Иштирокчи-давлатлар ҳукуматлари — мазкур Битим иштирокчилари, кейинги ўринларда — Томонлар,

Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги иштирокчи-давлатлар ўртасида савдо алоқаларини фаоллаштириш зарурлигини инобатга олган ҳолда,

Ҳамдўстлик иштирокчи-давлатлари ўртасида иқтисодий интеграцияни ривожлантириш мақсадида,

1994 йил 15 апрелдаги Эркин иқтисодий зонани яратиш тўғрисидаги Битим ва мазкур Битимга 1999 йил 2 апрелдаги ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақидаги Баённомани амалга ошириш каби йўналишларда ҳаракат қила туриб,

Ўз давлатлари аҳолиси турмуш даражасини доимий оширишга ҳаракат қилган ҳолда,

Ҳамдўстлик иштирокчи-давлатларнинг сифатсиз товар, иш, хизматлардан истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишда ўзаро ҳамкорлигини муҳимлигини англаб етган ҳолда,

жамоат ташкилотлари фаолиятининг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишдаги ўрнини инобатга олган ҳолда,

халқаро ҳуқуқнинг амалдаги нормаларини, хусусан, БМТ Бош Ассамблеясининг 1985 йил 9 апрелдаги «Истеъмолчилар манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича раҳбарлик қилувчи тамойиллари» резолюциясини эътироф этган ва ҳисобга олган ҳолда,

истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида мувофиқлаштирилган сиёсатни олиб бориш мақсадида қуйидагилар тўғрисида келишиб олдилар:

Мазкур Битим мақсадлари учун қуйидаги тарифлар қўлланилади:

истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги миллий қонунчилик — мамлакатда амал қилувчи ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солувчи ҳуқуқий нормалар мажмуи;

истеъмолчи — тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган ҳолда фақат шахсий (маиший) эхтиёж учун товарга (ишга, хизматга) буюртма бериш, сотиб олиш ниятида бўлган ёки буюртма берган, сотиб олган ёхуд фойдаланаётган фуқаро;

ишлаб чиқарувчи — мулк шаклидан қатъий назар, истеъмолчига реализация қилиш учун товар ишлаб чиқарадиган ташкилот, шунингдек якка тартибда фаолият кўрсатувчи тадбиркор;

ижрочи — мулк шаклидан қатъий назар, истеъмолчи учун иш бажарадиган ёки хизмат кўрсатадиган ташкилот, шунингдек якка тартибда фаолият кўрсатувчи тадбиркор;

сотувчи — мулк шаклидан қатъий назар, олди-сотди Битимси бўйича истеъмолчига товар реализация қиладиган ташкилот, шунингдек якка тартибда фаолият кўрсатувчи тадбиркор;

инсофсиз хўжалик субъектлари — ўз фаолиятида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузадиган, иш муомаласи одатларига зид бўлган ҳолатларига йўл қўювчи, агар бу қонунбузарликлар фуқаро-истеъмолчиларга ва/ёки атроф-муҳитга мулкий ёки номулкий зарар етказадиган ёки зарар етказиши мумкин бўлса, сотувчи, ишлаб чиқарувчи, ижрочилар;

истеъмолчилар жамоат ташкилотлари — мазкур Битимнинг иштирокчи-давлатлари миллий қонунчиликларига мувофиқ, истеъмолчиларнинг қонуний ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида тузилган фуқаролар ва/ёки юридик шахсларнинг нотижорат бирлашмалари (ташкилот) ҳамда мазкур Битимнинг барча ёки бир нечта иштирокчи-давлатлари ҳудудида фаолият юритувчи халқаро нодавлат ташкилотлар;

Мазкур Битимнинг мақсади бўлиб Томонларнинг мазкур Битим иштирокчи-давлатлари ҳудудида фаолият юритувчи ҳўжалик субъектларининг инсофсиз фаолиятидан Ҳамдўстлик иштирокчи-давлатлар фуқаролари манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича тенг шароитларни шакллантиришга қаратилган истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида мувофиқлаштирилган сиёсатни амалга ошириш бўйича ҳамкорлигининг ҳуқуқий ва ташкилий асосларини яратишдан иборат.

Истеъмолчилар ҳуқуқлари ва уларнинг ҳимояси истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги миллий қонунчилик ва мазкур Битим билан кафолатланади.

МДҲ ҳар бир иштирокчи-давлати фуқаролари, шунингдек уларнинг ҳудудида истиқомат қилувчи бошқа шахслар, Ҳамдўстлик иштирокчи-давлатларнинг ҳудудларида ўз истеъмолчилик ҳуқуқлари бўйича мазкур давлатлар фуқаролари каби бир хил ҳуқуқий ҳимоядан фойдаланадилар ва ушбу давлат фуқаролари каби истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун айни ўша шартларда давлат ва жамоат ташкилотларига, бошқа ташкилотларга мурожаат қилиш, судларга даъво аризаси киритиш ва бошқа процессуал ҳаракатларни амалга ошириш ҳуқуқига эга.

Томонлар истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича миллий қонунчиликни, ушбу соҳадаги халқаро ҳуқуқнинг умумий қабул қилинган нормаларини инобатга олган ҳолда истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда қуйидаги асосий йўналишларда ҳамкорлик қиладилар:

истеъмолчилар, давлат органлари ва истеъмолчиларнинг жамоат бирлашмаларини товар (иш, хизмат), ишлаб чиқарувчилар (сотувчилар, ижрочилар) тўғрисида долзарб ва ишончли маълумот билан таъминлаш;

мазкур Битим иштирокчи-давлатлари ҳудудида инсофсиз тадбиркорлик субъектлари фаолиятини олдини олиш ва паст сифатли товарлар (хизматлар) кириб келишига йўл қўймаслик чораларини кўриш;

инсофли рақобатни ривожлантириш орқали истеъмолчи учун товарларни (ишларни, хизматларни) эркин танлаш имкон берадиган шароит яратиш;

давлатлар таълим тизимида фуқаролар таълимининг ажралмас қисми сифатида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида таълим дастурларини амалга ошириш;

оммавий ахборот воситаларини, шу жумладан радио ва телевиденияни истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалаларини тарғиб қилиш ва тизимли ёритишга жалб қилиш;

мазкур Битим иштирокчи-давлатларининг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги миллий қонунчилигини мазкур Битимни амалга ошириш учун зарур бўлган даражада яқинлаштириш.

Томонлар истеъмолчиларнинг мустақил жамоат бирлашмалари фаолияти, шу жумладан уларнинг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги сиёсатни шакллантиришда, истеъмолчилар қонуний ҳуқуқлари ва манфаатларига таъсир кўрсатувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва истеъмолчилар шикоятларини кўриб чиқиш тартибларини ишлаб чиқишда, шунингдек, Томонлар ўртасида истеъмолчилик маълумотлари алмашинуви тизимини яратишда иштирок этишлари учун шарт-шароитлар яратишга кўмаклашади.

Мазкур Битим мазкур Битим иштирокчи-давлатларининг тегишли миллий органлари томонидан ўз давлатларининг миллий қонунчилигида белгиланган ваколатлари доирасида амалга оширилади.

Мазкур Битимни амалга ошириш бўйича фаолиятни мувофиқлаштириш мақсадида Томонлар МДҲ иштирокчи-давлатлар истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича Маслаҳат кенгашини (бундан буён матнда Кенгаш деб юритилади) тузадилар.

Кенгаш мақоми ва унинг вазифалари мазкур Битимнинг ажралмас қисми бўлган МДҲ иштирокчи-давлатларнинг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича маслаҳат кенгаши тўғрисидаги низом билан белгиланади (илова қилинади).

Кенгаш мазкур Битимни амалга ошириш жараёнида истеъмолчилар жамоат бирлашмалари билан ўзаро ҳамкорлик қилади.

Истеъмолчилар жамоат бирлашмалари мазкур Битимни амалга оширишда ўз уставлари ва ўз давлатларининг миллий қонунчилигига мувофиқ иштирок этишлари мумкин.

Мазкур Битим шартлари Томонларнинг бошқа халқаро шартномаларга мувофиқ қабул қилган ҳуқуқ ва мажбуриятларига таъсир кўрсатмайди.

Мазкур Битим имзоланган пайтдан бошлаб, қонунчилиги ушбу ҳужжатни кучга кириши учун ички тартиб-таомилларини бажарилишини талаб қиладиган давлатлар учун — тегишли ҳужжатлар депозитарийга топширилган кундан бошлаб кучга киради.

Мазкур Битимга Томонларнинг умумий розилиги билан ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши мумкин, улар Битимнинг ажралмас қисми бўлган алоҳида баённомалар билан расмийлаштирилади.

Мазкур Битимни қўллаш ёки талқин қилиш билан боғлиқ баҳсли масалалар манфаатдор Томонларнинг маслаҳатлашуви ва музокаралар орқали ҳал қилинади.

Мазкур Битим кучга кирган кундан бошлаб беш йил давомида амал қилади. Бу муддат тугагандан сўнг, агар Томонлар бошқа қарор қабул қилмаган бўлса, Битим беш йиллик муддатга автоматик тарзда янгиланади.

Томонларнинг ҳар бири депозитарийга чиқиш санасидан олти ой олдин ёзма хабарнома юбориш орқали мазкур Битимдан чиқиши мумкин.

Мазкур Битим унинг мақсадлари ва принципларини қўллаб-қувватлайдиган бошқа давлатларнинг депозитарийга қўшилиш ҳақида ҳужжатлар бериш орқали қўшилиши учун очиқ.

2000 йил 25 январда Москва шаҳрида ягона асл нусхада рус тилида имзоланди. Асл нусхаси Мустақил давлатлар ҳамдўстлиги Ижроия қўмитасида сақланади, у тасдиқланган нусхани мазкур Битимни имзолаган ҳар бир давлатга юборади.

1.1. МДҲ иштирокчи-давлатларнинг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича Маслаҳат кенгаши (бундан буён матнда Кенгаш деб юритилади) — 2000 йил 25 январдаги Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги иштирокчи-давлатларининг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги ҳамкорлигининг асосий йўналишлари тўғрисида битимни амалга ошириш мақсадида МДҲ иштирокчи-давлатлар бошқарув органларининг ўзаро ҳамкорлигини мувофиқлаштириш учун тузилган МДҲ тармоқлараро ҳамкорлик органи ҳисобланади.

1.2. Кенгаш ўз фаолиятида Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги Устави, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги доирасида қабул қилинган шартнома ва қарорлар ҳамда мазкур Низомга амал қилади.

2.1. Кенгашнинг вазифалари:

ҳамкорликни ривожлантириш ва чуқурлаштиришга кўмаклашиш, шунингдек, МДҲ иштирокчи-давлатларида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида самарали сиёсатни шакллантириш;

МДҲ иштирокчи-давлатлари фуқаролари учун тенг шароитларни шакллантиришга, уларнинг истеъмолчилар ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун шаффоф шарт-шароитлар яратишга кўмаклашиш;

МДҲ иштирокчи-давлатларининг товар ва хизматлар сифати ва хавфсизлигига доир қонун ҳужжатлари талабларини бузувчи хўжалик юритувчи субъектлар инсофсиз фаолияти тўғрисида огоҳлантириш мақсадида истеъмол бозорида самарали назорат тизимини яратишга ёрдамлашиш;

МДҲ доирасида белгиланган йўналишда биргаликда ишлаш механизмларини янада ривожлантириш учун шароит яратиш.

2.2. Кенгашнинг фаолиятининг асосий йўналишлари:

МДҲ иштирокчи-давлатларининг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида келишилган ҳамкорлик сиёсатини юритиш тамойиллари ва қоидаларини ишлаб чиқиш, уни амалга оширишда кўмаклашиш;

МДҲ иштирокчи-давлатларининг давлат органлари ва жамоат ташкилотлари ўртасида, шу жумладан МДҲ иштирокчи-давлатлар фуқароларининг тегишли ҳуқуқларини таъминлаш бўйича миллий тажриба, шунингдек истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича жаҳон тажрибаси тўғрисида маълумот алмашишнинг самарали тизимини яратиш;

фаолиятнинг асосий йўналишлари бўйича қўшма лойиҳалар ва тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;

қонунчиликни уйғунлаштириш ва МДҲ иштирокчи-давлатларининг ҳуқуқни қўллаш амалиётида тажриба алмашишда кўмаклашиш.

3.1. Кенгашнинг асосий функциялари бўлиб:

МДҲ иштирокчи-давлатларида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимининг самарали ишлаши учун МДҲ иштирокчи-давлатлари ўзаро ҳамкорлигининг устувор йўналишларини аниқлаш;

МДҲ иштирокчи-давлатларининг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ва уни қўллаш амалиётини, иқтисодиётнинг барча соҳаларида юзага келадиган истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан боғлиқ ҳуқуқий муносабатларни тартибга солиш муаммоларини таҳлил қилиш, устувор вазифаларни амалга ошириш бўйича амалий чора-тадбирлар ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги ўзаро ҳамкорликнинг истиқболли шаклларини ишлаб чиқиш;

ўтказилган таҳлил асосида Кенгаш вазифаларини ҳал этиш бўйича таклифларни тайёрлаш;

миллий ва давлатлараро даражада «ишлаб чиқарувчи-истеъмолчи» муносабатларини ташкил этиш ва шакллантиришнинг умумий ёндашувларини аниқлаш;

истеъмолчилар ҳуқуқларига таъсир этувчи масалалар бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва халқаро шартномалар лойиҳаларини таҳлил қилиш;

истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича МДҲ иштирокчи-давлатларининг халқаро шартномалари лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш;

МДҲ иштирокчи-давлатлари томонидан мувофиқлаштирилган истеъмол сиёсатини амалга ошириш бўйича тавсияларни тайёрлаш ва амалга ошириш;

МДҲ иштирокчи-давлатларида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳолатини таҳлил қилиш ҳисобланади.

3.2. Кенгаш ўз вазифаларини бажариш учун қуйидаги ҳуқуқларга эга:

МДҲ иштирокчи-давлатларининг тегишли давлат органларидан, жамоат бирлашмаларидан истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан боғлиқ маълумотларни сўраш;

ўз ваколатлари доирасида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида ҳамкорлик қилиш, истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини ташкил этиш ва фаолиятини юритишга бўлган умумий ёндашувларни шакллантириш бўйича қарорлар ва тавсиялар бериш;

белгиланган тартибда МДҲ Ҳукумат раҳбарлари кенгашига Кенгаш ваколатига кирадиган фаолият йўналишлари бўйича таклифлар киритиш;

ўз вазифаларини бажариш учун Кенгашнинг доимий ва вақтинчалик ишчи гуруҳларини тузиш, уларнинг раҳбарларини тайинлаш ва уларнинг фаолиятига умумий раҳбарликни амалга ошириш;

ўз ишининг Низомини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;

истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалалари бўйича конференциялар, семинарлар, давра суҳбатларини ташкил этиш ва ўтказиш;

истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасида малакали кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлашга кўмаклашиш;

МДҲнинг бошқа соҳавий ҳамкорлик органлари, шунингдек, МДҲ иштирокчи-давлатларининг қонун чиқарувчи ва бошқа органлари ҳамда ташкилотлари билан ҳамкорликни амалга ошириш.

4.1. Кенгаш МДҲ иштирокчи-давлатларининг фаолиятнинг ушбу йўналишига масъул бўлган тегишли давлат органлари раҳбарларидан шакллантирилади. Бунда, ҳар бир давлат битта овозга эга бўлади.

Кенгаш аъзолари ўрнини алмаштирувчи шахслар Кенгаш мажлисига юборилганда, уларнинг ваколатлари юборувчи томонидан тасдиқланиши керак.

4.2. Кенгаш таркибига маслаҳат овози билан истеъмолчилар жамоат бирлашмаларининг вакиллари (МДҲга аъзо давлатларнинг тегишли давлат органлари тавсиялари бўйича) ва МДҲ Ижроия қўмитаси вакили кириши мумкин.

5.1. Кенгаш раислиги, МДҲга аъзо давлатлар номларининг рус алифбоси тартибида, Битим иштирокчи-давлатлар вакиллари томонидан навбатма-навбат, агар Кенгаш қарори билан ўзгача тартиб белгилаб қўйилган бўлмаса, бир йилдан кўп бўлмаган муддатда амалга оширилади.

Бошқарув раиси:

Кенгаш ишини ташкил этади;

Кенгаш мажлисларини ўтказади ва Кенгаш қабул қилган ҳужжатларга имзо чекади;

МДҲ иштирокчи-давлатларининг давлат ҳокимияти ва МДҲнинг соҳавий ҳамкорлик органлари билан муносабатларда Кенгаш номидан қатнашади.

Кенгашнинг олдинги ва кейинги раислари унинг ҳамраислари ҳисобланади. Кенгаш раиси вақтинча йўқ бўлганда, унинг вазифалари ҳамраислардан бирига юклатилади.

5.2. Кенгаш фаолиятини ташкилий, техник ва ахборот таъминоти Кенгаш котибияти томонидан амалга оширилади.

Кенгаш котибиятининг функцияларини МДҲ иштирокчи-давлатларининг Кенгашга раислик қилувчи давлат органи раҳбари амалга оширади.

Кенгаш котибиятининг раҳбари Кенгашда раислик қиладиган давлатнинг ҳукумат вакили, котибият бошлиғининг ўринбосари эса МДҲ Ижроия қўмитаси вакили ҳисобланади.

МДҲ иштирокчи-давлатлари Кенгаш ва Кенгаш котибиятига ўз вазифаларини бажаришда зарурий ёрдамни кўрсатади.

5.3. Кенгаш ишининг регламенти Кенгаш мажлисида тасдиқланади.

5.4. Кенгаш мажлислари заруратга қараб, лекин йилига камида бир марта ўтказилади.

5.5. Кенгашнинг навбатдан ташқари йиғилиши бир ёки бир неча давлатлар вакиллари ташаббуси билан Кенгаш аъзоларининг камида учдан бир қисми рози бўлганда чақирилиши мумкин.

5.6. Кенгаш мажлиси унда Кенгаш аъзоларининг ярмидан кўпи қатнашганда ҳуқуқий ваколатли ҳисобланади.

5.7. Кенгаш мажлисларига кузатувчи ва эксперт сифатида МДҲ соҳавий ҳамкорлигининг манфаатдор органлари, давлат ҳокимияти ва маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари, жамоат бирлашмалари ва оммавий ахборот воситалари вакиллари таклиф қилиниши мумкин.

5.8. Кенгашнинг навбатдаги йиғилишининг вақти, жойи ва кун тартиби унинг олдинги йиғилишида белгиланади.

Кенгаш аъзоларининг таклифларини инобатга олган ҳолда, Кенгашнинг навбатдаги йиғилишининг кун тартиби ушбу йиғилишни тайёрлаш пайтида аниқланиши мумкин.

Кенгашнинг навбатдан ташқари йиғилишининг санаси ва кун тартиби, бундай йиғилишни ўтказиш ташаббуси берилаётган Кенгаш аъзосининг таклифига мувофиқ Кенгаш раиси томонидан белгиланади.

5.9. Кенгаш мажлисининг кун тартиби йиғилиш иштирокчиларига йиғилиш бошланишидан 30 кун олдин кечиктирмай юборилади.

5.10. Кенгаш қарорлари тавсия хусусиятига эга бўлади.

5.11. Кенгаш томонидан ишлаб чиқилган ҳужжат лойиҳалари ва кун тартибидаги масалалар бўйича Кенгаш қарорлари оддий кўпчилик овоз билан қабул қилинади.

Кенгашнинг ҳар қандай аъзоси кўриб чиқилаётган масала юзасидан ўз давлатининг манфаатдор эмаслигини эълон қилишга ҳақли, бу эса бундай масала бўйича қарор қабул қилишга тўсқинлик қилмайди.

5.12. Кенгаш мажлиси натижалари баённома билан расмийлаштирилиб, Кенгаш раиси томонидан имзоланади.

5.13. Кенгаш мажлислари баённомалари ва бошқа ҳужжатларнинг асл нусхалари МДҲ Ижроия қўмитасида сақланади.

5.14. Кенгаш ҳар йили МДҲ Ижроия қўмитасига ўз фаолияти ва келгуси йил учун режалаштирилган тадбирлари тўғрисида маълумот тақдим этади.

6.1. Кенгаш мажлисларини ўтказишни молиялаштириш билан боғлиқ харажатлар қабул қилувчи МДҲ иштирокчи-давлатининг тегишли давлат органлари томонидан қопланади.

6.2. Кенгаш аъзолари, ваколатли вакиллар, шунингдек йиғилиш иштирокчиларини хизмат сафарига юбориш харажатлари МДҲ иштирокчи-давлатининг юборувчи давлат органлари ва ташкилотлари томонидан қопланади.

6.3. Кенгашнинг иш тили — рус тили ҳисобланади.