш ариқларини лотоклардан тайёрлаш керак. Лотоклар кесишган жойдан ҳар икки йўналишда, узунлиги 2 m гача бўлган участкада лотокларни уланган жойлари ва сув ўтказувчан тешиклари бўлмаслиги керак.

84. Ер остида каналлар ёки туннелларда ўтказилган иссиқлик тармоқларини газ қувурлари билан кесишган ҳолларда, газ қувуридан ҳар икки томонга 15 m дан ортиқ бўлмаган масофада газ сизиб чиқаётганини аниқлаш учун иссиқлик тармоқларида намуна олиш учун жиҳоз ўрнатилган бўлиши керак.

Иссиқлик тармоқларини бир хил йўналишдаги дренаж қувурлари билан биргаликда ўтказилган участкаларнинг газ қувури билан кесишган жойида, дренаж қувурлари газ қувурининг ҳар икки томонига 2 m масофада герметик зичланган ва тешиксиз бўлиши кераклиги назарда тутилиши лозим.

85. Иситиш тармоқлари қувурларини биноларга гилзалар орқали киритиш лозим. Гилза ва қувур юзалари орасидаги тирқиш орқали газлаштирилган жойларда сув ва газ, газлаштирилмаган жойларда эса сувни киришини бартараф этиш учун тирқиш сув ва газ ўта олмайдиган эластик ашё билан зичлаштириб беркитилади.

86. Ер устидан ўтказилган иссиқлик тармоқларини ҳавода ўтказилган электр узатиш линиялари ва электрлаштирилган темир йўллар билан кесишган жойида, иссиқлик тармоқларини электр токини ўтказувчи барча элементларини, шу жумладан контакт симларидан горизонтал бўйича хар икки томонга 5 m масофада жойлашган барча металл ва темирбетон конструкцияларни қаршилиги 10 Ом дан ортиқ бўлмаган ерўтказгичга (заземление) улашни таъминлаш керак.

87. Террасалар, жарликлар, ён бағирлар ва сунъий қазилган чуқурлар қирғоқлари бўйлаб иссиқлик тармоқлари ўтказилганда, тупроқнинг намланишидан қулаши мумкин бўлган призмасидан ташқарида ўтказилишига эътибор бериш лозим. Шу билан бирга, турли мақсадлар учун қурилган бинолар ва иншоотларни ёнбағрида жойлашганда, бино ҳудудини сув босишининг олдини олиш учун иссиқлик тармоқларидан фавқулодда сувни чиқариб ташлаш чораларини назарда тутиш керак.

88. Иссиқлик ташувчининг параметрларидан қатъи назар, иссиқлик тармоқлари учун материаллар, қувурлар ва арматуралар, шунингдек қувурларнинг мустаҳкамлигини ҳисоблаш Саноат хавфсизлиги давлат қўмитасининг 2010 йил 6 июлдаги 199-сон буйруғи билан тасдиқланган Буғ ва иссиқ сув қувурларининг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация қилиш қоидаларига (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2010 йил 2 августдаги 6-24/23-6554/6-сон хати билан техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги ҳужжат деб топилган) ҳамда мазкур ШНҚ талабларига мувофиқ қабул қилиниши керак.

Қувурлардан фойдаланишнинг ҳисобий муддати камида 30 йил бўлиши керак.

89. Иссиқлик тармоқларининг қувурлари сифатида, иссиқлик ташувчининг параметрларига кўра чоксиз ёки электропайвандланган пўлат қувурлардан фойдаланиш мумкин.

90. Иссиқлик тармоқларидаги сувнинг ҳарорати 150°С ва ундан паст, босими 1,6 МРа ва ундан паст бўлган тизимларда юқори мустаҳкамликка эга шар кўринишидаги графитли чўян қувурлардан фойдаланиш лозим.

91. Буғ босими 0,07 МРа ва ундан паст ва сув ҳарорати 115°C ва ундан паст, босими 1,6 МРа гача бўлган иссиқлик тармоқларида, агар ушбу қувурларнинг сифати санитария ва гигиена талабларига ва иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик ташувчи параметрларига жавоб берса, металл бўлмаган қувурлардан фойдаланиш лозим.

92. Ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларидаги иссиқ сув билан таъминлаш тармоқларида коррозияга чидамли материаллардан тайёрланган қувурлар қўлланиши лозим. Юқори мустаҳкамликка эга шар кўринишидаги графитли чўян қувурлари, полимер материаллардан тайёрланган ва нометалл қувурлар, ҳам очиқ, ҳам ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида қўлланилади.

93. Тўғри участкаларда қўзғалувчан таянчлар орасидаги максимал қувур оралиғи қувурларнинг юк кўтариш қобилиятидан максимал фойдаланиш имкониятидан келиб чиққан ҳолда қувурларни мустаҳкамлик учун ҳисоблаш йўли билан аниқлаш керак ва қувурнинг эгилиши бўйича рухсат этилган 0,02 Dy, m қийматдан ортиқ бўлмаслиги керак.

94. Қувурлар, арматуралар, асбоб-ускуналар ва қувурлар деталларини танлаш, шунингдек қувурларни мустаҳкамлик учун ҳисоблаш ва қувур таянчлари ва қурилиш иншоотларига қувурлардан тушадиган юкламаларни аниқлашда иссиқлик ташувчининг ишчи босими ва ҳарорати қуйидагиларга кўра қабул қилинади:

а) буғли иссиқлик тармоқлари учун:

тўғридан-тўғри қозонлардан буғ олаётганда — қозонларнинг чиқишидаги буғнинг босими ва ҳарорати қийматлари бўйича;

бошқариладиган буғ олиш жойлари ёки иссиқлик энергия маркази (ИЭМ) турбиналаридан буғ олинганда — ушбу буғ қувурлари тизими учун ИЭМ дан чиқиш жойларида олинган буғнинг босими ва ҳароратига кўра;

редукцион-совутиш, редукция ёки совутиш агрегатларидан (РОУ, РУ, ОУ) кейин буғ олинганда — жиҳоздан кейинги буғнинг босими ва ҳарорати бўйича;

б) сувли иситиш тармоқларини сувни етказиб бериш ва қайтариш қувурлари учун:

босим — рельефни ҳисобга олган ҳолда (тармоқларда босим йўқотишларидан ташқари), тармоқ насослари ишлаётган вақтда иссиқлик манбаидаги чиқиш зулфинларидан кейин сув юбориш қувуридаги энг юқори босим бўйича, лекин камида 1,0 МПа ва иссиқлик тармоқлари учун — ҳисобий иссиқлик қуввати 1000 МW ва ундан ортиқ бўлган иссиқлик манбаларига уланган иссиқлик тармоқлари учун — Dу = 500 mm ва ундан ортиқ қувурлар учун камида 1,7 МPа;

иссиқлик ташувчининг ҳарорати — иситиш тизимини лойиҳалаш учун ташқи ҳаво ҳароратига кўра етказиб берилаётган сув ҳарорати бўйича;

в) конденсат тармоқлари учун:

босим — насослар ишлаётган пайтда, жой рельефини ҳисобга олган ҳолда тармоқдаги энг юқори босимга кўра;

конденсатни чиқарувчи жиҳозлардан кейинги ҳарорат — конденсатни чиқарувчи жиҳозлардан олдинги максимал мумкин бўлган буғ босимидаги тўйинганлик ҳароратига кўра, конденсат насосларидан кейин конденсатни йиғиш бакидаги конденсат ҳароратига кўра;

г) иссиқ сув билан таъминлаш тармоқларидаги сувни етказиб бериш ва циркуляцион қувурлар учун:

босим — насослар ишлаётган пайтда, жой рельефини ҳисобга олган ҳолда тармоқдаги энг юқори босимга кўра;

иссиқлик ташувчининг ҳарорати — 75°С.

95. Иссиқлик ташувчининг иш босими ва ҳарорати, оралиқ масофа қанча бўлишидан қатъи назар иссиқлик манбаидан ҳар бир истеъмолчининг иситиш нуқтасигача бўлган қувур тизимида ёки иссиқлик тармоғидаги иссиқлик ташувчининг параметрларини ўзгартирувчи қурилмаларгача (сув иситгичлар, босим ва ҳарорат регуляторлари, редукцион совутиш қурилмалари ва насос станциялари) ўзгармас деб қабул қилинади. Юқорида кўрсатилган қурилмалардан сўнг, ушбу қурилмалар учун тавсия этилган иссиқлик ташувчи параметрларини қабул қилиш керак.

Қисман реконструкция қилинган сувли иссиқлик тармоқлари учун ишчи параметрлар, мавжуд тармоқлардаги параметрларга мувофиқ олинади.

96. Қувурларда, зулфинлар, сув ва ҳаво чиқариш мосламалари, сальникли компенсаторлар, тармоқ назорат-ўлчов асбоблари ва техник хизмат кўрсатишни талаб қиладиган бошқа қурилмаларни жойлаштириш учун ер ости иссиқлик тармоқларида камералар бўлиши керак.

97. Иситиш тизимини лойиҳалаштириш учун ташқи ҳаво ҳарорати минус 10°C дан паст бўлган ҳудудлардаги иссиқлик билан таъминлаш қувурларида, иссиқлик пунктлари ва иссиқ сув таъминоти тармоқлари бундан мустасно, кулранг чўяндан ясалган арматуралардан фойдаланиш лозим.

Сувни тўкиш, тозалаш (продувка) ва дренаж қурилмаларида кулранг чўяндан ясалган арматуралардан фойдаланилмайди.

Иссиқлик ташувчи ҳарорати 250°C дан юқори бўлмаган иссиқлик тармоқларининг қувурларида латун ва бронзадан ясалган арматуралардан фойдаланиш лозим.

Иссиқлик манбаларидан иссиқлик тармоқларининг чиқиш жойларида ва марказий иссиқлик пунктларига кириш жойларида пўлатдан тайёрланган беркитувчи арматуралар ўрнатилиши назарда тутилиши керак.

Иситиш ва шамоллатиш тизими учун умумий иссиқлик юкламаси 0,2 МW ёки ундан кўп бўлган индивидуал иссиқлик пунктига (ИИП) киришда пўлатдан беркитувчи арматуралар ўрнатилиши назарда тутилиши керак. 0,2 МW дан кам юкламаси бўлган (ИИП) киришда юмшоқ ва юқори мустаҳкамликка эга беркитувчи арматуралар ўрнатилиши назарда тутилиши керак.

Иссиқлик пунктлари доирасида Саноат хавфсизлиги давлат қўмитасининг 2010 йил 6 июлдаги 199-сон буйруғи билан тасдиқланган Буғ ва иссиқ сув қувурларининг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация қилиш қоидалари (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2010 йил 2 августдаги 6-24/23-6554/6-сон хати билан техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги ҳужжат деб топилган) талабларига мувофиқ эгилувчан, юқори мустаҳкамликка эга ва кулранг қуйма темирдан ясалган арматура билан таъминлаш лозим.

98. Иссиқлик тармоқларида қуйма темир арматуралар ўрнатилганда, уни эгиш кучлари таъсиридан ҳимоя қилиш керак.

99. Беркитиш арматураларидан тартибга солиш арматуралари сифатида фойдаланиш мумкин.

100. Одатда иссиқлик тармоқлари учун, пайвандлаш учун гардишга ёки фланецга эга бўлган арматуралар қабул қилиниши керак.

Иссиқлик ташувчи босими 1,6 МPа ва ундан паст ва ҳарорати 115°C ва ундан паст бўлган тизимларида номинал ўтиш диаметри Dy = 100 mm ёки ундан кичик сув ва газ қувурларидан фойдаланилганда муфтали арматуралардан фойдаланилади.

101. Сувли иссиқлик тармоқларида Р_у = 1,6 МPа ва ундан юқори бўлганида D_у = 500 mm ва ундан катта бўлган ҳамда Р_у = 2,5 МPа ва ундан юқори бўлганида D_у = 300 mm ва ундан катта бўлган, буғли тармоқларда эса Р_у = 1,6 МPа ва ундан юқори бўлганида D_у = 200 mm ва ундан катта бўлган қувурларда беркитувчи арматурага эга шартли ўтуви камида қуйидаги 5-жадвалда келтирилган қийматдан кичик бўлмаган айланиб ўтиш қувурлари назарда тутилиши керак.

102. Шартли диаметри D_у = 500 mm ва ундан катта бўлган зулфинлар ва затворлар электр бошқарувга эга бўлиши керак.

Айланма қувурлардаги масофадан бошқариладиган зулфин арматуралари ҳам электр бошқарувига эга бўлиши керак.

103. Қувурлар ер остидан ўтказилганда, электр бошқарувига эга зулфин ва затворлар ер усти павильонига эга камераларда ёки арматураларни электр бошқарув жиҳозларини техник шартларига мувофиқ ҳаво параметрларини таъминловчи табиий шамоллатишга эга ер ости камераларида жойлаштирилиши лозим.

Иссиқлик тармоқлари алоҳида жойлаштирилган паст таянчларда ўтказилганда электр бошқарувга эга зулфин ва затворларни ёғингарчиликлардан ҳимоя қилиш ва бегона шахсларни аралашувини олдини олиш мақсадида металл қутиларга, транзит магистрал қувурларда эса одатда павильонлар билан таъминланиши керак. Эстакадада ёки баланд алоҳида турувчи таянчларда ўтказилганда арматураларни атмосфера ёғинларидан ҳимоя қилиш учун соябонлар билан таъминланади.

104. Иситиш тармоқларидаги беркитиш зулфинлари қуйидаги ҳолатларда назарда тутилиши лозим:

а) иссиқлик ташувчи параметрлари ва қувурлар диаметридан қатъи назар, иссиқлик манбаларидан иссиқлик тармоқларига чиқиш жойларидаги барча қувурларда ва конденсат йиғиш идишига кириш жойидаги конденсат қувурларида; шу билан бирга, бино ичида ва ташқарисида зулфинлар такрорланмаслиги керак.

б) қувур диаметри магистрал қувурнинг 0,3 га тенг диаметрли, лекин камида 50 mm бўлган етказиб бериш ва қайтариш қувурлари орасида ўтиш қувури бўлган, сув иситиш тармоқларининг Dy = 100 mm ёки ундан катта магистрал қувурларида бир-биридан 1000 m дан ортиқ бўлмаган масофада; бир қувурдан иккинчи қувурга иссиқлик ташувчини ўтказувчи қувурларда иккита зулфин ва улар орасида Dy = 25 mm бўлган назорат винтели билан таъминланиши керак. Гидравлик синов учун фойдаланиладиган бир қувурдан иккинчи қувурларга ўтказиш қувурларининг диаметри ҳисоблаш йўли билан аниқланиши керак.

Секцияга ажратилган битта қувурдаги сувни тўкиш ёки тўлдириш учун кетадиган вақт ушбу ШНҚнинг 106-бандида келтирилган вақтдан ортиқ бўлмаган, қувурларни секцияларга ажратувчи диаметри D_у = 400 — 500 mm бўлган қувурларда зулфинлар орасидаги масофани — 1500 m гача, D_у = 600 mm ва ундан ортиқ қувурлар учун — 3000 m гача ва ер устида ўтказилган D_у = 900 mm ва ундан ортиқ қувурлар учун масофани 5000 m гача оширишга йўл қўйилади.

Буғ ва конденсат магистрал иссиқлик тармоқларида секцияга қуйидагиларда ажратувчи зулфинлар ўрнатилиши шарт эмас;

а) секцияга ажратиш учун ўрнатилган зулфинлар ўртасида ва уларнинг охиргиси орасида ажратиладиган секциялар ҳосил қилиб, уларнинг ҳар бирига тўғридан-тўғри умумий иссиқлик юкламаси 0,6-0,9 МW бўлган алоҳида тармоқлар ҳосил қилиш шарти билан сувли ва буғли иссиқлик тармоқларининг тармоқланиш тугунларида;

б) қувурларнинг диаметридан қатъий назар, алоҳида биноларга киритилаётган тармоқ қувурлари тугунларида.

105. Сувли иситиш тармоқлари ва конденсат қувурлари, шунингдек секцияларга ажратилган участкалардаги қувурларнинг қуйи нуқталарида, сувни тўкиш учун беркитувчи арматурага эга штуцерлар (қурилмалар) ўрнатилиши назарда тутилиши лозим.

Полимер материаллардан тайёрланган қувурлар қўлланилган сувли иссиқлик тармоқлари лойиҳаларида қувурларнинг қуйи нуқталарида сувни тўкиш қурилмалари ўрнатилмайди. Бундай ҳолларда, лойиҳа ҳужжатлари таркибида қувурлардаги сувни сиқилган ҳаво билан чиқариб юборишнинг техник ечими кўзда тутилади.

106. Секцияга ажратилган сувли иситиш тармоқдаги участкани (битта қувур учун) сув билан тўлдириш ва сувни тўкиш қурилмалари қуйидаги вақт оралиғида сувни тўкиш ва тўлдиришни таъминлашдан келиб чиқиб қуйидагича қабул қилинади:

D_у = 300 mm ва ундан кам қувурлар учун — 2 соатдан кўп бўлмаган;

D_у = 350 — 500 mm қувурлар учун — 4 соатдан кўп бўлмаган;

D_у = 600 mm ва ундан ортиқ қувурлар учун — 5 соатдан кўп бўлмаган.

Магистрал сувли иссиқлик тармоқларининг сувни тўкиш қурилмаларининг диаметрлари мазкур ШНҚ нинг 9-иловасида келтирилган формулалар бўйича аниқланади ва мазкур илованинг жадвалида кўрсатилган қийматдан кам бўлмаган ҳолда қабул қилинади.

Сувнинг максимал сарфида, секцияларга ажратилган айрим участкалар белгиланган вақтда сув билан тўлдирилиши таъминланмаса, секцияларга ажратувчи зулфинлар орасидаги масофа қисқартирилиши керак.

107. Биноларга тақсимланиш қувурлари ва секцияга ажратувчи зулфинлар орасидаги хар бир ўчириладиган участкалардаги сувни тўкиш қурилмалари, қувурларни энг қуйи нуқталаридаги камераларда ўрнатилиши назарда тутилиши лозим. Бунда, сувни тўкиш қурилмаларининг шартли ўтиш диаметри Dy = 40 mm га тенг бўлиши керак.

108. Конденсат тармоқларидан конденсатни тўкиш учун қурилмаларнинг шартли диаметри мазкур ШНҚ нинг 9-иловасидаги жадвалга мувофиқ қабул қилиниши керак.

109. Сувли иссиқлик тармоқларидаги лой (қуйқа) тутқичлар, насослар олдидаги қувурларда ва бўлиниш тугунларидаги босим регуляторлари олдида жойлаштирилади. Секцияга ажратувчи зулфинлар ўрнатилган тугунлар лой (қуйқа) тутқичлар билан таъминланиши шарт эмас.

110. Лой (қуйқа) тутқичлар ва босимни тартибга солувчи зулфинлар атрофида айланиб ўтувчи қувурлар ўрнатилмайди.

111. Иссиқлик тармоқлари қувурларининг энг юқори нуқталарида ҳамда ҳар бир секцияга ажратилган участкада ҳавони чиқариб юбориш учун ўрнатиладиган беркитувчи арматурага эга штуцер (қурилма)нинг шартли диаметри мазкур ШНҚ нинг 10-иловасига мувофиқ қабул қилинади.

Тармоқланиш қувурларида зулфингача ва вертикал текисликда баландлиги 1 m дан кам бўлган маҳаллий эгилиш жойларида ҳаво чиқариш қурилмалари ўрнатилмайди.

112. Сувли иситиш тармоқларини гидропневматик ювиш пайтида, сиқилган ҳавони етказиб бериш, ювиш сувини тўкиш ва сувни бир қувурдан иккинчисига ўтказиш қувурларида ўрнатилган штуцер ва арматураларнинг номинал ўтиш жойлари мазкур ШНҚ нинг 10-иловаси бўйича танлаб олинади.

113. Ер остида ўтказилган сувли иситиш тармоқлари қувурларининг энг қуйи нуқталаридан сувни режалаштирилган тўкиш, ҳар бир қувурдан алоҳида-алоҳида оқимнинг узиш билан асосий камеранинг ёнида ўрнатилган тўкиш қудуқларига тўкиш билан амалга оширилиши лозим. Тўкиш қудуқларидан сув ўз оқими ёки кўчма насослар ёрдамида оқова сув тармоқларига ёки ариқларга оқизиб юборилади.

Чиқариб юборилаётган сувнинг ҳарорати истеъмол тизимларида совутиш ҳисобига 40°C гача туширилиши керак.

Қувурлардан сувни тўкиш қудуқлари орқали тўғридан-тўғри, оқимни бузмасдан чиқаришга йўл қўйилади.

Сувни тўғридан-тўғри иситиш тармоқлари камераларига ёки ер юзасига тўкиб ташланмайди.

Қурилиш ишлари тугалланмаган ҳудуд бўйлаб қувурлар ер устидан ўтказилаётганда сувни тўкиш учун, кюветлар, лотоклар ёки қувурлар орқали сувни чиқариш тизимига эга бетонланган чуқурлар назарда тутилиши лозим. Иссиқлик билан таъминлаш тизими ер устидан ўтказилган турар жой ҳудудида, ўчирилган участкалардаги қувурлардан сув 40°C ҳароратгача совуганидан кейин кўчма шланг ёрдамида тўғридан-тўғри оқова сув қудуғига тўкилиши лозим.

Атроф муҳитга таъсир кўрсатиш даражаси паст бўлганда тўкиш қудуқлари ва чуқурлардан сувни табиий сув ҳавзалари ва ер майдонига чиқарилиши мумкин.

Тўкиш мосламалари ва сувни чиқариш тизимлари, ушбу ШНҚнинг 106-бандида келтирилган сувни чиқариш вақтини ҳисобга олган ҳолда лойиҳада назарда тутилиши керак.

Маиший канализация тизимига сув туширилганда, ўзи оқиб тушувчи қувур гидротўсиқ билан таъминланиши, сувнинг тескари оқиш ҳолатлари хавфи бўлса қўшимча ўчириш клапани билан таъминланиши керак.

Сувни чиқариб юбориш лозим бўлган участка қувурларидаги сувни қўшни участкага, шунингдек сув юбориш қувуридаги сув қайтиш қувурига тўғридан-тўғри юборилиши мумкин.

114. Буғли иссиқлик тармоқларининг энг паст нуқталарида ва вертикал кўтарилишлар олдида буғ қувурларининг доимий дренажини таъминлаш керак. Худди шу жойларда, шунингдек буғ қувурларининг тўғри участкаларида ҳар 400 — 500 m да ва қарама қарши йўналишга эга қиялиги бўлган буғ қувурларининг ҳар 200 — 300 m да буғ қувурлари ишга тушириш дренажи билан таъминланиши керак.

115. Буғ тармоқларини дренажи учун беркитиш арматураси бўлган штуцерлар назарда тутилиши керак.

Буғнинг ишчи босими 2,2 МPа ёки ундан кам бўлган ҳар бир штуцерда битта зулфин ёки вентил; буғнинг ишчи босими 2,2 МPа дан юқори бўлганда эса кетма-кет жойлашган иккита винтел назарда тутилиши лозим.

Штуцерлар ва беркитувчи арматураларнинг шартли ўтиш қабул қилиниши лозим бўлган кўрсаткичлар мазкур ШНҚ нинг 11-иловасидаги 1-жадвалга мувофиқ белгиланади.

116. Буғ тармоқларини доимий дренажлаш ёки доимий дренажни ишга тушириш дренажи бирлаштирилган дренаж тизими учун, шартли ўтиш жойи мазкур ШНҚ нинг 11-иловасидаги 2-жадвалга мувофиқ олинган тиқинли штуцерлар билан ва шартли ўтиш жойи мазкур ШНҚ нинг 11-иловасига мувофиқ олинган дренаж қувури орқали штуцерга уланган конденсат чиқаргичлар билан таъминланиши назарда тутилиши лозим.

Бир неча буғ қувурлари ўтказилганда, уларнинг ҳар бири учун (шу жумладан, бир хил буғ параметрлари билан) алоҳида конденсат чиқаргич назарда тутилиши керак.

117. Буғ тармоқларининг доимий дренажларидан конденсатни босимга эга конденсат қувурига чиқариш, конденсат дренажига уланиш жойида дренаж конденсатининг босими, босимли конденсат қувуридаги босимдан камида 0,1 МРа га ортиқ бўлган тақдирда йўл қўйилади. Бошқа ҳолларда конденсат ташқарига чиқарилади.

Конденсатни чиқариш учун махсус конденсат қувурлари кўзда тутилмайди.

118. Иссиқлик тармоқлари қувурларини иссиқлик таъсири натижасида чўзилишларини бартараф этиш учун тизимда компенсатор қурилмалари назарда тутилиши керак.

Иссиқлик ташувчининг параметрлари, ётқизиш усуллари ва қувурлар диаметридан қатъи назар, қувурлардан тайёрланган эгилувчан («П» шаклидаги) компенсаторлар ўрнатилади. Бурилиш бурчаклари 90 — 130º га тенг бўлган қувурлар ўз-ўзини компенсациялаш вазифасини бажаради.

Сильфонли, линзали, сальникли ва манжетли компенсаторлар амалдаги давлат стандартлари ёки техник шартлар бўйича ушбу турдаги компенсаторлар учун қўлланилиши мумкин бўлган параметрларга эга бўлган қувурлар учун ўрнатилади.

Иссиқлик тармоқларида ўз-ўзини компенсацияловчи ва эгилувчан қувурлар қўлланилганда компенсатор қурилмаларини ўрнатиш ва бўйлама эгилиш бўйича синов текширувларини ўтказиш талаб этилмайди.

119. Ўқ бўйича сильфон компенсаторлар (СК) хоналарда ва ўтиб бўладиган каналларда ўрнатилади. Сильфон компенсаторлар (СК) очиқ ҳавода, иссиқлик камераларида ташқи ҳаво ва ифлосланишдан ҳимояловчи металл ғилофларда ўрнатилиши мумкин.

Ўқли сильфон компенсацияловчи жиҳозлар (СКЖ) (кўндаланг зўриқиш, ифлосланиш ҳамда ташқи таъсирлардан ҳимояловчи мустаҳкам ғилофга эга сильфон компенсаторлар) барча турдаги қувур ётқизилишида қўлланилиши мумкин.

СК ва СКЖ ларни қувурларда ўрнатилиш жойи, тайёрловчи корхоналарнинг техник шарти бўйича ҳисоб-китоб натижасига кўра аниқланади.

Компенсаторни ўрнатиш учун танланган жой, компенсаторнинг ғилофи тўла узунлиги бўйича ихтиёрий томонга сурилиш имконини таъминлаши керак.

120. Компенсаторларнинг техник тавсифи, қувурларни совуқ ва ишчи ҳолатда мустаҳкамликка ҳисобланган қийматларини қониқтириши керак.

121. Сальникли компенсаторларни тармоқдаги босим Р_у = 2,5 МРа ҳамда иссиқлик ташувчининг ҳарорати t = 300ºC дан паст бўлган, диаметри 100 mm дан ортиқ бўлган, ер остида ёки ер устида паст таянчларда ўтказилган қувурларда ўрнатиш мумкин. Компенсаторларнинг ҳисобланган компенсациялаш қобилияти компенсатор конструкциясида назарда тутилган қийматдан 50 mm камроқ олиниши керак.

Эстакадаларда ва алоҳида баланд таянчларда ўтказилган қувурларда сальникли компенсаторлардан фойдаланилмайди.

122. Ер устидан ўтказилган қувурларда ўрнатилган сальникли компенсаторлар, бегона шахсларнинг тегишига йўл қўймаслик ва ёғингарчиликлардан ҳимоя қилиш мақсадида металл қутиларда ўрнатилади.

123. Сальникли компенсаторлар ўрнатилган қўзғалмас таянчлар орасида қувурлар тўғри чизиқ бўйлаб ўтказилиши лозим. Сальникли компенсаторларни тиқилиб қолишини бартараф этиш чора-тадбирларнинг бажарилиш шарти билан, улардан фойдаланиш асослаб берилган ҳолларда қувурларни маҳаллий эгилишларда ўрнатилади.

124. Ер устида, ер остида, каналларда, тунелларда ва камераларда ўтказилган иссиқлик ташувчи ўтаётган қувурларда (иссиқлик қувурлари) ҳамда хоналарда СК ва СКЖ қўлланилган ҳоллар учун йўналтирувчи таянч ўрнатилиши зарурлигини тайёрлаган корхонанинг талабларини ҳисобга олган ҳолда, иссиқлик қувурларини барқарорлик ҳамда мустаҳкамликка ҳисоблаш билан белгиланади.

125. Эгилувчан компенсаторларнинг ўлчамларини аниқлаш учун, қувурларнинг ҳисобланган иссиқлик узайиши ∆Х, mm, қуйидаги (22) формула билан аниқланади:

бу ерда, € — компенсация зўриқишларининг релаксациясини ва компенсаторнинг иссиқлик таъсири натижасида тўла узайиши ∆l ни 50% миқдорида олдиндан чўзилишини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги 6-жадвалдан олинадиган коэффициент;

∆l — ҳисобланаётган участкадаги қувурнинг тўла термал чўзилиши, mm, қуйидаги (23) формула бўйича аниқланади:

бу ерда, α — 0 дан tºС гача қиздирилганда пўлатнинг чизиқли кенгайишининг ўртача коэффициенти, mm/(m·ºС);

∆t — ҳисобий ҳароратлар фарқи, иссиқлик ташувчининг ишчи ҳарорати билан иситиш тизимини ҳисоблаш учун олинган ташқи ҳаво ҳарорати ўртасидаги фарқ сифатида қабул қилинган ºС;

L — қўзғалмас қувур таянчлари орасидаги масофа, м.

126. Эгилувчан компенсаторларнинг ўлчамлари, қувурларнинг совуқ ва иш шароитида мустаҳкамлиги учун ҳисобланган қийматга мос келиши керак.

Ўз-ўзидан компенсация қилиш учун қувур участкаларини ҳисоблаш, қувурларнинг бурилиш бурчакларида дастлабки чўзилиш ҳисобга олинмаган ҳолда қувурларнинг ишчи ҳолати учун амалга оширилиши керак.

Қувурнинг ушбу участкалари учун ҳисобланган иссиқлик чўзилиши координата ўқларининг ҳар бир йўналиши бўйича юқоридаги (23) формула бўйича аниқланиши керак.

127. Қувурларнинг иссиқлик узайишини назорат қилиш учун ўзгаришни назорат қилувчи жиҳозлар, ички диаметри 150 mm ва ундан ортиқ ва буғ ҳарорати 300ºC ва ундан юқори бўлган буғ қувурларига ўрнатилиши керак. Бошқа ҳолларда, иссиқлик тармоқлари қувурлари узайишини кўрсатувчи жиҳозлар ўрнатилиши талаб қилинмайди.

128. Сувли иссиқлик тармоқларини етказиб бериш ва қайтариш қувурларидаги ички коррозияни кузатиш учун тармоқнинг охирги қисмларида ва учта характерли оралиқ тугунлардаги назорат қилинаётган ҳар бир нуқтада иккита коррозия кўрсаткичи бўлиши керак. Улардан бири кислород коррозиясини кузатиш учун хизмат қилса, иккинчиси умумий коррозияни назорат қилиш учун хизмат қилади.

129. Иссиқлик тармоқлари учун корхоналарда тайёрланган қувурларнинг қисмлари ва элементларини қабул қилиш лозим.

Эгилувчан компенсаторлар, букилиш бурчаклари ва қувурларнинг бошқа эгилган элементлари учун букилиш радиуси қувурнинг камида бир диаметрига тенг (шартли диаметр бўйича) эгилиш радиусига эга бўлган заводда ишлаб чиқарилган кескин бурилган отводлардан фойдаланиш керак.

130. Букилиш радиуси қувурнинг камида 3,5 номинал ташқи диаметрига тенг бўлган букилган отводлар (бурма) ва секторсимон пайвандланган отводлардан фойдаланишга йўл қўйилади.

Штамплаш йўли билан пайвандланган ва пайвандланган сектор бурма (отвод)ларидан иссиқлик ташувчининг барча параметрларида фойдаланилади.

131. Иссиқлик ташувчи босими 1,6 МРа ва ундан кичик ва ҳарорати 250ºC ва ундан кичик бўлган қувурларнинг тўғри участкаларида қўшни кўндаланг чоклар орасидаги масофа камида 50 mm, юқорида келтирилган параметрлардан ортиқ бўлганда эса камида 100 mm бўлиши керак.

Кўндаланг чокдан бурилиш жойининг бошланишигача бўлган масофа камида 100 mm бўлиши керак.

132. Тик эгилган бурма (отвод)лар тўғри участкасиз ўзаро пайванд қилиниши мумкин. Тик эгилган ва пайвандланган бурмалар қувурга штуцерсиз (трубка, патрубка) тўғридан-тўғри пайванд қилинмайди.

133. Қувурлар учун қўзғалувчан таянчларидан фойдаланишда қуйидагиларни назарда тутиш керак:

сирпанувчан — горизонтал ҳаракатларнинг йўналишидан қатъи назар, барча ўтказиш усулларида ва ҳар қандай диаметрли қувурларни ўтказиш учун;

ғалтакли — диаметри 200 mm ва ундан ортиқ бўлган қувурлар учун, қувурларнинг ўқи бўйича силжиши бўлганда, тоннелларда, кронштейнларда, алоҳида ўрнатилган таянчларда ёки эстакадаларда ўтказилганда;

шарикли — диаметри 200 mm ва ундан кўп бўлган қувурлар учун, қувурларнинг трасса ўқига нисбатан бурчак остида горизонтал силжиши бўлганда, тоннелларда, кронштейнларда, алоҳида ўрнатилган таянчларда ёки эстакадалардан ўтказилганда;

пружинали таянчлар ёки илгичлар — диаметри 150 mm ва ундан ортиқ бўлган қувурлар учун, қувурларнинг вертикал силжиши бўлганда (заруратга кўра);

қаттиқ илмоқлар — эгилувчан компенсаторларга эга бўлган қувурлар ер устидан ўтказилганда ёки ўз-ўзини компенсацияловчи участкаларда.

134. Қаттиқ илмоқларнинг узунлиги сувли ва конденсатли иссиқлик тармоқлари учун қўзғалмас таянчлардан энг узоқдаги илгични иссиқлик натижасида узайиш масофасининг камида ўн баробари, буғ тармоқлари учун эса камида йигирма баробари миқдорида қабул қилиниши лозим.

135. Қувурларни қуйидаги қўзғалмас таянчлари назарда тутилиши лозим:

таянчли — қувурларни ётқизишнинг барча усулларида;

қалқонли — қувурларни каналсиз ва таянчлар камералар ташқарисида жойлаштирилган ва ўтиб бўлмайдиган каналларда ўтказиш учун;

хомутли — қувурларни ер устидан ва туннелларда ўтказиш учун (участкаларда эгилувчан компенсаторлар ва ўз-ўзидан компенсациялаш бўлганда).

136. Қувурларнинг таянчларига тушаётган юкламаларни аниқлаш усуллари мазкур ШНҚ нинг 12-иловасида келтирилган.

137. Қувурларнинг ўтиб бўлмайдиган каналларда, ер остида ва иссиқлик пунктларида ўтказилган қувурларни жойлаштириш учун асосий талаблар мазкур ШНҚ нинг 13-иловасида келтирилган.

138. Иссиқлик тармоқлари қувурлари, арматуралари, фланецли улаш жойлари, компенсаторлар, ускуналар ва қувур таянчлари учун иссиқлик изоляцияси ҚМҚ 2.04.14 га мувофиқ таъминланиши керак.

139. Иссиқлик тармоқларининг қурилиш конструкциялари ҚМҚ 2.09.03 ва ҚМҚ 2.03.05 талабларини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланиши лозим.

Иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик пунктлари ва бошқа иншоотларнинг сув босимини оширувчи ҳамда дренаж насосларининг ҳажмли-режалаштириш ва конструктив ечимлари ШНҚ 2.09.02 га мувофиқ қабул қилинади.

140. Иссиқлик тармоқларининг қурилиш конструкцияларини ҳисоблашда, уларни қуриш, улардан фойдаланиш ва қувурларни синашда ҳосил бўладиган зўриқишлар ҳисобга олиниши керак. Ҳисобий юкламалар ва уларни таъсирини аниқлаш усули ҳамда уларнинг уйғунликлари ҚМҚ 2.01.07 ва ҚМҚ 2.09.03 га мувофиқ қабул қилиниши керак.

141. Иссиқлик тармоқларининг қурилиш конструкциялари темир бетондан тайёрланган бўлиб, одатда унификациялаштирилган, яъни бир типга келтирилган темир бетон ва бетон элементлардан йиғиладиган бўлиши керак. Тунеллар ва каналларнинг конструкциясини яратиш ва уларга тушаётган юкламаларни аниқлаш усуллари ҚМҚ 2.09.03 га мувофиқ қабул қилиниши лозим.

142. Туннеллардаги иссиқлик тармоқлари қувурлари учун каркаслар, кронштейнлар ва бошқа таянч қурилиш иншоотлари коррозияга қарши қопламали металлдан, каналлар ва камераларда эса — йиғма ва монолит темир бетондан тайёрланиши керак.

143. Каналлар, каналлардаги ора ёпмалар (қопқоқ), туннеллар, камералар ва бошқа конструкцияларнинг деворлари, шунингдек иссиқлик тармоқлари қувурлари ер ости сувлари ҳудудидан ташқарида ўтказилганда, қурилиш конструкцияларидаги қўшимча арматуралар учун, суртиладиган битум изоляцияси кўзда тутилади. Қаттиқ қопламали йўллар ва йўлаклар (тратуар) остидан ўтказилганда эса юқорида келтирилган иншоотларнинг ора ёпмаларида ёпиштириладиган (елимланадиган) гидроҳимоя изоляцияси қўлланиши назарда тутилади.

144. Иссиқлик тармоқлари ер ости сувлари муттасил турадиган максимал сатҳдан пастда каналларда ўтказилганда йўналиш бўйича дренаж, ташқи қурилиш конструкциялари ва қўшимча арматуралар учун эса гидроҳимоя изоляцияси ва битумли изоляция кўзда тутилиши лозим.

Йўналиш бўйича дренажни қўллаш имкони бўлмаса, ер ости сувларининг максимал сатҳидан 0,5 m баландликкача ҳимояловчи тўсиқларга эга битумли ўрама ашёлардан тайёрланган епиштириладиган гидроизоляция ёки бошқа самарадор гидроизоляция кўзда тутилади.

Полиэтилен қопламага эга қувурлар каналсиз ўтказилганда йўналиш бўйича дренажни ташкил этиш кўзда тутилмайди.

145. Бир йўналишдаги дренаж учун муфтали асбест-цемент қувурлари, улаш жойлари кенгайтирилган (раструбли) керамик канализация қувурлари, полиэтилен қувурлар, шунингдек тайёр қувур фильтрлари қабул қилиниши керак. Дренаж қувурларининг диаметри камида 150 mm бўлиши керак.

146. Бурилиш бурчакларида ва бир йўналишдаги дренажларнинг тўғри участкаларида кўпи билан хар 50 m да, диаметри камида 1000 mm бўлган кўрикдан ўтказув қувурларини ўрнатиш назарда тутилиши керак.

Қудуқ туби уланган дренаж трубасининг тубидан 0,3 m пастда олиниши керак.

147. Бир йўналишдаги дренаж тизимидан сувни ўз оқими бўйича ёки насослар ёрдамида ёмғир канализациясига, сув омборларига ёки жарларга чиқариб юборишни назарда тутиш керак. Ушбу сувларни ассимиляция қудуқларига ёки ер юзасига туширишга йўл қўйилмайди.

148. Бир йўналишдаги дренаж тизимидан сувни чиқариб юбориш учун насос хонасида камида иккита насос ўрнатилиши талаб қилинади. Улардан бири заҳира насоси ҳисобланади. Ишлайдиган насоснинг қуввати (сув миқдори) йиғилаётган сувнинг максимал соатлик миқдорига нисбатан 1,2 коэффициентда олиниши керак.

Сувни тўплаш учун дренаж насосхонаси, дренаж сувининг максимал соатлик миқдорининг камида 30% гача бўлган сув омбори билан таъминланиши керак.

149. Бир йўналишдаги дренаж қувурларининг қиялиги камида 0,003 га тенг этиб олиниши керак.

Бир йўналишдаги дренаж қувурларининг қиялиги ўлчами ва йўналиши бўйича иссиқлик тармоқларининг нишаби билан мос келмаслиги мумкин.

150. Камераларнинг деворлари ва қалқон (щитовые) таянчлари орқали ўтадиган жойларда қувурлар коррозияга қарши қоплама билан қопланган ва адашган токлар таъсир қиладиган жойда — электр изоляцион қистирмалари билан таъминланган бўлиши керак. Асбест қистирмалардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

151. Тўсиқ кўринишидаги (қалқон) конструкцияга эга қўзғалмас таянчлар, таянч ва қувур орасида ҳаво бўшлиғи бўлган ҳоллардагина қўлланилиши ва қувурлар алмаштирилганда таянчларнинг темир бетон конструкцияларига шикаст етказмаслик имкониятини яратиши лозим. Тўсиқ кўринишидаги (қалқон) конструкцияга эга қўзғалмас таянчларда сувни чиқиб кетиши ва канал шамоллатилишини таъминловчи тешиклар кўзда тутилиши лозим.

Олдиндан изоляция қилинган қувурлардан фойдаланилган ҳолларда қўзғалмас таянч конструкциялари барқарорлик ва мустаҳкамликка ҳисобланган индивидуал чизмалар бўйича ишлаб чиқилади.

Магистрал иссиқлик тармоқларидаги тўсиқ кўринишидаги конструкцияга эга таянчлар олдида, металл конструкцияларни кузатиш ва тешикларни тозалаб туриш учун камералар кўзда тутилиши лозим.

152. Камера ва тунелларнинг пол сатҳидан туртиб чиқиб турувчи конструкциялар тубигача бўлган соф баландлиги камида 2 m бўлиши керак.

Камера баландлигини 1,8 m гача маҳаллий камайтиришга йўл қўйилади. Ер ости тунелларидаги ўтиш жойларининг кенглиги камида 0,8 m бўлиши керак.

153. Туннеллар учун бир-биридан 300 m дан ортиқ бўлмаган масофада зинапояларга эга чиқишлар, шунингдек буғли иссиқлик тизимлари учун 100 m дан ва сувли иссиқлик тизимлари учун 200 m дан ортиқ бўлмаган масофада фавқулодда ва кириш люклари назарда тутилиши керак. Бошқа қувурлар билан биргаликда ўтказилган тақдирда, люклар орасидаги масофа 50 m дан ошмаслиги керак.

Кириш люклари туннелларнинг боши берк қисмларининг барча сўнгги (тугалланиш) нуқталарида, трассанинг муюлишларида, арматура ўрнатилган жойларда, шунингдек туннелдан ўтиш мушкул бўлган тугунларида таъминланишини назарда тутиш лозим.

154. Туннелларнинг тўғри участкаларида, камида 300 m дан кейин узунлиги камида 4 m ва кенглиги ётқизиладиган қувурнинг энг катта диаметридан плюс 0,1 m, лекин камида 0,7 m бўлган монтаж тешиклари билан таъминланган бўлиши лозим.

155. Камералар учун люклар сони қуйидагича олиниши керак:

камераларнинг ички майдони 2,5 дан 6 квадрат mгача бўлганида-диоганал бўйича жойлаштирилган камида иккита;

камераларнинг ички майдони 6 квадрат m ва ундан ортиқ бўлганда — тўртта.

156. Трассанинг пастки нуқталарида жойлашган камералар ва туннелларнинг чуқурчаларидан чиқинди қудуқларга тасодифий сувларни ўз оқими билан оқиб чиқиши ва ўз оқими билан сув оқиб чиқаётган қувурнинг қудуққа кириш қисмида ўчириш клапанларини ўрнатиш таъминланиши керак.

Сувни бошқа камераларнинг чуқурчаларидан (энг қуйи нуқталарда эмас), сувни чиқариш кўчма насослар ёрдамида ёки ўз оқими билан сув оқиб чиқаётган қувурда гидрозатвор ўрнатилган, агарда сувнинг тескари оқиш ҳолатлари хавфи бўлса қўшимча ўчириш клапани билан таъминланган қувурлардан сувни тўғридан-тўғри ўз оқими билан канализация тизимига тўкишни ташкил этиш керак.

157. Туннеллар таъминлаш-сўриш шамоллатиш тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

Таъмирлаш ишлари ва кўздан кечириш пайтида туннелларда, йилнинг иссиқ давридаги «А» параметрлари бўйича олинадиган ташқи ҳаво ҳароратидан 7°C дан юқори бўлмаган ҳаво ҳарорати шамоллатиш тизими билан таъминланиши керак. Туннелларда ходимлар йўқлигида, туннеллардаги ички ҳаво ҳарорати 50°C дан ошмаслигини таъминлаш учун шамоллатишни навбатчи режимидаги иш йўсинини назарда тутиш лозим.

158. Туннеллар учун, шамоллатиш шахталари, одатда уларга кириш жойлари билан бирлаштирилиши керак. Таъминлаш ва сўриб чиқариш шахталари орасидаги масофа, винтеляция тизимини асосий ва навбатчи иш йўсинидаги вентиляторларнинг сони ва унумдорлиги ҳисоблаш йўли билан аниқланиши керак.

159. Иссиқлик тармоқлари қувурлари ўтказилаётган грунтларни кўтариш қобилияти 0,15 МPа дан кам бўлиб, каналсиз йўсинда ўтказилганда, қувурлар қум тўшалган асосда ўтказилади.

Кўтариш қобилияти 0,15 МPадан кичик бўлган юмшоқ ҳамда бир текисда чўкмайдиган грунтларда сунъий асос ташкил этиш талаб этилади.

160. Аҳоли яшайдиган мавзе ичида, кўчаларни транспорт юрмайдиган қисми ва маҳаллий аҳамиятга эга V тоифадаги кўча ва йўллар остидан иссиқлик қувурларини каналсиз ўтказишни лойиҳалашга йўл қўйилади.

Болалар ўйнайдиган майдонлардан иссиқлик ўтказувчи қувурлар каналсиз усулда ўтказилишига йўл қўйилмайди.

161. Магистрал кўчалар, йўллар ва I — IV категориядаги автомобиль йўлларининг транспорт ҳаракатланадиган қисмининг остидан иссиқлик узатувчи қувурлар каналларда ёки қобиқ ичида ўтказилишига йўл қўйилади.

Кўча ва йўллар, ер остидан кесиб ўтилганда горизонтал ва вертикал масофалар мазкур ШНҚ нинг 8-иловасида келтирилган талабларда бажарилиши лозим.

162. Иссиқлик қувурлари ер остидан каналларда ўтказилганда, ҳарорат таъсири натижасида кенгайишни трассани бурилиш бурчаги П-шаклдаги, Г-шаклдаги ва Z-шаклдаги компенсаторлар ҳисобига бартараф этишда, максимал силжиш вужудга келадиган (бурилиш бурчаклари) жойларда амортизацияловчи тиқинлар кўзда тутилиши лозим. Амортизацияловчи тиқинларнинг қалинлиги ҳисоблаш орқали аниқланиши керак.

Қувурларни тармоқланиш жойларида амортизацияловчи тиқинлар ўрнатилиши кўзда тутилиши лозим.

163. Иссиқлик тармоқларини ер устидан ўтказилганда, темир бетон ва пўлатдан ясалган қурилиш конструкциялардан фойдаланган ҳолда, алоҳида-алоҳида жойлашган паст ва баланд бўйли таянчларда ва эстакадаларда ўтказилишини назарда тутиш лозим.

164. Алоҳида ўрнатилган таянч ва эстакадаларни ҳисоблашда КМК 2.09.03 талаблари эътиборга олиниши керак.

165. Темир йўллар, дарёлар, жарликлар кесишмасидаги йўл ўтказгичларда ва алоҳида ўрнатилган таянчларда қувурларга техник хизмат кўрсатиш учун кириш қийин бўлган бошқа участкаларда кенглиги камида 0,6 m бўлган ўтиш кўприги бўлиши кўзда тутилиши керак.

166. 2,5 m ва ундан юқори баландликда жойлашган арматура ва жиҳозларга хизмат кўрсатиш учун тўсиқлар ва нарвонлари бўлган 0,6 m кенгликдаги стационар платформалар билан таъминланиши керак.

167. Нишаблиги 75° дан ва баландлиги 3 m дан ортиқ бўлган нарвонларда ёй шаклидаги тўсиқлар бўлиши керак.

168. Иссиқлик тармоқларининг пўлат қувурларини ички коррозиядан ҳимоялаш усуллари ва тўлдирувчи сув тайёрлаш схемасини танлашда, тўлдирувчи ва тармоқ сувларининг қуйидаги асосий таснифлари ҳисобга олиниши лозим:

қаттиқлиги;

водород рН кўрсаткичи;

сув таркибида кислород ва эркин икки асосли кучсиз беқарор кислота (карбонат кислота) бўлиши;

сув таркибида сульфатлар ва хлоридларни бўлиши;

сув таркибида органик қўшимчалар бўлиши (сувнинг оксидланиши).

169. Қувурларни ички коррозиядан ҳимоя қилиш қуйидаги йўллар билан амалга оширилиш лозим:

тармоқ сувининг рН кўрсаткичини ошириш;

тармоқ суви таркибидаги кислород миқдорини камайтириш;

ички юзаси антикоррозион таркиб билан қопланган пўлат қувурлар ёки коррозияга чидамли ашёлардан тайёрланган қувурларни қўллаш;

тўлдирувчи сувни тайёрлашда тегишли технологияларни қўллаш;

коррозия ингибиторларини қўллаш;

реагентсиз магнит ва электрокимёвий усуллар билан сувга ишлов беришни қўллаш.

170. Истеъмолчига берилаётган сувнинг ҳарорати 150ºС гача бўлган иссиқлик билан таъминлаш тизимларидаги қувурларнинг ички юзаси учун фойдаланилган антикоррозион таркиб қуйидаги таснифларга эга бўлиши лозим:

ҳароратга чидамлилиги минус 60ºС дан плюс 180ºС гача;

ашёнинг асосга адгезияси камида 1,5 МPа;

ишқаланишга чидамлилиги, 500 циклга кўпи билан 1100 g/m;

кислота ва ишқорларга чидамлилиги 3,5 до 14 рН гача;

қопламадан фойдаланиш муддати камида 30 йил.

171. Сувли иссиқлик таъминлаш тизимларининг сув юбориш ва қайтиш қувурларини иссиқлик манбаидан чиқиш жойлари ва энг характерли жойларда ички коррозияни назорат қилиш учун коррозия индикатори билан жиҳозланиши кўзда тутилиши лозим.

172. Ички коррозияни рухсат этилган тезлиги 0,085 mm/йил деб қабул қилиниши лозим.

173. Қувурларнинг ташқи юзалари ва иссиқлик тармоқларининг металл конструкциялари (балкалар, таянчлар, эстакадалар ва ҳ.к) юқори антикоррозион чидамликка эга қопламалар билан ҳимояланган бўлиши керак.

Бундай ҳолда, лойиҳа ҳужжатларида ҳисобга олинадиган ташқи коррозия тезлиги пўлат қувурлар учун 0,33 mm/йилдан ортиқ бўлмаслиги керак.

174. Ташқи зич ёпиқ қобиғи бўлган пенополиуретан иссиқлик изоляцияси бўлган конструкцияга эга иссиқлик узатувчи пўлат қувурларни антикоррозион қоплама билан қоплаш талаб этилмайди.

Қай йўсинда ўтказилишидан қатъий назар, шар шаклидаги графитли юқори мустаҳкамликка эга чўян қувурлар қўлланилганда, кўпикли полимерминерал иссиқлик изоляцияси бўлган конструкциясига эга қувурларни ташқи коррозиядан ҳимоялаш талаб этилмайди.

Бошқа иссиқликни изоляцияловчи ашёларга эга иссиқлик ўтказувчи қувурлар конструкцияси учун қувурлар қай йўсинда ўтказилишидан қатъий назар, пўлат қувурларнинг ташқи юзасида антикоррозион қоплама қўлланилиши лозим.

175. Юқори коррозион фаолликка эга грунтларда, қувур ва ер орасидаги электростатик потециаллар фарқи мусбат ва ишораси ўзгаргандаги дайди токларнинг майдонида қувурлар каналсиз ўтказилганда, зич (герметик) ҳимояловчи қобиққа эга конструкциялардан ташқари, иссиқлик тармоқларининг металл қувурлари билан биргаликда қўшни металл конструкциялар ва муҳандислик тармоқлари учун қўшимча равишда электрокимёвий ҳимоя кўзда тутилиши керак.

176. Иссиқлик тармоқларининг қувурлари ер остидан (ўтиб бўлмайдиган каналлар ёки каналсиз) ўтказилган шароитида, қувурларни дайди токлар томонидан коррозиядан ҳимоя қилиш мақсадида, иссиқлик тармоқларини электрокимёвий коррозиядан ҳимоя қилиш бўйича қуйидаги чоралар кўрилиши керак:

а) иссиқлик тармоқлари трассаларини электрлаштирилган транспорт темир йўл рельсларидан узоқлаштириш ва у билан кесишиш сонини камайтириш;

б) электр изоляцион қўзғалма ва қўзғалувчан қувур таянчларини қўллаш орқали тармоқларнинг ўтувчи қаршилигини ошириш;

в) сальникли компенсаторлар ва фланецли арматураларда электр туташгичларни (перемычка) ўрнатиш йўли билан қувурларнинг бўйлама электр ўтказувчанлигини ошириш;

г) электрокимёвий ҳимоядан фойдаланганда параллел қувурлар орасидаги потенциалларни тенглаштириш мақсадида қўшни қувурлар ўртасида кўндаланг ток ўтказгичлар (перемычка) ўрнатиш;

д) дайди токлар манбаи бўлиши мумкин бўлган объектларга (трамвай депоси, тортиш подстанциялари, таъмирлаш иншоотлари ва бошқалар) иссиқлик тармоғининг кириш қисмида (ёки энг яқин камерада) қувурларга электр изоляцияловчи фланецларни ўрнатиш;

е) электрокимёвий ҳимоя.

177. Кўндаланг ток ўтказувчи туташгичлар тармоқланган қувур тизими бўлган барча камераларда ва иссиқлик тармоқларининг транзит участкаларида, кўпи билан 200 m оралиқда таъминланишини назарда тутиш лозим.

178. Сальникли компенсаторларнинг ток ўтказувчи туташгичлари (перемычки) кўп толали мис симлар, кабеллар, пўлат тросслардан бажарилган бўлиши, бошқа ҳолларда пўлат тасма ёки металл чивиқларни қўллашга йўл қўйилади.

Ток ўтказувчи туташгичларнинг кесим юзаси ҳисоблаш йўли билан аниқланиши ва мис учун камида 50 mm² олиниши керак. Ток ўтказувчи туташгичларнинг узунлиги қувурнинг максимал термал чўзилиши ҳисобга олинган ҳолда аниқланиши керак. Ток ўтказувчи пўлат туташгичлар коррозияга қарши қоплама билан қопланган бўлиши керак.

179. Ер юзасидан қувурларнинг потенциалларини ўлчаш учун назорат ўлчаш пунктларини кўпи билан 200 m оралатиб қуйидаги жойларда ўрнатиш керак:

камераларда ёки камералардан ташқарида, қўзғалмас қувур таянчлари ўрнатилган жойларда;

электр изоляцияловчи фланецлар ўрнатилган жойларда;

электрлаштирилган транспортнинг темир йўллари билан иссиқлик тармоқлари кесишмасида;

иккитадан ортиқ йўлни кесиб ўтганда, кесишган жойнинг ҳар икки томонида, зарурат бўлганда махсус камераларда;

пўлат ер ости муҳандислик тармоқлари ва иншоотлари билан кесишган ёки параллел ўтказилган жойларда;

электрлаштирилган йўлларнинг рельсларига ассимиляция кабелларини улаш нуқталари билан иссиқлик тармоқлари трассасининг яқинлашиш жойларида.

180. Ер остидан ўтказилган пўлат қувурларнинг коррозион ҳолатини муҳандислик диагностикасини бузилмайдиган усуллар билан ўтказиш учун, иссиқлик тармоқларининг камераларида кириш жойлари билан таъминланиши керак.

181. Иссиқлик пунктлари қуйидагиларга бўлинади:

индивидуал иссиқлик пунктлари — бир бино ёки унинг бир қисмини иситиш, шамоллатиш, иссиқ сув билан таъминлаш тизимларини ва технологик иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни улаш учун;

марказий иситиш пунктлари — икки ёки ундан ортиқ биноларни иситиш, шамоллатиш, иссиқ сув билан таъминлаш тизимларини ва технологик иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни улаш учун.

182. Иссиқлик пунктларида асбоб-ускуналар, арматуралар, назорат қилиш жиҳозлари, бошқариш ва автоматлаштириш мосламалари жойлаштирилади ва улар орқали қуйидагилар амалга оширилади:

иссиқлик ташувчи турини ёки унинг параметрларини ўзгартириш;

иссиқлик ташувчи параметрларини назорат қилиш;

иссиқлик миқдорлари, иссиқлик ташувчи ва конденсат сарфини ҳисобга олиш;

иссиқлик ташувчиси миқдорини тартибга солиш ва уни иссиқлик истеъмоли тизимлари ўртасида тақсимлаш (марказий иссиқлик станциясидаги тарқатиш тармоқлари орқали ёки тўғридан-тўғри индивидуал иссиқлик пунктлари тизимларига);

маҳаллий тизимларни иссиқлик ташувчи параметрларининг фавқулодда ўсишидан ҳимоя қилиш;

иссиқлик истеъмоли тизимларини тўлдириш ва сизиб чиқиш натижасида йўқотилаётган сув сарфини тўлдириш;

конденсатни йиғиш, совутиш, қайтариш ва унинг сифатини назорат қилиш;

иссиқликни аккумуляция қилиш;

иссиқ сув таъминоти тизимлари учун сувни тозалаш;

портлаш ва ёнишга олиб келувчи концентрацияларни аниқлаш ва ёнғин хавфсизлигини таъминлаш.

Иссиқлик пунктида унинг мақсади ва маҳаллий шароитга қараб, санаб ўтилган барча тадбирлар ёки уларнинг фақат бир қисми амалга оширилиши мумкин.

183. Марказий иситиш пунктларининг мавжудлигидан қатъи назар, ҳар бир бинода индивидуал иссиқлик пунктлари қурилмаси ўрнатилиши лозим. Индивидуал иссиқлик пунктларида фақат ушбу бинони улаш учун зарур бўлган ва марказий иситиш пунктида кўзда тутилмаган чора-тадбирлар бажарилиши назарда тутилади.

184. Ёпиқ ва очиқ иссиқлик таъминоти тизимларида турар жой ва жамоат бинолари учун марказий иситиш станциясига бўлган эҳтиёж, техник ва иқтисодий ҳисоб-китоб билан асосланган бўлиши керак.

Ташқи иссиқлик манбаларидан иссиқлик билан таъминланаётган бинолар сони бирдан ортиқ бўлган саноат ва қишлоқ хўжалиги корхоналари учун марказий иситиш пунктлари қурилмасини ўрнатиш керак.

185. Иссиқлик пунктлари биноларида, бино ва иншоотларнинг санитария-техник тизимларини, шу жумладан маиший-ичимлик ва ёнғинга қарши эҳтиёжлар учун сув таъминлайдиган босимни оширувчи насос агрегатларини жойлаштириш мумкин.

186. Иссиқлик пунктларида қувурлар, ускуналар ва арматураларни жойлаштиришга қўйиладиган асосий талаблар мазкур ШНҚ нинг 7-иловасига мувофиқ қабул қилиниши керак.

187. Истеъмолчиларни, иссиқлик пунктларида иссиқлик тармоқларига улашда иссиқлик тармоқларидаги сув сарфи минимал бўлишини таъминловчи схема бўйича улаш ҳамда тармоқ сувининг максимал сарфини чегараловчи ва иссиқлик сарфини тартибга солувчи жиҳозларни, шунингдек ташқи ҳаво ҳароратига кўра иситиш, шамоллатиш ва ҳавони кондициялаш тизимига берилаётган сувнинг ҳароратини автоматик тарзда созловчи элеваторлар ва тузатиш насосларини қўллаш ҳисобига иссиқликни сарф қилиш кўзда тутилиши лозим.

Юқори кесимли ҳарорат жадвалига мувофиқ ишлайдиган иссиқлик таъминоти тизимларида тармоқ сувининг максимал сарфини чекловчи тартибга солинмайдиган торайтирувчи қурилмалар, сув етказиб бериш ва қайтариш қувурларида юқори кесим диапазонининг (оралиғи) ўртача иссиқлик қийматлари ва иссиқлик ташувчининг ўртача ҳароратлари учун ҳисобланиши керак.

188. Ёпиқ иссиқлик билан таъминлаш тизимларида. иссиқ сув билан таъминлаш тизими ва иситиш тизими учун максимал иссиқлик миқдорларининг нисбатига қараб, иссиқ сув иситгичларининг уланиш схемалари қуйидагича олиниши керак:

бўлганда — икки босқичли схемалар;

бошқа нисбатлар учун — бир босқичли параллел схема олинади.

189. Иссиқ сув билан таъминлаш ва иситиш тизимлари учун «сувдан-сувга» иситгичларининг қиздириш юзасини ҳисоблашда иссиқлик тармоғининг сув юбориш қувуридаги сувнинг ҳарорати, сув ҳарорати графигининг синиш нуқтасидаги ҳароратга, агарда ҳарорат графигида синиш нуқтаси бўлмаса сувнинг минимал ҳароратига тенг бўлиши керак. Иситиш тизимлари учун эса иситиш тизимини лойиҳалаш учун ташқи ҳавонинг ҳисобий ҳароратига мос келадиган сув ҳароратига тенг қилиб қабул қилинади. Ҳисобий юза сифатида аниқланган энг катта юза олиниши керак.

190. Иссиқ сув билан таъминлаш тизимидаги иситгичларининг иситиш юзасини ҳисоблашда, сув иситгичдан чиқаётган жойдаги иситилган сувнинг ҳарорати 60°С га тенг деб қабул қилиниши керак.

191. Секцияли тезкор сув-сувли сув иситгичлари учун иссиқлик ташувчиларни қарама-қарши оқим схемаси қабул қилиниши керак. Шу ўринда иситиш тармоғидан олинаётган иситиш суви қуйидагича узатилиши керак:

иситиш тизимларининг сув иситгичларида — қувурларга;

иссиқ сув таъминоти тизимларининг сув иситгичларида — қувурлар орасига.

Буғ-сувли сув иситгичларида буғ қувур оралиғига берилиши керак.

Буғли иситиш тармоқлари бўлган иссиқ сув билан таъминлаш тизимлари учун сиғимли сув иситгичларидан фойдаланишга йўл қўйилади. Агарда уларнинг ҳажми бак аккумуляторлар ҳисобланганда аниқланган ҳажмга мувофиқ келса улардан иссиқ сувни сақлаш учун бак аккумулятор сифатида фойдаланиш мумкин.

Юқори тезликда ишлайдиган сув иситгичларидан ташқари, техник ва эксплуатацион таснифлари юқори тезликда ишлайдиган сув иситгичларининг таснифларидан кичик бўлмаса бошқа турдаги сув иситгичлардан, шу жумладан пластинкали сув иситгичлардан ҳам фойдаланишга йўл қўйилади.

192. Сув-сувли сув иситгичлар сони қуйидагича қабул қилиниши керак:

иккита параллел равишда уланган, уларнинг ҳар бири иссиқлик миқдорининг 100% учун ҳисобланиши керак (иссиқлик таъминотида узилишларга йўл қўйилмайдиган биноларни иситиш тизимлари учун);

битта — бошқа иситиш тизимлари учун;

ҳар бир иситиш босқичида иккита параллел равишда уланган, ҳар бири иссиқлик миқдорининг 50% га ҳисобланган — иссиқ сув билан таъминлаш тизимида узилишларга йўл қўйилмайдиган иссиқ сув таъминоти тизимлари учун;

ҳар бир босқичда битта — иссиқ сув таъминоти тизимларининг қолган қисми учун.

Иситиш, шамоллатиш ёки иссиқ сув таъминоти тизимларида буғ-сув иситгичлари ўрнатилганда, уларнинг сони камида иккита бўлиб параллел равишда уланган бўлиши керак (заҳира сув иситгичлари назарда тутилиши шарт эмас).

Иссиқлик таъминотидаги узилишларга йўл қўймайдиган технологик қурилмалар учун корхонанинг технологик қурилмаларининг иш режимига мувофиқ талаб этилаётган иссиқлик миқдори учун мўлжалланган заҳира сув иситгичларини ўрнатиш назарда тутилиши керак.

193. Қувурларни энг юқоридаги барча нуқталаридан ҳавони чиқариб юбориш учун шартли диаметри 15 mm ва қувурларни энг қуйи нуқталаридан сув ва конденсатни чиқариб юбориш учун шартли диаметри 25 mm бўлган штуцерлар ўрнатилади, шунингдек қувурларга беркитувчи арматура орқали уланган автоматик ҳаво чиқаргичлар ўрнатилишига йўл қўйилади.

194. Иссиқлик пунктларида лой (қуйқа) тутқичлар қуйидаги жойларда кўзда тутилади:

иссиқлик пунктига кириш жойидаги сув билан таъминлаш қувурида;

қайтиш қувуридаги тартибга солиш мосламалари, сув сарфи ва иссиқлик миқдорларини ўлчаш асбоблари олдида — биттадан ортиқ эмас.

Марказий иссиқлик станциясида мавжудлигидан қатъий назар, ИИП лой (қуйқа) тутқичлар билан таъминланади.

Иссиқлик пунктининг кириш жойида фильтр ўрнатилганда, жиҳозларни ишлаб чиқарган корхоналарнинг махсус талаблари бўлмаган тақдирда, механик сув ўлчагичлар (қанотчали, турбинали), пластинали иссиқлик алмаштиргичлар ва сув йўналиши бўйича бошқа жиҳозлар олдига қўшимча филътрлар ўрнатилиши шарт эмас.

195. Иссиқлик пунктларида иссиқлик тармоқларининг сув юборувчи ва қайтиш қувурлари орасида ва насослар (кўтарувчидан ташқари), элеваторлар, созловчи клапанлар, лой (қуйқа) тутқичлар ва иссиқлик миқдорлари ва сув сарфини ўлчаш мосламалари орасида ишга тушириш учун бир бирига улаш қувурлари ўрнатилишига йўл қўйилмайди.

Сув тошиб кетишини тартибга солувчи ва конденсатни чиқарувчи (конденсатоотводчик) жиҳозлар четлаб ўтиш қувурларига эга бўлиши керак.

196. Иссиқлик тармоқларига сув иситгичлар орқали уланган марказлаштирилган иссиқ сув билан таъминлаш тизимларининг қувурлари ва ускуналарини коррозиядан ва шўх (накип) шаклланишидан ҳимоя қилиш учун, одатда мазкур ШНҚ нинг 15-иловасига мувофиқ марказий иссиқлик пунктларида амалга ошириладиган сувга ишлов бериш усули тавсия этилади. Индивидуал иссиқлик пунктларида сувга фақат магнитли ва силикатли ишлов берилишига йўл қўйилади.

197. Иссиқ сув таъминоти тизимига бериладиган сув билан бевосита алоқада бўлган сувни тозалаш учун қўлланиладиган реактивлар ва материаллар ҳамда маиший ичимлик суви таъминоти санитария ва гигиена қоидалари ва нормаларига жавоб бериши керак.

198. Иссиқ сув билан таъминлаш тизими учун иссиқлик пунктларида вакуумли деаэрацияга эга бак аккумуляторлар ўрнатилганда, бакларни ички юзасини коррозиядан ҳимоя қилиш ва герметизацияловчи суюқликни қўллаб улардаги сувни аэрациядан ҳимоя қилиш кўзда тутилиши лозим. Вакуумли деаэрация бўлмаса, бакларнинг ички юзаси ҳимоя қопламалари ёки катод ҳимоя ёрдамида коррозиядан ҳимояланган бўлиши керак.

Бак аккумуляторининг конструкциясида герметизацияловчи суюқликни иссиқ сув билан таъминлаш тизимига тушишини истисно қиладиган қурилма кўзда тутилиши керак.

Иссиқлик пунктларида қувурлар ва жиҳозлардан ажралиб чиқаётган иссиқлик миқдорига кўра белгиланадиган ҳаво алмашинувини таъминлаш учун ҳаво бериш ва сўрувчи шамоллатиш тизими билан таъминланиши керак. Йилнинг совуқ даврида иш жойидаги ҳисобланган ҳаво ҳарорати 28°C дан юқори, йилнинг иссиқ даврида эса — «А» параметрлар бўйича қабул қилинган ташқи ҳаво ҳароратидан 5°C дан ортиқ бўлмаслиги керак.

199. Иссиқлик пунктлари турар жой ва жамоат биноларида жойлаштирилганда иссиқлик пунктидан қўшни хоналарга ўтаётган иссиқлик миқдорини аниқлаш учун текширув ҳисоб-китоби амалга оширилиши керак. Агар ушбу хоналардаги ҳаво ҳарорати ҚМҚ 2.04.05 да назарда тутилган қийматдан ошса, қўшни хоналарни тўсиб турган конструкцияларини қўшимча иссиқлик изоляцияси билан қоплаш бўйича чора-тадбирлар назарда тутилиши керак.

200. Иссиқлик пунктининг полида трап ўрнатилиши керак ва агар сув ўз оқими бўйича оқиб чиқиб кетишининг имкони бўлмаса, камида 0,5 х 0,5 х 0,8 m ўлчамдаги сув йиғувчи чуқурча ташкил қилиниши керак. Чуқурча олинадиган панжара билан беркитилган бўлиши лозим.

Сувни йиғиш чуқуридан сувни канализация, сувни чиқариш ёки бир йўналишдаги дренаж тизимига чиқариш учун битта дренаж насосини ўрнатиш кўзда тутилиши керак. Сувни йиғиш чуқуридан сувни чиқариш учун ўрнатилган насосдан, иссиқлик истеъмолчилари тизимини ювиш учун фойдаланишга йўл қўйилмайди.

201. Иссиқлик пунктларида турар жой ва жамоат бинолари учун рухсат этилган шовқин даражасидан ошиб кетишининг олдини олиш бўйича чоралар кўрилиши керак.

Насослар билан жиҳозланган иссиқлик пунктларини (шовқинсизлардан ташқари) турар жой бинолари, мактабгача таълим ташкилотларининг ётоқхоналари ва ўйин майдончалари, интернатларнинг ётоқхоналари, меҳмонхоналар, ётоқхоналар, санаторийлар, дам олиш уйлари, пансионатлар, палаталар ва операция хоналари, беморлар узоқ вақт қолиш учун палаталар, шифокорлар кабинетлари, кўнгилочар биноларнинг томошабин заллари ёнига, бинолари остига ёки уларнинг устига жойлаштирилишига йўл қўйилмайди.

202. Ер ости марказий иситиш пунктларидан ушбу ШНҚнинг 201-бандида қайд этилган хоналарнинг ташқи деворларигача бўлган масофа 25 m дан кам бўлмаслиги керак.

Иссиқлик пункти бундай хоналарга нисбатан ёпиқ (дарчасиз) девори билан қаратиб жойлаштирилганда, шунингдек унда шовқинсиз насослар ўрнатилганда, оралиқ масофа 15 m гача қисқартирилиши мумкин.

203. Бош режадаги жойлашувига кўра, иситиш пунктлари алоҳида жойлашган, бинолар ва иншоотларга тиркалган ва бино ва иншоотлар ичига жойлаштирилган бўлади.

204. Иссиқлик пунктлари биноларнинг ташқи деворлари олдида қурилган алоҳида хоналарга жойлаштирилади. Жуда ҳам тор шароитларда индивидуал иссиқлик пунктлари ертўлалардаги шовқиндан ҳимоялашни таъминлайдиган ишлар бажарилган хоналарда ўрнатилишига йўл қўйилади.

205. Иссиқлик пунктидан чиқиш жойлари қуйидагича танланиши лозим:

агар иситиш пункти биноларининг узунлиги 12 m ёки ундан кам бўлса ва у бинодан ташқарига чиқиш жойидан 12 m дан кам масофада жойлашган бўлса — қўшни хона, коридор ёки зинапояга битта чиқиш жойи (агарда иситиш пункти бинодан чиқиш жойидан 12 m дан ортиқ масофада жойлашган бўлса — ташқарига битта мустақил чиқиш жойи);

иситиш пункти биноларининг узунлиги 12 m дан ортиқ бўлса — иккита чиқиш жойи (улардан бири тўғридан-тўғри ташқарига бўлиши керак, иккинчиси — қўшни хонага, зинапояга ёки коридорга).

Буғдан фойдаланилаётган иситиш пунктларининг бинолари хонанинг ўлчамларидан қатъи назар, камида иккита чиқиш жойига эга бўлиши керак.

206. Иссиқлик пунктларини табиий ёритиш учун дарчалар (проем) талаб қилинмайди.

Иситиш пункти хонаси ёки биносидаги эшиклар ва дарвозалар ташқарига очилиши керак.

207. Портлаш ва ёнғин хавфига кўра иситиш пунктларининг бинолари ШНҚ 2.01.19 га мувофиқ «Г» тоифага киради».

208. Иссиқлик пунктлари саноат корхоналари ва омборхона биноларида жойлаштирилганда, улар ШНҚ 2.09.02 талабларига кўра бошқа хоналардан ажратилган бўлиши керак.

Саноат ва омбор биноларининг «Г» ва «Д» тоифаларидаги хоналарида, шунингдек саноат корхоналарининг маъмурий ва маиший биноларида, турар жой ва жамоат биноларида жойлашган иссиқлик пунктлари, бошқа хоналардан бегона шахсларни рухсатсиз иссиқлик пунктига киришига тўсқинлик қиладиган тўсиқлар ёки бўлмалар билан ажратилиши керак.

209. Монтаж қилиниши зарур бўлган асбоб-ускуналарнинг ўлчамлари ер устида жойлашган иситиш пунктлари эшикларининг ўлчамларидан ортиқ бўлганда, ускуналарни киритиш учун ўрнатиш тешиклари ёки деворларда дарвозалар билан таъминланиши керак.

Бундай ҳолда, ўрнатиш тешиги ва дарвозаларнинг ўлчамлари энг катта ускуна ёки қувур блокининг габарит ўлчамларидан 0,2 m ва ундан каттароқ бўлиши керак.

210. Ускуналар ва арматураларни ёки жиҳоз блокларининг ажралмас қисмларини кўчириш учун инвентарь кўтариб-ташиш мосламалари кўзда тутилиши керак.

Агар инвентар воситалардан фойдаланишнинг иложи бўлмаса, стационар юк кўтариш ва ташиш мосламалари билан таъминлашга қуйидагича йўл қўйилади:

кўчирилаётган юк массаси 0,1 дан 1,0 t гача бўлса — қўлда монорельслар;

кўтаргичлар ёки илинган якка тўсинли қўл кранлари билан;

кўчирилаётган юк массаси 1,0 дан 2,0 t гача бўлса — илинган якка тўсинли қўл кранлари билан;

кўчирилаётган юк массаси 2,0 t дан ортиқ бўлса — илинган якка тўсинли электр кранлари билан.

Кўчма юк кўтарувчи ва транспорт воситаларидан фойдаланишга йўл қўйилади.

211. Полдан 1,5 дан 2,5 m баландликда жойлашган ускуналар ва арматураларга хизмат кўрсатиш учун, мобил платформалар ёки кўчма жиҳозлар (зинапоялар) билан таъминланган бўлиши керак.

Агар мобил платформалар, шунингдек 2,5 m ва ундан юқори баландликда жойлашган ускуналар ва арматураларга хизмат кўрсатиш учун ўтиш жойларини яратиш имкони бўлмаса, панжара ва доимий зинапояларга эга стационар платформалар билан таъминланиши керак. Платформалар, зинапоялар ва тўсиқларнинг ўлчамлари мазкур ШНҚнинг 166 ва 167-бандлари ҳамда Ўз РСТ 886-98 талабларига мувофиқ олиниши керак.

Стационар майдон сатҳидан юқоридаги ораёпмагача бўлган масофа камида 2 m бўлиши керак.

212. Доимий хизмат кўрсатувчи марказий иситиш пунктида қўлни ювиш учун ўрнатилган жиҳозга эга санузел ва кийим-кечакларни сақлаш учун шкаф бўлиши керак.

213. Иссиқлик тармоқларининг электр истеъмолчиларини электр энергияси билан таъминлаш «Ўздавэнергоназорат» давлат инспекциясининг 2006 йил 23 июндаги 105-сон буйруғи билан тасдиқланган «Электр ускуналарининг тузилиши қоидалари» нинг VII-бўлими (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2006 йил 18 июлдаги 20-15-143/14-сон хати билан техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжат деб топилган) га мувофиқ амалга оширилиши керак.

Иссиқлик тармоқларининг электрдан фойдаланувчи ускуналари электр таъминоти ишончли равишда электр энергияси билан таъминланиши бўйича қуйидаги тоифаларга бўлинади:

I тоифа — насос хоналарида босимни кўтарувчи ва аралаштириш насослари, дюкерлардаги дренаж насослари, бошқарув хоналари;

II тоифа — телебошқарувга (масофадан) эга беркитувчи арматуралар, иситиш пунктларидаги иситиш ва шамоллатиш тизимларининг босимини оширувчи аралаштириш ва циркуляция насослари, иссиқлик тармоқларини тўлдириш учун ўрнатилган аккумулятор бакларини зарядлаш (тўлдириш) ва разрядкалаш (бўшатиш) учун насослар, бўлиниш тугунларидаги тўлдириш насослари, тунеллар ва дюкерларни ёритиш жиҳозлари ва у ерда ўрнатилган асбоб ускуналар;

III тоифа — бошқа электр энергиясидан фойдаланувчилар.

214. Ер остида жойлаштирилган иссиқлик пунктлари ва камералардаги электр иншоотларни бошқариш аппаратуралари шикастланиш натижасида тўкилиши мумкин бўлган сув сатҳидан юқорида жойлаштирилиши лозим. Тўкилган сув сатҳи ҳисоб ишларини бажариш натижасида аниқланади. Ҳисоб натижалари бўлмаган тақдирда ер сатҳидан юқорида жойлаштирилади.

215. Электр энергияси билан ёритиш, электр асбоблари билан жиҳозланган иссиқлик пунктлари, павильонлар, тунеллар, дюкерлар, насослар ўрнатилган хоналар, шунингдек эстакадалар ва алоҳида баланд таянчларнинг майдонларида, электр бошқарувига эга арматуралар, созлагичлар, назорат-ўлчов асбоблари жойлашган жойларда кўзда тутилади.

216. Иссиқлик тармоқларида қуйидагилар кўзда тутилиши керак:

а) қуйидагиларни таъминловчи автоматик тартибга солувчилар ва блокировкалар:

сувли иситиш тармоқларининг сув етказиб бериш ёки қайтариш қувурларида белгиланган сув босимини, бунда сув етказиб бериш қувурида «ўзидан кейин» ва қайтиш қувурида — «ўзигача» доимий босимни ушлаб туриш;

сув босими рухсат этилган босимдан ортиб кетганда сувли иссиқлик тармоқларини гидравлик жиҳатдан мустақил зоналарга бўлиш;

ажратилган зоналарда белгиланган статик босимни таъминлаш учун бўлиниш тугунларида тўлдирувчи мосламаларни улаш.

б) ўлчаш учун зарур беркитувчи арматурага эга ўлчов асбоби жойлаштириладиган мосламалар:

секцияларга ажратувчи зулфинлар олдидаги сув билан таъминлаш (ихтиёрий) ва қайтариш қувурларидаги сувнинг ҳароратини, шунингдек диаметри Dy = 300 mm ёки ундан ортиқ бўлган тармоқланиш қувурларининг қайтиш қувурларида сув йўналиши бўйлаб зулфиннинг олд томонидаги сувнинг ҳароратини ўлчаш учун;

секцияларга ажратувчи зулфинлар ва тартибга солувчи мосламалар олдидаги ҳамда улардан кейинги сув билан таъминлаш ва қайтариш қувурларидаги сув босимини, шунингдек диаметри Dy=300 mm ва ундан ортиқ бўлган тармоқланиш қувурларининг сув билан таъминлаш ва қайтиш қувурларида зулфиндан олдинги сув босимини ўлчаш учун;

диаметри 400 mm ва ундан ортиқ бўлган тармоқланиш тизимининг сув етказиб бериш ва қайтиш қувурларидаги сув сарфини ўлчаш учун;

тармоқланиш қувурларидаги зулфиндан олдидаги буғ босимини ўлчаш учун.

217. Тармоқланган иссиқлик тармоқларида намуна олиш жиҳозлари ва секцияларга ажратувчи зулфиннинг иссиқлик истеъмолчилари томонида қувурлардаги иссиқлик ташувчининг ҳарорати ва босимини ўлчаш учун маҳаллий назорат ўлчов асбобларини ўрнатиш кўзда тутилиши лозим.

218. Сувли иссиқлик тармоқларининг сув юборувчи ва қайтиш қувурларидаги сув босимини оширувчи насослар автоматлаштирилганда қуйидагиларга таъминланиши лозим:

тармоқнинг исталган иш режимида, насосларнинг сув юборувчи ва қайтиш қувурларида белгиланган босимни таъминлаш;

насосларнинг сув чиқиш жойидаги босим пасайганда, насосларнинг сўриш қувуридаги сув босими рухсат этилган босимдан ёки сув юборувчи қувурда белгиланган босимдан ортиб кетганда қайтиш қувурида ўрнатилган заҳира насосини ишга тушириш;

ишлаётган насос ўчганда ёки босимли қувурдаги сув босими тушиб кетганда заҳира насосини автоматик равишда ишга тушириш;

ишчи насос ўчганда, насоснинг босим зулфини автоматик тарзда беркитилиши ва заҳира насоси ишга туширилганда мос келадиган зулфинни автоматик тарзда очилиши;

асосий манбадаги кучланиш тушиб кетганда заҳира манбаини ёқиш;

қувват манбаи бўлимларидан бирида кучланиш йўқолган тақдирда секцияли калитни автоматик ёқиш;

статик режимда ёки ишчи режимда (насос станцияси ўчирилган) иссиқлик тармоғидаги босим рухсат этилган босимдан ортиқ бўлса иссиқлик тармоғини гидравлик боғлиқ бўлмаган зоналарга бўлиш;

тақсимлаш клапанлари тўлиқ ёпилганда, ишлаётган барча тармоқ насосларини ўчириш;

насос станциясининг сўрувчи ёки босимли коллекторлари ва сув юбориш қувурларидаги босим сувни қайраб кетиш босимидан паст бўлганда барча сув ҳайдовчи насосларни кетма-кет ўчириш ва сув ҳайдовчи насосларни ёқиш учун блокировкалаш (АВР).

219. Дренаж насослари йиғилган сувларни автоматик тарзда чиқарилиб юборилишини таъминлаши керак.

220. Аралаштирувчи насос станцияларини автоматлаштириш, олдиндан белгиланган аралаштириш ҳароратининг барқарорлигини ва насослар тўхтатилганда аралаштириш насосларидан кейин иситиш тармоқларини сув ҳароратининг олдиндан белгиланган ҳароратга нисбатан кўтарилишидан ҳимоя қилишни таъминлаши керак.

221. Насос станциялари маҳаллий ёки бошқарув панелида ўрнатиладиган кўрсатувчи ва қайд қилувчи асбоб ускуналар (шу жумладан, сув сарфини ўлчаш) ва бошқарув шчитидаги носозликлар ва ҳолатни кўрсатувчи сигнализация билан таъминланган бўлиши керак.

222. Иссиқ сув таъминоти учун бак аккумуляторлар (шу жумладан зарядлаш ва разрядлаш учун насослар) қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши керак:

а) қуйидагиларни ўлчаш учун назорат-ўлчов асбоблари билан:

сатҳни — қайд этиш мосламаси;

барча сув юбориш ва чиқиш қувурларида босимни кўрсатувчи ўлчов асбоби;

аккумулятор бакидаги сув ҳароратини кўрсатувчи ўлчов асбоби.

б) блокировкалар қуйидагиларни таъминлайди:

сув сатҳи бакни тўлалигини белгиловчи юқориги чегарага етганда аккумулятор бакига сув етказиб беришни тўлиқ тўхтатиш;

сув сатҳи пастки даражага етганда — сув олишни тўхтатиш (разрядловчи насосларни ўчириш).

в) қуйидаги ҳолларда сигнализация билан хабар берилади:

сув сатҳи юқори чегара даражасига етганда (тошиб кетиш трубасига тўлиб сув тушишининг бошланиши);

тўкиш насосларини ўчириш.

223. Бак аккумуляторлар доимий хизмат кўрсатувчи ходимлар бўлган объектларда ўрнатилганда ёруғлик ва овоз чиқарувчи сигнализация навбатчи ходимларнинг хонасида ўрнатилади.

Доимий техник ходимларсиз ишлайдиган объектларда носозлик сигнали диспетчерлик пунктига юборилади. Хизмат ходимларини чақириш сабаби маҳаллий даражада қайд этилади.

224. Иссиқлик пунктлари иссиқлик ташувчининг параметрларини ўлчаш ва узатилаётган иссиқлик миқдорини ҳисобга олиш учун бошқарув шчитида ёки жойида ўрнатиладиган автоматлаштириш мосламалари, иссиқлик назорати ва тартибга солиш қурилмалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

225. Автоматлаштириш ва назорат воситалари доимий техник ходимларсиз (иш вақтининг 50 фоиздан ортиқ бўлмаган вақтида ходимлар иштирокисиз) иссиқлик пунктларининг ишлашини таъминлаши керак.

226. Иссиқлик пунктларини автоматлаштириш натижасида қуйидагилар таъминланиши лозим:

иситиш тизимида иссиқлик сарфини тартибга солиш ва истеъмолчида тармоқ сувининг максимал истеъмолини чеклаш;

иссиқ сув таъминоти тизимида белгиланган сув ҳароратини таъминлаш;

иссиқлик истеъмоли тизимларида уларнинг мустақил уланиши билан статик босимни ушлаб туриш;

қайтиб келадиган қувур линиясидаги босимни ёки иссиқлик тармоқларининг етказиб бериш ва қайтариш қувурларида сувнинг керакли босимини ўрнатиш;

рухсат этилган чегара параметрларидан ошиб кетиш хавфи туғилганда, иссиқлик истеъмоли тизимларини юқори босим ёки сув ҳароратидан ҳимоя қилиш;

ишчи насос ўчирилганда заҳира насосини ёқиш;

бак аккумуляторда сувнинг белгиланган юқори сатҳига эришилганда сув беришни тўхтатиш ва пастки сатҳдан тушиб кетганда эса сув олишни тўхтатиш;

иситиш тизимини бўшашидан ҳимоя қилиш.

227. Ҳудуд жиҳатдан иншоотлари алоҳида-алоҳида бўлган корхоналарда диспетчерлик бошқаруви ташкил этилади.

228. Диспетчерлик бошқаруви бутун шаҳар учун иссиқлик тармоқларининг келажакдаги ривожланишини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилиши керак. Асосланган ҳолларда — иссиқлик таъминоти тизимини ривожлантиришни ҳисобга олган ҳолда шаҳарнинг бир қисми учун ишлаб чиқаришга йўл қўйилади.

229. Иссиқлик тармоқлари учун, одатда, битта марказий диспетчерлик пункти бўлган бир босқичли диспетчерлик бошқаруви тузилмаси назарда тутилади. Йирик иссиқлик таъминоти тизимлари (аҳолиси 1 миллион кишидан ортиқ бўлган шаҳарларда) ёки таркибий тузилмаси мураккаб бўлган тизим учун шаҳарнинг марказий диспетчерлик маркази билан туман диспетчерлик марказларига эга бўлган икки босқичли диспетчерлик бошқаруви тузилмаси назарда тутилиши керак.

Иссиқлик қуввати 100 МW дан кам бўлган иссиқлик тармоқларининг диспетчерлик бошқаруви шаҳар ёки туманнинг ягона диспетчерлик хизмати таркибига киради.

230. Иссиқлик тармоғи корхоналарининг янги қурилган бошқарув хоналари таъмирлаш ва эксплуатация базасининг биноларида жойлаштирилади.

231. Техник-иқтисодий жиҳатдан асосланганда шаҳарларнинг иссиқлик тармоқлари учун технологик жараёнлари бошқарувининг автоматлаштирилган тизимлари қўлланилиши мумкин.

232. Телемеханизациялашнинг техник воситаларидан фойдаланиш диспетчерлик назоратининг вазифалари билан белгиланади ҳамда лойиҳалашга бўлган техник топшириққа мувофиқ бошқариш, сигнал бериш, назорат қилиш ва автоматлаштиришнинг техник воситаларидан фойдаланган ҳолда бир мажмуада ишлаб чиқилади.

233. Телемеханизация тизимлари насос станцияларини техник ходимлар иштирокисиз барқарор ишлашини таъминлаши керак.

234. Насос ва марказий иссиқлик пунктлари учун қуйидаги телемеханика қурилмалари кўзда тутилади:

жиҳозларнинг носозлиги тўғрисида ёки назорат қилинаётган параметрларнинг белгиланган қийматининг бузилиши (умумлаштирилган сигнал) ҳақида масофавий сигнализация (телесигнал);

электрузатмали арматурага эга насосларни масофадан туриб ишга тушириш ва тўхтатиш;

электрузатмали арматурага эга арматураларни, насосларни ва насосхонани электр кучланиш билан таъминловчи коммутацион аппаратларнинг ҳолати ҳақида масофавий сигнализация (телесигнал);

иссиқлик ташувчи босими, ҳарорати ва сарфининг телеметрияси (ўлчови);

электр двигателларда — статор токи телеметрияси;

байпас қувурларидаги телебошқариладиган (масофадан бошқариладиган) зулфинлар электрузатмали арматурага эга бўлиши керак. Бошқарув схемаларида, асосий ва байпас (унинг айланиб ўтиш) қувурларидаги зулфиннинг электр моторларини блокировка қилиш лозим.

Иссиқлик тармоқларининг тақсимлаш марказларида, зарурат бўлганда қуйидагилар таъминланади:

иссиқлик ташувчини етказиб бериш ва қайтиш қувурларидаги иссиқлик ташувчининг босими, тармоқланган қувурларни қайтиш қувурларидаги иссиқлик ташувчининг ҳароратини масофадан туриб ўлчаш;

оператив аҳамиятга эга бўлган беркитиш зулфинлари ва тартибга солувчи клапанларни масофадан туриб бошқариш.

235. Иссиқлик тармоқларининг иссиқлик манбаларидан чиқишида қуйидагилар назарда тутилиши керак:

тармоқ сувини етказиб бериш ва қайтариш қувурларида, шунингдек буғ ва конденсат қувурларидаги иссиқлик ташувчининг босими, ҳарорати сарфи ва тизимни тўлдирувчи сув миқдорини масофадан туриб ўлчаш (телеметрия);

тизимни тўлдирувчи сув миқдорини, етказиб бериш ва қайтариш қувурлари орасидаги босимлар фарқини чегара қийматлари ҳақида фавқулодда огоҳлантириш телесигналлари.

236. Телемеханика ускуналари, телеахборот датчиклари фавқулодда вазиятларда сув ва буғнинг ушбу ускуналарга таъсири бартараф этилган, электр техник қурилмаларига эга хоналар билан бирлаштирилган ҳолда, махсус хоналарда жойлаштирилиши керак.

237. Сенсорларни танлаш сигнални бошқарув хонасига ва бошқариладиган объектнинг бошқарув панелига бир вақтнинг ўзида узатиш асосида амалга оширилиши керак.

238. Диспетчерлик пунктлари оператив (диспетчерлик) телефон алоқаси билан таъминланган бўлиши керак.

Иссиқлик тармоқларидаги ходимлар билан тезкор алоқа, одатда, уяли телефон тармоғи ёки кабелларда ётқизилган телефон алоқа каналлари орқали амалга оширилади. Бунда шаҳар телефон тармоқларини энергия тизимларининг алоқа каналларидан фойдаланиш мумкин. Умумий кабелда алоқа ва телемеханика каналларининг максимал комбинациясини таъминлаш керак.

Иссиқлик тармоқларидаги назоратчи ходимлар ва базанинг эксплуатацион ходимлари ўртасида алоқа тармоқларига техник хизмат кўрсатувчи транспорт воситасида ўрнатилган радиотелефон станцияси ёки уяли телефон тармоғи орқали ташкил этилиши керак.

Иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилиш базасида АТС ўрнатилиши мумкин.

239. Сейсмик фаоллиги 7 ва ундан ортиқ балга эга ҳудудларда, шунингдек чўкадиган, шўрхок, кўпчиган, чўкиндили ва уюрма грунтларга эга бўлган ҳудудларда иссиқлик тармоқлари ва иншоотларни лойиҳалашда ушбу бобнинг талабларига риоя қилиниши керак.

240. Иссиқлик тармоқларини ўтказиш йўналишини танлашда ер ости қазилган ва беқарор ва чўкма тупроқлари бўлган майдонлардан ўтказишни олдини олиш ёки ер юзасининг энг кам кутилган деформациясига эга бўлган ва чўкма, шўрҳок, кўпчиган, балчиқли ва уюрма тупроқлар қатламларнинг умумий қалинлиги бўйича ўтказиш шароити бўлган жойлардан тармоқларни ўтказишни назарда тутиш лозим.