Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Кенгаши шаҳарсозликда ногиронлиги бўлган шахсларнинг эҳтиёжларини таъминлаш ҳамда барча ижтимоий инфратузилма объектларини улардан монеликсиз фойдаланиш учун мослаштириш ҳолати бўйича Тошкент шаҳрида ўтказилган ўрганиш натижаларини муҳокама қилиб, бу борада муайян ишлар амалга оширилганлигини қайд этади.

2017 — 2022 йилларда Ўзбекистон Республикасида аҳолининг барча қатламларига, шу жумладан ногиронлиги бўлган шахслар учун инклюзив жамият барпо этиш бўйича режали ишлар рўёбга чиқарилган.

Соҳани тартибга солиш мақсадида 2017 йил 1 декабрда Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ногиронлиги бўлган шахсларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-5270-сонли Фармони, 2020 йил 15 октябрда «Ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқлари тўғрисида»ги Қонун қабул қилинган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 21 декабрдаги ПҚ-57-сонли қарори билан Ногиронлиги бўлган шахслар ишлари бўйича идоралараро кенгаш таркиби тасдиқланган. Бундан ташқари, 2021 йилда Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенция ратификация қилиниб, Ўзбекистон томонидан ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича халқаро мажбуриятлар тасдиқланган.

Кўрилаётган чораларга қарамасдан, ногиронлиги бўлган шахсларга инклюзив шароитлар яратиш масаласида ҳудудларда, хусусан Тошкент шаҳрида қатор муаммолар сақланиб қолмоқда.

Биринчидан, янги қурилган ер ости транспортидан қулай фойдаланиш учун тўлиқ шароитлар яратилмаган. Ушбу метро бекатларининг аксарияти пандуслар билан жиҳозланмаган, бу эса шаҳарсозлик меъёрлари талабларига жавоб бермайди.

Метронинг эски йўналиши бекатларида кўзи ожиз шахслар учун тактил қопламалар мавжуд эмас.

Янги вагонларни инобатга олмаганда метрополитен поездларида кар-соқовлик нуқсони бўлган инсонлар учун маълумот берувчи электрон таблолар мавжуд эмас.

«Чилонзор» метро бекатидаги ҳожатхонани лойиҳалаштиришда ногиронлиги бўлган шахсларнинг эркин фойдаланиш имкониятлари инобатга олинмаган. Жумладан, ҳожатхоналардаги остонанинг баландлиги, эшиклар торлиги (70 см), ушлагичларнинг мавжуд эмаслиги, қўл ювиш раковиналарининг баландлиги аравачалар ёрдамида ҳаракатланадиган ногиронлиги бўлган шахслар учун улардан фойдаланиш имконини бермаяпти.

Иккинчидан, ногиронлиги бўлган шахслар томонидан шаҳар ер усти транспортидан мустақил фойдаланиш имконияти тўлиқ яратилмаган. Айниқса, аравачалар ёрдамида ҳаракатланадиган ногиронлиги бўлган шахслар, кўзи ожизлар ва кар-соқовлик нуқсони бўлган инсонларнинг эркин ҳаракатланиши учун жамоат транспортининг мослашмаганлиги, хусусан автобус салонларида электрон ахборот таблоларининг, эшитиш мосламалари ва бошқа ёрдамчи воситаларнинг мавжуд эмаслиги мураккабликлар келтириб чиқармоқда.

Ўзбекистон ногиронлар уюшмаси томонидан ўтказилган сўровномага асосан ногиронлиги бўлган шахсларнинг 93 фоизи ер усти жамоат транспортини тўсиқсизлик нуқтаи назаридан қониқарсиз, деб баҳолаган.

Учинчидан, йўл бўйи инфратузилма объектларида (ер ости ва ер усти ўтиш йўллари) қатор камчиликлар мавжуд.

Хусусан, айрим ер усти ўтиш йўлларида (Себзор ва А. Қодирий кўчаларининг кесишмасида) лойиҳалаштириш жараёнида лифтлар кўзда тутилган бўлса-да, амалда мавжуд эмас. Шунингдек, мазкур жойда эскалаторлар ҳам ишламайди.

Айрим ер ости ўтиш йўллари ностандарт пандуслар билан жиҳозланган бўлиб, ногиронлик аравачалари ғилдираклари мазкур пандусларга сиғмайди, бу эса ҳаракатланиш имконини бермайди.

Тўртинчидан, жамоат жойларида ногиронлиги бўлган шахслар учун зарур эшитиш ва кўриш маълумотлари, шу жумладан рельеф нуқтали Брайль шрифтида тайёрланган кўрсаткич ва белгилар мавжуд эмас.

Пиёдалар йўлакчаларида техник мосламалар, яъни кўзи ожиз шахслар учун овозли ишора билан жиҳозланган светофор мавжуд эмаслиги сезиларли тўсиқлардан бири бўлиб, бу ногиронлиги бўлган шахсларнинг нафақат фаол ва мустақил ҳаракатланиш имкониятини тўсмоқда, балки йўл ҳаракати вақтида уларнинг ҳаётини хавф остига қўймоқда.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, ногиронлиги бўлган шахсларнинг эҳтиёжларини таъминлаш ҳамда барча ижтимоий инфратузилма объектларидан монеликсиз фойдаланишини таъминлаш мақсадида, шунингдек, «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тўғрисида»ги Конституциявий Қонуннинг 16-моддасига, «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Регламенти тўғрисида»ги Қонуннинг 6-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Кенгаши қарор қилади:

1. Тошкент шаҳрида ногиронлиги бўлган шахсларнинг эркин ҳаракатланиши учун етарли шарт-шароитлар яратилмаганлиги қайд этилсин.

2. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Фан, таълим ва соғлиқни сақлаш масалалари қўмитаси раиси О. Иминовнинг шаҳарсозликда ногиронлиги бўлган шахсларнинг эҳтиёжларини таъминлаш ҳамда барча ижтимоий инфратузилма объектларини улардан монеликсиз фойдаланиши учун мослаштириш ҳолати бўйича ўтказилган ўрганиш натижалари тўғрисидаги ахбороти маълумот учун қабул қилинсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлиги Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари билан биргаликда:

2022 йил 1 декабрга қадар соҳанинг малакали мутахассислари ҳамда Ўзбекистон ногиронлар жамияти, Ўзбекистон ногиронлар ассоциацияси, Ўзбекистон карлар жамияти ҳамда Ўзбекистон кўзи ожизлар жамиятининг вакилларидан иборат ишчи гуруҳ тузган ҳолда ҳар бир туман (шаҳар)ларда фойдаланишга топширилган ижтимоий инфратузилма объектларида ногиронлиги бўлган шахсларнинг эркин ҳаракатланиши ҳамда фойдаланиши учун қулай шароитлар яратилганлиги юзасидан мониторинг ўтказсин;

2022 йил 15 декабрга қадар ўтказилган мониторинг натижаларига кўра 2023 йилда ижтимоий инфратузилма объектларида ногиронлиги бўлган шахсларнинг эркин ҳаракатланиши ҳамда фойдаланиши учун қулай шароитлар яратишга қаратилган ҳудудий чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;

2023 йил 1 январга қадар ижтимоий инфратузилма бино ва иншоотларининг лойиҳалаштирилиши ҳамда қурилишида қабул қилинган меъёрларни Ўзбекистон Республикасида ногиронлиги бўлган шахсларга тўсиқсиз муҳит яратиш бўйича белгиланган вазифалар талабларига мувофиқ қайта кўриб чиқсин.

4. Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари билан биргаликда 2023 йил 1 январга қадар қуйидагиларни назарда тутувчи Вазирлар Маҳкамасининг тегишли ҳужжати лойиҳасини ишлаб чиқсин:

ногиронлиги бўлган шахсларнинг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда эскирган автобус саройини 2023 — 2025 йилларда босқичма-босқич тўлиқ янгилаш юзасидан;

ногиронлиги бўлган шахсларнинг жамоат транспортларида, шу жумладан шаҳарлараро поездлар вагонларида тўсиқсиз ҳаракатланишини таъминловчи ёрдамчи воситалар билан 2023 — 2025 йилларда босқичма-босқич жиҳозлаш юзасидан.

5. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги:

Қурилиш вазирлиги билан биргаликда «Ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқлари тўғрисида»ги Қонуннинг 23-моддаси талабларидан келиб чиққан ҳолда ижтимоий-маиший ва маданий мақсадларга мўлжалланган қурилиш объектларини ҳамда реконструкция қилинаётган объектларни фойдаланишга қабул қилишда жамоат бирлашмалари вакилларининг давлат қабул комиссияси таркибига ногиронлиги бўлган шахсларнинг киритилганлигини ўргансин;

Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан биргаликда хорижий давлатлар тажрибасидан келиб чиқиб, аҳолининг ижтимоий эҳтиёжманд тоифалари рўйхатини таҳлил қилсин ҳамда ногиронлиги бўлган шахсларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтиришга қаратилган таклифлар ишлаб чиқсин;

Молия вазирлиги билан биргаликда ногиронлиги бўлган шахсларнинг эҳтиёжларини қондириш учун қурилиш материаллари ва реабилитация воситаларини ишлаб чиқарувчи ташкилотларга имтиёзлар белгилаш масаласини ўрганиб, Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритсин;

қонунчиликда ижтимоий муҳофазага муҳтож тоифадан ногиронлиги бўлган шахсларни ажратиш масаласини илғор хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда ўрганиб чиқсин;

амалга оширилган ишлар юзасидан икки ой муддатда Олий Мажлис Сенатига ахборот тақдим этсин.

6. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари 2022 йил 1 декабрга қадар:

ижтимоий ва транспорт инфратузилмаларини такомиллаштириш бўйича ҳамкорликни йўлга қўйиш юзасидан Ўзбекистон ногиронлар жамияти, Ўзбекистон ногиронлар ассоциацияси, Ўзбекистон карлар жамияти ҳамда Ўзбекистон кўзи ожизлар жамиятининг вакилларидан иборат жамоатчилик кенгашларини ташкил этсин;

Ўзбекистон ногиронлар жамияти, Ўзбекистон ногиронлар ассоциацияси, Ўзбекистон карлар жамияти ҳамда Ўзбекистон кўзи ожизлар жамиятининг вакилларини янги қуриладиган ва реконструкция қилинадиган ижтимоий инфратузилма объектларини лойиҳалаш ва қуриш жараёнини назорат қилиш, қурилиш меъёрлари ҳамда қоидаларига мувофиқ қабул қилиш бўйича давлат комиссиялари таркибига киритсин;

ҳудудий тиббий-ижтимоий эксперт комиссияларини белгиланган талабларга жавоб берадиган, имконияти чекланган фуқаролар ташрифи учун қулай бўлган бинолар ва хоналарда беғараз асосда жойлаштириш чораларини кўрсин;

Адлия вазирлиги билан биргаликда ногиронлиги бўлган шахслар вакилларидан иборат тегишли жамоат ташкилотларини ташкил этишга кўмаклашиш чораларини кўрсин.

7. Ўзбекистон Республикаси Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги Миллий телерадиокомпания ва Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги билан биргаликда ижтимоий ва транспорт инфратузилмаси объектларини ногиронлиги бўлган шахслар эҳтиёжини инобатга олган ҳолда қуриш ва реконструкция қилиш бўйича олиб борилаётган ишларни ёритишга қаратилган туркум ахборот маълумотларини (брифинг, репортаж, телекўрсатув, мақолалар ва б.) тайёрлаб эфирга узатиб борсин.

8. Молия вазирлиги Бандлик ва меҳнатни муҳофаза қилиш ва Адлия вазирликлари билан биргаликда 2022 йил 1 декабрга қадар ногиронлиги бўлган шахслар томонидан ташкил этилган тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлаш ва доимий иш билан таъминлаш мақсадида уларнинг давлат харидлари орқали маълум йўналишлардаги лотларнинг аниқ бир қисмида устуворлик ҳуқуқи асосида иштирок этиши юзасидан асослантирилган таклифлар ишлаб чиқсин. Бунда ногиронлиги бўлган шахслар томонидан ташкил этилаётган тадбиркорлик субъектларининг ихтисослашувига алоҳида эътибор қаратсин.

9. Ногиронлиги бўлган шахслар ишлари бўйича идоралараро кенгаш 2023 йил 10 январга қадар ушбу Қарорда белгиланган топшириқлар ижроси юзасидан Олий Мажлис Сенати Кенгашига ахборот киритсин.

10. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Фан, таълим ва соғлиқни сақлаш масалалари қўмитаси раиси О. Иминов мазкур Қарорда назарда тутилган масалалар юзасидан амалга оширилган ишлар бўйича 2023 йил 1 февралга қадар Сенат Кенгашида кўриб чиқиш учун ахборот киритсин.

11. Ушбу Қарор ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Раисининг биринчи ўринбосари С. Сафоев зиммасига юклансин.