09.10.2020 йилдаги 638-сон
электр узатиш ҳаво линияси — очиқ ҳавода жойлашган, изолятор ва арматуралар ёрдамида таянчларга ёки муҳандислик иншоотлари (кўприклар, кўприк йўллари ва ҳоказолар) кронштейнларига ҳамда устунларига маҳкамланган симлар орқали электр энергиясини узатиш учун тузилма. Электр узатиш ҳаво линиясининг бошланиши ва охири деб линия порталлари ёки ТҚ, шошобчалар учун эса — шохобчага ажралган ердаги таянч ва линия порталлари ёки тақсимловчи қурилмага кирувчи қисми қабул қилинади. Бунда ҲЛ томонида линия порталларига ўрнатилган тортувчи изоляцияловчи осмалар ҳамда ҲЛ симларида маҳкамланган барча қисқичлар, ҲЛга қарашлидир. Линия порталлари, подстанция томонидан тортувчи изоляцияловчи осмалари билан ушбу порталлардаги ҳалқа, ҲЛ симларидан ҳар хил ускуналарга (ўчириш-ёқиш аппаратларига, разрядлагичларга, алоқа конденсаторларига ва ҳоказоларга) тушган симлар ҳамда юқори частотали тўсгичлар ҳаво электр узатиш линиясига кирмайди;
14. Кучланиш остида бўлган электр қурилмаларининг тўсиқсиз ток ўтказувчи қисмларига ушбу Қоидаларга 2-иловада кўрсатилгандан кам масофага одамларнинг, юк кўтарувчи машиналар ва механизмларнинг яқинлашиши тақиқланади.
ҲЛни кўриб чиқиш ушбу Қоидаларнинг 367 ва 368-бандлари талабларига мувофиқ амалга оширилади.
17. 1000 В дан юқори кучланишли электр қурилмаларини кўриб чиқишда ток ўтказувчи қисмларга ушбу Қоидаларга 2-иловада кўрсатилгандан кам масофага яқинлашишга қарши қўйиладиган тўсиқлар билан жиҳозланмаган хона ва камераларга кириш тақиқланади. Тўсиқларнинг эшигини очиш ва тўсиқлар орқасига ўтиш тақиқланади. Тўсиқлар электр қурилмаларининг тузилиши талабларига мувофиқ ўрнатилади.
27. Ишлаб турган электр қурилмаларида бажариладиган ишлар ушбу Қоидаларга 3-иловада келтирилган наряд-ижозат шакли бўйича олиб борилиши лозим.
32. Агар электр қурилмаларида эгилиб ишлаётган шахс қаддини ростлаганда электр қурилмасининг ток ўтказувчи қисмларигача масофа ушбу Қоидаларга 2-иловада кўрсатилган масофадан кам бўладиган бўлса, бундай ҳолатда ишлаш тақиқланади. Электр станция ва подстанцияларнинг 6 — 110 кВ кучланишли электр қурилмаларида тўсиқсиз ток ўтказувчи қисмларида орқа ёки икки ён томонда жойлашган ҳолатда иш бажариш тақиқланади.
Ишга қўйувчилар навбатчилар ёки тезкор-таъмирлаш ходимларидан тайинланиши лозим. Ушбу Қоидаларнинг 57-бандида қайд этилган шартлар бажарилганда ҲЛ да ишга қўйиш бундан мустасно. 1000 В дан юқори кучланишли электр қурилмаларида ишга қўйувчи IV гуруҳга мансуб, 1000 В гача кучланишли электр қурилмаларда эса ишга қўйувчи III гуруҳга мансуб бўлиши шарт.
Барча электр қурилмаларида фармойиш бўйича иш бажарилаётганда, ушбу Қоидаларнинг 67, 199 ва 400-бандларида кўрсатилганидан ташқари, иш бажарувчи III гуруҳга мансуб бўлиши мумкин.
57. Жавобгар шахсларга ўриндошлик асосида ушбу Қоидаларга 4-иловада келтирилган вазифаларнинг бирини бажаришларига ижозат берилади.
67. Ушбу Қоидаларнинг 66-бандида келтирилган ишларни бажаришда ишлаётганларнинг сони назорат қилувчи ходим билан биргаликда 3 кишидан ортмаслиги шарт.
Ушбу Қоидаларнинг 66-бандида қайд этилган ишларни бажариш учун 1 соатдан кўп вақт ёки 3 кишидан ортиқ одам талаб этилса, у ҳолда ушбу иш наряд бўйича бажарилиши шарт.
Ушбу Қоидаларда назарда тутилган ҳолларда (120 — 124, 127, 487, 525-бандларига қаралсин) ишларни фармойиш бўйича бир киши бажаришига рухсат этилади.
Бригада таркибини ўзгартиришда ушбу Қоидаларнинг 68-банди талаблари бузилишига йўл қўйилмаслиги шарт. Иш бажарувчи бригада таркибига қўшилган янги ишчиларга йўл-йўриқ бериши шарт.
Фармойиш бўйича ишга қўйиш тезкор журналда ёки ушбу Қоидаларга 5-иловада келтирилган нарядлар ва фармойишлар бўйича ишларни қайд этиш журналида расмийлаштирилади.
90. Бригадани бошқа иш жойига ўтказиш ушбу Қоидаларга 3-иловада келтирилган наряднинг 3-жадвалида расмийлаштирилади. Навбатчи ёки тезкор таъмирловчи ходимлардан бўлган ишга қўйувчи амалга ошираётган ўтказишни наряднинг ҳар иккала нусхасида расмийлаштиради.
97. Ишни бажарувчи (кузатувчи) ишлар тўлиқ тугагани ва ушбу Қоидаларинг 96-банди талаблари бажарилгани тўғрисида ишга қўйувчига, у йўқ бўлган ҳолда иш жойларини тайёрлашга ва ишга қўйишга ижозат берган шахсга хабар бериши шарт.
1000 В дан юқори кучланишли электр қурилмаларидаги ускуналарни ўчириб бажариладиган ишларда, электр қурилмаларининг барча ток ўтказувчи қисмларидан ушбу Қоидаларнинг 106-бандига мувофиқ кучланиш олинган ҳолатлар, оддий ва кўринарли схемали электр қурилмалари, электр двигателлари ва улар уланган ЁТҚдаги ишлардан ташқари;
111. Ушбу Қоидаларнинг 106, 107, 109, 110-бандларига мувофиқ ишларни бажаришда ҳамма иш жойлари ишга қўйишдан олдин тайёрланган бўлиши шарт. Наряд бўйича ишлар тўлиқ тугатилмагунча бирор-бир уланишни улашга тайёрлаш, жумладан, электр двигателни синаб кўриш тақиқланади.
129. Нарядда таъмирланаётган линияни кесиб ўтган ҲЛдан қайси бирларини ўчириш ва ерга улаш талаб қилиниши (ерга улагичларни иш жойлари яқинига ҳамда ушбу Қоидаларнинг 168-бандига мувофиқ ўрнатиш билан) кўрсатилиши шарт. Худди шундай кўрсатма, агар иш шароитлари бўйича таъмирланаётган ҲЛ яқинидан ўтган ҲЛни ўчириш талаб қилинадиган бўлса, нарядга киритилиши шарт. Бунда таъмирланаётган ҲЛни кесиб ўтаётган ёки яқинидан ўтган ҲЛни ерга улаш ишга қўйишдан олдин бажарилиши шарт. Улардан ерга улагичларни ишлар тўлиқ тугатилмагунча олиб ташлаш тақиқланади.
одамлар, юк кўтариш машиналари ва механизмларни ушбу Қоидаларга 2-иловада қайд этилганидан кам масофага яқинлашиши мумкин бўлган, тўсилмаган ток ўтказувчи қисмлар.
Ўчирилган ҲЛда ишлашда ушбу ҲЛнинг айрим элементлари кучланиш остида бўлган бошқа ҲЛнинг ток ўтказувчи қисмларига ушбу Қоидаларга 2-илованинг 1-жадвали учинчи устунида қайд этилганидан кам масофагача яқинлашиш имконияти бўлса, бу линия ҳам ўчирилиши шарт. Таъмирланаётган ҲЛ билан бирга осилган АҲЛ ҳам ўчирилиши шарт.
Кучланишни олмасдан қўйиладиган вақтинчалик тўсиқлардан ток ўтказувчи қисмларгача бўлган масофа ушбу Қоидаларга 2-иловада кўрсатилган масофадан кам бўлмаслиги шарт. 6 — 10 кВ кучланишли электр қурилмаларида, зарур бўлганда, бу масофа 0,35 м гача камайтирилиши мумкин.
169. Ушбу Қоидаларнинг 168-бандида келтирилган ерга улагичларга қўшимча равишда ҳар бир бригаданинг иш жойида барча фазаларнинг симлари, зарур бўлганда трослар ҳам ерга уланиши шарт.
194. Ушбу боб ва IX бобнинг талаблари синхрон компенсаторларга ҳам тегишлидир.
275. Ер қазиш шароитлари ушбу Қоидаларнинг 274-бандида келтирилганидан фарқ қилса, котлованлар ва зовурларни қазиш вертикал деворларни тиргович билан мустаҳкамлаб ёки қияликни сақлаган ҳолда бажарилиши зарур.
340. Ушбу Қоидаларнинг XIV боби, 3-§ининг ушбу ва кейинги бандларининг талаблари тросларга ҳам тааллуқлидр.
Оқим узунлиги ушбу Қоидаларга 8-иловада кўрсатилгандан кам бўлмаслиги шарт.
419. Иш раҳбари ушбу Қоидаларнинг 125-бандига мувофиқ ва қуйидаги ишларда тайинланиши зарур:
421. ДТБВда фармойиш бўйича ушбу Қоидаларнинг 117 — 124, 126, 127-бандларида кўрсатилган талаблар билан бирга қуйидаги ишлар бажарилиши мумкин:
441. НКПдаги кабельда бригадани ишга қўйиш ушбу Қоидаларнинг 440-бандидаги тадбирлар бажарилгандан кейин иш раҳбари томонидан амалга оширилади.
468. Антеннани кўтариш ва тушириш жараёнида икки таянч оралиғи ўртасида трассадан четда туриб бир ходим антенна симини кучланиш остидаги ҲЛ симига ушбу Қоидаларнинг 466-бандида кўрсатилган масофадан кам масофага яқинлашмаслигини назорат қилиб туриши зарур. Антеннанинг сими остида туриш тақиқланади.
493. ОТҚ бўйлаб ва ҲЛнинг муҳофаза зонасида автомобиллар, юк кўтариш машиналари ва механизмларнинг ҳaракатига ушбу Қоидаларнинг 491-бандида эслатилган шахсларнинг бири ёки V гуруҳга мансуб маъмурий-техник ходим назорати остида рухсат берилади. ОТҚ бўйлаб автомобиллар, юк кўтариш машиналари ва механизмларининг ҳаpaкaтига навбатчининг ёки IV гуруҳга мансуб тезкор таъмирловчи ходимлардан тайинланган ишга қўйувчининг назорати остида ҳам ижозат берилади.
547. Кўп занжирли ҲЛда эксплуатация қилувчи корхона томонидан тайинланган ишга қўйувчи иш жойини тайёрлашда ушбу Қоидаларнинг 354-бандига асосан байроқчаларни ерга улагичлар ўрнатилган таянчларга ўрнатиши шарт. Байроқчалар ерга улагичлар билан бирга олиниши зарур.
Олдинги таҳрирга қаранг.
(554-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 4 апрелдаги 153-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.04.2022 й., 09/22/153/0266-сон)

Т/р

Ходимларнинг тоифаси

Хизмат кўрсатиладиган ёки шунга ўхшаш электр қурилмаларида гуруҳни олиш учун зарур бўлган энг кам меҳнат стажи

I

II

III

IV

V

1.

Электр қурилмаларида ишлашга жалб қилинган электротехник бўлмаган ходимлар (қурувчи ишчилар, фаррошлар, ҳайдовчилар, юк кўтариш машиналари ва механизмларининг машинистлари ва бошқалар)

Белгиланмайди

2 ой

12 ой

-

-

2.

Маъмурий-техник, навбатчи, тезкор таъмирловчи ҳамда таъмирлаш ходимлари

маълумоти даражаси бўлмаганлар

Белгиланмайди

1 ой

олдинги гуруҳда

2 ой

олдинги гуруҳда

6 ой

олдинги гуруҳда

24 ой

ўрта маълумот эга бўлганлар

Белгиланмайди

1 ой

олдинги гуруҳда

2 ой

олдинги гуруҳда

3 ой

олдинги гуруҳда

12 ой

олий маълумотга эга бўлганлар

Белгиланмайди

Белгиланмайди

олдинги гуруҳда

2 ой

олдинги гуруҳда

3 ой

олдинги гуруҳда

6 ой

3.

Амалиётчилар

ўрта махсус таълим муассасаси амалиётчилари

Белгиланмайди

1 ой

олдинги гуруҳда

6 ой

-

-

олий таълим муассасаси амалиётчилари

Белгиланмайди

1 ой

олдинги гуруҳда

3 ой

-

-

Наряд-ижозат шакли ва уни тўлдириш бўйича кўрсатмалар

Ташкилот ___________________________________________________
Бўлим _____________________________________________________

Наряд-ижозат № _________

Иш раҳбарига_______________________ ишга кўювчига______________________
Иш бажарувчига ___________________ кузатувчига__________________________
Бригада аъзолари билан ___________________________________________________
Топширилади____________________________________________________________
Иш бошлансин: сана ___________________ вақти_________________
Иш тугатилсин: сана___________________ вақти _________________

1-жадвал

Иш жойларини тайёрлаш бўйича чора-тадбирлар

Ўчириш ишларини бажариш ва ерга улагичларни ўрнатиш лозим бўлган электр қурилмаларининг номи

Нима ўчирилиши ва қаерларга ерга улагич ўрнатилиши керак

1

2

Алоҳида кўрсатмалар _________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________
Нарядни берди: сана _______________ вақти _______________
Имзо ____________ фамилияси__________________________________
Наряд муддати : сана___________ вақти_______________ гача узайтирилди.
Имзо ____________ фамилияси__________________________________
сана _______________ вақти______________________________________
1-жадвалда иккиламчи занжирларда, релели ҳимоя, автоматика, телемеханика, алоқа тузилмаларидаги ўчиришларни кўpcaтиш талаб қилинмайди.
14. ҲЛда иш бажарилганда 1-жадвалда қуйидагилар кўрсатилади:
15. 1-жадвалга бевосита иш жойини тайёрлаш учун керак бўлган коммутация аппаратлари билан бажариладиган операциялар киритилиши шарт. Иш жойини тайёрлаш жараёнида схемага ўзгартиришлар киритиш билан боғлиқ бўлган алмашлаб улагичлар (ТҚларда бир уланмани ўчириб, бошқа шиналар тизмасига ўтказиш, тармоқ участкасини бир манбадан иккинчи манбага ўтказиш ва ҳоказолар) жадвалга ёзилмайди.
16. Тезкор таъмирловчи ходимлардан тайинланган ишга қўйувчига наряд бериш пайтида олдиндан тайёрланган иш жойига ижозат бериш топширилган ҳолларда 1-жадвалнинг 2-устунида наряд берувчи иш жойини тайёрлаш учун зарур бўлган ўчирилиши ва ерга уланиши керак бўлган операцияларни ёзиб, ушбу операциялардан қайсилари бажарилгани кўрсатилади.
Иш жойини тайёрлаш талаб қилинмайдиган ишларда 1-жадвал устунларига «Талаб қилинмайди» деб ёзиб қуйилади.
19. 2-жадвал иш жойини тайёрлашга ижозат берилганда ва биринчи бор ишга қўйишда тўлдирилади.
Агар иш жойларини тайёрлашга ва ишлашга ижозат ҳар хил вaқтдa сўраладиган бўлса, 2-жадвалнинг икки қатори: биринчи қатори иш жойини тайёрлашга рухсат учун тўлдирилади, иккинчиси эса ишлашга ижозат учун.
21. 3-жадвалда ҳар кунги ишга қўйиш ва уни тугатиш, шу жумладан, бригадани бир иш жойидан иккинчи иш жойига ўтказишда ишга қўйиш ҳамда бригада аъзоларига иш жойида йўл-йўриқ берилганлиги расмийлаштирилади.
22. 4-жадвалда автомобиль ҳайдовчиси ёки механизм машинистини ва кранчини бригада таркибига киритиш ёки ундан чиқаришда қўшимча равишда яна унга бириктирилган автомобиль, механизм ва ўзи юрар краннинг тури ҳам кўрсатилиши керак. 4-устунга бригада таркибини ўзгартиришга рухсат берган хизматчи имзо чекади. Агар рухсат телефон ёки радиоалоқа орқали берилса, иш бажарувчи 4-устунда шу ходим фамилиясини кўрсатиши зарур.

Нарядлар ва фармойишлар бўйича бажариладиган ишларни ҳисобга олиш
ТАРТИБИ

Маҳаллий навбатчиси бўлган электр қурилмаларида (уйда навбатчилик қилувчилар бундан мустасно) нарядлар ва фармойишлар бўйича бажариладиган ишлар қуйида тавсия қилинаётган нарядлар ва фармойишлар бўйича бажариладиган ишларни ҳисобга олишга мўлжалланган журналда ҳисобга олиниши шарт.
Журналнинг мос устунларида наряд билан биринчи ишга қўйиш ва уни тўлиқ тугатиш, фармойиш бўйича ишга қўйиш ва уни тугатиш ҳисобга олинади. Унда фақат тезкор журналда қайд этиладиган тезкор ходимларнинг ўзлари берадиган ёки уларнинг кузатуви остидаги фармойишлар билан бажариладиган ишлар бундан мустаснодир. Бундан ташқари наряд бўйича биринчи ва ҳар кунги ишга қўйиш тезкор журналда ёзиб расмийлаштирилади. Бунда фақат наряднинг тартиб рақами ва иш жойи кўрсатилади холос.
Нарядлар ва фармойишлар билан бажариладиган ишларни ҳисобга олиш журналини навбатчи ходим тўлдириб боради. Журнал бетларига тартиб рақамлари ёзилган, шнурланган ва шнур учлари муҳрланиб боғланган бўлиши шарт. Журнални сақлаш муддати охирги ёзувдан сўнг 6 ой.
Маҳаллий навбатчиси бўлмаган ва уйда навбатчилик қиладиган электр қурилмаларида нарядлар ва фармойишлар бўйича бажариладиган ишларни ҳисобга олиш журнали юритилмайди. Бригаданинг нарядлар ва фармойишлар бўйича ишлашига ижозат берилиши тезкор журналда ҳисобга олиниши шарт.

Нарядлар ва фармойишлар бўйича бажариладиган ишларни ҳисобга олиш журнали

Фармойишнинг тартиб рақами

Наряднинг тартиб рақами

Иш жойи ва номи

Иш бажарувчи ёки кузатувчи (Фамилияси, исми, отасининг исми)

Фармойиш бўйича ишлаётган бригада аъзолари (Фамилияси, исми, отасининг исми)

Фармойиш берган шахс (Фамилияси, исми, отасининг исми)

Иш бошланди (сана, вақти)

Иш тугатилди (сана, вақти)

1

2

3

4

5

6

7

8

7-расм. Кучланиши 10 кВ шохобчаланишли ҲЛ схемаси. Ушбу Қоиданинг 168-бандига мувофиқ кўчма ерга улагич ерга улайдиган тузилма билан жиҳозланган таянчда ўрнатилган (иш жойидаги ерга улагич кўрсатилмаган): 1-электр энергия билан таъминловчи манба; 2-таянч; 3-шохобчаланиш; 4-иш жойи (иш участкаси).