ХАЛҚАРО ХУСУСИЙ ҲУҚУҚ БЎЙИЧА ГААГА КОНФЕРЕНЦИЯСИ
УставИ
Гаага, 1951 йил 31 октябрь
Қуйида белгиланган мамлакатлар ҳукуматлари:
Германия Федератив Республикаси, Австрия, Бельгия, Дания, Испания, Финляндия, Франция, Италия, Япония, Люксембург, Норвегия, Нидерландия, Португалия, Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги, Швеция ва Швейцария,
Халқаро хусусий ҳуқуқ бўйича Гаага Конференциясининг доимий хусусиятини ҳисобга олган ҳолда,
Мазкур хусусиятни таъкидлашни истаб,
Шу мақсадда Конференцияни Устав билан таъминлаш мақсадга мувофиқ деб топиб,
Қуйидаги қоидалар тўғрисида келишиб олдилар:
1-модда
Гаага Конференциясининг мақсади халқаро хусусий ҳуқуқ қоидаларини прогрессив унификациясини ишлаб чиқишдан иборат.
2-модда
(1) Халқаро хусусий ҳуқуқ бўйича Гаага Конференцияси аъзолари Конференциянинг бир ёки ундан ортиқ сессияларида иштирок этган ва мазкур Уставни қабул қилган давлатлар ҳисобланади.
(2) Конференция фаолияти учун иштирок этиши юридик нуқтаи назардан муҳим бўлган ҳар қандай давлат аъзо бўлиши мумкин.
Янги аъзо давлатларнинг қабул қилиниши аъзо-давлатлар ҳукуматлари томонидан, уларнинг бир ёки бир нечтасининг таклифига кўра, кўпчилик овоз бериш йўли билан, ҳукуматларга таклиф киритилган санадан олти ой ичида ҳал қилинади.
(3) Аъзоликка қабул қилиш мазкур Устав тегишли давлат томонидан қабул қилингандан сўнг кучга киради.
3-модда
(1) Конференция аъзо-давлатлар кўпчилик аъзо-давлатлар иштирок этадиган умумий масалалар ва сиёсат бўйича мажлисларда кўпчилик овоз бериш йўли билан Бош котибга аъзолик сўровномасини тақдим этган ҳар қандай минтақавий иқтисодий интеграция ташкилотини аъзоликка қабул қилиш ҳақида қарор қабул килиши мумкин. Мазкур Уставга мувофиқ аъзоларга ҳаволалар, аниқ бошқача белгиланган бўлмаса, шундай аъзо ташкилотларни ўз ичига олади. Аъзоликка қабул қилиш тегишли минтақавий иқтисодий интеграция ташкилоти томонидан Уставни қабул килингандан сўнг кучга киради.
(2) Конференция аъзолигига сўровнома беришга лойиқ бўлиш учун минтақавий иқтисодий интеграция ташкилоти фақат мустақил давлатлардан иборат бўлган ва Конференция ваколатига таалуқли бир қатор масалалар доирасида, хусусан ушбу масалалар юзасидан аъзо-давлатлар учун мажбурий қарорлар қабул қилиш ваколати, унга аъзо-давлатлар томонидан берилган бўлиши лозим.
(3) Ҳар бир аъзолик учун мурожаат қилаётган минтақавий иқтисодий интеграция ташкилоти, шундай сўровнома вақтида, аъзо давлатлари унга ваколатларини берган масалаларни кўзда тутувчи баёнотни тақдим килади.
(4) Ҳар бир аъзо-ташкилот ва унинг аъзо-давлатлари аъзо-ташкилот ваколатига оид ёки унинг аъзолигидаги ўзгаришлар тўғрисида Бош котибни хабардор қилади, у бундай маълумотни Конференциянинг бошқа аъзоларига тарқатади.
(5) Аъзо ташкилотнинг аъзо давлатлари ваколатлар берилганлиги тўғрисида алоҳида эълон қилинмаган ёки хабардор қилинмаган барча масалалар бўйича ўз ваколатини сақлаб қолган деб тушунилади.
(6) Конференциянинг ҳар қандай аъзоси аъзо-ташкилот ва унинг аъзо-давлатларидан Конференция олдига қўйилган хар қандай аниқ савол бўйича аъзо-ташкилот ваколати мавжудлиги тўғрисида маълумот беришни сўраши мумкин. Аъзо-ташкилот ва унинг аъзо-давлатлари мазкур сўров бўйича ушбу маълумот берилишини кафолатлайдилар.
(7) Аъзо-ташкилот тегишли ваколат доирасида Конференция аъзоси ҳисобланувчи ўзининг аъзо-давлатлари билан муқобиллик асосида аъзолик ҳуқуқларини амалга оширади.
(8) Аъзо-ташкилот ўз ваколатига қирадиган масалалар бўйича Конференциянинг ҳар қандай мажлисида иштирок этишга ҳақли ҳисобланади, ва бунда овозлар сони қўйилган масала юзасидан мазкур мажлисда овоз беришга ҳақли бўлган ва рўйхатга олинган, аъзо ташкилотга бу масала бўйича ваколатини берган аъзо мамлакатлар сонига тенг. Аъзо-ташкилот овоз бериш ҳуқуқини амалга оширган ҳолларда, унинг аъзо-давлатлари ундан фойдаланмайдилар ва аксинча.
(9) Минтақавий иқтисодий интеграция ташкилоти фақат мустақил давлатлардан иборат бўлган ва унинг аъзо-давлатлари бир қатор масалалар доирасида, хусусан мазкур масалалар юзасидан аъзо-давлатлар учун мажбурий қарорлар қабул қилиш ваколати берилган халқаро ташкилотни англатади.
4-модда
(1) Конференциянинг фаолияти барча аъзолардан ташкил топган Умумий масалалар ва сиёсат бўйича кенгаш (кейинги ўрниларда — «Кенгаш» деб юритилади) томонидан амалга оширилади. Кенгаш мажлислари, қоида тариқасида, ҳар йили ўтказилади.
(2) Кенгаш Конференциянинг фаолиятини ўзи раҳбарлик қиладиган Доимий бюро орқали амалга оширади.
(3) Кенгаш Конференциянинг кун тартибига киритиладиган барча таклифларни кўриб чиқади. У мазкур таклифлар юзасидан қарор қабул қилишда мустақилдир.
(4) Халқаро хусусий ҳуқуқни кодификация қилишни қўллаб-қувватлаш мақсадида 1897 йил 20 февралда Қироллик фармони билан ташкил этилган Нидерландия Доимий ҳукумат қўмитаси Конференция аъзолари билан масалаҳатлашувдан сўнг Дипломатик сессиялар ўтказилиш санасини белгилайди.
(5) Доимий ҳукумат қўмитаси Нидерландия Ҳукуматига аъзоларни йиғиш бўйича мурожаат қилади. Доимий ҳукумат қўмитаси Раиси Конференция сессияларига раислик қилади.
(6) Конференциянинг навбатдаги сессиялари, қоида тариқасида, тўрт йилда бир маротаба ўтказилади.
(7) Зарур ҳолларда, Кенгаш Доимий ҳукумат қўмитаси билан маслаҳатлашувдан сўнг Нидерландия Ҳукуматига Конференциянинг навбатдан ташқари сессиясини ўтказиш бўйича мурожаат қилиши мумкин.
(8) Кенгаш Конференцияга тааллуқли бошқа ҳар қандай масалалар юзасидан Доимий ҳукумат қўмитаси билан маслаҳатлашиши мумкин.
5-модда
(1) Доимий бюро Гаага шаҳрида жойлашади. У Бош котиб ва тўрт нафар Котиблардан иборат бўлиб, улар Доимий ҳукумат қўмитаси тақдимномасига биноан Нидерландия Ҳукумати томонидан лавозимига тайинланади.
(2) Бош котиб ва Котиблар тегишли юридик маълумотга ва амалий тажрибага эга бўлишлари лозим. Уларни лавозимга тайинлашда тенг географик тақсимот принципи ва юридик малака ҳисобга олинади.
6-модда
Кенгаш раҳбарлигида Доимий бюро қуйидагиларни таъминлайди:
а) Гаага конференцияси сессияларига ва Кенгаш ҳамда Махсус комиссиялар йиғилишларига тайёргарлик кўриш ва уларни ташкиллаштириш;
b) юқорида кўрсатилган сессиялар ва йиғилишлар Котибиятининг ишини ташкил этиш;
c) котибият фаолиятга тааллуқли барча вазифаларни бажариш.
7-модда
(1) Конференция аъзолари ва Доимий бюро ўртасидаги алоқаларга кўмаклашиш мақсадида ҳар бир аъзо-давлатнинг ҳукумати миллий органни, аъзо-ташкилотлар эса ваколатли органни тайинлайдилар.
(2) Доимий бюро шу тарзда тайинланган барча органлар ва ваколатли халқаро ташкилотлар билан ёзишмалар олиб бориши мумкин.
8-модда
(1) Кенгаш Конференция сессиялари ва сессиялар оралиғидаги муддатларда конвенциялар лойиҳаларини ишлаб чиқиш ёки Конференция мақсадларига тегишли халқаро хусусий ҳуқуқнинг ҳар қандай масалаларини ўрганиш учун Махсус комиссиялар тузиши мумкин.
(2) Сессиялар, Кенгаш ва махсус комиссиялар, имкон қадар, консенсус асосида фаолият юритади.
9-модда
(1) Конференциянинг бюджет харажатлари конференциянинг аъзо давлатлари ўртасида тақсимланади.
(2) Аъзо-ташкилот унинг аъзо-давлатлари бадалларига қўшимча тарзда Конференциянинг йиллик бюджетига ҳисса қўшиши талаб этилмайди, лекин унинг иштироки билан боғлиқ маъмурий харажатларни қоплаш учун мазкур аъзо ташкилот билан маслаҳатлашгандан сўнг Конференция томонидан белгиланадиган бадал пулини тўлайди.
(3) Ҳар қандай ҳолатда, Кенгаш ва махсус комиссиялар делегатларининг саёхат ва яшаш харажатлари мазкур делегатларни юборувчи аъзолар томонидан қопланади.
10-модда
(1) Конференциянинг бюджети ҳар йили Гаагада аъзо-давлатлар дипломатик вакилларининг Кенгашига тасдиқлаш учун тақдим этилади.
(2) Мазкур вакиллар, шунингдек, аъзо-давлатлар ўртасида ушбу бюджетда кўрсатилган харажатларни тегишли равишда тақсимлайди.
(3) Бундай мақсадлар учун дипломатик вакиллар Нидерландия Қироллиги Ташқи ишлар вазири раислигида учрашадилар.
11-модда
(1) Конференциянинг одатий ва навбатдан ташқари сессияларини ўтказишдан келиб чиқадиган харажатларни Нидерландия Қироллиги Ҳукумати қоплайди.
(2) Ҳар қандай холатда, делегатларнинг саёхат ва яшаш харажатлари тегишли аъзо-давлат томонидан қопланади.
12-модда
Башарти Конференция одатлари мазкур Уставга ёки Регламентга зид бўлмаса, барча ҳолатларда уларга риоя қилинишда давом этилади.
13-модда
(1) Умумий масалалар ва сиёсат бўйича мажлисда ҳозир бўлган аъзо-давлатлар консенсус асосида мазкур Уставга ўзгартириш киритишлари мумкин.
(2) Бундай ўзгаришлар аъзо-давлатларнинг учдан икки қисми ўзларининг тегишли давлат ички процедураларига мувофиқ тасдиқлаганларидан сўнг уч ойдан кейин, лекин қабул қилинганидан камида тўққиз ойдан сўнг, кучга киради.
(3) Иккинчи бандда қайд этилган муддатлар биринчи бандда кўрсатилган мажлисларда консенсус асосида ўзгартирилиши мумкин.
14-модда
Мазкур Уставнинг қоидалари уларнинг ижросини таъминлаш мақсадида Регламент билан тўлдирилади. Регламент Доимий бюро томонидан ишлаб чиқилади ва Дипломатик сессия, дипломатик вакиллар Кенгаши ёки Умумий масалалар ва сиёсат бўйича Кенгашга тасдиқлаш учун тақдим этилади.
15-модда
(1) Мазкур Устав бир ёки ундан ортиқ Конференция сессияларида қатинашган давлатлар ҳукуматларига қабул қилиш учун тақдим этилади. Мазкур Устав Еттинчи сессияда қатнашган давлатларнинг кўпчилиги томонидан қабул қилиниши биланоқ кучга киради.
(2) Қабул қилиш тўғрисидаги билдиришнома Нидерландия Ҳукуматига топширилади ва у бу ҳақида мазкур модданинг биринчи бандида кўрсатилган ҳукуматларни хабардор қилади.
(3) Янги аъзо қабул қилинган ҳолатда, Нидерландия Ҳукумати мазкур янги аъзонинг қабул қилиш тўғрисидаги билдиришномаси ҳақида бошқа барча аъзо давлатларга хабар беради.
16-модда
(1) Ҳар бир аъзо мазкур Уставни унинг 15-моддаси биринчи бандига мувофиқ кучга кирган кунидан бошлаб беш йил муддат тугаганидан сўнг денонсация қилиши мумкин.
(2) Депонсация қилиш ҳақидаги хабарнома Нидерландия Ташқи ишлар вазирлигига Конференция бюджет йили тугашидан камида олти ой олдин берилиши лозим ва денонсация юқорида келтирилган йил тугаганидан сўнг фақат мазкур хабарномани берган аъзо-давлатга нисбатан кучга киради.
Мазкур Уставнинг 2007 йил 1 январидан кучга кирган ўзгартиришлари билан бирга инглиз ва француз тилларидаги матнлари тенг аутентикдир.