1. «Ўзбекистон Республикаси ИИВ тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган шахслар тиббий таъминоти бўйича Қоидалар» тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикаси ИИВ ЖИЭББ, Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазири, Тошкент шаҳар ИИББ ва вилоятлар ИИБлари бошлиқларига:

а) Қоидаларни тегишли хизматлар ва мутасадди ходимлар билан ўрганиб чиқилиши ва бажарилишини таъминласинлар;

б) Тергов ҳибсхонаси ва жазони ижро этиш муассасалари тиббиёт ходимларига беморларни қабул қилиш ва даволаш учун хоналар ажратилиши, уларни тиббий асбоб-ускуналар билан жиҳозланиши ўрнатилган тартибда амалга оширилсин;

в) Тергов ҳибсхонаси ва жазони ижро этиш муассасаларида рўй берган ҳар бир ўлим, юқумли касалликлар, овқатдан заҳарланиш ва бошқа ҳолатлар ҳақида белгиланган тартиб бўйича ахборот берилиши назоратга олинсин;

г) Махсус контингентга ўз вақтида ва тўлақонли тиббий ёрдам кўрсатилишини таъминлаш мақсадида тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасалари тиббиёт ходимларини даволаш-профилактика ишларидан бошқа ишларга жалб қилиш қатъиян тақиқлансин.

3. ИИВ Тиббиёт бошқармасига (С.Толипов) тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасаларидаги тиббий таъминотга умумий раҳбарлик қилиш, амалий ёрдам бериш ва назорат ишларини олиб бориш, тиббиёт ходимларини шаҳодатдан ўтказиш, кўрсаткичларни таҳлил қилиш, юқумли касалликларни олдини олиш ва ўлимни камайтиришга қаратилган тадбирларни олиб бориш вазифалари юклатилсин.

4. Собиқ Иттифоқ Ички ишлар вазирлигининг 1989 йил 17 ноябрдаги 285-сонли ва Ўзбекистон Республикаси ИИВнинг 2000 йил 6 апрелдаги 81-сонли буйруқлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-ижроия кодекси 87-моддасига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган шахсларнинг тиббий таъминотини белгилайди.

1. Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг (бундан кейин ИИВ деб юритилади) тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасалари (бундан кейин ЖИЭМ деб юритилади) тиббий хизматларининг асосий вазифаси, бу тергов ҳибсхоналарида ва жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган шахслар (бундан кейин махсус контингент деб юритилади) соғлиғини сақлаш ва саломатлигини тиклашдан иборатдир.

2. Тиббий хизматларнинг асосий вазифалари:

Махсус контингентга зарур бўлган тиббий ёрдамни кўрсатиш ва уни ташкиллаштириш.

Махсус контингентни вақти-вақти билан профилактик тиббий кўрикдан ва текширувдан ўтказиш йўли билан улар саломатлигини назорат қилиш, даволашга ва доимий тиббий кузатувга муҳтож бўлган шахсларни аниқлаш, улар меҳнат қобилиятини мустаҳкамлашга, ҳамда улар томонидан касаллиги туфайли сақлаш тартибини бузиш ва қайта жиноят содир этиш ҳолатларини олдини олишга қаратилган даволаш-соғломлаштириш тадбирларини олиб бориш.

ЖИЭМ ва тергов ҳибсхоналари махсус контингентига нисбатан санитария тадбирлари ва эпидемияга қарши тадбирларни ташкил этиш.

Махсус контингент орасида тиббий ва гигиена билимларини тарғиб қилиш, ҳамда уларга соғлом турмуш тарзини сингдириш.

Махсус контингент орасида касалланиш ва меҳнат қобилиятини йўқотиш ҳолларини таҳлил қилиш натижасида, уларга нисбатан даволаш-профилактика тадбирларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш.

3. Тергов ҳибсхоналарида ва жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган шахсларни 10% ва ундан ортиғида юқумли касалликлар тарқалиши ҳамда улар орасида бир гуруҳ овқатдан заҳарланиш ёки касб касалликлари (улар қандай оғирликда кечишидан қатъи назар) қайд этилган ҳолларда, шунингдек бир ёки бир неча киши жароҳатланиш ёки заҳарланиш оқибатида оғир касалланса ёки вафот этса, қамоқда сақлаш жойининг маъмурияти бу ҳақида ИИВ Жазони ижро этиш Бош бошқармасига (бундан кейин ЖИЭББ деб юритилади), Тиббиёт бошқармасига, унинг яқин қариндошларига, қонуний вакилига, жиноят ишини юритаётган мансабдор шахсга ёки органга ва прокурорга дарҳол хабар қилади.

4. Ўзбекистон Республикаси ИИВ тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасаларида санитария назоратини олиб бориш, санитария меъёрлари ва қоидалари талабларига риоя қилинишини кузатиб бориш ва махсус контингентнинг меҳнат ва маиший шароитларини яхшилашга қаратилган тадбирлар мажмуини амалга ошириш, улар орасида касалликларнинг келиб чиқишини олдини олиш ва камайтириш, ташқи муҳитнинг (сув ҳавзалари, ер, ҳаво атмосфераси) соғлиққа зарарли бўлган оқавалар ва хўжалик маиший чиқиндилар билан ифлосланишининг олдини олиш ва бартараф этишнинг доимий равишда назорат қилиш тизимидан иборат.

5. Тергов ҳибсхоналари ва ЖИЭМ тиббий бўлимлари (бундан кейин тиббий бўлимлар деб юритилади) санитария қонунчилиги талабларини бажарилиши устидан қуйидаги санитария назоратини амалга оширадилар:

а) яшаш жойлари, хизмат ва ишлаб чиқариш хоналари, коммунал-маиший, озиқ-овқат объектлари, сув билан таъминлаш манбалари ва муассаса ҳудудини сақлаш ва санитария ҳолати бўйича;

б) муассасанинг барча объектлари санитария-гигиеник ҳолатини ҳамда санитария-техник ҳолатини яхшилашга қаратилган тадбирларни ўтказиш бўйича;

в) муассасаларда махсус контингентни жойлаштириш, ичимлик суви билан таъминлаш, ҳаммом, кир ювиш ва меҳнат шароитларининг санитария-гигиена қоидалари ва меъёрларига риоя қилиниши бўйича.

6. Муассасалар ҳудудини тозалаш — бу чиқиндиларни йиғиш, сақлаш, олиб кетиш ва зарарсизлантириш бўйича режали равишда ўтказиладиган санитария-техник ва хўжалик тадбирларидан иборатдир. Тозалашнинг икки асосий тизими мавжуд: олиб кетиш тизими — барча чиқиндилар уларни зарарсизлантириш ҳамда утилизация қилиш жойларига махсус транспорт билан олиб кетилади ва оқизиладиган ёки канализация тизими.

7. Муассасалардаги канализация иншоотларини ҳисобга олиш, ўз вақтида таъмирлаш ва ундан фойдаланиш масъулияти интендант ва хўжалик таъминоти бўлими (гуруҳи) бошлиғи зиммасига юкланади.

8. Муассасалар объектлари ва ҳудудини тозалаш ҳамда канализация тармоқлари тузилиши ва улардан фойдаланиш устидан санитария назорати муассасанинг тиббий бўлими томонидан Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар ва Соғлиқни сақлаш вазирликларининг меъёрий ҳужжатлари асосида огоҳлантириш ҳамда жорий санитария назорати шаклида амалга оширилади.

9. Огоҳлантирувчи санитария назорати масалаларини ҳал қилишда муассаса тиббий бўлими ИИВ, Ички ишлар Бош бошқармаси (бундан кейин ИИББ деб юритилади), Ички ишлар бошқармасининг(бундан кейин ИИБ деб юритилади) санитария-эпидемиология хизмати (СЭХ)нинг методик кўрсатмаларига амал қилади, улардан ва жойлардаги соғлиқни сақлаш идоралари санитария-эпидемиология хизматларидан канализация тармоқлари ва иншоотлари қуриладиган, чиқиндиларни зарарсизлантирадиган ва улардан қайта фойдаланиладиган ерларни танлашда, шунингдек уларни фойдаланиш учун қабул қилиб олишда, ер ости ва ер устки сувлари ва тупроқларининг зарарли саноат чиқиндилари ва бошқа оқавалар, хўжалик-маиший чиқиндилар билан ифлосланишини олдини олиш ва бартараф этиш тадбирларини ўтказиш масалаларида маслаҳат ва амалий ёрдам оладилар.

10. Муассаса ҳудуди тозалиги устидан жорий санитария назоратини ўрнатиш қуйидагиларни ўз ичига олади: чиқиндиларни мунтазам равишда четга олиб чиқиб кетиш, ҳудуднинг санитария ҳолати, канализация тармоқлари ва иншоотларидан фойдаланишда, қаттиқ чиқиндиларни зарарсизлантиришда санитария меъёрлари ва қоидаларига риоя этилиши устидан доимий кузатув ишларини олиб бориш. Муассаса бошқа вазирлик ва идоралар, корхона ва ташкилотларга тааллуқли бўлган канализация тизими ва қаттиқ чиқиндиларни зарарсизлантириш бўйича қурилмалар билан таъминланганда, тиббий бўлим фақат муассаса ҳудудида жойлашган канализация тармоқлари ва иншоотларидан фойдаланиш устидан жорий санитария назоратини амалга оширади. Агар канализация тармоқларга хизмат кўрсатиш ва ундан фойдаланиш муассасанинг ўз кучи ва маблағи билан амалга оширилаётган бўлса, тиббий бўлим канализациянинг барча тармоқлари ва иншоотлари устидан, шу жумладан оқава сувларни тозалаш бўйича иншоотлар устидан ҳам жорий санитария назоратини ташкил этади ва амалга оширади, ҳамда муассасада СЭХ тавсияларини бажарилишини назорат қилади.

11. Муассаса тиббий бўлим бошлиғи канализация тармоқлари ва иншоотларининг аҳволи, оқава сувларни тозалашнинг самараси, қаттиқ чиқиндиларни тўплаш, йўқотиш ва утилизация тизими тўғрисидаги маълумотларга эга бўлиши, камчиликларни аниқлаши ва масъул лавозимдаги шахслар билан биргаликда уларни бартараф этиш муддатларини белгилаши лозим.

12. Муассаса тиббий бўлим бошлиғи мунтазам равишда муассаса бошлиғига ҳудуднинг санитария ҳолати ва уни янада яхшилаш чоралари тўғрисида маълумот бериб туриши, сув таъминоти манбаининг ифлосланиши хавфи туғилганда ёки ҳудудда санитария қоидалари бузилганда эса зудлик билан муассаса раҳбариятига ва ИИВ, ИИББ, ИИБ СЭХга хабар қилиши лозим.

13. Ётоқхоналар, ошхоналар ва бошқа жамоат бинолари жойлашган жойдан коммунал, санитария-техник ва бошқа объектларгача бўлган оралиқ жой санитария-ҳимоя минтақаси Санитария қоидалари ва меъёрлари (СанҚваМ) ҳужжатларида келтирилган ўлчовлардан кам бўлмаслиги лозим.

14. Муассасалар бошқа вазирликлар ва идораларга қарашли корхона ва ташкилотларнинг сув қувурларидан, шунингдек ички ишлар идораларига қарашли сув қувурларидан сув билан таъминланади.

15. Муассасаларни хўжалик ва ичимлик суви билан таъминлаш интендант ва хўжалик таъминоти бўлими (гуруҳи)нинг кучи ва воситалари ёрдамида амалга оширилади. Бу бўлим:

— сув манбаини топиш ва уни қайта ишлашни амалга оширади;

— сув қувурлари қурилмаларининг санитария-гигиеник ҳолатига ва санитария-ҳимоя минтақасида талаблардаги меъёрларга риоя қилинишига жавоб беради;

— марказий сув таъминоти тизими сувининг сифати устидан ишлаб чиқариш назоратини олиб боради.

16. Сув таъминоти қурилмалари ва улардан фойдаланиш устидан санитария назорати муассасаларнинг тиббий бўлими томонидан амалдаги Давлат стандарти ва Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бошқа меъёрий-методик ҳужжатлари талабларига мос ҳолда ташкил этилади ва амалга оширилади.

17. Ички ишлар идоралари бўлинмаларининг сув қувурларидаги барча қурилма ва сув тармоқларининг санитария назорати тиббий бўлими томонидан амалга оширилади. Бошқа вазирликлар ва идораларга тегишли сув қувурларини фақат муассаса ҳудудида жойлашган сув қувурлари ва сув қувури тармоқларигина назорат қилинади.

18. Муассасаларнинг тиббий бўлими ИИВ, ИИББ, ИИБнинг санитария-эпидемиология хизмати (СЭХ) раҳбарлиги остида сув таъминоти бўйича огоҳлантирув ва жорий санитария назоратини амалга оширади. Зарурат туғилганда улар соғлиқни сақлаш идоралари ҳудудий санитария-эпидемиология марказларидан маслаҳат ва амалий ёрдам оладилар.

19. Муассасаларнинг тиббий бўлими вазифасига қуйидагилар киради:

а) сув таъминоти манбаини танлаш ва санитария-ҳимоя минтақасини ўрнатиш;

б) сувнинг сифати ва сув таъминоти объектининг санитария ҳолатини назорат қилиш;

в) сув таъминоти объектларида ишловчи шахсларни тиббий кўрикдан ўтишини назорат қилиш;

г) муассаса тиббий бўлимининг бошлиғи сув таъминоти объектларида ишловчи шахсларни дастлабки ва даврий тиббий кўрикдан ўз вақтида ва тўлиқ ўтказишни таъминлашга мажбурдир.

20. Марказлаштирилган хўжалик-ичимлик сув таъминоти учун ажратилган манбанинг истеъмолга яроқлилик масаласини ҳал этишда, амалдаги Давлат стандарти қўлланилиб, унинг асосида қайта ишлашгача бўлган сувнинг сифат кўрсаткичлари аниқланганидан кейингина сув манбаи хўжалик-ичимлик сув таъминоти учун фойдаланилиши мумкин. Истеъмолчиларга етказиб берилаётган сувнинг сифати «Ичимлик суви» 950—2000 Давлат стандартига мос келиши керак.

21. Сув олиш жойларидаги лаборатория назорати «Ичимлик суви» 950—2000 Давлат стандарти талаблари доирасида ўтказилади. Тармоққа берилишидан олдинги сувнинг сифатини лаборатория назорати микробиологик, кимёвий ва органолептик кўрсаткичлар бўйича ўтказилади. Тақсимловчи тармоқларнинг лаборатория назорати қуйидаги кўрсатгичлар бўйича ўтказилади: коли-индекс (1 см. куб. сувдаги микроорганизмларнинг умумий сони); сувнинг лойқалиги, ранги, ҳиди, таъми ва бегона мазаси.

Микроблар билан ифлосланиш йўл қўйиладиган меъёрдан юқорилиги аниқланганида ифлосланиш сабабини аниқлаш мақсадида қайта намуна олинади ва бактерияларнинг мавжудлиги, янги гўнг ва нажас, азот сақловчи минерал моддалар ва хлоридлар билан сувнинг ифлосланиши қўшимча текширилади.

22. Ер ости сув манбаидан таъминланадиган сувнинг санитария назорати сув манбаини топиш, сувнинг миқдори ва сифатини баҳолаш, уни қайта ишлаш жадвали, санитария-ҳимоя минтақасини (СХМ) белгилашдан бошланади. Мазкур ишлар барча сув қувурларида ташкил этилади. Санитария-ҳимоя минтақасининг асосий мақсади сув манбаларини, шунингдек сув қувурлари қурилмаларини ва атроф ҳудудни ифлосланишидан сақлаш ҳисобланади.

23. Санитария-ҳимоя минтақаси учта доира (пояс) таркибида тузилади:

а) қаттиқ тартибдаги биринчи минтақа (пояс) сув олиш жойлари ҳудудида барча сув қувурлари қурилмаларининг майдонини ўз ичига олади. Сув қувурлари санитария-ҳимоя минтақаси билан таъминланади;

б) санитария-ҳимоя минтақаси амалдаги қўриқлаш ва санитария меъёрлари ва қоидаларига мос ҳолда ташкил этилади;

в) СХМларни ташкил этиш имконияти хўжалик — ичимлик сув таъминоти манбаини танлаш босқичида «Xўжалик — ичимлик сув таъминоти» Давлат стандарти асосида ҳал қилинади.

24. СХМнинг биринчи минтақа чегараси ер ости манбаларининг ҳимояланган ер ости сувларидан фойдаланилганда сув олиш жойидан камида 30 метр бўлган масофада, етарлича ҳимояланмаган ер ости сувларидан фойдаланилганда эса камида 50 метр масофада белгиланади. Тупроқнинг ифлосланишига йўл қўйилмайдиган объектлар ҳудудидаги якка ҳолдаги ер ости сув олиш жойларидан ўраб олинган жойгача бўлган масофани мос ҳолда 15 ва 25 метрга камайтириш мумкин. Ер ости манбалари суви билан таъминлашда жорий санитария назоратини амалга оширишда сув олиш қурилмалари, сув қувурларини ва сув ўтказувчи горизонтни ифлосланишдан ҳимоялаш тадбирлари назорат қилинади. Шу мақсадда СХМнинг биринчи минтақа ҳудудида қуйидагилар режалаштирилиши керак: ер устида тўпланиб қоладиган сувларни зона чегарасидан четлаштириш, кўкаламзорлаштириш, ўраб олиш ва доимий қўриқлашни таъминлаш. У ерда сув қувурлари қурилмаларини эксплуатация қилишга бевосита алоқаси бўлмаган барча турдаги қурилишлар ман этилади. Қудуқларнинг (очиқ жойлари, сув қуйилиш жойи, трубалар фазоси ва бошқалар) жиҳозларида санитария-гигиеник талабларини бажарилишига алоҳида эътибор берилиши керак.

25. Ер ости сув манбаларини кўрикдан ўтказиш вақтида нафақат биринчи, балки иккинчи ва учинчи СХМдаги сувни қўриқлаш тадбирлари инобатга олинади. Бунинг учун сув сақловчи горизонтни ифлослантириш хавфига эга бўлган эскирган, ишга яроқсиз, нуқсонли ёки нотўғри фойдаланилаётган сув қудуқларини аниқлаш ва оғзини беркитиб ташлаш (тампонлаш) ёки қайта тиклаш талаб қилиниши керак.

26. СХМ ҳудудида санитария-эпидемологик хизмати билан келишилмаган ҳолда янги скважиналар қазиш ва янги қурилишлар олиб борилишига йўл қўйилмайди. Ер ости сувларини кимёвий жиҳатдан ифлослантирувчи ёқилғи-мойлаш материаллари, заҳарли химикатлар ва минерал ўғитлар омборларини, саноатнинг чиқинди оқава сувлари йиғиладиган ва бошқа объектларни жойлаштириш тақиқланади.

27. Дарё ёки сув келтириладиган каналлардаги СХМни биринчи доираси маҳаллий санитария-топографик ва гидрологик шароитларга қараб белгиланади, лекин барча ҳолатларда қуйидагича бўлиши керак:

а) оқим бўйича юқорига қараб сув олиш жойидан камида 200 метр;

б) оқим бўйича пастга қараб сув олиш жойидан камида 100 метр;

в) сув олиш жойига туташ қирғоқдан сувнинг энг юқори сатҳига нисбатан сув бетининг икки қарама-қарши қирғоғи орасидаги кенгликдан камида 100 метр;

г) сув олиш жойига қирғоқ йўналишидан сув ҳавзасига томон дарё ёки каналнинг эни 100 метрдан кам бўлганда барча акватория ва қарама-қарши қирғоқ суви кенглигидан, сувнинг энг юқори сатҳидан 50 метр кенгликда олинади, дарё ёки каналнинг эни 100 метрдан ортиқ бўлса, акватория минтақаси камида 100 метр бўлиши керак.

28. Сув манбаи сифатида фойдаланиладиган сув омбори ёки кўлни СХМ биринчи минтақа чегаралари санитария-топографик, гидрологик шароитлар инобатга олинган ҳолда қуйидагича ўрнатилади:

а) акватория бўйича барча йўналишларда сув олиш жойидан камида 100 метр масофада;

б) сув олиш жойига туташган қирғоқдан сувнинг энг юқори сатҳидан икки қирғоқ орасидаги кенгликдан камида 100 метр масофада.

Қўлтиқ типидаги сув олиш жойларидаги биринчи минтақа чегарасига қўлтиқнинг барча акваторияси киритилади.

29. Кафолатланган сув таъминоти манбаи бўлмаган жойларга сув олиб бориш зарурати туғилганда, махсус машиналар ва доимий шахслар ажратилади. Сув ташиш идиш(сиғим)лари яроқли, ювилган ва дезинфекцияланган бўлиши керак. Дезинфекциялашдан аввал идишлар синчиклаб ювилади, сув билан тўлдирилади ва унга 1м куб сувга 300 гр. ҳисобда хлорли оҳак эритмасидан қўшилади ва 1 соатдан сўнг идиш бўшатилади ҳамда тоза сув билан хлорнинг ўткир ҳиди йўқолгунча чайиб ташланади.

30. Хлорлаш — сувни зарарсизлантиришнинг кенг тарқалган усулидир. Сув нормал дозаларда дастлабки аммонийлаштириш (преаммонизация) ва юқори дозаларда эса қайта хлорлаш орқали хлорланади.

Сувни хлорнинг нормал дозасида хлорлаш учун дастлаб мазкур сувнинг хлорга бўлган эҳтиёжи тажрибада аниқланади. Сувнинг хлорга бўлган эҳтиёжи аниқланганидан кейин сувнинг барча миқдори учун керакли хлорнинг дозаси ҳисоблаб чиқилади.

Ўтказилган хлорлашнинг тўғрилигини хлор қолдиғи асосида аниқланади, унинг миқдори сувнинг хлор билан 2 соатли контактидан кейин 0,3—0,5 мг/л. дан кам бўлмаслиги керак.

31. Кафолатланган манбалар сувидан фойдаланиш имконияти бўлмаган шароитларда қайта хлорлаш усули афзал ҳисобланади, чунки унинг меъёрдаги дозаларда хлорлашга қараганда зарарсизлантириши жуда ишончлидир, зарарлантириш вақти ҳам (20-30 дақиқага) камаяди, лойқа ва одатдан ташқари рангли сувларни бегона хлорфенол мазасини бермайдиган қилиб зарарсизлантиради.

32. Муассасада сақланаётган шахслар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган ва Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг тегишли буйруғи билан эълон қилинган меъёрлар бўйича озиқ-овқат билан таъминланадилар.

33. Овқатлантиришни ташкил этиш интендантлик таъминоти бўлими (гуруҳи) томонидан амалга оширилади. Ушбу бўлим зиммасига қуйидаги вазифалар киради:

а) таъминотга киритилган турли тоифадаги шахсларнинг иш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда овқатланиш тартибини ишлаб чиқиш;

б) кунлик таъминот учун белгиланган меъёрлар бўйича овқат тайёрлашни ташкил этиш ва таъминотдагилар ушбу меъёрларга мувофиқ овқатланаётганини назорат қилиш;

в) озиқ-овқат тайёрланадиган жойларни зарур жиҳозлар ва тегишли қурилмалар билан таъминлаш, уларни намунали ҳолатда сақлаш, технологик, совитиш жиҳозлари ва ошхона анжомларини санитария талаблари асосида сақлаш ҳамда улардан фойдаланиш қоидаларига риоя қилиш;

г) омборхоналарда озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашда, уларни ошхонага юборишда, ташишда, уларни ошхонада сақлаш ва кулинария жиҳатидан қайта тайёрлашда, овқат тайёрлаш ва тайёр овқатларни тарқатишда санитария-гигиена қоидаларига риоя қилиш;

д) овқат тайёрлаш, уларни ва озиқ-овқат маҳсулотларини жўнатиш, ташишда банд бўлган ходимларнинг шахсий гигиена қоидаларига риоя қилишлари учун шарт-шароитларни таъминлаш;

е) технологик ва совитиш жиҳозларининг ўз вақтида таъмирланишини таъминлаш;

ж) овқатланиш жойларини ва бошқа овқатланиш объектларини Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан рухсат этилган идиш-товоқлар ва инвентарларни ювиш ҳамда дезинфекциялаш воситалари билан таъминлаш;

з) технологик жиҳозлар, идиш-товоқлар, инвентарлар, санитария кийим-кечакларни сотиб олиш.

34. Тиббий бўлим бошлиғи:

а) овқатланиш тартибини ва овқат тайёрлаш учун лозим бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини рўйхатини ишлаб чиқишда қатнашади, тайёрланадиган овқат калориясини ойда бир марта назарий ҳисоблаб чиқади;

б) муассаса бошлиғига махсус меъёрлар бўйича овқатланишга ўтказилаётган шахслар рўйхатини топширади;

в) муассаса озиқ-овқат маҳсулотлари омборхонаси ва магазинида, шунингдек маҳкумларни шахсий ихтиёрида мавжуд бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашнинг талабга жавоб беришини, уларни ишлатилиш қоидаларига ва муддатларига риоя қилинишини ҳар куни текширади;

г) тайёрланган овқат сифатини барча таъминот меъёрлари бўйича текширишни ташкил этади. Текширув натижалари ва тайёр овқатларни тарқатишга рухсат берилгани ҳақида овқат тайёрлаш сифатини назорат қилиш махсус дафтарига ёзиб қўяди;

д) сифатсиз хом ашёни, ярим (чала тайёр) фабрикатларни тарқатишни, сифатсиз озиқ-овқатлар ва тайёр овқатларни истеъмол қилишни ман этади;

е) озиқ-овқат таъминоти билан шуғулланувчи ходимларини тиббий кўрикдан ўтказиш ишларини ташкил этади;

з) озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлаш, тарқатиш, жўнатишда банд бўлган ходимлар учун гигиенага доир ўқув машғулотларнинг ўтказилишини ташкил этади.

35. Агар муассасага келтирилган озиқ-овқат маҳсулоти қўйилган талабларга жавоб бермаса ёки унинг сифати шубҳа туғдирса, уни истеъмол қилишга йўл қўйилмайди.

Муассасага келтирилаётган озиқ-овқат маҳсулотларининг тайёрланган вақти кўрсатилган ҳолда сифати тўғрисидаги сертификати бўлиши лозим. Сифат тўғрисидаги сертификати бўлмаган озиқ-овқат маҳсулотлари қабул қилинмайди.

Интендантлик таъминоти бўлими (гуруҳи) ишлатиш муддати ўтиб кетган озиқ-овқат маҳсулотларини мол-мулк экспертизасидан ўтказишни ташкил этади, истеъмол қилишга яроқсизлиги яққол кўриниб турган тез бузилувчи маҳсулотлар бундан мустасно. Шунингдек, бу бўлим махсус гигиеник текширишларни талаб қилмайдиган озиқ-овқат маҳсулотларидан фойдаланиш ёки фойдаланмаслик масалаларини ҳам ҳал қилади.

Муассаса тиббий бўлими томонидан озиқ-овқат (шу жумладан тез бузилувчан) маҳсулотларининг органолептик хусусиятлари ўзгаришини, бу ўзгаришларнинг характери ва даражасини, маҳсулотларнинг кимёвий таркибидаги ўзгаришларни, маҳсулотларнинг бактериал жиҳатидан ифлосланиш даражаси ва микрофлорасининг характерини, маҳсулотларда пестицидларни ва зарарли моддаларни йўл қўйилиши мумкин бўлган миқдордан ёки табиий равишда бўлиши мумкин бўлган миқдордан кўплигини, микроблар билан ифлосланган маҳсулотлардан инфекция юқиши (аниқ эпидемиологик маълумотларга асосланган ҳолда) мумкинлигини аниқлаш мақсадида гигиеник экспертиза ўтказиш ташкиллаштирилади.

36. Маҳсулотларнинг кунлик энергетик қиймати бўйича уч маҳалги овқатланиш қуйидагича тақсимланади: нонуштага — 30-35%, тушликка — 40-45%, кечки овқатга — 20-30%. Кўрсатиб ўтилган маҳсулотларнинг тақсимоти ишнинг оғир-енгиллигига қараб фоизларда ўзгартирилиши мумкин: биринчи сменада ишловчилар учун — нонуштада 35%, тушликда — 40%, кечки овқатда — 25%; иккинчи ва учинчи (тунги) сменада ишловчилар учун — нонушта ва кечки овқат 30 фоиздан, тушлик — 40 фоиздан иборат.

37. Агар овқатланиш вақти бир соатдан ортиқ давом этадиган бир неча сменада амалга оширилса, у ҳолда ҳар бир смена учун алоҳида овқат тайёрланади. Овқат уни тарқатишидан 20—30 минут олдин тайёр бўлиши ва у тайёр бўлган вақтдан бошлаб 2 соат ичида тарқатилиши лозим.

38. Овқатларни тарқатишда биринчи овқатлар ва иссиқ ичимликлар температураси 75⁰С дан, иккинчилари 65⁰С дан паст бўлмаслиги, совуқ овқатлар ва ичимликлар 7⁰ дан 14⁰Сгача бўлиши лозим. Биринчи ва иккинчи овқатлар тарқатилгунга қадар иссиқ плитада 3 соатгача туриши мумкин. Тайёр овқатни белгиланган муддатдан ортиқ ушлаб туришга истисно тариқасида рухсат этилади. Қолган овқатларни сақлашга мажбур бўлинган ҳолларда у тўлиқ совитилиши ва 6⁰Сдан юқори бўлмаган температурада 12 соатгача сақланиши мумкин. Совитилган овқат тарқатилиши олдидан тиббий бўлим шифокори томонидан кўриб чиқилади ва текширилади, кейин иккинчи марта иситилади (қайнатилади, қиздирилади). Иккинчи марта иситилган овқатни тарқатиш муддати бир соатдан ошмаслиги лозим. Овқатни аввалги кунда тайёрланган овқатлар билан аралаштириш қатъиян ман этилади.

39. Овқатларни бевосита иш жойига етказиб бериш зарурати туғилганда овқатлар пломбаланган ва печатланган термосларда олиб борилади. Нон ва идиш-товоқлар тоза қутиларда ёки улар учун алоҳида ажратилган секцияларда етказиб берилади. Етказиш муддати 2 соатдан ошмаслиги лозим. Иш жойида овқат иситиладиган плиталар, овқатланиш учун столлар ажратилади. Совиб қолган овқатни иситмасдан, суюқ овқатни қайнатмасдан тарқатишга рухсат этилмайди.

40. Ошхонага ёрдамчи ишларни бажаришга тайинланадиган шахслар тери ва шиллиқ пардалари йирингли касалликлари бор-йўқлигини аниқлаш бўйича тиббий кўрикдан ўтмасдан ошхонада ишлашга қўйилмайди.

41. Муассасанинг саноат корхоналарида меҳнат хавфсизлигини таъминлаш вазифаси муассаса раҳбари ёки ушбу вазифани бажарувчи шахс зиммасига юкланади ва улар қуйидагилар устидан назорат қилишади:

а) ишлаб чиқариш, маиший, омборхона ва бошқа жойларда ҳаво муҳити, ёритиш, шовқин ва тебранишлар, ҳароратнинг санитария-гигиена меъёрларига мувофиқ бўлиши;

б) махсус контингентнинг махсус кийим-кечак, пойабзал ва шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланиши, шунингдек белгиланган нормаларга мувофиқ профилактик озиқ-овқатлар берилиши;

в) муассасанинг ишлаб чиқариш корхоналарида ишлаётганларга иш шароитининг зарарлилиги муносабати билан имтиёзлар берилиши.

42. Тиббий бўлим бошлиғи қуйидагиларни бажаришга мажбур:

а) ҳудудий соғлиқни сақлаш идоралари билан биргаликда контрагент (муассаса ҳудудидан ташқарида шартнома асосида иш олиб борилаётган) объектлар устидан назоратни таъминлаш бўйича ўзаро алоқаларини амалга ошириш;

б) ишлаб-чиқариш ва маиший хоналарнинг, корхона ҳудуди ва умумий фойдаланиладиган жойларидаги санитария ҳолати устидан назоратни амалга оширилиши;

в) корхонада меҳнат шароитини яхшилаш бўйича тадбирларни ишлаб чиқишда қатнашиш;

г) ишлаб чиқариш билан боғлиқ касалликларнинг келиб чиқиш сабабларини ўрганиш, ишлаётганларнинг меҳнат шароитларини янада яхшилаш юзасидан ўз таклифларини бериш;

д) зарарли меҳнат шароитларида ишлаётган шахслар ўз вақтида тиббий кўрикдан ўтишларини ташкил қилиш;

е) ичимлик сувининг сифати ва цехлар ҳамда участкалардаги аптечкаларнинг дори-дармонлар билан ўз вақтида тўлдирилиб туриши устидан назоратни амалга ошириш;

ж) ишчилар ўртасида санитария-оқартув ишларини олиб бориш.

43. Корхона раҳбарияти ишлаб чиқаришдаги ишчи ўринлар паспортизациясини ўтказади.

ИИВ, ИИББ, ИИБ ва ҳудудий соғлиқни сақлаш идоралари санитария-эпидемиология хизматлари саноат корхоналардаги ишлаб чиқариш омилларни лабораториявий ва бошқа турдаги текширишлардан ўтказилишини ташкиллаштиришда маслаҳат бериб амалий ёрдам кўрсатади.

44. Тиббий бўлим бошлиғи лойиҳалаштирилаётган, қурилаётган ва реконструкция қилинаётган саноат объектлари тўғрисида ва киритилаётган янги технологик жараёнлар, жиҳозлар, машина ва механизмлар, янги кимёвий моддалар ва уларнинг токсик-кимёвий хусусиятлари ҳақида хабардор бўлиши лозим.

45. Тиббий бўлим бошлиғи лойиҳадан четга чиқиш ва санитария меъёрлари ва қоидаларига риоя қилинмаётганлик ҳолатлари аниқланганда, қурилиш ва асбоб-ускуналарни монтаж қилиш ишларининг айрим турларини амалга оширишни тўхтатиш ҳуқуқига эга бўлган ИИВ, ИИББ, ИИБнинг санитария-эпидемиология хизмати бошлиғига бу ҳақда хабар беради.

46. Одам организмига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ноқулай ишлаб-чиқариш омиллари қуйидагилардан иборат:

а) жисмоний характердаги омиллар (радиочастотанинг электромагнит майдони, ноқулай микроиқлим, ионловчи радиация, шовқин, ультратовуш, инфратовуш, тебраниш, вибрация);

б) кимёвий характердагилар (саноат заҳарлари);

в) биологик характердагилар (инфекция, инвазиялар);

г) саноат аэрозоллари;

д) меҳнатнинг ўта оғирлиги ва катта куч талаб қилиши.

47. Бир қатор ноқулай омиллар таъсирида соғлиғи ёмонлашиши мумкин бўлган ишчиларни меҳнат шароити оғир ва зарарли бўлган ишларга қўймаслик мақсадида жазони ўтаётганларни дастлабки ва доимий тиббий кўрикдан ўтказиб туриш, уларнинг зарарли бўлган шароитларда ишлашлари мумкин ёки мумкин эмаслигини аниқлаш имконини беради.

48. Меҳнат шароити ва иш қобилиятига қуйидагилар таъсир кўрсатади:

а) технологик жараён ва ишлаб чиқариш хусусиятлари;

б) иш жойини қандай ташкил қилинганлиги ва жиҳозланганлиги;

в) иш хоналарининг майдони ва кубатураси;

г) иш жойи ва ишлаш хоналаридаги микроиқлим (температура, ҳавонинг ҳаракат тезлиги ва намлиги, нур таъсиридаги иссиқликнинг жадаллиги), шунингдек, тўсиқларнинг температураси;

д) ишлаш хоналари ва иш жойларининг табиий ва сунъий ёритилишининг аҳволи;

е) зарарли жисмоний омиллар;

ж) ҳавонинг кимёвий таркиби ва аралашмалар.

49. Иш хоналаридаги микроиқлим организм билан ташқи муҳит ўртасидаги иссиқлик мувозанатини таъминлаши лозим.

Иш бажариш майдонидаги ҳавога бўлган умумий санитария-гигиеник талаблар тегишли Давлат стандарти билан белгиланади.

50. Барча ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналар Санитария қоидалари ва меъёрлари (СҚ ва М) талабларига мувофиқ иситиш ва вентиляция тизимлари билан жиҳозланган бўлиши лозим.

Вентиляция ва иситиш тизимлари доимий иш жойларида ва иш бажариш майдонида асосий ва таъмирлаш ишлари олиб борилаётган вақтда метеорологик шароитларни (температура, нисбий намлик, ҳаво ҳаракатининг тезлиги), шунингдек, ҳаводаги зарарли моддалар миқдорини Саноат корхоналарини лойиҳалаштириш санитария меъёрлари талабларига мувофиқ бўлишини таъминлаши лозим.

Технологик чиқиндилар умумий алмашиш вентиляцияси орқали атмосферага чиқариб ташланади ва уларнинг тарқалиши ҳисобга олинганда аҳоли яшайдиган пунктларда рухсат этилган концентрациялардан баланд бўлиши мумкин эмас.

Ишлаб чиқариш xонасининг ҳажми битта ишловчига 20 м кубдан кам бўлса, ҳар бир ишловчи учун камида соатига 30 м куб ташқи ҳаво бериб турилади, хонанинг ҳажми ҳар бир ишловчига 20 м кубдан кўп бўлса, бир ишловчига камида соатига 20 м куб ташқи ҳаво берилади.

Агар хона ҳажми битта ишловчига 40 м куб тўғри келса, дераза ва лампалар бўлганда ва зарарли моддалар ажралмаса, унда вақти-вақти билан табиий ташкил қилинган вентиляцияни ишлатиш кўзда тутилади.

Бир сменада беш мартадан ортиқ ёки камида 40 минут давомида очиладиган дарвозалар олдида ҳавони тўсувчи ёки ҳавони иситувчи парда тўсиқлар ўрнатиш кўзда тутилади.

Чангни ва осон суюқликка айланадиган буғларни, шунингдек аралаштирилганда хавфли аралашмага айланадиган моддаларни ёки кимёвий бирикмаларни ютадиган қурилмаларни умумий тортувчи қурилмаларга бирлаштириш ман этилади.

Зарарли манбаларга (пайвандлаш, қалайлаш ва бошқалар) яқин жойлашган иш жойлари учун умумалмашувчи вентиляцияга қўшимча равишда маҳаллий сўриб олувчи қурилма ўрнатиш талаб қилинади.

Ҳаво муҳитига тўсатдан кўп миқдорда заҳарли моддалар (чангдан ташқари) тушиши мумкин бўлган ишлаб чиқаришларда авария вентиляциясини ўрнатиш лозим бўлади.

Деразалар олдидаги доимий иш жойлари тинимсиз келиб турадиган совуқ ҳаво оқимидан ҳимоя қилинади.

Корхона бинолари ва иншоотларини иситиш учун қўшимча ишлаб чиқаришга зарари тегмайдиган cистeма ва иссиқлик ўтказувчилар кўзда тутилади.

51. Шовқин манбаи бўлган ишлаб чиқариш ускуналарини танлаш ва жойлаштиришда тегишли СҚ ва Мга амал қилиш лозим.

Иш жойларидаги шовқин даражаси корхона реконструкция қилингандан сўнг, ишга тушганда ва ишлаб турган корхоналарда йилига бир марта текширилади.

52. Барча ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналарда табиий ёруғликдан кенг фойдаланиш лозим.

Табиий ёритиш меъёрлари ёруғлик ўтказувчи ойналарни мунтазам тартибда тозалаб туришни ҳисобга олган ҳолда қуйидаги муддатларда белгиланади:

а) кам миқдорда чанг, қурум чиқадиган хоналар йилига камида 2 марта тозаланади;

б) кўп миқдорда чанг, қурум чиқадиган хоналар йилига камида 4 марта тозаланади.

Сунъий ёруғликни меъёрлари люминистент ва қизитувчи чироқли ёритувчи қурилмаларга мос бўлиши керак.

Ёритиш тизими умумий ҳамда бирлаштирилган (умумий ва маҳаллий ёритишдан тузилиб) бўлиши мумкин.

Фақат битта маҳаллий ёритишни қўллаш ман этилади.

Камида 50 киши ишлайдиган хоналарда авария ёритгичи бўлиши лозим.

Сунъий ёритиш ёриткичларини тозалаш унинг қанчалик ифлосланганлигига қараб ўтказилади, аммо қуйидаги муддатлардан оширилиши мумкин эмас:

а) тутун, қурум ва чанг кўп чиқадиган жойларда — бир йилда 4 марта;

б) ўртача чиқадиган жойларда — бир йилда 3 марта;

в) кам чиқадиган жойларда — бир йилда 2 марта.

53. Саноат корхоналари сифатли ичимлик сув билан таъминланадилар.

Хўжалик-ичимлик сув қувурлари тармоқларини техник мақсадларга мўлжалланган сув тармоқларига улашга йўл қўйилмайди.

Ичимлик сувидан фойдаланиш учун кичик фонтанчалар, сув ичадиган автоматлар, фонтан бўлиб отилиб чиқиши учун кийдирилган ёпиқ баклар ва бошқа қурилмалар ўрнатилади.

Иссиқ цехларда ишлаётганлар, бир сменада 0.5% тузи бўлган тузланган газли сув билан бир кишига ўн литргача сувни ҳисобга олиб таъминланишади.

Иш жойи билан ичимлик суви билан таъминлаш қурилмаси орасидаги масофа 75 метрдан ошмаслиги лозим.

54. Тозалаш иншоотлари, сувни насос билан тортиб олувчи станциялар ва бошқа қурилмалар ҳар доим ишга яроқли, тоза ҳолда бўлиши ва улар сув, тупроқ ва ҳавони ифлослантириш манбаи бўлиб қолмаслиги лозим. Ҳар бир корхонада СҚ ва Мга кўра ишлаб чиқариш жараёнларининг гуруҳларига қараб санитария-маиший хоналар жиҳозланади (1-илова).

Ишлаб чиқариш мақсадларида маиший хоналардан фойдаланиш ман этилади.

55. Маҳкумларни ишлаб чиқариш зонасида овқатлантиришни ташкил этиш зарурати туғилганда маиший хоналарда овқатлантириш учун хоналар кўзда тутилган бўлиши зарур.

Ишлаб чиқариш ҳудудида овқатланиш шохобчалари жамоат овқатлантириш корхоналари учун белгиланган санитария талабларига жавоб бериши лозим.

56. Сут ва сут ўрнига ўтувчи бошқа овқатлар зарарли ишлаб чиқариш жойларида ишловчилар учун овқатланиш шохобчаларида ёки ўтирадиган жойлар, совутиш шкафи, қўл ювадиган мосламалар ва идиш-товоқларни ювиш учун иссиқ сув бўлган алоҳида ажратилган жойларда тарқатилади. Сут ичиладиган идишларни корхона беради.

Флягадаги сутни фақат пиширилгандан кейингина истеъмолчига бериш мумкин.

57. Ишлаётганларга махсус ва ҳимоя кийимлари, тегишли махсус кийим, оёқ кийим ва ҳимоя мосламалари белгиланган меъёрлар бўйича ва ўрнатилган муддатларда тарқатилади.

Белгиланган меъёрлар бўйича махсус кийим ва ҳимоя мосламаларисиз ишлаш ман этилади.

Махсус кийимларни ўз вақтида ювиш ва таъмирлаш, ҳамда заҳарли моддаларни таъсири бор ишлаб чиқариш жойларида эса дегазация қилиш мажбурий равишда амалга оширилади.

Заҳарли буғлар, газлар, саноат аэрозолларни чиқиши ва буюм парчалари, қириндиларни учиб тегиши хавфи мавжуд бўлган ишларда ишловчиларга шахсий ҳимоя воситалари: противогазлар, респираторлар, ҳимоя кўз ойнаклари, маскалар ва бошқалap амалдаги меъёрларга биноан берилади.

58. Ҳар бир ўткир касб касаллиги (заҳарланиш) содир бўлганда ушбу касалликни аниқлаган ёки гумон қилган шифокор томонидан шошилинч хабарнома тўлдирилади. Хабарнома 24 соат ичида касалланган одам ишлаётган объект санитария назоратини амалга оширувчи санитария-эпидемиология хизматига юборилади. Ўткир касб касаллиги бир вақтнинг ўзида икки ва ундан ортиқ кишиларда содир бўлган ҳолларда (заҳарланганда) шошилинч хабарнома ҳар бир киши учун алоҳида тўлдирилади. Шошилинч хабарномада ўткир касб касаллигининг дастлабки (якуний) ташхиси, фараз қилинган ишлаб чиқариш омилларининг номи ва касалликнинг келиб чиқиш сабаблари кўрсатилади.

Диагноз қўйган ёки уни ўзгартирган тиббий бўлим янги шошилинч хабарномани тузади ва 24 соат ичида уни санитария-эпидемиология хизматига юборади, бунда ўзгартирилган (аниқ белгиланган) диагноз, унинг белгиланган санаси, дастлабки ташхис кўрсатилади.

59. Тиббий бўлим шошилинч хабарномани жўнатишдан ташқари қуйидаги ҳар бир ҳолат тўғрисида телефон ёки телеграф орқали СЭХни хабардор қилади:

а) 2 ва ундан ортиқ киши ўткир касб касаллиги билан оғриб (заҳарланиб) меҳнатга яроқсиз бўлганлиги ҳақида;

б) куйдирги, бруцеллез, қоқшол, қутириш касалликлари ҳақида (беморни касб фаолияти билан боғлиқ бўлса).

60. Ўткир касб касаллигини (заҳарланишни) ҳар бир ҳолати текширилади.

Ўткир касб касаллиги (заҳарланиш) ҳолатларини текшириш меҳнат гигиенаси бўйича санитария шифокори ёки СЭХни бошқа мутахассиси билан шошилинч хабар олинган вақтдан бошлаб 24 соат давомида ўтказилади, ушбу қўлланмани 256-бандида кўрсатилган ҳолатларда хабарнома олинган заҳоти.

Текшириш жараёнида:

а) ўткир касб касаллиги (заҳарланиш)нинг келиб чиқиш сабаблари аниқланади;

б) касаллик пайдо бўлган иш жойи (ишчи зонаси, ишлаб чиқариш участкаси, цех) текширилади;

в) зарур бўлганда зарарли ишлаб чиқариш омилларининг лаборатория ва инструментал текшируви ташкил этилади;

г) касаллик (заҳарланиш) пайдо бўлган ишловчини меҳнат шароитининг санитария-гигиеник аҳволи баҳоланади;

д) текшириш натижалари асосида санитария-профилактика, касаллик (заҳарланиш)нинг олдини олиш ва бартараф этиш бўйича ташкилий ва техник чора-тадбирлар ишлаб чиқилади.

61. Махсус контингент ҳаммомда ювинишини ва кир ювишини таъминлаш муассасанинг интендантлик таъминоти бўлими (гуруҳи)нинг кучи ва воситалари билан амалга оширилади.

62. Муассаса тиббий бўлими қуйидагиларни амалга ошириши лозим:

а) ҳаммом ва кир ювиш биноларининг қурилиши ва қайта қурилишининг боришини жорий санитария назорати;

б) санитария қоидаларига мос ҳолда кир ювиш ва ҳаммомни жойлашиши, жиҳозланиши ва аҳволи, сифат назорати, ўз вақтида дезинфекция ўтказилиши, санитария ишлови бериш, ички кийимлар ва чойшаб, ёстиқ жилди ва шу кабиларни алмаштириш ва ювиш, совуқ ва иссиқ сув билан таъминлашнинг жорий санитария назорати;

в) ҳаммом ва кир ювиш билан бевосита банд бўлганларни, махсус касб эгалари гуруҳига мансуб шахслар сифатида, барча зарур чора-тадбирлар асосида тиббий кўрикдан ўтказиш;

г) ҳаммом ва кир ювиш таъминоти қисми бўйича СЭХни таклиф ва ёзма кўрсатмаларини бажарилишини назорат қилиш ва натижалари ҳақида мутасадди шахсларга маълумот бериш.

62¹. Ҳаммомда махсус контингентни санитария ишловини ҳам амалга ошириш имконияти бўлса, улар гигиеник вазифадан ташқари, эпидемияга қарши вазифани ҳам бажаради.

Қуйидаги ҳолатларда санитария ишлови ўтказилиши зарур:

а) режали тадбир сифатида — ойда 1 марта;

б) эпидемик кўрсатмаларга кўра;

в) муассасага янги келганларни қабул қилишда.

63. Санитария ишлови қуйидагилардан иборат: одамларни ҳаммомда совун билан ювиниши, ўрин-кўрпа жилдлари билан ички кийимни алмаштириш, (педикулезда терини тук билан қопланган қисмларини тозалаш), шахсий кийимни ва ўрин-кўрпани (ёстиқ, тўшак, кўрпа) дезинфекция камерасида дезинфекция, дезинсекция қилиш.

64. Ҳаммомда санитария ишлови ўтказиш вақтида, ҳаммомга кираётганлар ва чиқаётганлар алоҳида эшиклардан кириб чиқишлари лозим.

Санитария ишловга мўлжалланган ҳаммомларда алоҳида кириш ва чиқиш эшиги, чўмиладиганлар устки ва ички кийимларини дезинфекциялаш камерасига узатадиган, ечиниш хонаси ва кийиниш хонаси бўлиб, унга чўмилгандан кейин чиқилади, унда дарча орқали тоза бўлимдан ўзларининг дезинфекция ёки дезинсекциядан ўтган нарсаларини оладилар; доимий дезинфекциялаш камераси бўлади.

Дезинфекциялаш камерасининг қабул қилиш имконияти ҳаммомнинг қабул қилиш имкониятига мос бўлиши керак.

65. Камерада дезинфекциялаш тадбири Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва Ўзбекистон Республикаси ИИВнинг Тиббиёт бошқармасининг буйруқ ва йўриқномалари талаблари асосида ўтказилади.

66. Дезинфекциялаш камераси биносини кўрикдан ўтказишда қуйидагиларга эътибор берилади:

а) дезинфекциялаш камераларининг санитария-техник ҳолати;

б) зарарсизлантириш (тартибига) режимига риоя этиш;

в) кўрпа, ёстиқ жилди ва буюмларни камерада тўлиқ зарарсизлантириш;

г) максимал термометрлардан фойдаланиб температура тартибини (режимини) текшириш;

д) ходимларнинг ишлов бериш тартиби (режими) ва санитария қоидаларига риоя этиш бўйича билимларини текшириш;

е) аввал берилган таклифларнинг бажарилишини текшириш;

ж) дезинфекциялаш сифатини текширишнинг физикавий ва кимёвий усулларини ишлатиш.

67. Камерада дезинфекциялаш ҳолатини дезинфекция ва дезинсекцияни қайд қилиш журналида баҳолаб борилади.

68. Муассасадаги шахслар ҳафтасига бир марта чўмиладилар ва кўрпа-ёстиқ жилди ҳамда ички кийимларини бир вақтнинг ўзида алмаштирадилар. Ошпазлар, териси кучли ифлосланадиган ишни бажарувчи ходимлар, бундан ташқари ҳар куни душ қабул қиладилар. Чўмилувчиларнинг ҳар галги алмашиниши билан навбатчилар ҳаммом хоналарини яхшилаб тозалайдилар ва хлорли оҳакнинг 0,2-0,5 % ли тиндирилган эритмаси, хлораминнинг 1% ли эритмаси ёки лизолнинг 3% ли эритмаси билан дезинфекция қиладилар(шунингдек ўтиргич ва ювиниш тоғораларини ҳам).

69. Сартарошхона анжомлари 30 минут давомида хлораминнинг 1% ли эритмасига солиб қўйилади, сўнгра водопровод сувида ювилади ва қуритилади.

70. Терининг йирингли ва замбуруғ касалликлари билан касалланган шахслар, ҳаммадан кейин алоҳида чўмиладилар, сўнгра ҳаммомда 30 минутли экспозиция билан 2%ли ишқорли эритма (тозаланмаган сода) ёки хлорли оҳакнинг 3%ли тиндирилган эритмаси ёрдамида дезинфекция ўтказилади. Муассасанинг изоляция қилинган жойида сақланувчи сил касаллиги гумон қилинаётган маҳкумлар, улар учун ажратилган алоҳида кунда чўмиладилар, кейин ҳаммом ҳам якуний дезинфекция қилинади.

71. Ҳаммомдан чиққан кирланган ички кийимлар, шунингдек кўрпа ва ёстиқ жилдлари бевосита ётоқхонадан кир ювиш хонасига узатилади.

72. Кир ювиш бинолари ва махсус жиҳозларнинг жойлаштирилиши технологик жараённинг узлуксизлиги ва кетма-кетлигини таъминлаши зарур, ювилган ва ювилмаган, шунингдек қуруқ ва ҳўл буюмлар бир-бирига тегиб туришига йўл қўйилмайди.

Кир ювиш биносининг ювилмаган буюмлар сақланадиган қисмида кирланган буюмларни қабул қилиш ва саралаш цехи жойлашади. Ҳаммом биносининг ювилган буюмлар сақланадиган ярмида: ювиш, қуритиш-дазмоллаш, таъмирлаш ва ички кийимларни тарқатиш цехлари жойлашади.

Бинонинг тоза буюмлар ва кир буюмлар сақланадиган қисмлари оралиғида иккала томондан кириш мумкин бўлган санитария хонаси жиҳозланади ва бу хонада душ, гардероб ва туалет бўлади. Бинонинг иккала ярми капитал девор ва тўсиқ билан ажратилади. Барча цехларда ҳавонинг ҳарорати 15⁰С дан 20⁰С гача, ювиш цехидаги нисбий намлик 70%дан ошмаслиги, қуритиш-дазмоллаш цехида эса 60%дан ошмаслиги керак. Кир ювиш биносига қабул қилинадиган ички кийимлар турлари ва кирларни даражасига қараб сараланади. Ифлосланган кийимлар 4—12 соат давомида 0,5%ли кальцийли сода эритмаси ёки бошқа ювиш ашёлари (тринатрифосфат, сульфонал, ОП—7 совуни ва б.) қўшилган илиқ сувда ивитилади.

73. Муассасанинг сил касаллар яшайдиган ҳудудидан, тиббий бўлим стационаридан келтирилган кийимлар ювилишдан аввал албатта ишқорий эритмада бир соат давомида қайнатилади ёки дезинфекцияловчи эритмада ивитилади ва махсус ажратилган машинада ювилади.

74. Кир ювиш биносининг ифлосланган ярми иш тугаганидан кейин яхшилаб тозалаб ювилади ва дезинфекция қилинади.

75. Тўшак жилдлари ва одеял йилнинг ҳар чорагида бир марта ювилади.

76. Ҳаммом ва кир ювиш биноси водопровод суви, канализация, бинони иситиш ускуналари, вентиляция ва иссиқ сув билан таъминланиши лозим.

77. Сувнинг сифати «Ичимлик суви» 950—2000 Давлат стандартига қўйиладиган талабларига жавоб бериши керак.

78. Ҳаммом ва кир ювиш биносидан чиқаётган оқава сувлари, улар таркибида кўп миқдорда ювувчи моддалар, тез ириб қоладиган органик моддалар, микроблар бўлганлиги сабабли эпидемиологик жиҳатдан хавфлидир.

Тозалаш қурилмаларига эга бўлган канализацион шохобчаларда оқава сувлар бевосита канализация тармоғига қуйилади, агар тозалаш қурилмаларига оқизилаётган барча оқава сувларни 25%ни ҳаммом-кир ювиш биносидан чиқаётган оқава сув ташкил этса, у ҳолда оқава сувлар сўндирилган оҳак эритмаси билан коагуллаш усулида дастлабки тозалашдан ўтказилади. Коагуллаш учун СаО нинг активлигига ҳисоблаб, оҳак сувига 400 гр/м.куб миқдорида оҳак қўшилади. Оҳак оғирлигининг 50%ига актив кальций оксиди тўғри келади, ҳисоблаш миқдори шу асосида топилади. Kaнaлизaция ўтказилмаган пунктларда оқава сувларни тозалаш учун маҳаллий канализацион тозалаш қурилмаси ўрнатилади.

79. Оқава сувларини тозалаш усули ва ташлаш жойи ҳудудий соғлиқни сақлаш идораларининг санитария-эпидемиологик марказлари билан келишилиши керак.

80. Ҳаммом кир ювиш биносидан чиқаётган оқава сувларни сув ҳавзаларига, жарликларга ва шунга ўхшаш жойларга дастлабки коагуллаш ва тиндириш (6—12 соат), хлорлаш (5—10 мг/л актив хлор дозасида) йўли билан тозаламасдан тўкиш ман этилади.

81. Эпидемияга қарши курашиш — муассасада сақланаётган шахслар ўртасида юқумли касалликларнинг олдини олиш ва бартараф этишга қаратилган чора-тадбирлар тизимидан иборат.

82. Муассасада эпидемияга қарши чора-тадбирлар мажмуасини ташкиллаштириш тиббий бўлими бошлиғи зиммасига юклатилади. Бунга режим-тартибот, сиёсий-тарбиявий, интендант, хўжалик ва бошқа хизматлар жалб этилади.

83. Эпидемияга қарши тадбирлар қуйидаги ҳолатларни олдини олишга қаратилади:

а) муассасага юқумли касалликлар олиб келинишини;

б) махсус таркиб орасида юқумли касалликлар келиб чиқиши ва тарқалишини;

в) муассаса ташқарисида юқумли касалликлар тарқалишини.

84. Эпидемияга қарши курашиш ўз ичига қуйидагиларни олади:

а) муассасада ва у жойлашган ҳудудда санитария-эпидемиологик ҳолатни назорат қилиш;

б) махсус контингент муассасага қабул қилинганда ўтказиладиган тадбирлар;

в) махсус таркиб саломатлигини доимий равишда кузатиб бориш;

г) ичимлик — хўжалик суви, озиқ-овқат ва бошқа таъминот билан боғлиқ бўлган шахсларнинг доимий тиббий назорат ва лаборатория текширувларидан ўтказиш;

д) атроф муҳит, ётоқхоналар, озиқ-овқат, сув таъминоти, ҳаммом, кирхоналар билан таъминланиш, шахсий гигиенага риоя қилиниши устидан доимий тиббий назорат олиб боришни;

е) режали ва шошилинч эмлашларни ўтказилишини назорат қилишни;

ж) дезинфекция, дезинсекция, дератизация чора-тадбирларини ўтказилишини;

з) махсус контингентни санитария маданиятини ошириб боришни;

и) эпидемияни олдини олиш масалалари бўйича тиббий ходимларни тайёрлаш ва малакасини доимий равишда ошириб боришни;

й) юқумли касалликлар тарқалганда эпидемияга қарши чора-тадбирларни ўтказиш учун куч ва воситаларни тайёрлашни (тиббий бўлимда қўшимча ўринлар ташкил қилиш, керакли жиҳозлар билан таъминлаш ва ҳоказо);

к) эпидемиологик ҳолатни олдиндан башорат қилиш ва тезкор эпидемиологик таҳлиллар ўтказиш.

85. Махсус котингентни эпидемиядан ҳимоя қилиш чора-тадбирларини ташкил қилиш ва режалаштиришнинг асосини санитария-эпидемиология назорати ташкил қилади. Санитария-эпидемиология назоратининг мақсади муассасага юқумли касалликлар олиб кирилишини олдини олишдир.

86. Эпидемиологик назоратнинг вазифалари қуйидагилар ҳисобланади:

а) муассаса жойлашган ҳудуднинг санитария-эпидемиологик ҳолатини доимий ўрганиш;

б) муассаса жойлашган ҳудуддаги сув манбалари ва аҳоли пунктининг санитария ҳолати устидан узлуксиз тиббий назорат олиб бориш;

в) муассаса жойлашган ҳудудда ташқи муҳит объектларининг бактериялардан ифлосланиши, эпизотиялар ва юқумли касалликлар келиб чиққанлиги ҳақидаги маълумотларни ўз вақтида аниқлаш ва тўплаш.

87. Муассаса жойлашган ҳудудда санитария-эпидемиология ҳолатини чуқур ўрганиш ва маълумотларни ойдинлаштириш қуйидагилар орқали таъминланади:

а) аҳолининг юқумли касалликлар билан касалланиш динамикаси ва тузилиши билан танишиш;

б) эпидемик касалликларни мумкин бўлган манбалари ва тарқалиш йўлларини ва уларга махсус контингентнинг берилувчанлигини ўрганиш;

в) тиббий ҳамда ветеринария даволаш-профилактика муассасалари томонидан ўтказилаётган эпизоотия, эпидемияга қарши, ҳамда бошқа чора-тадбирларнинг ҳажми ва сифати билан танишиш.

88. Муассаса жойлашган ҳудуддаги эпидемиологик вазият ҳақидаги узлуксиз маълумотлар қуйидагилар орқали олинади:

а) маҳаллий соғлиқни сақлаш муассасаларидан одамлар ва ҳайвонлар ўртасида юқумли касалликлар билан касалланиш ҳақидаги маълумотларни олиш;

б) юқори тиббий бошлиқлардан республикадаги ва вилоятдаги санитария-эпидемиологик ҳолат ҳақидаги маълумотларни олиш;

в) соғлиқни сақлаш ташкилотлари томонидан ташкил қилинаётган мажлислар, конференциялар, йиғилишлар ва семинарларда иштирок этиш йўли билан.

89. Муассаса тиббий бўлим бошлиқлари санитария-эпидемиология назоратини олиб боришда, қуйидаги тадбирларни амалга ошириш учун маҳаллий соғлиқни сақлаш ва ветеринария ташкилотлари билан узвий алоқада бўлиши шарт:

а) муассаса жойлашган ҳудуддаги аҳоли ва ҳайвонлар ўртасида юқумли касаллик ва эпидемия ҳамда эпизоотияга қарши ўтказилаётган тадбирлар ҳақида маълумотларни узлуксиз равишда олиш учун;

б) ўтказилаётган профилактик ва эпидемияга қарши тадбирларни мувофиқлаштириш учун;

в) махсус контингентни эпидемиядан ҳимоя қилиш масалаларида маслаҳат ва бошқа турдаги ёрдамни олиш учун.

90. Муассасага юқумли касалликлар кириб келмаслиги учун янги келганлар бир кун давомида тўлиқ санитария ишловидан ва тиббий кўрикдан ўтказилади. Шу вақт мобайнида ўпка сили, тери-таносил ва бошқа юқумли касалликлар билан касалланганларни ҳамда улар билан мулоқотда бўлган шахслар аниқланиб, тиббиёт бўлими бошлиғи хулосасига кўра улар ушбу касалликларни яширин даври мобайнида тиббий кузатувда бўладилар. Жазони ижро этиш муассасасига янги келганлар алоҳида қабул бўлими биносига жойлаштирилади. Улар 14 кун мобайнида тиббий кузатувда бўладилар ва сўнгра яшаш ҳудудига ўтказилади. Маҳкумлар карантин биносида бўлган пайтларида, уларни карантин биносидан ташқаридаги ишларга жалб этиш тақиқланади. Тиббий кузатув пайтида махсус контингент орасида юқумли касалликлар аниқланганда, эпидемияга қарши комплекс тадбирлар ўтказилади. Бундай ҳолларда тиббий кузатув давомийлиги охирги бемор бошқалардан ажратилган кундан бошлаб ҳисобланади.

91. Муассасаларда профилактик ва эпидемияга қарши ишларни ўз вақтида амалга ошириш учун тиббий бўлимлари режа асосида йилнинг маълум бир даври (ҳар ой,чорак, ярим йил, тўлиқ йил) учун эпидемиологик таҳлил ўтказишлари шарт. Бундан ташқари эпидемиологик ўчоқда эпидемиологик текширув ўтказилади. Муассасадаги эпидемиологик вазият таҳлили муассасалар тиббий бўлими бошлиқлари томонидан олиб борилади.

92. Маълум ўтган давр учун эпидемиологик таҳлил ўтказилганда тиббий хизматга бириктирилган шахслар орасида касалликлар даражаси, динамикаси ва туркуми ўрганилади. Касаллик қўзғатувчиси, уни юқиш йўли ҳар бир касаллик тури бўйича алоҳида ўрганилади. Бундан ташқари юқумли касалликлар тарқалиш хавфини билиш учун касаллик эпидемия ўчоғини келиб чиқиш сабаби таҳлил қилинади.

93. Эпидемиологик кузатув натижалари, йилнинг маълум ўтган даври учун эпидемиологик таҳлил ва айрим юқумли касалликлар эпидемиологик хусусиятлари инобатга олиниб, маълум шароитда эпидемиологик жараённи кечиш даражаси олдиндан аниқланади. Эпидемиологик вазиятни башорат қилиш асосида тиббий бўлими бошлиқлари махсус контингент орасида юқумли касалликлар тарқалишининг олдини олишга қаратилган тадбирларни ташкил қилиш бўйича таклифлар ишлаб чиқадилар.

94. Муассасада юқумли касалликлар аниқланганда тиббий бўлим бошлиғи қуйидагиларни ўз ичига олган эпидемияга қарши тадбирлар ўтказилишини ташкиллаштиради:

а) беморларни аниқлаш, бошқалардан ажратиш, стационарга жойлаштириш, юқумли касалликлар шифокори кўригини ташкил қилиш ва даволашни;

б) жорий ва якунловчи дезинфекциялар ўтказишни;

в) эпидемиологик текширув ўтказилишини;

г) тиббий назорат олиб борилиши, обсервация ёки карантин эълон қилиниши;

д) санитария-гигиена тадбирлари ўтказилиши устидан назорат қилишни;

е) эмлаш ишлари ўтказилиши.

95. Тиббий ходимлар томонидан амбулатория қабули ўтказилиши, бириктирилган контингентни тиббий кўрикдан ўтказилиши, шунингдек муассаса маъмурияти билан бирга ётоқхоналар ва камераларни айланиш давомида юқумли касалликларга чалинганлар ўз вақтида аниқланади.

96. Аниқланган беморлар ва юқумли касалликларга шубҳа қилинганлар зудлик билан тиббий бўлим қошида олдиндан жиҳозланган изоляторга жойлаштирилади. Эпидемиологик ҳолат ўзгарганда (юқумли касалликка чалинган беморлар сони кўпайиб кетса) изолятор кенгайтирилади ва қайта жиҳозланади (камера, ётоқхона, муассаса мактаби биноси изолятор сифатида жиҳозланиши мумкин). Тиббий изоляторда шифокор бемордан эпидемиологик анамнез йиғади, уни текширади, ташхис қўйиб унга тиббий ёрдам кўрсатади. Юқумли касалликка чалинган беморлар ва унга шубҳа қилинганлар, улар касалхонага жўнатилгунига қадар ёки тиббий кузатув олиб бориш учун, юқумли касаллик тарқалишини олдини олиш мақсадида тиббий изоляторга вақтинча жойлаштирилади. Улар тиббий изоляторда бўлган вақтда эпидемияга қарши режим сақланади.

97. Эпидемияга қарши режим деганда, тиббий изолятор ишининг шундай тартиби тушуниладики, бу тартиб тиббий ходимларни тўлиқ хавфсизлигини таъминлайди, изолятор ичида касаллик юқиши ҳамда беморлар ва уларга хизмат қилувчи ходимлар томонидан касалликни атрофга ёйилиши имкониятини бартараф қилади. Эпидемияга қарши режим ҳар бир инфекциянинг алоҳида эпидемиологик хусусиятларига кўра (унинг юқиш йўллари инобатга олинган ҳолда) аниқланади.

Эпидемияга қарши режимни умумий талаблари қуйидагилар ҳисобланади:

а) ҳар хил юқиш йўлига эга бўлган юқумли касалликларга чалинган беморларни алоҳида жойлаштириш;

б) тиббий изоляторни овқатланиш ва сув таъминоти объектларидан узоқда жойлаштириш;

в) тиббий изоляторда чойшаблар, кўрпа-тўшаклар, идишлар, беморларга қараш учун лозим бўлган нарсалар, беморлар ич кийимлари ва идишларини дезинфекциялаш учун сиғимлар, бемор ажратмаларини зарарсизлантириш учун қопқоқли идишлар, ҳамда дезинфекция ва дезинсекция воситалари билан таъминланиши лозим;

г) тиббий изоляторга жойлаштирилаётган беморларни чўмилиши ва эпидемиологик кўрсатмага кўра уларга санитария ишлови ўтказилиши;

д) дезинфекция тартибига риоя қилиш.

98. Юқумли касалликлар билан касалланган беморлар жазони ижро этиш муассасаси касалхонасининг юқумли касалликлар бўлимига ёки алоҳида ҳолларда соғлиқни сақлаш идораларининг юқумли касалликлар касалхонасига (бўлимига) ётқизилади. Бундай беморларни соғлом шахслар ва юқумли бўлмаган касаллар билан бирга (транспорт туридан қатъи назар) ташилишига йўл қўйилмайди. Озиқ-овқат ташиш транспортларида касалларни олиб юриш қатъий тақиқланади. Юқумли касалликка чалинган беморларни охирги жойигача кузатиб бориш учун тиббий ходим ажратилади ва тез тиббий ёрдам кўрсатиш учун керакли дори-дармонлар, идишлар (бемор ажратмаларини зарарсизлантириш учун челак ва бошқалар) ва дезвоситалар берилади. Юқумли касалликка чалинган беморларни ташиган автоулов, беморни қабул қилган касалхона томонидан эвакуациядан кейинги 2 соат ичида якуний дезинфекция қилинади.

99. Юқумли касаллик пайдо бўлган вақтда эпидемияга қарши тадбирлар эпидемик ўчоқ доирасида ўтказилади. Ушбу касаллик юқиши мумкин бўлган ҳудуд (камера, отряд, бригада, муассаса) эпидемик ўчоқ чегараси деб белгиланади. Эпидемик ўчоқнинг таъсир этиш вақти, касаллик манбаи тугатилган ва якунловчи дезинфекция ўтказилган вақтдан сўнг касалликни яширин даврининг максимал муддати билан аниқланади.

100. Эпидемияга қарши ўтказиладиган тадбирларни аниқлаш учун тиббий бўлим бошлиғи эпидемиологик текшириш ўтказади. Текшириш давомида тахмин қилинган касаллик манбаи, касаллик қўзғатувчисини маълум шароитларда мумкин бўлган тарқалиш йўли ва омиллари, касалланиши мумкин бўлган шахслар доираси аниқланади. Юқумли касаллик айрим ҳолатларда (шахсларда) учраганда, эпидемиологик текширув давомида тиббий бўлим бошлиғи қуйидагиларни амалга оширади:

а) бемордан касалланиш сабабини суриштириб, уни тиббий текширувдан ўтказади;

б) эпидемиологик ўчоқда бемор билан мулоқотда бўлганларни соғлиғи аҳволи билан қизиқиб, уларни тиббий текширувдан ўтказади;

в) ташқи муҳитни текширади, бунда лаборатория усулидан ҳам фойдаланилади.

Касаллик манбаи ва уни юқиш йўлларини аниқлаш мақсадида, маълум бир инфекцияни эпидемиологик хусусиятларини инобатга олиб ҳамда лаборатория усулларидан фойдаланиш орқали сўраб-суриштириш ва тиббий текшириш ишлари олиб борилади. Эпидемиология текшируви натижалари касаллик ўчоғида ўтказиладиган тадбирларни мувофиқлаштиришда фойдаланилади.

Касаллик бир гуруҳ шахсларда қайд этилган (эпидемик авж олган) ҳолларда тиббий бўлим бошлиғи юқоридаги тадбирлардан ташқари отряд, бригада ва камералар бўйлаб касаллик тарқалишини, касалликни тарқалиш вақтини, касалланганларнинг яшаш шароитларини таҳлил қилади. Бундан мақсад ҳар бир бемор учун касаллик манбаи ва юқиш йўлини ҳамда инфекцияни тарқалиш сабабини аниқлашдан иборат.

101. Ҳар бир юқумли касаллик билан касалланиш ҳақида тиббий бўлим бошлиғи муассаса бошлиғига ва шу билан биргаликда юқори турувчи тиббий хизмат бошлиқларига хабар қилади. Ташхис аниқ бўлган вақтдан бошлаб 24 соат ичида ИИВ, ИИББ, ИИБ санитария-эпидемиология хизматига (СЭХ) қайд этилган юқумли касаллик, овқатдан заҳарланиш, организмни эмлашга қарши одатдан ташқари реакцияси ҳақида тезкор хабарнома юборилади. Тезкор хабарномани ўз вақтида юборилишига муассаса тиббий бўлими бошлиғи жавобгардир. Эпидемиологик текширув вақтида юқумли касаллик ўчоғини эпидемиологик текширишни белгиланган шаклдаги картаси тузилади ва кейинчалик уни ИИВ, ИИББ, ИИБ СЭХларига юборилади.

102. Эпидемик ўчоқда, инфекцияни ўзига хослиги ва махсус контингентни жойлашиш хусусиятига боғлиқ бўлган эпидемияга қарши чеклаш-тартибот тадбирлари ўтказилади. Эпидемияга қарши чеклаш-тартибот тадбирлари 3 тоифага бўлинади:

а) кучайтирилган тиббий назорат;

б) обсервация;

в) карантин.

103. Кучайтирилган тиббий назорат юқумли касаллик билан оғриганларни фаол равишда аниқлаш ва уларни бошқалардан ажратиш ҳамда касалхонага юборишдан иборат. Юқумли касаллик билан оғриган беморларни фаол аниқлаш махсус контингент соғлиғи аҳволини суриштириш, уларни тиббий текшириш, тана ҳароратини ўлчаш ва лаборатория усули билан текшириш орқали амалга оширилади. Кучайтирилган тиббий назорат муассаса тиббиёт бўлими бошлиғи кўрсатмаси билан амалга оширилади.

104. Обсервация — юқумли касалликларни тарқалишини олдини олишга қаратилган тадбирлар тизимидир. Обсервацияни тиббий бўлим бошлиғи тақдими асосида, муассаса бошлиғининг буйруғи билан кучга киритилади.

Обсервацияда қуйидагилар кўзда тутилади:

а) кучайтирилган тиббий назорат;

б) муассасага махсус контингентнинг келишини чеклаш;

в) обсервация эълон қилинган муассасага махсус контингент келган ҳолларда (уларни бу муассасага келиши обсервация эълон қилинмасдан олдин ҳал қилинган бўлса) улар бошқалардан алоҳида жойлаштирилади. Махсус контингентни муассасадан кетиш масаласи ҳар бир ҳолат бўйича алоҳида ҳал этилади;

г) қариндошлар билан учрашув чекланади ёки тўхтатилади;

д) махсус даволаш-профилактик ва эпидемияга қарши кураш тадбирлари ўтказилади.

105. Карантин — бу эпидемия ўчоғини тўлиқ ўраб олиш ва у ердаги юқумли касалликни бартараф этишга қаратилган чеклаш ва эпидемияга қарши тадбирлар тизимидан иборат. Карантин вақтида қуйидаги тадбирлар ўтказилиши кўзда тутилади:

а) махсус контингент тўлиқ ажратилади, муассасага келиш ва ундан кетиш, муассаса ичида махсус контингентни кўчиб юриши тақиқланади;

б) кучайтирилган тиббий назорат ўрнатилади;

в) махсус даволаш-профилактик ва эпидемияга қарши тадбирлар амалга оширилади.

Бу ҳолатда муассасанинг моддий-техник таъминоти муассасадан ташқарида алоҳида ташкил қилинган юкларни қабул қилиш ва ўтказиш майдони орқали амалга оширилади. Муассаса ичида махсус контингент отрядлар бўйича максимал равишда бир-биридан алоҳида жойлаштирилади ва уларга овқатлар овқатларни олиш шохобчалари орқали берилади. Карантин талаблари бажарилиши учун муассасада кучайтирилган хизмат тартиби ташкиллаштирилади. Эпидемиологик вазият бўйича маҳкумларга учрашувлар бериш вақтинчалик тўхтатилади ва бу ҳақда муассаса маъмурияти жазони ижро этиш жойларида қонунлар ижроси устидан назорат қилувчи прокурорга хабар беради. Муассасада карантин Тиббиёт бошқармаси, бўлими, хизмати томонидан киритилган тақдимномага кўра ИИВ, ЖИИББ, ИИБ раҳбарияти қарори асосида ўрнатилади.

106. Ичак инфекциялари келиб чиқишини олдини олиш бўйича тадбирлар мукаммал, ҳар томонлама ва доимий равишда олиб борилганда самарали ҳисобланади.

Асосий санитария профилактик чора-тадбирлар қуйидагилардан иборат:

а) махсус контингентнинг яшаш шароити, сув ва овқат таъминотини лаборатория усулидан фойдаланилган ҳолда тиббий назорат қилишни таъминлаш;

б) меҳнат фаолияти туфайли махсус рўйхатда бўлган (ошхона, ҳаммом, кир ювиш, озиқ-овқат таъминоти билан боғлиқ бўлган ва бошқа кўпчиликка хизмат қиладиган ишларда ишлайдиган) шахсларни лаборатор тиббий текширувдан ўтказиш;

в) профилактик дезинфекция ва дезинсекцияни амалга ошириш (бинолар, канализацияланган ва канализацияланмаган ҳожатхоналар, оқава сувлар, ахлат ва чиқинди тўплайдиган жойлар, ичимлик ҳамда хўжалик фаолияти учун ишлатиладиган сувлар, сув сақланадиган ва ташийдиган сиғимлар, ошхона жиҳозлари ва идиш-товоқлар ҳамда пашшаларга қарши кураш);

г) махсус контингентни шахсий гигиенанинг асосий қоидаларига риоя қилиш ҳамда бажарилиши устидан тиббий назорат олиб бориш;

д) дизентерия(ичбуруғ) ва ўткир юқумли ичак касаллиги (ЎЮИК) билан охирги 6 ой мобайнида оғриганларни, ҳамда қачон касалланганидан қатъи назар, ичтерлама ва паратиф билан оғриган шахсларни аниқлаш, ҳисобга олиш, тиббий кўрикдан ўтказиш ва диспансер кузатувига олиш;

е) ичбуруғ ва ЎЮИК билан оғриганларни барвақт аниқлаш, бошқалардан ажратиш ва касалхонага ётқизиш;

ж) бемор билан мулоқотда бўлганларни бактериологик текшириш усулини қўллаган ҳолда тиббий назорат қилиш ва уларга фагопрофилактика ўтказиш;

з) профилактик эмлаш ишларини ташкиллаштириш ва ўтказиш;

и) махсус контингент орасида санитария-оқартув ишларини ўтказилишини ташкиллаштириш.

107. Овқатланиш ва сув таъминоти объектларида доимий ишловчи махсус контингентлар ошпазлар, нон тақсимловчилар, омбор ишчилари, ошхонанинг доимий ишчилари, озиқ-овқат маҳсулотлари ва сув ташувчи автоулов ҳайдовчилари, чилангарлар ва сув таъминоти билан боғлиқ бўлган бошқа ходимлар (бундан кейин махсус рўйхатдагилар деб юритилади) доимий тиббий назоратда бўладилар. Уларни тиббий текширувдан ўтказиш тартиби ИИВ Республика санитария-эпидемиология хизмати томонидан муассасалар жойлашган ҳудуддаги эпидемиологик вазиятни инобатга олган ҳолда белгиланади.

Махсус рўйхатдагиларни тиббий текширишдан ўз муддатида ўтишига тегишли хизматларнинг бошлиқлари жавобгардир.

108. Ошхонада ишлаш учун тайинланган махсус контингент ишга тушишдан олдин, тиббий ходимлар томонидан кўрикдан ўтади. Унинг натижалари ошхона ишчиларини тери ва тери ости йирингли касалликларига тиббий текшириш ўтказишни ҳисобга олиш дафтарига ёзиб қўйилади (047–3–У–И шакл). ЎЮИК билан касалланиб диспансер кузатувида бўлган ёки ичбуруғнинг сурункали шакли билан оғриб юрган шахслар ошхонада ишлаш учун тайинланмайдилар.

109. Овқатланиш ва сув таъминоти иншоотларида доимий ишловчи шахслар ўткир ичбуруғ, қорин тифи, А ёки Б турдаги паратиф, вирусли гепатитнинг А тури ҳамда ичбуруғ ва ичтерламанинг сурункали шакллари билан оғриганлар, бактерия ташувчилик бўйича санация қилинганлар аввалги иш жойларига қайтиб ишга қўйилмайдилар. Улар муассаса маъмурияти томонидан, овқатланиш ва сув билан таъминлаш билан боғлиқ бўлмаган ишларга ўтказилади.

110. Тана ҳарорати юқори ва ташхиси ноаниқ бўлган, қорин тифи (грипп, пневмония, ўткир бронхит) ташхиси истисно қилинмаган, тана ҳарорати 5 кундан ортиқ юқори бўлиб турган беморлар бактериологик текширувдан ўткизиладилар. Бунинг учун қон гемокултурага, нажас капрокултурага текширилади ва серологик ташхис усуллари (видал, гемагглютинация ва цистиенли гемагглютинация реакциялари)бажарилади.

111. ЎЮИК билан оғриганлар ҳисобга олиниб диспансер кузатувида бўлади. Ушбу касаллик билан оғриб ўтганлар диспансер кузатувида бўлган даврида уларнинг соғлиғи тўғрисидаги ҳамда клиник ва лаборатор текшириш натижалари тиббий амбулатор дафтарига ёзилади. Диспансер кузатуви даврида лаборатор текширишлар учун ашё олиш ва уни лабораторияга етказган муассасанинг тиббий ходимлари томонидан амалга оширилади.

112. Тергов ҳибсхоналаридан жазо муддатини ўташ учун бошқа республика, вилоятлардаги муассасага юбориш олдидан, махсус контингент бир марталик бактериологик текширувдан ўтказилиши лозим. Бошқа ҳолатларда бактериологик текширув эпидемиологик вазиятга кўра ИИВ, ИИББ, ИИБ санитария-эпидемиология хизмати қарорига кўра ўтказилади. Бактериологик текширувлар натижаси бўйича бактерия ташувчилиги тасдиқланган шахслар жўнатишдан олиб қолинади, уларга нисбатан мукаммал даволаш-профилактик ва эпидемияга қарши тадбирлар ўтказилади.

113. Эпидемияга қарши тадбирлар эпидемиологик ўчоқни йўқотишга йўналтирилган ва айрим ёки бир гуруҳ шахсларда қайд этилган ЎЮИКни эпидемиологик текшириш натижалари асосида ўтказилади.

114. Якка тартибда ўткир юқумли ичак касаллиги (ЎЮИК) содир бўлганда эпидемиологик текширув муассаса тиббий бўлими шифокори (бошлиғи) томонидан ўтказилади ва қуйидаги мақсадни кўзлайди:

а) бемор касалланган жойни аниқлашни;

б) касаллик қўзғатувчиси қайси йўл билан юққанлигини аниқлаш (овқат — қандай, қаерда ва қачон истеъмол қилинган, ичимлик суви — қаердан, қайси манбадан ва қачон истеъмол қилинган);

в) касалланиш эҳтимоли юқори бўлган гуруҳни аниқлаш.

Ушбу вазифани бажариш учун қуйидагилар амалга оширилади:

а) бемор билан суҳбатлашиш ва уни текшириш;

б) касаллик ўчоғида бемор билан мулоқотда бўлганлар билан суҳбатлашиш ва уларни текшириш;

в) муассаса доирасидаги ташқи муҳит объектларини кўриб чиқиш ва текшириш.

Бемор билан суҳбатлашиш давомида эпидемиологик анамнез йиғилади ва қуйидагилар аниқланади:

а) касаллик бошланган вақт;

б) бемор илгари ичак касаллиги билан оғриган ёки оғримаганлиги (қачон, қаерда даволанган);

в) қандай овқатланиши ва қандай сувни истеъмол қилиши;

г) касал бўлгунга қадар бемор касалликнинг яширин даврида қаерда бўлганлиги (касаллик қаерда юққан бўлиши мумкинлигини топиш учун);

д) ушбу касалликнинг муҳим клиник томонлари.

Ушбу бемор билан бирга касалланган ёки касаллик ундан юққан бўлиши мумкин бўлган шахслар аниқланади. Касалланиш муассаса ичида юз берган бўлса озиқ-овқат таъминоти билан машғул бўлган ва касал бўлиб ўтган шахслар бактериологик текширувдан ўтказилади.

Бемор ва бошқа шахслардан олинган маълумотлардан фойдаланиб, бемор касалланишига сабаб бўлган шароитни аниқлаш мақсадида, атроф муҳит элементлари (овқатланиш, сув объектлари, ҳожатхоналар, бемор бўлган жойлар, атрофдаги ҳудуд ва бошқа жойлар) текширилади.

115. Касаллик бир гуруҳ шахсларда қайд этилганида (эпидемик авж олиш даврида) эпидемиологик текширишни қоидага кўра шифокор-эпидемиолог тиббий бўлим бошлиғи билан биргаликда ўтказади. Тиббий бўлим бошлиғи шифокор-эпидемиолог келгунга қадар мустақил равишда эпидемиологик текширишни бошлаши ва унинг асосида лозим бўлган эпидемияга қарши тадбирлар ўтказиши шарт.

Эпидемиологик текширишнинг асосий мақсади, авж олган юқумли касалликнинг тури ва ўзига хос хусусиятларини, ҳамда унинг ривожланишига таъсир этувчи омилларни аниқлашдан иборат.

Гуруҳли касалланишда эпидемиологик текширишнинг асосий усулларидан бири бўлиб, касалликнинг авж олиш даврида ва унинг бошланиш даврида ЎЮИК билан касалланиш даражаси ва тузилишини махсус контингентнинг иш шароити, овқатланиш ва сув билан таъминланиш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ўрганишдан иборат. Авж олиш сабабларини аниқлаш мақсадида касаллик ўчоғининг айрим объектларида санитария ҳолати тўғрисидаги маълумотлар тўпланади (овқатланиш ва сув таъминоти объектлари, ҳудудни тозалиги ва бошқалар). Отрядлар бўйича касалланиш хусусияти, касалланганларнинг меҳнат қилиш ҳамда яшаш шароитлари ва касалликнинг ривожланишига имкон яратувчи бошқа омиллар билан таққосланади. Бир вақтнинг ўзида сув, гумон қилинган озиқ-овқатлар, ошхонадаги жиҳозлардан лабораторияда текшириш учун суртма олинади, шунингдек, овқатланиш хизмати ходимлари ва касалланиб ўтганлар бактериологик усул билан текширилади.

116. Эпидемиологик текширишнинг сўнгги босқичи барча тўпланган маълумотларни умумлаштириш ва таҳлил қилишдан иборат. Касаллик манбаи, юқиш йўллари ва УЮИК пайдо бўлиши ҳақидаги маълумотларни танқидий баҳолаш асосида якуний хулосалар берилади. Бу хулосалар мақсадли ва тез натижа берувчи эпидемияга қарши тадбирларни ҳажми ва хусусиятини аниқлаш учун фойдаланилади.

117. Муассасада бирон бир юқумли ичак касаллиги билан касалланган бемор аниқланганда, дарҳол эпидемияга қарши тадбирлар амалга оширилади.

Тиббий бўлим бошлиғи қуйидагиларни амалга ошириши шарт:

а) бирон бир юқумли ичак касаллиги билан оғриган беморни зудлик билан бошқалардан ажратиш ва касалхонага ётқизишни ташкил этиш;

б) муассаса бошлиғига ва юқори турувчи тиббий бошлиққа хабар бериш ва шу билан биргаликда юқумли касаллик чиққанлиги, иш фаолиятида заҳарланиш ёки овқатдан заҳарланиш, ҳамда эмлаш таъсирида ноқулай реакция бўлганлиги ҳақида СЭХга шошилинч хабарнома юбориш;

в) касаллик ўчоғида якуний дезинфекцияни ўтказишни ташкиллаштириш;

г) эпидемик ўчоқда бемор билан мулоқотда бўлганларни ичбуруғ касаллиги бўйича 7 кун, ич терлама касаллигига 21 кун, А турдаги вирусли гепатит бўйича 35 кун давомида лаборатория текширувидан фойдаланиб тиббий назоратни йўлга қўйиш ва бу вақт мобайнида уларни ошхонага ишга қўйишни тақиқлаш;

д) ёлғондан касал қилиб кўрсатиш ҳолатларини бартараф этиш бўйича иш олиб бориш;

е) овқатланиш ва сув билан таъминлаш ҳамда ҳудудни тозалаш бўйича назоратни кучайтириш.

118. Ўткир юқумли ичак касаллиги эпидемик авж олганда юқорида қайд этилганлардан ташқари қуйидаги қўшимча тадбирлар ўтказилади:

Эпидемик авжга озиқ-овқат сабаб бўлганда:

а) гумон қилинган масаллиқлар, тайёр овқат ёки унинг қолдиғидан фойдаланиш бекор қилинади ва улар намунаси санитария-эпидемиология муассасаларига экспертизага юборилади;

б) озиқ-овқатларда касаллик қўзғатувчилари кўпайиши сабаблари аниқланади ва бартараф қилинади;

в) озиқ-овқат объектлари ва ошхона, тозаловчи ва дезинфекцион воситалар қўлланган ҳолда тўлиқ тозаланади, идиш-товоқлар ва ошхона жиҳозлари сувда қайнатилиб ювилади;

г) озиқ-овқат билан ишловчи ходимлар ва ошхонага вақтинчалик ишга юборилганларни шахсий гигиенага риоя қилишлари устидан назорат кучайтирилади.

Эпидемик авжга сув сабаб бўлганда:

а) сув тизими ёки унинг айрим тармоқлари ифлосланиши сабабларини аниқлаш ҳамда бартараф этиш;

б) сув тармоғи, сув сақланадиган сиғимлар ва сув манбаини дезинфекциялаш;

в) зудлик билан махсус контингентни сифатли сув билан таъминлаш.

Ичбуруғ касаллиги билан оғриган сўнгги бемор касалхонага ётқизилганидан ва касаллик ўчоғида якуний дезинфекция ўтказилганидан 7 кундан (А турдаги вирусли гепатит — 35 кун, қорин тифи — 21 кун) кейин бирор бемор ёки касаллик қўзғатувчисини ташиб юрувчилар аниқланмаса, касалликнинг ўчоғи бартараф этилган ҳисобланади.

119. Эпидемияга қарши тадбирлар ўтказилганда, инфекциянинг қуйидаги эпидемиологик хусусиятлари ҳисобга олинади.

Ичбуруғда ўткир бактериал ичбуруғ касаллиги яширин равишда ўтиши сабабли муассасадаги махсус контингент орасида қайд этилган ҳар бир колит, энтероколит, энтерит касалликларида ичбуруғ касаллигидаги каби тўлиқ эпидемияга қарши тадбирлар ўтказилади.

Қорин тифи ва паратифларда тиф ва паратиф касаллиги қайд этилганда, эпидемиологик таҳлилни енгиллаштириш учун ушбу касаллик бактерияларини ташувчи шахс касаллик ўчоғи манбаи деб гумон қилиниб, ҳар бир сурункали тиф-паратиф касаллиги ташувчилари чиқараётган бактериялар фаготиплари аниқланади ва бу ҳақда улар амбулатор тиббий дафтарига ёзиб қўйилади.

Бактерия ташувчи бошқа муассасага кетганда ёки озод этилганда бу ҳақда ИИВ, ИИББ, ИИБ СЭХларига хабар берилади.

Вабо касаллиги қайд этилганда қуйидаги тадбирлар ўтказилади:

а) ЎЮИК касалланишни доимий эпидемиологик таҳлили;

б) ошқозон-ичак трактида дисфункция бўлган, турар жойи аниқ бўлмаган (шундайлар муассасага келган бўлса), ЎЮИК билан оғриган ва махсус рўйхатдаги шахслар вабога бактериологик усул билан текширилади;

в) муассасада ЎЮИКдан ўлган барча беморлар мурдаси ёрилиб вабога бактериологик текширилади, шунингдек секцияда вабо учун хусусиятли ўзгаришлар аниқланган барча ҳолларда ёки ўлими сабаблари аниқланмаганлар ҳам мурдалари ёрилиб бактериологик текширилади.

Ўта хавфли юқумли касалликлардан ўлганларни кўмиш ёки ташиш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг махсус қоидалари билан белгиланади.

А турдаги вирусли гепатит касаллигида, касалликнинг продромал даврида бўлган беморлар эпидемиологик жиҳатдан хавфли ҳисобланади. Кўпчилик беморларда касаллик қўзғатувчисини ажралиб чиқиши сариқлик пайдо бўлгандан кейин тўхтайди. Беморлар сариқлик бошлангандан бошлаб 3 ҳафта ёки касаллик бошлангандан бошлаб 28 кунга алоҳидаланади, вирусли гепатит А касаллиги билан оғриган беморлар билан мулоқотда бўлган ҳамда озиқ-овқат объектларида ва уларга тенглаштирилган объектларда ишловчи ходимлар 35 кун давомида тиббий назоратга олинади ва ҳафтада камида бир марта шифокор кўригида бўлади (ҳарорати ўлчанади, пешоби ва терининг ранги назорат қилинади, жигар ва талоқлар ҳафтада бир марта текшириб турилади).

Бемор билан мулоқотда бўлган шахсларни лабораторияда текшириш шифокор-терапевт томонидан, қуйидаги кўрсатмалар бўлганда белгиланади (ўткир респиратор касалликларнинг сони ортганда, жигарнинг катталашувида, сабабсиз ҳарорат кўтарилиши ва бошқаларда). Муассасада охирги бемор алоҳидаланган кундан бошлаб 2 ой мобайнида режали профилактик эмлаш, ташхисий синамалар, стоматологик текширишлар ўтказилмайди.

120. Ҳаво-томчи йўли орқали юқувчи касалликларни олдини олишнинг асосий чора-тадбирлари:

а) ётоқхона, камера, овқатланиш шохобчаси, клуб ва бошқа хоналарни гигиеник ҳолатини сақлаш (хонани ҳарорат тартибига риоя қилиш, шамоллатиш, тозалаш ва бошқалар);

б) ҳар қандай респиратор касалликлари билан оғриган беморларни ўз вақтида фаол аниқлаб алоҳидалаш;

в) профилактик эмлаш.

Касалланишлар кўпайганда чеклаш тартибот тадбирлари ўтказилади.

121. Гриппдан ҳимояланиш қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда ўтказилади:

а) режали профилактик эмлаш махсус контингентнинг шаклланиш ва жойлаштирилишини, фойдаланиладиган эмлаш вакцинасини турига ҳамда ушбу жойдаги аҳоли орасида ўтказиладиган гриппга қарши чора-тадбирларни хусусиятига боғлиқ равишда олиб борилади;

б) иммун ҳимоя инфекция манбаига (касалликни фаол аниқлаш, беморни алоҳидалаш ва барвақт этиотроп даволаш), касалликни юқиш йўлини узиб қўйишга (умумий санитария-гигиена ва тартибот-чеклаш тадбирлари), организмни номахсус қаршилик даражасини кўтаришга (витоминотеропия, ултрабинафша нурлар, чиниқтириш, бадан тарбия ва бошқалар) қаратилган чора-тадбирлар бошқа тадбирлар мажмуи билан бирга ўтказилади;

в) гриппга қарши ўтказиладиган тадбирлар самарадорлигининг бир шарти, бу муассасадаги 80% махсус контингентни қамраб олган ҳолда ўтказиладиган эпидемияга қарши профилактик тадбирларни ўтказиш ҳисобланади;

г) гриппга қарши эмлашни етарли даражада таъминланишини ташкиллаштириш учун эмлаш ишлари назорат-текширув хоналарида ўтказилади;

д) махсус контингент даволанадиган касалхона жойлашган ҳудуддаги аҳоли орасида грипп эпидемияси вақтида, тана ҳарорати кўтарилган беморлар учун (гриппнинг клиник белгилари бўлмаса ҳам) касалхонада алоҳида хоналар ажратилиб, ҳолсизланган касаллар (айниқса грипп билан оғриган беморлар билан мулоқотда бўлганлар)га ва грипп эпидемияси вақтида касалхонага қабул қилинган беморларга (оғир касалларга) гриппга қарши воситалар ёрдамида шошилинч профилактика ўтказилади, қолган барча беморларга оксалин малҳами ва ремантадин (жадвал бўйича) кенг қўлланилади;

е) грипп касаллиги сил касаллигини авж олишига олиб келиши мумкин, шунинг учун сил касаллари билан касалланганлар ҳам режали, ҳам шошилинч гриппдан ҳимояланади;

ж) сил касаллиги билан касалланганларни гриппга қарши режали эмлашда фақатгина фаоллиги сусайтирилган вакциналардан фойдаланилади, бунда уларни йўриқномаларида қайд этилган организмга зарарли таъсирлари ҳисобга олинади;

з) вояга етмаганлардан сил касаллиги билан касалланганлар гриппга қарши эмлашга жалб этилмайди. Уларни тезкор ҳимоя қилишда оксалинли малҳам, лейкоцитар интерферон ҳамда махсус гриппга қарши гамма глобулинлардан фойдаланилади.

122. Дифтерия касаллигида шу касалликка чалинган бемор ёки бактерия ташувчи соғлом шахслар инфекция манбаи бўлиб ҳисобланиб, дифтерия таёқчасини токсиген штаммини ажратувчи касаллар хавфли саналади. Шунинг учун дифтерия ўчоғида касал билан мулоқотда бўлганлар 7 кун давомида тиббий назоратда бўладилар ва улар бир марта бактериологик текширишдан ўтказилади ҳамда эмланади (агарда улар эмланмаган бўлсалар). Агарда уларда касаллик қўзғатувчиси аниқланса, улар бошқалардан ажратилади ва касалхонага ётқизилади, ҳамда мулоқотда бўлганларда каренобактерия токсини ажралиши тўхтагунга қадар тиббий назорат давом эттирилади.

Дифтерияни эрта аниқлаш мақсадида ангина ҳамда бодомсимон безларида патологик юза ҳосил бўлган (паратонзиляр абцесс билан оғриганлар ҳам) беморлар, уларда касаллик бошланганидан 3 кун ичида фаол тиббий назоратга олинадилар. Тиббий хизматга илк бор мурожаат қилганда дифтерияга бир марталик бактериологик текширилади.

Муассаса жойлашган ҳудуддаги аҳоли орасида дифтерия касаллиги аниқланиши, ангинанинг оғир шакли билан оғриган беморларни касалхонага ётқизишга асос ҳисобланади.

Реконвалесцентлар ва токсиген коринебактерия ташувчиларни бирламчи бактериологик текширув натижалари манфий бўлгандагина соғломлар орасига жойлашишига рухсат берилади.

123. Менингокок инфекциясида бемор ёки «соғлом» бактерия ташувчи касаллик манбаи бўлиб ҳисобланади. Энг кўп касалланиш қиш ва баҳор ойларида қайд этилади. Хоналардаги намликнинг юқорилиги ва санитария-гигиена қоидаларининг бузилиши касаллик авж олишига сабаб бўлади.

Менингит билан оғриган бемор дарҳол алоҳидаланиб, сўнг касалхонага ётқизилади.

Реконвалецентлар даволангандан кейин 5 кун ўтгач бир марталик бактериологик текширув манфий бўлгандагина камерага (отрядга) қайтишига рухсат этилади.

Бемор билан мулоқотда бўлганлар эмланади ва 10 кун давомида тиббий кузатувда бўладилар (бурун-ҳалқум, тери қопламлари кўздан кечирилади, суткада 2 маротаба ҳарорати ўлчанади) ва бир маротабалик бактериологик текширувдан ўтказилади. Бурун ва ҳалқумда ўткир ва сурункали шамоллаши, терисида номаълум этиологияли тошмалари бўлган шахсларга катта эътибор берилиши керак.

Бурун-томоқ ва ҳалқумда патологик ўзгаришлар бор шахслар муассасанинг тиббиёт бўлими стационарига алоҳидаланади ва даволанади. Терисида номаълум тошмалар бор шахслар менингококцемияга шубҳа қилиниб касалхонага ётқизилади.

Бактерия ташувчилар билан мулоқотда бўлган шахслар бактериологик текширилмайдилар.

Санация ўтказилиб 3 кун ўтгандан сўнг 1 марта бактериологик текширилади.

Бактерия ташувчилар санация қилингандан кейин 1 марта бактериологик текширув манфий бўлгандан сўнг, соғлом одамлар орасида юриши мумкин.

Бактерия ташувчилик узоқ давом этганда (1 ойдан ортиқ) ва бурун-ҳалқумда шамоллаш аломатлари кузатилмаган бактерия ташувчилар бошқа соғлом кишилар билан бирга бўлиши мумкин.

Касаллик ўчоғида якуний дезинфекция ўтказилмайди. Менингокок билан оғриган беморни ташиган автоулов дезинфекция қилинмайди.

Хонада кундалик намли тозалаш ва тез-тез шамоллатиш, ултрабинафша ва бактериоцид лампалар билан нурлаш ишлари олиб борилади.

124. Тошмали терламани Провачек — риккетсиялари чақиради, битлар орқали юқади. Тошмали терламанинг 2 хили мавжуд — эпидемик ҳамда рецидив (Брилл касаллиги).

Тиббий ёрдамга мурожаат қилган ва тошмали терлама ўчоғида фаол аниқланган, тана ҳарорати юқори бўлганларнинг доимо ҳарорати ўлчаниб тиббий кузатувда бўлади. Барча ҳарорати юқори бўлган, тошмали терлама белгилари намоён бўлган беморлар касалхонага ётқизилади, 5 кун ичида ташхиси аниқ қўйилмаган беморлар провизор (кузатув учун) касалхонага ётқизилади.

Иситмаловчи беморларда тошмали терлама касаллиги инкор қилинмаса (грипп, пневмония, энцефалит ва бошқалар), иситма 5 кундан ортиқ давом этса 6 чи кундан бошлаб 3—5 кун оралиқ билан 2 марта серологик текширилади.

Тошмали терлама касаллиги билан оғриган беморлар билан мулоқотда бўлганлар тиббий кузатувда бўлади ва текширилади:

а) фақат касалликнинг яширин давридаги бемор билан мулоқотда бўлган (яширин даврининг охирги куни қўшилмайди) шахслар суриштирилади, кўрсатмалар асосида комплементни боғлаш ва гемагглютинация реакциялари ёрдамида улар охирги уч ойда тошмали тиф билан оғриган ёки оғримаганлиги аниқланади.

б) яширин даврни охирги кунлари ва касалхонага жойлаштирилгунга қадар, бемор билан мулоқотда бўлган шахслар 25 кун давомида кузатилади, иситмаси ўлчанади, кузатув санитария ишлови ўтказилган кундан ҳисобланади;

в) яширин даврда ҳамда касаллик даврида бемор билан мулоқотда бўлган шахсларга нисбатан юқоридаги қайд этилган комплекс чора-тадбирларни барчаси ўтказилади.

Бемор билан мулоқотда бўлганлардан иситмаловчилар бўлса, зудлик билан аниқ ташхис қўйиш учун тиббий бўлим стационарига ётқизилади. Инфекция манбаини аниқлаш мақсадида мулоқотда бўлганларни лаборатория (комплементни боғлаш ва гемагглютинация реакциялари ёрдамида) текширувидан ўтказилади. Педикулез аниқланмаганда ушбу текширувни ўтказишга қуйидагилар асос ҳисобланади: касаллик ўчоғи аниқланмагунча охирги 3 ой давомида иситмаловчи касаллар (уларнинг ташхисидан ва иситманинг давомийлигидан қатъий назар), педикулез аниқланганда тошмали терлама касаллари билан мулоқотда бўлган барча шахслар текширилади.

Бемор билан мулоқотда бўлган барча шахслар санитария ишлови ўтказилгунга қадар педикулезга текширилади.

Бемор касалхонага ётқизилганидан сўнг тиббий ходим раҳбарлигида касаллик ўчоғи тошмали терлама ва педикулез касаллиги қўзғатувчиларни тўлиқ бартараф этиш мақсадида якуний дезинфекция қилинади.

Мулоқотда бўлганлар покизаланиш жойларида ёки мослаштирилган ҳаммомда оқимликка риоя қилиб санитария ишловидан ўтказилади.

Тошмали терламада профилактик чора-тадбирлар махсус контингент орасида битлашни тўлиқ аниқлаб йўқотишга қаратилган.

125. Педикулез — одамда битларни паразитлик қилишидир. Одамда 3 хил бит фарқланади: кийим бити, бош бити ва қов бити.

Бош ва кийим битлари тошмали ва қайталама тифни ташувчилари ҳисобланади. Кийим битлар кўпроқ эпидемиологик хавф туғдиради.

Педикулезга қарши чора-тадбирлар жамоада эпидемиологик ва санитария-гигиеник тартибни сақланишига ҳамда педикулез аниқланган шахсларни санация қилишга қаратилган комплекс чора-тадбирлар таркибига киради.

Муассасада санитария-гигиена талаблари ва эпидемияга қарши кураш учун шароитни (покизаланиш, ҳаммом, кир ювиш, чўмилиш хоналари, иссиқ сув, чойшаблар алмаштирилиши ва бошқалар) таъминлаш вазифаси муассаса бошлиғи зиммасига юклатилади.

Тиббий бўлим бошлиғи махсус контингент орасида режали тиббий кўрик ўтказилишини ташкиллаштиришга жавоб беради.

Текширув давомида аниқланган педикулезнинг ҳар қандай босқичи ҳисобга олинади (тухум, личинка ва етук ҳашорат), ҳар қандай педикулез ҳолати ҳақида ИИВ, ИИББ, ИИБ СЭХларига хабар берилади. Педикулез ўчоғини кузатиш ҳар 10 кунда 1 марта 1 ой мобайнида текширилади, ҳар 10 кунлик оралиқ билан 3 марта текширилганда манфий натижа олинса педикулез ўчоғи тугатилган ҳисобланади. Санация назоратини тиббиёт бўлими тиббий ходимлари олиб боради. Танлаб ўтказиладиган назоратни СЭХ ходимлари олиб боради.

Тиббий бўлим педикулезга қарши зарарсизлантириш учун махсус тўпламга эга бўлиши керак. Керакли асбоблар ва воситалар рўйхати 2-иловада келтирилган. Махсус контингент 1 йилда 4 марта педикулезга текширилади ва шу билан биргаликда муассасага қабул қилинаётганда. Кузатувни тиббий ходимлар, отряд бошлиқлари, тарбиячилар ва тезкор ходимлар иштирокида олиб борадилар. Кузатув махсус контингент тиббий ёрдам сўраб мурожаат қилганда, диспансеризация вақтида ва стационар даволаш вақтида ҳам ўтказилади. Даволаш бўлимига қабул қилинаётганда ҳамшира томонидан кўрикдан ўтказилади ва узоқ даволанаётган вақтда 10 кунда 1 марта ҳамшира томонидан педикулезга текширилади. Педикулез аниқланганда асосий касаллик бўйича касалхонага қабул қилишдан бош тортиш тақиқланади.

Педикулезни аниқлаш ва кузатув ўтказиш учун тананинг барча қисмларини, кийимларини кўриш имконини берувчи кенг ёритилган хона, лупа бўлиши лозим. Педикулезга қарши тадбирлар ўрнатилган тартибда олиб борилади.

126. Безгак касаллигига чалинган бемор ва бу касалликни чақирувчи паразитларни ва ташувчиларини эрта аниқлаш мақсадида, тиббий бўлим бошлиғи иситмаловчи беморлардан безгакка текшириш учун қон олинишини ташкил қилиши шарт:

а) биринчи 5 кун давомида, ташхиси аниқ бўлмаган ҳар қандай касалликда;

б) қон қуйишдан сўнг 3 ой ичида иситмалаш кузатилганда;

в) жигар, талоқ ўзгаришида, сабаби аниқ бўлмаган камқонликда;

г) иситма билан давом этадиган ҳар қандай касалликда, агар анамнезида охирги 2 йил ичида безгак билан касалланган бўлса.

127. Туляремия-касаллигининг тарқатувчиси ҳар хил кемирувчилар ҳисобланади (сув каламуши, ондатра, қуёнлар, уй сичқонлари ва ҳоказолар). Зарарланиш кемирувчилар томонидан ифлосланган озиқ-овқатлар истеъмол қилганда келиб чиқади. Шунинг билан биргаликда ифлосланган чанг орқали ҳам юқиши мумкин. Туляремияни олдини олиш учун табиий ўчоқларда махсус котингент эмланади. Кемирувчилар орасида эпизотия кузатилганда ва шуни натижасида касаллик пайдо бўлса дератизация тадбирлари фаол олиб борилади.

128. Бруцеллез — уй ҳайвонлари орасида учрайдиган юқумли касаллик (қорамол, эчки ва чўчқалар). Касаллик қўзғатувчиси уларнинг ахлати, сийдиги ва сути билан ажралади. Одамлар етарли ишлов берилмаган гўштни, сут ва сут маҳсулотларини истеъмол қилганда, қўзғатувчи оғизга ифлосланган қўл орқали тушади.

Жазони ижро этиш муассасаларида бруцеллезни олдини олиш учун уй ҳайвонларидан тайёрланган озиқ-овқат маҳсулотларини махсус контингент истеъмолидан олдин тиббий текширувдан ўтказилади. Агар ёрдамчи хўжалик мавжуд бўлса, тиббий бўлим бошлиғи ветеринария хизмати билан ҳамкорликда профилактика тадбирларини ташкил қилиши шарт.

Касал ва бруцеллезга шубҳали ҳайвонлар бор бўлган фермада ишловчилар эмланади. Бруцеллез тарқалиш хавфи бўлганда бутун махсус контингентлар эмланади.

129. Куйдирги касаллиги табиий ҳолларда асосан уй ҳайвонларида (қорамол, от, эчки, чўчқа), айрим ҳолларда одамларда учрайди. Оммавий равишда ҳаво, кийимлар ва атроф муҳит предметлари куйдирги микроблари билан ифлосланса ёки озиқ-овқат маҳсулотлари зарарланса касаллик одамларни катта гуруҳларини қамраб олиши мумкин.

Касалликни олдини олиш тадбирлари тиббиёт бўлими бошлиғи томонидан ветеринария хизмати ва Соғлиқни сақлаш идораларининг жойлардаги маҳаллий ташкилотлари билан ҳамкорликда ташкил қилинади.

Муассасага куйдирги касаллиги кириб келиши хавфи бўлганда санитария-гигиеник ва ветеринария-санитария тадбирлари кучайтирилади (ҳайвонларни сўйиш, келтирилаётган гўшт маҳсулотларини ва уларга ишлов бериш устидан назорат). Ҳайвонлар парвариши билан боғлиқ шахслар эмланади. Куйдиргидан ўлган одам ёки ҳайвон жасадини ёриш тақиқланади.

130. Махсус контингент кана энцефалитини келтириб чиқарувчи ўчоқда бўлган пайтда, касалланишни олдини олиш учун каналар ҳужумидан индивидуал ҳимоя тадбирларини қўллаш лозим:

а) кийиладиган кийим каналарни киришига йўл қўймайдиган бўлиши лозим;

б) кийимга қўрқитувчи воситалар-репелентлар билан ишлов берилади;

в) маълум вақт оралиғида (2-4 соатда) каналар билан зарарланмаслик учун ўзи ёки атрофдагилар ёрдамида тери қопламлари кузатиб турилади;

г) махсус контингент кўп бўладиган жойларга инсектицидлар билан ишлов берилади.

Эндемик ўчоқларда махсус контингентлар эмланади.

Япон энцефалити касаллигининг манбаи бўлиб қушлар, баъзи иссиққонли (чўчқалар, отлар, кўршапалаклар) ва совуқ қонли (илонлар) ҳайвонлар ҳисобланадилар. Касаллик қўзғатувчиларни бемордан соғлом одамга ўтиши пашшалар орқали амалга ошади. Август-сентябрь ойлари улар учун мавсумий ҳисобланади. Япон энцефалитини олдини олиш ва унга қарши курашиш пашшаларга қарши курашдан иборат.

131. Геморрагик лихорадка — буйрак синдроми билан кечувчи табиий ўчоқли касаллик ҳисобланади. Касалликни манбаи бўлиб кемирувчилар (сариқ, қизил шарқий дала сичқонлари) ҳисобланади, касаллик қўзғатувчилар уларни ахлати ва сийдиги билан ажралади. Одамлар нафас йўллари орқали ва алиментар йўллар билан зарарланади. Шунингдек, зарарланган атроф муҳит буюмлари ёки кемирувчилар жасади билан дуч келганда ҳам зарарланиши мумкин.

Буйрак синдроми бўлган геморрагик иситма — якка кўринишида кўп учрайди. Кам ҳолларда кичикроқ кўтарилишлар ҳолида (10—20 кишилик) учрайди. Касалланишга мавсумийлик хос бўлиб, январдан майгача касалланиш ҳоллари кам учрайди. Бу кемирувчиларнинг сонини қиш ойида кескин камайиши билан боғлиқ. Май охирларидан касалланиш кўпайиб бориб, июнь-октябрь ойларида юқори даражага етади. Буйрак синдроми бўлган геморрагик иситманинг олдини олишда дератизация тадбирларини ўз вақтида амалга ошириш, кемирувчиларни озиқ-овқат омборларига, ётоқхоналарга киришини ва маҳсулотларни ифлосланишига йўл қўймасликдан иборат.

132. Ку — иситма касаллиги ўчоқларида профилактик тадбирлар: сут ва сут маҳсулотларига термик ишлов беришдан, ҳайвонлар устидан ветеринария-санитария назоратини олиб боришдан ва қорамоллар сақланадиган биноларни вақти-вақти билан дезинфекция қилишдан иборат.

Вакцинация касб фаолияти туфайли касаллик юқиш хавфи юқори бўлган шахслар учун тавсия этилади.

133. Лептоспироз — кўпроқ спорадик кўринишда учрайдиган касаллик. Баъзи вақтларда эпидемик авж олишлар кузатилиши мумкин. Сариқ ва сариқсиз лептоспирозлар кўпроқ аҳамиятга эга. Шуни таъкидлаб ўтиш лозимки, сариқ кўп ҳолларда кузатилмаслиги мумкин.

Одам учун касаллик манбаи бўлиб пешобидан лептоспироз қўзғатувчиларини узоқ вақт ажратиб чиқарувчи ёввойи ва уй ҳайвонлари ҳисобланади.

Одамлар зарарланган сувда чўмилганда, ундан истеъмол қилганда ёки зарарланган маҳсулотларни овқатга ишлатганда зарарланиш кузатилади. Чўмилаётганда сув ютиб юбориши ёки кўз, бурун, оғиз шиллиқ қаватлари орқали лептоспиралар кириши натижасида зарарланиши мумкин.

Лептоспираларни олдини олиш-дератизацион, ветеринария-санитария тадбирлари, шунингдек, сув олиш ва чўмилиш жойларини уй ҳайвонлари чиқиндилари билан ифлосланишидан ҳимоя қилишдан иборат. Бундан ташқари хўжалик учун ишлатиладиган сувлар зарарсизлантирилади. Агарда оммавий касалланиш хавфи бўлган вақтда махсус контингент тўлиқ эмланади.

134. Қоқшол (столбняк) — ярали юқумли касаллик ҳисобланади. Қоқшолнинг самарали олдини олиш тадбири — қоқшол анатоксини билан фаол эмлашдир. Шикастланиш ҳолларида қоқшол билан оғриб қолишни олдини олишда тезкор профилактик тадбирлар олиб борилади (хирургик тозалаш ва иммун ҳимоялаш).

135. Ботулизм — кўплаб ўлим ҳолларини келтириб чиқарувчи, оғир кечадиган ўткир юқумли касаллик. Ботулизм табиатда кенг тарқалган бўлиб, унинг споралари тупроқ, ҳайвонлар ахлати, сабзавот ва мевалар таркибида учрайди.

Ботулизмдан заҳарланиш — ботулизм қўзғатувчиларини кўпайиши ва токсин ҳосил қилиши учун қулай бўлган турли усуллар билан консервация қилинган балиқ ва қорамол гўшти ҳамда ўсимлик маҳсулотларини истеъмол қилганда келиб чиқади. Ботулизмга шубҳа қилинганда чуқур эпидемиологик текширув ўтказилади.

Ботулизм токсикоинфекциялари билан заҳарланган маҳсулотларни бемор билан бирга истеъмол қилган ҳамда ботулизмга шубҳа қилинган шахсларга ботулизмга қарши зардоб юборилади.

136. «В» турдаги вирусли гепатит касаллигини манбаи бўлиб сурункали HBsAg антигенини ташувчилар, ҳамда шу касаллик билан сурункали оғриганлар ва ўткир босқичдаги касаллар ҳисобланади. Сурункали HBsAg антигенини ташувчилар эпидемиологик жиҳатдан хавфли ҳисобланади.

Вирус ўзининг юқумлилигини қонда ва қон препаратлари (плазма, эритроцитар масса, фибриноген ва протромбинда) йиллаб сақлайди. Вирусли гепатитнинг ўткир шаклларидаги барча касаллар, шунингдек, сурункали шаклдаги касалликнинг қайталаниш босқичидагилар зудлик билан касалхонага жойлаштирилиши шарт.

Вирусли гепатит билан оғриган беморларни даволашга мўлжалланган стационарларда тегишли эпидемияга қарши тартиб таъминланиши зарур. Беморларнинг кийими, идишлар, тиббий жиҳозлар, бемор учун ишлатилган нарсалар зарарсизлантирилади.

Вирусли гепатит билан оғриган бемор умумий боғлов, муолажа ва махсус кабинетларга (стомотологик, гинекологик, урологик, рентгенологик) бошқа беморлар билан бирга қўйилмайди, бундай касаллар учун алоҳида қабул вақти белгиланади. Ушбу кабинетларда тегишли тартиб ўрнатилади.

137. Орттирилган иммунитет танқислиги синдроми (ОИТС) — одам иммунитети тизимини (кўпроқ иммунитетни Т—тизими) зарарланишини симптомокомплекси бўлиб, клиникада юқумли касалликларни ва хавфли ўсма касалликларини тез ривожланишида намоён бўлади.

138. Касалликни юқишига вирус билан зарарланган одам сабаб бўлади. Бу касалликнинг турли клиник кечишидаги ёки яширин давридаги вирус ташувчи бўлиши мумкин. Вируснинг асосий ўрнашган жойи лимфоцит ҳисобланади. Вирус кўп миқдорда касалнинг қон ва спермаси таркибида учрайди. ОИТСнинг юқиш йўллари: жинсий, парентерал, транспланцентар. Касаллик юққандан 1 ой ўтиб, вирусга антитела ҳосил бўлади.

139. Инфекция манбаини ёки бемор билан мулоқотда бўлганларни ҳамда уларни зарарланган бўлиши мумкинлигини аниқлаш мақсадида, ҳар бир аниқланган ОИТС билан оғриганлар ва одам иммунитети танқислиги вируси (ОИТВ) билан зарарланган шахслар бўйича, тиббий бўлим бошлиғи ва санитария-эпидемиология хизматини мутахассиси томонидан эпидемиологик текшириш ўтказилади. Асосий эътиборни улар билан жинсий алоқада бўлганларга, наркоманларга, касаллик манбаини донорликка алоқадорлигига ва уларга ўтказилган жарроҳлик муолажаларига қаратилади. Бунинг учун асосий эпидемиологик баҳолаш мезони бўлиб, аниқ бир шахс қонининг серологик ва махсус клиник кузатуви натижалари ҳисобланади.

140. ОИТСга текшириш мақсадида олинган намуналарни лабораторияга олиб бориш учун муассаса раҳбарияти автоулов билан таъминлайди.

141. ОИТВга антитела борлиги бўйича мусбат натижа олингандан сўнг (ИФА га) серопозитив шахс тиббий бўлимда диспансер назоратига олинади.

142. ИФА (иммунофермент таҳлили)га мусбат реакция бўлганда иммунблотин усули билан ОИТВ алоҳида оқсилларга антителаларни аниқлаш учун текширувлар ўтказилади ва иммун статус чуқур текширилади.

143. Клиник ўзгаришлар намоён бўлган ва иммуноблотин натижалари мусбат бўлган шахслар текширишни давом эттириш учун жазони ижро этиш муассасалари қошидаги касалхоналарга ётқизилади. Иммуноблотин натижалари мусбат бўлган, лекин клиник ўзгаришлар намоён бўлмаган шахслар диспансер назоратига олинади, уларга кенгайтирилган иммунологик текширувлар ўтказилади. Иммунологик текширувларда мусбат натижа олинса, бундай шахслар кенгайтирилган клиник текширувлар ўтказилиши ва ташхисни аниқлаш учун касалхонага жойлаштирилади.

144. Лаборатория-клиник таҳлилларни ўтказиш ишлари III патоген гуруҳга мансуб юқумли касаллик қўзғатувчиларига белгиланган эпидемияга қарши тартибларга риоя қилинган ҳолда ўтказилади.

145. ОИТС билан оғриган беморлар ёки унга шубҳа қилинганлар ётқизилишига мўлжалланган бўлимлар ходимлари, ҳамда ОИТС билан оғриган беморлардан олинган намуналарни текширувчи лаборатория ходимлари, ОИТС вирусига антитела бор ёки йўқлигини аниқлаш учун йилига бир марта текширилиб турадилар.

146. Муассаса тиббий бўлим бошлиғи вирус ва бактериал препаратларнинг ташилиши ва сақланиши талабга жавоб берадиган даражада бўлишига жавоб беради. Қуйидаги ҳолатларда улардан фойдаланишга рухсат берилмайди:

а) эмлаш воситасининг физик хусусияти яққол ўзгарган бўлса (ҳатто ишлатиш муддати ўтмаган бўлса ҳам);

б) сақлаш муддати ўтганда (физик хусусияти ўзгармаган бўлса ҳам;.

в) сақлаш шароити бузилганда.

Муассаса тиббий бўлимида бактерия ва вирус препаратларини сақлаш муддати ҳамда сақлаш қоидалари бузилган маҳалда ушбу воситалар ўрнатилган тартибда йўқ қилинади.

147. Муассасада бактерия ва вирус препаратларига бўлган эҳтиёжни ҳисоблаш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги амалий қўлланмаси асосида муассаса жойлашган ҳудуддаги эпидемиологик шароитини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади. Специфик иммунизация қилиш учун зарур бўладиган препаратларнинг ҳисоб-китоби махсус контингент ва режалаштирилаётган йилда эмланиши лозим бўлганлар сони эътиборга олинган ҳолда ҳисобланади. Препаратларни ҳисоблашда уларни 10% қуйиш пайтида тўкилиши мумкинлиги инобатга олинади. Турли препаратлар бўйича талаб қилинаётган миқдорни аниқлаш учун буюртма-талабномани тузиш вақтида қуйидагиларга эътибор қилинади:

а) ўтган даврда сарфланган препаратлар сони;

б) ўтган йилдан қолган препаратлар сони;

в) ўтаётган йил охирига келиб қанча препаратлар қолиши мумкинлиги;

г) препаратларни ўзгармас захирасини ўз вақтида янгилаб туриш зарурати.

Буюртма талабнома бириктирилган дорихоналарга белгиланган муддатларда берилиши лозим.

148. Юқумли касалликлар пайдо бўлганда ёки уларнинг келиб чиқиш хавфи туғилганда профилактик эмлашлар мунтазам ва эпидемик кўрсатма (эпизодик) асосида ўтказилиши мумкин. Дифтерия, қорин тифи, вабо, ўлат, туляремия, бруцеллез, куйдирги, лептоспироз, кана энцефалити, Ку — лихорадка ва бошқа юқумли касалликларга қарши мунтазам профилактик эмлаш, муассаса шу касалликлар бўйича эпидемиологик нохуш ҳудудда жойлашган бўлса ўтказилиши мумкин. Эпизодик профилактик эмлаш эпидемиологик кўрсатма бўйича, инфекциянинг муассасага олиб кирилиши хавфи туғилганда ёки касаллик пайдо бўлганда ўтказилади. Бундан ташқари эмлаш ишлари юқумли касаллик қайд этилганда қуйидаги ҳолларда ўтказилади: муассасада агар илгари режа бўйича ёки юқумли касаллик тарқалиш хавфи бўлганда вакцинация ўтказилмаган бўлса.

149. Муассасаларда режали профилактик эмлаш рўйхати ИИВ, ИИББ, ИИБ Тиббиёт бошқармаси, бўлими (хизмати) томонидан белгиланади ва режали эмлаш муддати Тиббиёт бошқармаси, бўлими (хизмати) бошлиғининг тақдимномаси асосан ИИВ, ЖИЭББ, ЖИЭБ раҳбарининг буйруғи билан эълон қилинади.

150. Муассасада режали ва эпидемик кўрсатма бўйича профилактик эмлашларни ўтказиш тартиби ва муддати муассаса тиббий бўлим бошлиғининг тақдимига, айрим ҳолларда маҳаллий соғлиқни сақлаш идоралари қарорига асосан муассаса бошлиғининг буйруғи билан эълон қилинади.

151. Муассасаларда эмлаш ишларини ўтказилишига ИИВ, ИИББ, ИИБ Тиббиёт бошқармаси, бўлими (хизмати) бошлиқлари умумий раҳбарлик қилади. Эмлашни бевосита ташкиллаштириш ва уни бажарилишини таъминлаш муассаса тиббий бўлим бошлиғи зиммасига юклатилади.

152. Эмлашни ўтказишдан олдин қуйидагиларни бажариш лозим:

а) тиббий ходимлар билан ушбу препаратни ишлатиш тартибини ўрганиб чиқиш ва уни ишлатиш бўйича тавсияларга аниқ риоя қилиш;

б) саломатлиги туфайли вақтинчалик ёки умуман эмлаш мумкин бўлмаган шахсларни аниқлаш учун, эмланиши лозим бўлган махсус контингент тана ҳароратини ўлчаш билан бирга тўлиқ тиббий кўрикдан ўтказилади, аниқланган бундай шахсларни эмлаш учун бошқа муддатлар белгиланади (эмлаш учун қўлланилаётган препаратга илова қилинган, уни ишлатиш бўйича йўриқномада эмлашга вақтинчалик ёки умуман монелик-қаршилик қилувчи касалликлар кўрсатилади);

в) эмланиши лозим бўлган шахсларнинг рўйхати ва отрядлар бўйича эмлаш жадвали тузилади (эмлаш ўтказилган кунида эмланган шахслар оғир жисмоний меҳнатдан озод қилиниши тавсия қилинади);

г) эмлашни ўтказиш учун алоҳида хона ажратилади, хона олдиндан йиғиштирилади, дезинфекцияланади, столлар дезинфекцияланиб зарарсизлантирилган салфетка ёки жамошир билан ёпиб қўйилади;

д) етарли миқдорда бир маротаба ишлатиладиган шприц ва игналар, спирт, пинцет тайёрлаб қўйилади. Пинцет ва бошқа тиббий жиҳозлар эмлашдан олдин стерилланади. Ишлатилган шприц ҳамда игналардан қайтадан фойдаланиш тақиқланади;

е) махсус контингент орасида эмлашни аҳамияти ҳақида тушунтириш ишлари олиб борилади;

ж) эмлаш учун ишлатиладиган препаратларни яроқлилиги текширилади; ҳар бир ампула (флакон) диққат билан кўриб чиқилади,бунда ампуланинг ишлатиш муддатига, этикеткадаги барча белгиларнинг борлигига, ампуланинг бутунлигига ва препаратнинг физик хусусиятларига эътибор берилади.

153. Эмлашни фақат шифокор, айрим ҳоллардагина тажрибали фельдшер амалга оширади.

154. Эмлашда иштирок этувчи тиббий ходимни тирноқлари калта қилиб олиниб, қўли совунлаб ювилади, спирт билан артилиб, бармоқ учларига йод суртилади. Қўлни ювиш ва зарарсизлантириш ҳар 10—15 маротаба вакцина юборилгандан кейин қайтарилади.

155. Қўлнинг тери касалликлари (йирингли яралар, экзема ва бошқалар) ёки ангина, грипп ва бошқа юқумли касалликлар билан оғриётганлар эмлаш ўтказилаётган жойга қўйилмайди.

156. Эмлашдан кейин кўпчиликда (тахминан 5-7% эмланганларда) эмлашга одатдан ташқари реакция кузатилса, қўлланилаётган вакцинанинг сериясидан фойдаланиш тўхтатилади. Вакцина юборилгандан кейин режали эмлаш варақасига эмлаш куни, дозаси ва вакцина серияси ёзилади. Эмлаш тугагандан кейин тиббий амбулатор картага тегишли белги қайд этилади. Вакцина парентерал (тери ости, мушак ичига) йўл билан юборилганда асептик иш шароитига эътибор берилиши керак. Ходимларни иш тартиби, ампулани очиш, асбобларни ва терининг эмланган ўрнини зарарсизлантириш, препаратни ишлатиш бўйича йўриқномада кўрсатилгандай бўлиши зарур. Тирик вакциналар юборилаётган вақт мобайнида терини зарарсизлантириш учун тез қурийдиган воситалар бўлмиш спирт ва эфирдан фойдаланилса яхши, чунки бошқа воситалар терида кўп сақланиб вакцинани ўлдириш хусусиятига эга.

157. Тезкор профилактик восита эпидемиологик ўчоқларда ўтказилади. Зарур ҳолатларда баъзи тезкор профилактик воситалар ва вакциналар бир вақтда қўлланилади. Бактериофагни қўллаш бир вақтда иммунизацияни ўтказишга тўсиқ ҳисобланмайди. Зардобли препаратларни (қоқшолга қарши зардоб, антирабик гамма-глобулин, энцефалитга қарши гамма-глобулинлар) тегишлича вакциналар билан биргаликда қўллаш мумкин. Зардоб (гамма-глобулин) ва вакциналар бир-бири билан 30 минут оралиқда тананинг турли қисмига юборилади.

158. Организмга ёт бўлган зардоблар (гамма-глобулинлар) организмга юборилишидан олдин, бегона оқсилга сезувчанлигини билиш мақсадида тери остига синама қўйилади. Махсус тайёрланган, аралаштирилган, суюлтирилган зардобли синама тери ичига юборилади.

159. Антибиотиклар, муассасани одатдаги фаолиятида, шошилинч профилактик восита сифатида фақатгина чекланган миқдорда ўлат, куйдирги, туляримия, бруцеллёз, тошмали тиф касалликлари билан касалланиш хавфи бўлган шахсларга нисбатан ишлатилади.

160. Бактерия ва вирусга қарши препаратлар фақат Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги буйруқлари, йўриқномалари ва методик кўрсатмаларига қатъий риоя қилинган тартибда қўлланилади.

161. Дезинфекция — атроф муҳитдаги зарарли микроорганизмларни йўқотиш усулидир. Дезинфекция ўз ичига хусусан дезинфекцияни, дезинсекция ва дератизацияни олади. Санитария ва эпидемиологик аҳамиятига кўра дезинфекция профилактика мақсадида ёки касаллик ўчоғи ўтказиладиган турга бўлинади, ўз вақтида касаллик ўчоғида ўтказиладиган дезинфекция жорий ва якуний дезинфекцияга бўлинади.

162. Профилактик дезинфекция мунтазам равишда юқумли касалликларни олдини олиш мақсадида, патогенли микроорганизмларни, бўғим оёқлиларни ва кемирувчиларни йўқотиш учун улар йиғиладиган жойларда: ошхона, ётоқхона, клублар, сартарошхона, кир ювиш хонаси, ҳаммом, ювиниш хоналари, хожатхоналар ичида ва бошқа жойларда ўтказилади.

163. Жорий дезинфекция жазони ижро этиш муассасаси касалхоналарида, тиббий бўлим стационарида, сил касалларни амбулатор даволаш учун мўлжалланган ЖИЭМларда, ЖИЭМларини диспансер назоратига олинган сил билан оғриган маҳкумлар сақланадиган ҳудудларида, шунингдек, касаллар вақтинча ёки доимий сақланадиган барча хоналарда олиб борилади. Бу юқумли касалликлар қўзғатувчиларини касаллик ўчоғидан ташқарига тарқалишини олдини олишда зарур.

164. Якуний дезинфекция бир маротаба, юқумли касаллар бўлган хонада (касалхонага жойлаштиргандан кейин, бошқа жойга кўчирилганда, озод қилинганда ёки ўлгандан кейин) касаллик ўчоғини тўлиқ касаллик қўзғатувчисидан тозалаш мақсадида ўтказилади. Зарарсизлантиришга муассаса хоналари, мебеллар, жамоширлар, касалнинг шахсий кийимлари ва бошқалар қабул қилинади. Якуний дезинфекция касални юқумли касалликлар шифохонасига жойлаштиргандан кейинги бир соат давомида ўтказилиши шарт.

165. Тергов ҳибсхоналарида ва жазони ижро этиш муассасаларида дезинфекция тадбирлари дезинфектор томонидан тиббиёт бўлими шифокори ёки фельдшери раҳбарлиги ва назорати остида ўтказилади.

166. Дезинфекцияловчи воситаларга бўлган эҳтиёжни ҳисоблашда, дезинфекцияни тури, ҳажми, қайси даврда ўтказилиши ва эпидемияга қарши ёки профилактик мақсадда ўтказилиши инобатга олинади.

Дезинфекцион воситаларга талабнома тузишда талабдаги меъёр асосида амалдаги сарфни ҳисобга олган ҳолда, шунингдек кутилаётган эпидемиологик вазиятни ҳамда янги дезинфекцион воситалар билан таъминлаш имконияти инобатга олинади.

Муассасанинг дезинфекцион воситаларга бўлган эҳтиёжини тиббий бўлим бошлиғи, дезинфекцион воситаларни сарф қилиниши бўйича меъёрлар асосида белгилайди.

167. Турли хил юқумли касалликларда дезинфекция тадбирлари Соғлиқни сақлаш вазирлигининг методик қўлланмалари асосида олиб борилади. Сил ва юқумли ичак касалликларида алоҳида объектларни дезинфекция қилиш ушбу касалликларни хусусиятига кўра олиб борилади.

168. Тиббий бўлим, муассасанинг таркибий бўлими бўлиб, махсус контингентга тиббий ёрдамни ташкиллаштиради ва амалга оширади, ҳамда муассасада санитария-гигиена қоида ва талаблари бажарилишини, эпидемияга қарши тадбирлар ва махсус контингентга гигиеник тарбия ўтказилишини тиббий назорат қилади.

169. Тиббий бўлим иши Ўзбекистон Республикасининг Соғлиқни сақлаш ҳақидаги қонунлари, ИИВ ва ССВ меъёрий ҳужжатлари, буйруқлари, кўрсатмалари; ИИВ Тиббиёт бошқармаси, ЖИЭББ, Қорақалпоғистон Республикаси ИИВ, Тошкент шаҳар ИИББ, вилоятлар ИИБ тиббиёт бўлимлари ва хизматлари кўрсатмалари ва ушбу қўлланма асосида олиб борилади.

170. Тиббий бўлимда ҳар бир тиббиёт ходимининг хизмат вазифалари ишлаб чиқилган бўлиши шарт, ҳамда иш режаси, тиббиёт ходимларини иш жадваллари, тиббий бўлим иш тартиби, стационарда ёки тиббий изоляторда ётган касалларни ички тартиб қоидалари тузилган бўлиши керак. Тиббий бўлим бошлиғи хизмат вазифалари иловадаги (3-илова) намунавий хизмат вазифалари асосида тузилади. Тиббий бўлим иши, йилнинг ҳар чорагига тузилган иш режаси асосида муассасанинг бошқа хизматлари билан ҳамкорликда олиб борилади.

171. Касалларни касалхонага даволаш учун юбориш ва ихтисослашган жазони ижро этиш муассасаларига амбулатория шароитида даволаниш учун ўтказиш, ўрнатилган тартибда амалга оширилади. Кечиктириб бўлмайдиган малакали тиббий ёрдам кўрсатиш зарур бўлган ҳолларда, касалларни маҳаллий соғлиқни сақлаш идоралари касалхоналарига ётқизишга рухсат этилади.

172. Тиббий бўлим таркибида унинг штатлари, тиббий ёрдам кўрсатиш ҳажмига қараб амбулатория, стационар (тиббий изолятор) ва дорихона ташкил этилади.

Амбулатория таркибида қуйидагилар бўлади: кутиш жойи, шифокорлар (терапевт, фтизиатр, дерматовенеролог, психиатр ва бошқалар) қабул хоналари, фельдшер (тиббий ҳамшира), тишни даволаш, наркология, физиотерапевтик, рентген, флюорография, функционал-ташхис, муолажалар, боғлов хоналари ва лаборатория. Булардан ташқари аёллар жазони ижро этиш муассасалари тиббий бўлимда гинекология креслоси бўлган кўрув хонаси, стационарда эса аёллар гигиена хонаси бўлиши керак.

Қамоқхона ва тергов ҳибсхонаси тартибот биноларида, махсус контингентни амбулатор қабули учун хоналар жиҳозланади.

Жазони ижро этиш муассасалари тиббий бўлим стационарлари таркибида қуйидагилар жиҳозланади: ювиниш хонаси (ечиниш хонаси, ванна), палаталар, шу жумладан ювиниш жойи ва ҳожатхонаси бўлган 1-2 ўрин-жойга мўлжалланган изолятор, овқатланиш хонаси.

Тергов ҳибсхонаси тиббий бўлим стационари таркибида: ювиниш хонаси, 1-2 ўрин-жойга мўлжалланган камера-изолятор жиҳозланади. Стационар тергов ҳибсхонаси тиббий бўлим амбулаторияси билан бир бино ва бир қаватда жойлашиши лозим.

Жазони ижро этиш муассасаси ва тергов ҳибсхонаси тиббий бўлимлари стационарлари палаталарида ҳар бир ўрин-жой учун белгиланган меъёр 4 квадрат метрдан кам бўлмаслиги керак.

173. Тиббий бўлимнинг барча бўлинмалари кенг, ёруғ, иссиқ ва озода жойлашиши лозим, хоналар деворлари ва мебеллари ёрқин бўёқларда бўялиши лозим. Имкон борича совуқ ва иссиқ сув таъминоти, хоналарни иситиш марказлашган ҳолда бўлиши лозим.

Тиббий бўлим барча хоналарида авария чироқлари ва ташвиш сигналлари бўлиши лозим. Тиббий бўлим зарур тиббий анжомлар, ускуналар ва жиҳозлар билан таъминланади.

174. Тиббий назорат қуйидагича амалга оширилади:

а) юқумли, паразитар ва бошқа ўткир касалликларни аниқлаш мақсадида муассасага келтирилганларни тиббий кўрикдан ўтказиш;

б) касалларни ўз вақтида фаол аниқлаш, патологик ва патологияга мойил ҳолатдаги шахсларни аниқлаш ва уларга нисбатан даволаш-соғломлаштириш тадбирларини ўтказиш мақсадида тиббий кўриклар уюштириш (муассасага янги келтирилганларни, ҳар йилги касалликни олдини олиш тадбирлари, мақсадли, муассасадан бўшатилаётганларни);

в) касаллиги бор шахслар диспансер назоратида бўладилар;

г) махсус контингентни жойлашиши, овқатланиши ва иш шароитини санитария назоратига олиш;

д) меҳнат қобилияти чекланган ва ногирон шахслар меҳнатини тўғри ташкил этиш бўйича тиббий меҳнат-эксперт комиссиясини тавсияларини бажарилишини доимий текшириб туриш, ҳамда сурункали касаллик билан оғриганларни даволаш ва хасталикни олдини олиш чоралари бўйича тиббий муассасалар тавсияларини бажарилишини текшириш.

Иш фаолияти соғлиги учун хавфли бўлган, ошхонада, ҳаммомда ишловчи, кир ювувчи ва бошқа шундай жойларда ишловчи маҳкумлар, шу тоифасидагиларга белгиланган вақтларда даврий тиббий кўрикдан ўтиши зарур.

175. Тергов ҳибсхонасига тушганлар (транзит билан келаётганлар ҳам) дарҳол, атрофдагиларга эпидемиологик хавф туғдириши мумкин бўлганларни, касаллар ва кечиктириб бўлмайдиган тиббий ёрдамга муҳтож бўлганларни аниқлаш мақсадида биринчи тиббий кўрикдан ўтказилади. Бу иш мажбурий тартибда, келтирилганлар «умумий» камераларга жойлаштирилмасдан аввал амалга оширилиши шарт.

Кўрикни шифокор ёки фельдшер тергов ҳибсхонаси йиғув бўлинмасининг алоҳида жиҳозланган тиббий хонасида ўтказади. Бу хонада қон босимини ўлчайдиган асбоб, фонендоскоп, тана ҳароратини ўлчайдиган асбоб, томоқ шиллиқ қаватини кўриш учун шпател, рефлектор, тарози ва бўй узунлигини ўлчагич билан жиҳозланади. Бу хонада тергов ҳибсхонасидаги тиббий кўрик натижалари ёзиладиган дафтар бўлиши керак ва бу дафтарда тиббий кўрикдан ўтган шахсларни соғлиги ҳақида асосий маълумотлар ва уларда топилган касалликлар ҳақида ёзилади.

Ўткир юқумли касалликка чалинганлар ёки шундай касалликларга гумон қилинган шахслар кўрикдан сўнг дарҳол соғлом кишилардан ажратилади. Бу шахсларни биринчи санитария ишлови охирги навбатда бажарилади, уларни кийимлари ва шахсий буюмлари албатта дезинфекция қилинади, сўнгра бу шахслар махсус ажратилган камера изоляторларга жўнатилади ва у ерда улар зарур бўлган тиббий текширувдан ўтадилар ва даволанадилар.

176. Тергов хибсхонасига келтирилганларнинг ҳаммаси (транзитдагилардан ташқари) келганидан сўнг уч кун ичида шифокор кўригидан (фельдшерлик соғломлаштириш пунктларида — фельдшер кўригидан), ҳамда рентген-флюрография текширувидан ўтадилар. Ҳар бир терговдаги кишига белгиланган шаклдаги тиббий амбулатория дафтари тўлғазилади.

Тиббий бўлим штат бирлигида мутахассис-врачлар бўлган тақдирда, улар ҳам барча келтирилганларни кўрикдан ўтказишга жалб этиладилар. Биринчи тиббий текширувни қандай ҳажмда ўтказиш шу қўлланманинг тегишли бўлимларида кўрсатилган. Кейинчалик тиббий кўриклар фақат зарурият бўлганда ўтказилади.

177. Тергов ҳибсхонасидан кетаётган (транзит билан кетаётганлар ҳам) барча шахслар сўнги (шифокор ёки фельдшер) тиббий кўригидан ўтказиладилар. Касаллиги ўткир кечаётган, юқумли касаллик ва таносил касаллиги билан касалланганлар, қичима, педикулёз билан оғриганлар ва белгиланган даволаш курсларини олмаган касаллар, ҳамда транспортда олиб бориш ҳаёти учун хавфли бўлган касалларни кўчиришга рухсат этилмайди.

Тиббий кўрик тугаганидан сўнг ҳар бир жўнатилаётган шахсни тиббий амбулатория дафтарига унинг саломатлиги аҳволи ҳақида хулоса ёзилади.

Тиббий кўрикни ўтказган тиббий ходим хулоса остига ва судланган шахснинг шахсий иш дафтаридаги очиқ маълумотномага имзо қўяди.

178. Жазони ижро этиш муассасасига келган барча маҳкумлар, юқумли ва паразитар кассаликлар билан касалланганлигини аниқлаш мақсадида тиббий кўрикдан ўтадилар.

179. Маҳкумлар жазо ижро этиш муассасасига келганидан сўнг, икки ҳафта ичида уларда бор касалликларини аниқлаш, жисмоний ҳолатига баҳо бериш, меҳнат қобилиятини олдиндан тахминий аниқлаш мақсадида шифокор кўригидан ўтадилар. Кўрик давомида шифокор маҳкумни бошидан кечирган касалликлар, жароҳатлар, операциялар ҳақидаги маълумотларни йиғади, уларни тиббий амбулатория дафтарига қайд этади ва зарурат бўлса қўшимча текширишлар ўтказилади. Агар жорий йилда рентген-флюрографик текшируви ўтказилмаган бўлса, у қисқа вақт ичида ўтказилиши керак. Кейинчалик маҳкумлар саломатлигини тиббий текшириш профилактик тиббий кўрик ўтказилганда, ҳамда улар тиббий ёрдамга мурожаат қилган пайтда амалга оширилади.

180. Профилактик тиббий кўрик йилда бир марта ўтказилади. Махсус тартибдаги (камераларда сақланадиган) жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган маҳкумлар ва тарбия колонияларида сақланаётган вояга етмаганлар йилда икки марта профилактик тиббий кўрикдан ўтадилар. Бу кўрикларни ўтказиш жадвалини ЖИЭМни бошлиғи тасдиқлайди. Тиббий бўлим бошлиғи жадвалга асосан тиббий бўлим шифокорлари кучи билан ва ЖИЭББ, ЖИЭБ касалхонасидан керакли мутахассис врачларни жалб этган ҳолда махсус контингентни кўрикдан ўтишини ташкил этади. Кўрикда терапевт, психиатр, стоматолог иштирок этадилар. Зарурат туғилганда ИИВ, ИИБ поликлиникалари ёки маҳаллий соғлиқни сақлаш идораларидан шифокорлар жалб этилади.

Маҳкумларни тиббий кўрикка келишини туркум бошлиқлари таъминлайди. Кўрик давомида қилинадиган ишлар:

а) антропометрик текширув ўтказиш (бўйи, оғирлиги);

б) аёлларни гинекологик кўрикдан ўтказиш ва цитологик текшириш учун суртма олиш, қизларни эса йўғон ичак орқали бармоқ билан текшириш (бунга тиббий кўрсатма бўлса);

в) эшитув ва кўриш ҳолатини текшириш;

г) қон таҳлилини ўтказиш (эритроцитларни чўкиш тезлигини текшириш, гемоглобин, лейкоцитлар, лозим топилганда қон таркибидаги қанд моддасини аниқлаш);

д) умумий сийдик таҳлилини ўтказиш;

е) ЭКГ текширувидан ўтказиш (15 ёшдан бошлаб — 3 йилда бир марта, 30 ёшдан бошлаб — ҳар йили);

ж) кўкрак қафасини флюрография (рентгенография) текшируви — 1 йилда икки марта;

з) аёлларда кўкрак безларини пайпаслаб текшириш;

и) тўғри ичакни бармоқ билан текшириш;

к) пневмотахометрия текширувини ўтказиш;

л) врач-терапевт, психиатр, стоматолог кўригидан ўтказиш;

м) лозим топилганда қолган шифокорлар кўригидан ўтказиш.

Профилактик кўрик натижаси тиббий амбулатория дафтарига ёзиб қўйилади.

181. Маҳкумлар интизом бўлимларига, камера типидаги хоналарга, карцерга ёки бир кишили камераларга жойлаштиришдан олдин тиббий кўрикдан ўтказилиб, шифокор (фельдшер)нинг кўрсатиб ўтилган жойларда маҳкумларни сақланиши мумкинлиги ҳақида ёзма хулосаси олинади. Бундай тиббий кўрикни ўтказиш имкони бўлмаганда ва маҳкумларда хавфли касалликлар белгиси бўлмаган ҳолда (заҳарланиш, жароҳат), уларни қайд этилган интизомий бўлимларга жойлаштирилиб, кейинчалик улар албатта тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

182. Маҳкумлар жазони ижро этиш муассасаларидан олиб кетилаётганда (кўчириб ўтказиш, озод бўлиши ва ҳоказо) охирги тиббий кўрикдан ўтказилади.

183. Махсус контингентга амбулатор тиббий ёрдам кўрсатиш тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасалари тиббий бўлимлари томонидан олиб борилади.

184. Махсус контингентнинг тиббий бўлимда амбулатор қабул қилиниши муассасаларда қабул қилинган тартиб асосида ўтказилади. Жазони ижро этиш муассасаларида ҳар бир туркум учун амбулатор қабул қилиш вақти белгиланади. Тергов ҳибсхонасида ва турмада амбулатор қабул қилиш врач (фельдшер) томонидан тартибот биносининг махсус жиҳозланган хоналарида олиб борилади. Беморлар амбулатор қабулга фельдшер томонидан (алоҳида ҳолларда туркум катта навбатчиси томонидан) олдиндан ёзиб қўйилган бўлиши керак. Тез тиббий ёрдам кўрсатиш зарур бўлган ҳоллар бундан мустасно.

185. Ҳар бир жазони ижро этиш муассасаларида амбулатор қабул қилиш учун дастлабки журналга ёзилиш лозим, бу ишни туркум бошлиғи олиб боради, тергов ҳибсхоналарида эса фельдшер олиб боради. Журнал амбулатор қабулдан олдин тиббий бўлимга берилади. Қабул тугагандан сўнг журнал жавобгар шахсларга қайтарилади. Журналга ёзилмаганлар тиббий кўрсатмага асосан шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш зарур бўлса қабул қилинади.

186. Тергов ҳибсхоналарида, турмаларда фельдшер корпус бошлиқлари билан тергов қилинаётганларни сайр жойларига ёки чўмилиш учун чиқарилгандан сўнг камераларни санитария аҳволини текшириб чиқади. Махсус контингентга шошилинч тиббий ёрдам лозим топилганда корпус амбулаториясига олиб борилади. Зарур бўлганда фельдшер керакли ёрдам беради ёки врач қабулига ёзиб қўяди.

Шошилинч ёрдам керак бўлган беморлар ҳақида тиббий бўлимга навбатчи назоратчи хабар қилади.

187. Интизом бўлимларида, камера типидаги хоналарда, тергов ҳибсхонаси ва турма карцерларида тиббий ёрдам кўрсатиш жойларда тиббиёт ходимлари томонидан ҳар кунги хоналарнинг санитария аҳволини текшириш пайтида олиб борилади.

Агарда қайд этилган жойларда сақланаётганларни ҳаётига хатар соладиган касаллиги бўлса, тиббиёт ходими уларни шошилинч равишда тиббий бўлимга ўтказиш чорасини кўради.

188. Шифокорлар, фельдшерлар, тиббиёт ҳамшираларнинг ёлғиз ўзи тергов ҳибсхонаси, турма, махсус режимдаги жазони ижро этиш муассасаси камераларига, интизом бўлимларига, камера типидаги хоналарга навбатчи назоратчиларсиз кириши тақиқланади.

189. Тергов ҳибсхоналарида, махсус режимдаги ЖИЭМларда ва турмаларда врач (фельдшер) қабулига ёки муолажа олишга беморлар камералар бўйича алоҳида-алоҳида ёки 3—5 кишидан иборат гуруҳ бўлиб, ҳибсхона қоидасига риоя қилган ҳолда ва қоровуллар назоратида олиб борилади. ЖИЭМларда маҳкумлар амбулатор қабулга отряд бошлиқлари кузатувида борадилар.

190. Тиббий бўлимда врачлар амбулатор қабул қилишни белгиланган вақтда замонавий текшириш усуллари ва даволаш билан олиб борадилар. Муассасаларда штат бўйича врач ажратилмаган бўлса амбулатор қабул қилишни фельдшер олиб боради. Фельдшер врач маслаҳатига муҳтож бўлган беморларни ажратади. Амбулатор қабул вақтида, лозим бўлса врач (фельдшер) хонасида навбатчи назоратчи бўлиши шарт.

191. Фельдшер (ҳамшира) амбулатор қабул қилишдан олдин қабул қилинадиганлар журналида дастлабки ёзилганларни тиббий амбулатор дафтарларини олиб, беморлардан қисқача шикоятларини эшитади, ҳароратларини ўлчаб, уларни врачга навбат билан юборади.

192. Врач беморни текширувдан ўтказилгандан сўнг унинг тиббий амбулатор варақасига қисқа ва тушунарли қилиб мурожаат қилган кунини, шикоятини, ташхисини, муолажасини ёзиб, касаллик туфайли вақтинчалик ишдан озод қилиш тўғрисидаги хулосани ёзиб қўл қўяди.

193. Амбулатор қабулда врач ёки фельдшер дастлабки ёзув журналига аниқ қилиб ташхис, ишдан озод қилиш хулосаси, врач қабулига қайта келиш кунини ёзиб қўяди.

Ҳар бир ишдан озод қилиниш ҳолати бўйича вақтинчалик ишга лаёқатсизлиги тўғрисида талон тўлдирилади.

194. Ишдан ва наряддан вақтинчалик ёки тўлиқ озод қилиниши тўғрисидаги хулоса врач томонидан берилади, врач бўлмаган пайтда фельдшер томонидан бир йўла 3 кунгача берилади. Беморни аҳволига қараб ишдан озод қилиш куни чўзилади.

195. Амбулатор даволаниш туфайли ишдан озод қилинганлар рўйхати тиббий бўлим томонидан муассаса бошлиғининг навбатчи ёрдамчисига тақдим қилинади.

196. Ишдан озод қилинганлиги ҳақидаги маълумотнома, рецептлар маҳкумлар қўлига берилмайди.

197. Амбулатор дафтарга қаерда (интизом бўлимларида, камера типидаги хоналарда, карцер, камера ва бошқалар) ва ким томонидан (врач, фельдшер, ҳамшира) қилинишидан қатъий назар ҳамма муолажалар ёзиб қўйилади.

198. Тиббий амбулатор дафтар қатъий турдаги ҳисобот ҳужжати бўлиб, махсус контингентни қўлига берилмайди. Улар алфавит бўйича ёки туркумлар бўйича тиббий бўлимнинг қулфланадиган хонасида шкафларда сақланади. Уларнинг ҳисоби ва сақланишига тиббий бўлим бошлиғи томонидан тайинланган ходим жавоб беради. Тиббий амбулатор дафтар билан биргаликда амбулатор беморларни қайд этиш журнали сақланади.

199. Дори-дармонлар махсус контингент қўлига берилмайди, дори-дармонларни қабул қилиш тиббиёт ходимлари назоратида олиб борилади (юрак ишемия касаллиги билан касалланган беморларга нитроглицерин таблеткасидан ташқари). Амбулатор даволанишга ёзилган беморлар дори-дармон қабул қилишга ва бошқа даволаш муолажаларини қабул қилиш учун белгиланган вақтда тиббий бўлимга келадилар. Шифокор томонидан тайинланган муолажаларни фельдшер (ҳамшира) бажаради ва муолажалар ҳисоб-китоб журналига ёзиб қўяди.

200. Беморни рентгенологик текширув, лаборатория ва бошқа текширувларга, мутахассис қабулига, шунингдек, тиббий бўлимда қилиб бўлмайдиган муолажаларга юборишда амбулатор тиббий дафтар беморни кузатиб борадиган шахс қўлига берилади.

Тиббий дафтарда беморга тиббий бўлимда ўтказилган текширувлар,бирламчи ташхис ва беморни текширишга жўнатиш сабаби кўрсатилиши лозим. Беморга тиббий бўлимда ташхис қўйиш қийин бўлганда ёки тушунарсиз ҳолларда, тиббий бўлимда ёки бошқа даволаш муассасаларида тегишли мутахассислар маслаҳати ташкил қилинади. Шунингдек беморга аниқ ташхис қўйиш учун ЖИЭББ касалхонаси, ИИВ, ИИББ, ИИБ, даволаш-профилактика муассасалари ва соғлиқни сақлаш идоралари даволаш муассасалари мутахассислари жалб қилинади. Соғлиқни сақлаш идоралари мутахассислари жалб қилинган ҳолда уларга ўрнатилган тартибда ҳақ тўланади.

201. Тиббий бўлимнинг асосий вазифаларидан бири, бу ўткир кечувчи касалликларда, заҳарланиш ва жароҳатланишда шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш ва уни ташкил қилиш. Шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш тартиби тиббий бўлимнинг бошлиғи томонидан, муассаса ва тиббий бўлим иш тартиби; тиббий бўлимда бор бўлган штатлар, куч ва воситаларни; муассаса жойлашган ҳудудда қандай даволаш муассасалари борлигини; ҳудуддаги бошқа шароитларни ҳисобга олган ҳолда белгиланади ва муассаса бошлиғи томонидан тасдиқланади, ҳамда барча масъул шахсларга таништирилади.

Муассаса иш тартиби бўйича муассаса тиббий ходимлари муассасада бўлмайдиган вақтларда, тиббий ёрдам кўрсатиш учун тиббий ходимларни ва тиббий тез ёрдам машинасини чақириш, ҳамда беморни зудлик билан эвакуация қилиш учун транспорт ва конвой билан таъминлашга муассаса бошлиғининг навбатчи ёрдамчиси жавобгар ҳисобланади.

202. Муассаса тиббий бўлим амбулатория шошилинч тиббий ёрдам кўрсатишга куннинг хоҳлаган вақтида тайёр бўлиши лозим. Шу мақсадда муолажа ва боғлов (операция) хоналарида шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш учун синдромлар бўйича тўплам ва қуйидагилар тайёр бўлиши шарт: стерил жарроҳлик инструментлари, шприцлар, инъекция игналари, қўшимча кислород баллончалари, стерил боғлов материаллари, турли касалликларни асосий симптомлари ҳамда шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш тадбирлари, керакли воситалар рўйхати ва беморни назорат қилиш тактикаси қайд этилган жадвал, ҳар бир касаллик ҳолати тартиб рақами билан белгиланиши керак, тегишлича керакли дори-дармонлар жамламаси сақланадиган махсус шкаф қутиси ҳам шу тартиб рақами билан белгиланади.

Тиббий бўлимдан ташқарида шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш учун керакли дори-дармонлар тўплами солинган сумка, чемодан доимий равишда тайёр бўлиши керак.

203. Кундалик ишлатишга зарур бўлган дори-дармонлар махсус шкафларда қулфланган ҳолда сақланади. Амбулаторияларда сақланадиган дори-дармонлар 5 кунга мўлжалланган бўлиб, беморларга берилаётган вақтда дориларни яроқлик муддатига қаралиши керак. Наркотик моддалар махсус жиҳозланган, ташвиш сигналли, муассасанинг маъмурий биносида темирли шкафларда қулфланган ҳолда сақланади. Наркотик моддалар қатъий тиббий кўрсатма асосида берилади ва беморни тиббий амбулатор дафтарига ва заҳарли, наркотик, ўта камёб бўлган дориларни ҳамда дорихонадаги этил спиртини қайд этиш дафтарига ёзиб борилади.

204. Беморларга ташхис қўйишда врач касаллик тўғрисидаги барча маълумотлардан, тиббий ҳужжатларидан, кўрик натижасидан, лаборатория текшируви кўрсаткичларидан, рентген ва функционал текшируви натижаларидан фойдаланади.

205. Тиббий ёрдам кўрсатиш ҳажми муассасанинг қаерда жойлашганлигига, тиббий бўлими қуввати ва бошқа шароитларга боғлиқ.

Лекин барча муассасаларда тиббий ёрдам кўрсатиш ҳажми ушбу Қўлланмада кўрсатилганидан кам бўлмаслиги керак.

206. Тиббий бўлим врачи хирургия борасида қуйидагиларни билиши шарт:

а) қон гуруҳини аниқлаш;

б) вена қон томирига томчи ва тўғридан-тўғри юбориш йўли билан шокка қарши суюқликлар ва қон ивишини оширувчи бошқа моддаларни юбориш, керак бўлган тақдирда консервация қилинган ёки янги олинган қон қўйишни билиш, новокаин билан маҳаллий анестезия, блокада, юмшоқ тўқиманинг яраларини бирламчи хирургик ишловини ўтказиш, транспортда иммобилизация қилишни, ташқи қон оқишни томпонада қилиш, қон томирни боғлаш ёки қон оқаётган томирларга қисқич қўйиш йўли билан тўхтатиш; катетеризация қилиш ва сийдик пуфагини тешиш; трахеостомия қилишни; плевра бўшлиғини тешишни ёки пневмоторакс ҳолатида дренаж қилишни; юракни кўкрак қафаси устидан массаж қилишни ва сунъий нафас олдириш усулларини билиши шарт;

в) куйган, совуқ олганда ва электр жароҳатларида ёрдам кўрсатишни, чекланган миқдорда куйишларда ва 1-2 даражали совуқ олганда даволашни билиши керак.

207. Хирургия соҳасида фельдшер қуйидагиларни билиши керак:

а) врачгача бўлган тиббий ёрдамни ўз вақтида тўғри ўтказишни ва врач ёрдамига муҳтож беморларни тезликда врачга юборишни;

б) қон гуруҳини аниқлашни;

в) қон оқишни вақтинчалик тўхтатишни;

г) транспортда иммобилизация қилишни, турлича куйиш, жароҳатланиш, совуқ уриши ва электр жароҳатларда қоқшолга қарши эмлашни билиши, юракни кўкрак қафаси устидан массаж қилишни ва ҳар хил сунъий нафас бериш усулларини, кислород аппаратидан нафас беришни;

д) тери остига, мушакларга ва вена қон томирларига дори юбориш усулларини, шокка қарши суюқликларни вена қон томирларига томчилаб ва жадал юбориш усулларни билиши;

е) кўп учраб турадиган ва ўткир хирургик касалликлар белгиларини билиш контингент ичидан ёлғондан ўзини касал қилиб кўрсатаётганларни аниқлай олиши;

ж) тиббий асбобларни, идишларни ва бошқа анжомларни стерилизация қилишни билиши керак.

208. Беморни тезда касалхонага юбориш учун қуйидагилар асос бўлади:

а) қон оқиш ёки қон оқмасдан кечадиган қон томирлар жароҳатланиши, ичдан қон кетиши, тешиб ўтувчи жароҳатлар, суяклар, бўғимлар ва нерв толаларини шикастланиши билан кечадиган жароҳатланишлар, суяклар синиши, бош мия чайқалиши ва лат ейиши;

б) шок билан кечадиган катта жароҳатланишлар; гемоторакс ва пневмотораксга гумон қилинган кўкрак қафасини шикастланиши, ички аъзолар шикастланган деб гумон қилинган қориндаги ва чаноқдаги жароҳатланишлар, «ўткир қорин» белгилари билан кечадиган қорин бўшлиғи аъзолари касалликлари; тананинг қаерида жойлашганлигидан қатъий назар, суяк ва тоғайни панариций касаллиги, йиринглаш чуқур жойлашган абсцесслар, флегмоналар, карбункуллар, юзда жойлашган фурункуллар, ўткир кечаётган остеомиелитлар ва артритлар, 2 ва 3-даражали куйиш ва совуқ уруши;

в) биринчи бор аниқланган хавфли ўсмалар ёки хавфли ўсма деб гумон қилинган ўсма касалликлари.

209. Беморни транспортда олиб юриш аҳволига қараб касаллиги бўйича тегишли ихтисосдаги яқинроқ касалхонага ётқизилади. Касалхонага кетиш йўлида тиббий тадбирларни ўтказиш зарурияти туғилган тақдирда уни ўтказиш учун беморни тиббий ходим кузатиб бориши, ўзи билан дори-дармон ва тиббий асбоблар қутичаси бўлиши керак. Зудлик билан касалхонага ётқизиш кераклиги тўғрисидаги йўлланмада беморни аҳволи ва кўрсатилган ёрдам ҳақида қисқача ахборот бўлиши керак. Беморни транспортда олиб юришда қуйидаги тадбирларни кўриш керак:

а) бош мия жароҳатларида жабрланувчини нафас олишини қийинлаштирмайдиган ва қусиш массалари билан нафас йўллари бекилиб қолмайдиган ҳолатида ушлаш керак;

б) умуртқа ёки орқа мияни жароҳатланишида, бўйин соҳаси жароҳатида бошни қимирламайдиган қилиб боғлаб, шокка қарши чоралар ўтказилади, тахтага ётқизиб олиб борилади;

в) кўкрак ва бел соҳаси жароҳатида-жабрланувчини даволаш муассасаларига тахтага ётқизилган ҳолатда жўнатилади, шокка қарши тадбирлар ўтказилади ва керак бўлса сийдик пуфагига катетр қўйилади, иситгич воситаларини ишлатиш тақиқланади.

210. Мураккаб текшириш ва даволаш усуллари керак бўлмаган ва касаллиги (жароҳати)14-15 кун давомида даволаниши мумкин бўлган беморлар (жароҳат, лат ейиш, бош ва юз соҳасидан ташқарида юзаки жойлашган абссцеслар ва ҳоказолар) амбулатор шароитда даволанадилар. Хирургик касалликлар бўйича ташхис қўйиш ва даволаш чораларини ўтказиш тиббий бўлим лабораторияси, рентгенхонаси ва бошқа мутахассисликлар текширувларини ўтказиш имкониятларига қараб белгиланади.

211. Тиббий бўлим врачи қуйидагиларни қила билиши керак:

а) ўткир заҳарланишларда, хушдан кетиш ҳолатларида, иссиқ урганда, чўкишда, электр токидан зарарланганда, ўпка, ошқозон ва ичакдан қон кетганда, бронхиал астма хуружида, тўсатдан бўлган пневмотораксда, ўткир юрак ва қон томирлар етишмовчилигида, жигар ва юрак санчганда, ўпка инфаркти ва бошқа ўткир, оғир ҳолатларда кечиктириб бўлмайдиган тиббий ёрдам кўрсата олиши керак;

б) юқори нафас йўлларини ўткир ва вирусли яллиғланиши, ўткир ва сурункали бронхит, ангина, юрак-қон томир тизимини функционал бузилишлари, безгак, гельминтозлар, ошқозонни сурункали яллиғланиши, ошқозон ва 12 бармоқли ичак ярасини асоратсиз кўринишлари, ўт пуфагини яллиғланиши ва витаминлар етишмовчилигини даволай олиши керак;

в) касалхонадан келган реконволисцентларга динамик кузатув ўтказиш;

г) ўткир жароҳатланиш (шу ҳисобда нурланиш, заҳарли моддалар ва бактериологик воситалар билан) белгиларини билиши ва шу жароҳатланишларда бирламчи тиббий ёрдам кўрсата олиш;

д) ЭКГ қилишни ва стенокардия, ўткир миокард инфаркти, юрак уришининг хавфли ўзгаришларини ЭКГда аниқлай билиши керак.

212. Ички аъзолар касалликларида фельдшер қуйидагиларни билиши керак:

а) тез учраб турадиган касалликларни аниқлаш ва уларни даволаш, тезлик билан кечадиган касалликларда ва заҳарланишларда кечиктириб бўлмайдиган ёрдам кўрсатишни;

б) беморларга қаровни ташкиллаштиришни ва ўтказишни;

в) ошқозонни ювишни билиши, даволовчи ва тозаловчи хуқна (клизма)қилишни билиши;

г) ЭКГ текширувини ўтказишни;

д) оддий лаборатория текширувлари натижаларини таҳлил қила билиши (қондаги лейкоцитлар сони, гемоглобин, эритроцитлар чўкиш тезлиги, сийдикни умумий текшириш натижалари, сийдикдаги қандни ва оқсилларни аниқлаш ва ҳоказолар).

213. Кечиктириб бўлмайдиган малакали ва стационар шароитда даволанишга муҳтож бўлган қуйидаги беморлар зудлик билан касалхонага ётқизиладилар:

а) юрак ва қон томирларда ўткир бузилиш бўлган беморлар (миокард инфаркти, стенокардия хуружининг чўзилиб кетган ҳоллари), тўсатдан қон босимини ошиб кетиши, ўткир ревматизм;

б) ўткир заҳарланиш, ўпканинг крупоз зотилжами, ўткир нефрит, пиолонефрит;

в) юқумли касалликлар;

г) мия қон айланишининг ўткир бузилиши, юрак ритмининг ва ўтказувчанлигини ўткир бузилиши қон айланиши етишмовчилиги белгилари билан, кома ҳолатлари, гемолитик кризлар;

д) электролит ўзгаришлари ва сувсизланиш асоратлари бўлган ўткир диаррея, келиб чиқиши номаълум бўлган иситмалар;

е) ОИТС билан оғриганлар;

ж) қандли диабетда инсулин билан даволанишга ўзгартиш киритиш ҳолларида, бронхиал астма хуружида ва шунингдек, бошқа ўткир ва оғир кечадиган касалликларда.

214. Кўз ва кўз атрофи касалликларида ҳамда жароҳатланишларида тиббиёт бўлими врачи қуйидагиларни билиши керак:

а) Сивцев жадвали ёрдамида кўриш ўткирлигини ва Рабкин жадвали ёрдамида ранг билиш қобилиятини аниқлаш;

б) кўзнинг механик жароҳатланишларини, термик ва химиявий куйишини аниқлай олиши ва бу ҳолатда бирламчи врачлик ёрдамини бера олиши керак;

в) кўз қовоғи говмучасини ва мейбомитларни, кўз қовоғи четларини шамоллаши ва конъюктивитларни, кечки шапкўрликни аниқлай билиши, бу беморларни даволашни билиши, бошқа кўз касалликларида керакли тиббий маслаҳатларни уюштириш ва беморни кўз касалхонасига (бўлимига) ётқазиш масалаларини ҳал қилиш.

215. Кўз касалликларида фельдшер (тиббий ҳамшира) қуйидагиларни билиши лозим:

а) врач буюрган муолажаларни (кўзга томчи дориларни томизиш, кўз қовоғига малҳам дори қўйиш, кўз юқори қовоғини ичини ағдариш, конъюктива бўшлиқларини ювиш, бир ёки иккала кўзга боғлов қўйиш) бажаришни;

б) кўз ва унинг бўшлиқларини жароҳатларини аниқлаш ва врачгача бўлган тиббий ёрдам кўрсатиш;

в) конъюктива ва шохпарда қаватларига тушган ёт жисмларни олиб ташлаши;

г) конъюктива ва қовоқни шамоллаш касалликларини билиши ва врачгача бўлган ёрдамни кўрсата билиши керак.

216. Касалхонанинг кўз касалликлари бўлимига қуйидаги беморлар юборилиши мумкин:

а) жойлашиши конъюктива ва шохпардани юқори қаватларида бўлган ҳолатлардан ташқари кўзга бегона заррачалар тушиш ҳоллари;

б) кўзнинг механик, кимёвий, нур таъсирида жароҳатланиши ҳоллари;

в) кўз бўшлиқларини ўткир ва даволаниши қийин бўлаётган сурункали касалликлари, кўз олмаси касалликлари билан оғриган ҳамма беморлар, глаукомага шубҳа қилинаётган шахслар;

г) кўриш қобилиятини аста-секин пасайиб бораётган ёки бирдан кўр бўлиб қолган шахслар.

217. Қулоқ, бурун ва томоқ касалликларида тиббий бўлим врачи қуйидагиларни билиши лозим:

а) асоратлар билан кечадиган, ҳаёт учун хавфли бўлган (хиқилдоқ стенози оқибатида бўғилиш, ЛОР аъзолардан қон оқиши ва ҳоказолар) ЛОР аъзолари жароҳатланиши ва касалликларида шошилинч тиббий ёрдам беришни билиш;

б) қулоқни ташқи касалликлари, дерматитлар, фурункулезларни даволашни, ташқи эшитиш йўлига ёт жисмлар тушиши, ташқи эшитиш йўли кириш қисмида кўриниб турган ва енгил ювиш билан тез чиқиб кетиши мумкин бўлган бегона нарсаларни олиб ташлашни, бурундан қон оқишни, ташқи бурун касалликларини, ўткир ринитларни аниқлай олиши ва тиббиёт бўлим шароитида даволашни;

в) жарроҳлик даволаниш усулига муҳтож бўлмаган сурункали фарингит, ларингит ва тонзилитларни, сурункали йирингли ва ўткир яллиғланган ўрта қулоқ шамоллашларини (мутахассис отоларинголог маслаҳатига кўра), қулоқ ва бурунинг I-II даражали куйиши ва совуқ олишларни даволашни, бурун бўшлиғидан қон оқишни тўхтатишни билиши керак.

218. Қулоқ, бурун ва томоқ касалликларида фельдшер (тиббий ҳамшира) тезликда врач ёрдамига муҳтож бўлган қулоқ, бурун, томоқни ўткир касалликларини аниқлай олиши, қулоқ, бурун, томоқ касалликларида ва жароҳатланишларида врачгача бўлган ёрдамни кўрсата олиши, қулоқ касалликларида эшитув йўлларини тозалашни, ювишни билиши ва мутахассис-врач кўрсатмаларини бажариши керак.

219. Бурундан тез-тез ва қайталаниб қон кетадиган беморларни, қулоқ олди флегмоналарида, бурун жароҳатланганда (мутахассис врач хулосасига кўра), ўрта қулоқни ўткир йирингли ва сурункали шамоллашларида қулоқ тоғайини шамоллашларида, ташқи қулоқ экземасида, бурун бўшлиқларини ўткир, йирингли, сурункали шамоллашларида, томоқ флегманоз шамоллашларида, бўйин лимфа тугунчалари шамоллашларида, овоз бўғилиши ёки ютишни қийинлашуви билан кечадиган ларингитларда, сил, қизилча, склерома ва юқумли касалликларга ўхшаш ҳолатларида беморларни касалхонага юбориш керак бўлади.

220. Сийдик ажратиш ва жинсий аъзолар касалликларида тиббиёт бўлими врачи қуйидагиларни билиши керак:

а) сийдик ажратиш ва жинсий аъзолар жароҳатланганда, буйрак санчиқларида, сийдик тўхтаб қолганда, парафимозда тез қолдириб бўлмайдиган тиббий ёрдам кўрсата билиши керак;

б) шу аъзоларда бўладиган касалликларни (моякга сув йиғилиб шишиши, мояк уруғ йўллари кистаси, уруғ йўллари вена қон томири кенгайиб кетиши, фимоз ва бошқалар) аниқлай олиши.

221. Фельдшер (тиббий ҳамшира) сийдик ажратиш ва жинсий аъзолар жароҳатланганда врачгача бўлган шошилинч ёрдамни кўрсатишни билиши лозим.

Сийдигида қон ва йиринг бўлган беморлар (сийдик йўлларида тоши бор беморлар, буйрак ва сийдик йўллари ўсмалари ва сили, ўткир ва сурункали уретритлар,сийдик пуфаги шамоллаши, пиелонефрит, орхит, эпидидемит, простатит ва бошқалар) касалхонага даволанишга юбориладилар.

Сийдик ажратиш ва жинсий аъзоларни очиқ ёки ёпиқ жароҳатларида беморлар тезда касалхонага ётқизилади.

222. Врач стоматолог йўқ бўлганда стоматология касалликларини қолдириб бўлмайдиган ҳолатларида тиббий ёрдамни тиббий бўлим врачи кўрсатади. Бу ҳолатларда врач қуйидагиларни билиши шарт:

а) ўткир пульпитни, тиш касалланишидан келиб чиққан суяк остеомиелити ва флегмонаси, ҳамда оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватини афтоз ва ярали шамоллашини аниқлай олиши ва керакли ёрдам кўрсата билиши керак;

б) пастки (юқори) жағ синишини (чиқишни) аниқлай олиши ва юз соҳаси ва жағ жароҳатланганда унга биринчи ёрдамни кўрсатиши.

223. Стоматология касалликларида фельдшер (тиббиёт ҳамшираси) ўткир пульпитни, периодонтитни, пастки жағни синиши ва чиққанлигини аниқлай билиши ва шу ҳолатларда юз-жағ соҳаси жароҳатларида биринчи тиббий ёрдам кўрсатишни билиши керак.

224. Руҳий ва асаб касалликларида врач қуйидагиларни билиши лозим:

а) асаб касалликларининг асосий кўринишларини аниқлаш ва мия қон айланишини ўткир бузилишлари, менингитлар, энцефалитлар, бош ва орқа мия жароҳатлари, эпилептик ва истерик тутқаноқларида шошилинч тиббий ёрдам кўрсатишни;

б) руҳий касалликларни асосий кўринишларини аниқлай билиши, ўткир психологик реактив ҳолатларда тез тиббий ёрдам кўрсата билиши, уларни бошқалардан ажратиши ва руҳий касаллар касалхонаси (бўлими)га жўнатиш, безовта бўлаётган беморларни боғлаб қўйиш усулларини билиши керак;

в) переферик нерв тизими касалликларини (бел-думғаза ўткир радикулитлари, люмбаго, айрим нервлар невралгияси, неврологик ва астеник ҳолатларини аниқлай билиши ва тиббий бўлим шароитида даволаши керак. Асаб-руҳий касалликларида даволаш профилактика тадбирларини ўтказишни тиббиёт бўлими штатидаги ёки штатсиз мутахассислар билан яқин ҳамкорликда олиб бориши керак.

225. Руҳий ва асаб касалликларида фельдшер қуйидагиларни билиши лозим:

а) мия қон айланиши ўткир бузилишларини, марказий нерв тизими жароҳатларини, менингит ва энцефалитларни аниқлай олиши ва керакли тиббий ёрдам кўрсата билиши керак;

б) руҳий касалликларнинг асосий симптомларини билиши, шундай белгилар аниқланганда тезда врачга билдириши, шу беморларни бошқалардан ажратиш, ўткир руҳий ҳаяжонланишларини тўхтатиш, беморларни руҳий касалхоналарга жўнатишни ташкиллаштириш, безовта беморларни боғлаш усулларини билиши керак.

226. Тери ва таносил касалликларида тиббиёт бўлими врачи қуйидагиларни билиши лозим:

а) асосий тери ва таносил касалликларини билиши, шу касалликларда даволаш тадбирларини ўтказа билиши ва керакли профилактик чораларини олиб бориши керак;

б) уретрани ювиш услубини, аутогемотерапия, қон олиш ва уни серологик текширувга жўнатишни, уретрадан, сийдик йўлидан ва простата безидан ажратилаётган суюқликда гоноккоклар борлигини текширишга суртма олишни билиши керак.

227. Тери ва таносил касалликларида фельдшер (тиббий ҳамшира) қуйидагиларни билиши лозим:

а) тез учраб турадиган тери ва таносил касалликларини ўзи аниқлай олиши;

б) асосий дори-дармонларни ишлата билиши. Тери юзасига суркалган ва ёпиштирилган дориларни тери юзасидан олиб ташлашни;

в) аутогемотерапия услубини қўллашни;

г) уретрага юмшоқ катетр юборишини, Вассерман синовига қон олишни билиши, замбуруғ ва гонококкларни лаборатория шароитида аниқлаш учун материалларни олиш ва жўнатишни билиши, уретрани ювишни ўтказа олиши керак.

228. Юқорида санаб ўтилган тадбирларни ўтказа оладиган тиббиёт ходимларини тайёрлашга муассаса тиббиёт бўлими бошлиғи шахсан жавоб беради.

229. Тиббий бўлим стационарига қуйидагилар ётқизилади:

а) стационар шароитда 14—15 кундан ортиқ даволаниши шарт бўлмаган беморлар;

б) касалхонадан қайтган беморлар даволанишини охирига етказиш учун;

в) юқумли касалликларга чалинган ёки унга гумон қилинган шахсларни касалхонага жўнатилгунга қадар бошқалардан ажратиб сақлаб туриш учун;

г) аҳволи оғирлиги учун транспортда жўнатиб бўлмайдиган беморларни аҳволи енгиллашгунига қадар даволаш учун;

д) диспансер назорати режасига кўра диспансер назорат гуруҳидагиларни ёки соғломлаштириш гуруҳига киритилган беморлар;

е) оғир касаллиги туфайли муддатидан илгари жазони ижро этишдан озод қилиниши лозим бўлган маҳкумларни ётоқхоналарда сақлаш мумкин бўлмаса ва уларни ЖИЭББ касалхонасига юбориш учун зарурат бўлмаса, уларни стационар шароитда сақлаш учун.

230. Тиббий бўлим бошлиғи ушбу муассасадаги касалларни даволаш учун штат бўйича белгиланган миқдорда ўрин-жойларни жойлаштириш ва уларни унумли ишлатишни таъминлайди.

231. Беморлар стационарга тиббий бўлим врачи томонидан тиббий амбулатор дафтарга ёзилган шундай тиббий текширув ва даволаш ўтказиш ҳақидаги хулоса асосида қабул қилинади. Стационарга ётқизилган беморлар ҳақидаги маълумотлар «Қабул қилинган, даволаниб чиққан ва касалхонага қабул қилиш рад этилган беморларни қайд этиш дафтари»га ёзиб қўйилади.

Стационарга ётқизилган беморларга ўрнатилган тартибдаги тиббий ҳужжатлар расмийлаштирилади. Стационарга бемор режа асосида ёки шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш учун ётқизилганда, бу ҳақда туркум бошлиғи хабардор қилинади.

232. Стационарда бир неча хона бор бўлганда, юқумли ва тери касалликлари, руҳий беморлар бошқалардан алоҳида сақланадилар.

233. Стационарга тушган барча беморлар, улар аҳволига қараб тўлиқ ёки қисман санитария тозаланишидан ўтиши шарт. Зарур ҳолларда беморнинг ички кийимлари дезинфекция қилинади. Беморнинг пойабзали ва кийимлари стационар биносида сақланади. Кийимлари ювишга топширилади ва стационардан кетаётганда қайтариб берилади.

Бемор стационарда бўлган вақт ичида тиббий бўлимда қўлланилаётган керакли ҳамма текширув услубларидан ўтиши керак, зарур ҳолларда маслаҳат ёрдами бериш учун ички ишлар тиббиёт масканлари ёки соғлиқни сақлаш идоралари мутахассислари жалб этилади. Режалаштирилган тиббий маслаҳат кўриги жадвал асосида, шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш зарурати бўлганда куннинг исталган вақтида ўтказилади. Тиббий бўлим врачлари беморларни ҳар куни кўрадилар. Беморни аҳволи енгилроқ ҳолларда тиббиёт дафтарига кўрув натижалари 3 кунда бир марта, агар беморнинг аҳволи ўрта оғирликда ва оғир бўлса ҳар куни ёзилади. Стационардаги беморларни тиббий бўлим бошлиғи мажбурий равишда ҳафтада бир марта стационарга келган куни ва кетиши олдидан кўриши керак. Врачнинг белгиланган даволаш тадбирларини, тана ҳароратини ўлчаш, антропометрик ўлчамларни ўтказишлар фельдшер (ҳамшира) зиммасига юклатилади, унга яна беморлар томонидан ички тартиб қоидаларига риоя қилишни кузатиш топширилади. Ўрнатилган кун тартиби кўринарли жойга илиб қўйилади.

234. Тиббий бўлим стационарида тиббий ёрдам кўрсатиш ҳажми ундаги бор бўлган мутахассислар билан аниқланади.

235. Тиббий бўлим стационарида 1—2 юқумли касалга мўлжалланган алоҳида хона (изолятор) ажратилади. У ердаги ўринлар сони стационарнинг имкониятига қараб белгиланади. Юқумли касалликлар учун алоҳида хона шу касалликка чалинган беморлар (шу ҳисобда сил касалликлари) ва юқумли касалликка чалинган бўлиши мумкинлиги хавфи туғилганда, уларни бошқалардан ажратган ҳолда сақлаш учун мўлжалланади, шу ерда уларга бирламчи врачлик ёрдами, уни кузатуви ва парвариш ўтказилади, касалини аниқлаш учун таҳлиллар ўтказилади. Изоляторда ҳар кунги ва умумлаштирувчи дезинфекция ўз вақтида ўтказилиши керак. Изоляторда тиббий ходимлар шахсий гигиена қоидаларига қатъий амал қилган ҳолда, алоҳида махсус иш кийимларда ишлашлари шарт. Тиббий бўлим стационарида кечаю-кундуз санитар навбатчилик қилиши керак. Стационарда навбатчи ходимлар сонини тиббий бўлим бошлиғи белгилайди.

236. Стационарда ётган беморларни, уларга жўнатилган нарсаларни олиши ёки қариндошлари билан учрашувга чиқиши жазони ижро этиш муассасаларида ички тартибот қоидалари ёки тергов ҳибсхоналарида тергов қилинаётганларни сақлаш қоидалари асосида беморнинг касаллигини ва соғлиғи аҳволини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

237. ЖИЭМ, ТХда ўлган махсус контингент ўлими сабаби ИИВ Тиббиёт бошқармаси мутахассислари томонидан таҳлил қилиниши ва тегишли тавсиялар берилиши учун, ўлган шахснинг тиббий ҳужжатлари (касаллик тарихи ўтказилган барча тиббий текширувлар натижалари билан, амбулатор тиббий дафтар, врач-паталогоанатом ёки суд-тиббий эксперт текшируви хулосаси) ўлим ҳолати бўйича хизмат текшируви ўтказилгандан ва ҳужжатлар прокуратурадан қайтиб келганидан сўнг 10 кун муддат ичида ИИВ Тиббиёт бошқармасига юборилади. Тиббий ҳужжатларни ўз вақтида юборилишига муассаса бошлиғи жавоб беради.

238. Барча тақдим этилган ҳужжатлар ўрганиб таҳлил қилинганидан сўнг ИИВ Тиббиёт бошқармаси мутахассислари хулосаси билан бирга бир ой муддат ичида, ўлган маҳкумни шахсий йиғма жилдига тикиб қўйиш учун муассасага қайтариб юборилади.

239. Маҳкумларни даволашга мўлжалланган касалхоналар (бундан кейин касалхоналар деб юритилади) махсус контингентни сақлаш ва даволашга хизмат қиладиган даволаш-профилактик муассасалари ҳисобланади. Бу мақсадлар учун касалхона малакали ва ихтисослашган тиббий стационар, амбулатор-маслаҳат ҳамда ЖИЭМ ва ТХ тиббий бўлимларига ташкилий методик ёрдамларини кўрсатади. Тергов қилинаётган шахслар касалхонага юборилганда бу ҳақда жиноят ишини олиб бораётган шахс ёки органга хабар берилади. Алоҳида ҳолларда, истисно тариқасида ИИВ ЖИЭББ билан келишилган ҳолда тарбия колонияларида жазо муддатини ўтаётган вояга етмаганлар катта ёшдаги маҳкумлар касалхонасига ётқизилади.

240. Манзил-колонияларида жазо муддатини ўтаётган маҳкумлар, муассаса жойлашган ҳудуддаги соғлиқни сақлаш идораларига қарашли даволаш-профилактика муассасаларида даволанадилар.

241. Касалхона ўз ишини Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва Жиноят-ижроия кодекси, ҳамда жазони ижро этиш муассасаларининг ички тартиб қоидалари талабларидан келиб чиққан ҳолда ташкил қилади. Даволаш-профилактик ва эпидемияга қарши тадбирлар Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролар соғлиғини сақлаш, эпидемияга қарши ва санитария таъминоти тўғрисидаги қонунлари асосида ва Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг меъёрий ҳужжатлари, Ўзбекистон Республикаси ИИВнинг буйруқлари, кўрсатмалари, Ўзбекистон Республикаси ИИВ Тиббиёт бошқармаси, ЖИЭББ, Қорақалпоғистон Республикаси ИИВ, вилоятлар ИИБ тиббиёт бўлим (хизмат)лари кўрсатмалари, ҳамда ушбу Қоидалар талабларига мос ҳолда ташкил этилади.

242. Касалхоналар қуввати, алоҳида жойлашиш ва фаолият кўрсатиш имкониятига қараб жазони ўташ жойларининг мустақил даволаш муассасаси ҳолида ёки жазони ижро этиш муассасаси таркибида ташкил этилиши мумкин. Жазони ижро этиш муассасаси қошида фаолият кўрсатувчи касалхоналар муассасанинг алоҳида ҳудудида жойлашади. Касалхона тегишли тиббий ускуна ва жиҳозлар, хўжалик буюмлари, транспорт ва бошқа жиҳозлар билан муассаса ҳисобидан таъминланади. Жазони ижро этиш муассасаси қошидаги касалхонада тартибни сақлаш, махсус ҳисоб юргизиш, тарбиявий ишларни ва моддий таъминот тадбирларини муассаса маъмурияти таъминлайди. Мустақил равишда фаолият кўрсатувчи касалхоналарда тегишли хизматлар жазони ижро этиш муассасалари учун белгиланган меъёрлар асосида ташкил этилади.

Маъмурий-хўжалик, тезкор-тартибот, тарбиявий фаолиятлар ва бошқалар Ўзбекистон Республикаси ИИВнинг тегишли меъёрий ҳужжатлари асосида олиб борилади.

243. Белгиланаётган вазифаси, хизмат кўрсатиш ҳудуди, маҳкумлар сонига қараб, марказий, вилоят, вилоятлараро, республика, махсус турдаги ёки кўп тармоқли 50 ва ундан ортиқ ўрин-жойли касалхоналар ташкил этилади ва фаолият кўрсатади. Вилоятларда ташкил этилган касалхоналар Ички ишлар вазирлигининг буйруғи билан бошқа вилоятларда жойлашган жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган маҳкумларга махсус турдаги тиббий ёрдамни кўрсатадилар.

244. Сил, руҳий, таносил ва юқумли касалликлар билан касалланган маҳкумларни даволаш ва сақлаш учун махсус турдаги касалхоналар ёки умумсоматик касалхоналарда махсус бўлинмалар (палаталар) ташкил этилади.

245. Маҳкумлар касалхоналари қувватига кўра қуйидаги бўлимлардан иборат бўлади:

а) қабул бўлими (ташхисот учун ўрин-жой ёки изолятор билан, ювиниш хонаси билан);

б) ўрин-жойлар асосий ихтисосига кўра даволаш бўлимлари, реанимация ва жадал интенсив терапия хоналари;

в) даволаш-ташхисот хоналари;

г) ташкилий методик хона;

д) клиник, биохимик, бактериологик лабораториялар;

е) прозектор хонаси;

ж) тиббий архив;

з) маъмурий хўжалик қисми (ошхона, кир ювиш-ювиниш бўлими, омборхоналар ва бошқалар);

и) дорихона.

Касалхонада ходимларнинг хизмат вазифалари, касаллар учун ички тартиб қоидалари, ходимлар учун меҳнат тартиби қоидалари ҳамда иш режалари ишлаб чиқилиши керак.

246. Касалхонада Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган низомлар асосида фаолият кўрсатувчи касалхона кенгаши, даволаш-текшириш комиссияси, тиббий ҳамширалар кенгаши, ҳамда дастлабки тиббий комиссия ташкил этилади.

247. Касалхона фаолиятига касалхона бошлиғи раҳбарлик қилади. У белгиланган тартибда лавозимга тайинланади ва лавозимидан бўшатилади. Мустақил муассаса бўлиб ҳисобланувчи касалхоналарда касалхона бошлиғи жазони ижро этиш муассасалари ички тартиб қоидаларини қўлланиши бўйича жазони ижро этиш муассасалари бошлиқларига белгиланган ҳуқуқлардан фойдаланади, маъмурий ва тартибот талаблари бўйича ИИВ ЖИЭББ раҳбариятига, тиббий таъминот масалалари бўйича ИИВ Тиббиёт бошқармаси бошлиғига бўйсунади. Жазони ижро этиш муассасаси қошида фаолият кўрсатувчи касалхона бошлиғи маъмурий масалалар бўйича ушбу муассаса бошлиғига ва ЖИЭББ раҳбариятига, тиббий-санитария таъминоти масалалари бўйича ЎзР ИИВ Тиббиёт бошқармаси бошлиғига бўйсунади.

248. Мустақил муассаса бўлиб ҳисобланган касалхоналар Ўзбекистон Республикаси герби туширилган ва ўз номи ёзилган думалоқ муҳрга, шунингдек, хўжалик ва пул ҳужжатлари учун муҳрга эга бўлади. Касалхона ИИВ буйруқлари билан белгиланган шаклларда тиббий ҳисоботларни юргизади ва белгиланган муддатларда ҳисоботларни тақдим этади.

249. Касалхона қуйидагиларни амалга оширади:

а) Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри, вилоятлардаги ва бириктирилган маъмурий ҳудудлардаги жазони ижро этиш муассасаларида сақланаётган маҳкумларга керакли ҳажмда юқори малакали, ихтисослашган стационар тиббий ёрдамни кўрсатиш. Бунда, беморларни даволашда жазони ижро этиш муассасалари ва тергов ҳибсхоналаридаги тиббий бўлимлар билан узвийлик бўлиши лозим;

б) касалхонада даволаш-ташхисот ишларини такомиллаштириш, ўрин-жой фондидан унумли фойдаланиш ва ўлимни камайтиришга қаратилган тадбирлар ишлаб чиқиш ва амалга ошириш. Комплекс даволашда парҳез таомларидан, даволашнинг физиотерапевтик, даволаш бадан тарбияси, меҳнат терапияси ва соғлиқни қайта тиклашни бошқа усулларидан кенг фойдаланиш, даволаш тартибини унумли қўллаш;

в) тиббиёт фани ва амалиётида эришилган ютуқлар асосида касалликларни олдини олиш, ташхиси ва даволаш бўйича замонавий усул ва манбаларни ўзлаштириш, уларни касалхона ва муассасалар тиббий бўлимлари ишига жорий этиш, ҳамда ИИВ, ИИББ, ИИБ ва соғлиқни сақлаш идоралари даволаш-профилактика муассасаларини илғор иш тажрибаларини ўрганиш, умумлаштириш ва амалиётга кенг ёйиш;

г) маҳкумларнинг меҳнат қобилиятини вақтинчалик ёки доимий йўқотганлигини аниқлаш ва ногиронлик гуруҳларини белгилаш учун ўрнатилган тартибда Тиббий меҳнат эксперт комиссиялари ( бундан кейин ТМЭК деб юритилади) кўригидан ўтказиш. Касаллиги туфайли жазони ўташ жойларидан муддатидан илгари озод этиш мумкин бўлган маҳкумларни керакли тиббий текширувлардан ўтказиш ва уларни тиббий ҳужжатларини тайёрлаш ҳамда ИИВ Махсус тиббий комиссиясига тақдим этиш;

д) жазони ижро этиш муассасалари ва тергов ҳибсхоналари тиббий бўлимларига ташкилий-методик ва маслаҳат ёрдами бериш;

е) касалликларни бошланиш даврида аниқлаш, касалларни режали даволашга ажратиш мақсадида, маҳкумларни режа асосида профилактик тиббий кўрикдан ўтказиш ишларида қатнашиш;

ж) жазони ижро этиш муассасаларида, лозим бўлганда тиббиёт олий ўқув юртлари ва илмий-текшириш институтлари, ҳамда соғлиқни сақлаш идораларининг малакали мутахассисларини таклиф этиб, шифокорларни клиник ва паталого-анатомик конференцияларини, мажлисларини ўтказиш йўли билан касалхона, жазони ижро этиш муассасалари, тергов ҳибсхоналари шифокорлари ва ўрта тиббий ходимлари касб маҳоратини ошириш;

з) касалхона ҳудудида санитария-гигиена ва эпидемияга қарши тадбирлар ўтказиш. Касалхонада даволанаётган ва хўжалик хизматларида банд бўлган маҳкумлар билан санитария-гигиена тарбия ишларини олиб бориш;

и) касалхонада маҳкумларни сақлаш қоидаларига амал қилиш, улар орасида тартиб ва интизомни сақлаш, ўрнатилган тартиб талаблари бузилишини олдини олиш.

250. Ўткир касалликлар билан оғриган ёки сурункали кечувчи касаллиги хуруж қилган, муассаса тиббий бўлими шароитида даволаш имконияти бўлмаган ва даволаш самарасиз ёки бу ерда даволаш ҳаётига хавф солиши мумкин бўлган, тиббий бўлим стационарида даволаш даврида аҳволи оғирлашган, чуқур диагностик текширув ва клиник кузатувни талаб қиладиган ҳолларда бемор маҳкумлар муассаса маъмурияти томонидан йўлланган врач (фельдшер) хулосаси асосида касалхонага ётқизиладилар.

251. Стационар шароитида режали даволаши касалхона томонидан ўрнатилган муддатларда тавсия этилган, ариза (шикоят, кўрсатма) бўйича тиббий текширувдан ўтказилиши белгиланган, ногиронлик гуруҳини олиш, тасдиқлаш зарурати бўлган маҳкумларни касалхонага юбориш учун наряд сўралади. Наряд вазирлик томонидан қабул қилинган меъёрий ҳужжатлар асосида ўрнатилган тартибда берилади.

252. Қолган барча ҳолатларда, шунингдек, шошилинч ҳолатларда беморларни касалхонага юбориш ва қабул қилиш, нарядсиз, ушбу Қоидаларни 250-банди талаблари асосида амалга оширилади.

253. Касалхона тез тиббий ёрдамга муҳтож бўлган беморларни қабул қилишга доимий равишда тайёр бўлиши шарт. Бунинг учун касалхонада ушбу Қоидаларни 2-иловасида қайд этилган шошилинч тиббий ёрдам кўрсатишда зарур бўладиган дори-дармонлар, боғлов воситалари ва тиббиёт жиҳозлари захираси мавжуд бўлиши керак.

Касалхона яна мавжуд қоидалар асосида юқумли касалликлар билан оғриган беморларни қабул қилиш, сақлаш ва даволашни таъминлайди. Ўта хавфли юқумли касалликлар билан оғриган беморлар, улар назорати таъминланган ҳолда, соғлиқни сақлаш идораларининг юқумли касалликлар шифохонасига ётқизилади.

254. Беморларни касалхонага қабул қилиш пайтида навбатчи шифокор улар тўғрисидаги керакли маълумотларни «Қабул қилинган, даволаниб чиққан ва касалхонага ётқизиш рад этилганини қайд қилиш дафтари»га ёзиб қўяди, стационардаги касаллар тиббий варақасига эса беморнинг анамнези, ташқи кўрик, объектив текширув, эпидемиологик маълумотлари, касалликни дастлабки ташхисини ёзиб, керакли тиббий муолажалар қилади ва тегишли бўлимга юборади.

Касалхонага қабул қилиш вақтида беморни синчиклаб тинтув қилинади (уни соғлиғининг ҳолатига қараб), унга қарашли кийими ва оёқ кийимини дезинфекция қилинади, тартибга солинади ва навбатчи шифокор, тиббий ҳамшира, кузатувчи шахс тасдиқлаган рўйхат асосида бемор касалхонадан кетгунга қадар сақлашга берилади.

Касалхонага келган ҳамма беморлар албатта ювинишлари ва кийимлари алмаштирилиши шарт.

Бўлим шифокорлари иш соати вақтида келган беморлар, касалхонанинг қабул қилиш бўлими шифокори ёки навбатчи шифокордан ташқари тегишли бўлим шифокорлари томонидан ҳам кўрилади.

Касалхонага келган ҳар бир бемор ҳақида, шу куни тегишли бўлим бошлиғига ва касалхона бошлиғига маълум қилинади.

255. Беморларни қабул қилиш рад қилинганда навбатчи шифокор унга лозим бўлган тиббий ёрдамни кўрсатади ва амбулатор тиббий варақасига, ҳамда «Қабул қилинган, даволаниб чиққан ва касалхонага ётқизиш рад этилганини қайд қилиш дафтари»га бу ҳақда ёзиб қўяди.

Беморни касалхонага қабул қилиш рад қилинганлиги сабаби ва ўтказилган тадбирлар ҳақида навбатчи шифокор касалхона бошлиғига ёки унинг ўринбосарига маълум қилади.

256. Беморларга кечки ва тунги вақтдаги шифокорлар ёрдамини, одатдагидек касалхона штатидаги шифокорлар уларнинг бир ойга белгиланган иш вақти ҳажмига биноан олиб борадилар.

Шифокорларнинг кечки ва тунги вақтдаги навбатчилик тартиблари касалхонанинг ички меҳнат тартиби қоидалари бўйича белгиланади.

Шифокорларни даволаш-профилактика ишларига алоқаси бўлмаган бошқа ишларга жалб қилиш қатъиян тақиқланади.

257. Касалхонага келган бемор керакли клиник лаборатория, функционал, рентгенологик, бактериологик текширувлардан ўтади, ҳамда қўйилган ташхисига қараб унга тегишли даволаш тадбирлари белгиланади ва олиб борилади.

Касалхонада беморларни даволаш Соғлиқни сақлаш вазирлигининг буйруқ, қўлланма ва кўрсатмалари, ҳамда ИИВ Тиббиёт бошқармаси кўрсатмалари билан белгиланган замонавий тиббиёт фани талаблари асосида олиб борилади. Бунда даволаш жараёнига самарали ёрдам берадиган парҳез таомлар, физиотерапевтик даво усули, даволаш бадан тарбияси, меҳнат терапияси ва бошқа соғлиқни қайта тиклаш даво усуллари ҳам қўлланилади.