Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Деҳқон (фермер) хўжаликларини янада мустаҳкамлаш ва тадбиркорлик фаолиятини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ ва бозор инфраструктурасини жадал шакллантириш, давлатга қарашли бўлмаган корхоналарни ва фуқароларни халқ истеъмоли моллари ишлаб чиқаришни кўпайтиришга фаол жалб этиш, республика бозорини истеъмол моллари билан тўлдириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Вазирликлар, идоралар, уюшмалар, концернлар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, маҳаллий бошқарув органлари тадбиркорлик фаолиятининг ривожланишини, энг аввало, халқ истеъмоли моллари ишлаб чиқариш соҳасида, ҳар томонлама рағбатлантирсинлар, мулкчилик шаклидан қатъи назар, кичик корхоналар тузилишига амалий ёрдам кўрсатсинлар, Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмаси ва унинг ташкилотларига ўз устав вазифаларини бажаришда кўмаклашсинлар.

2. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги (ўртоқ Боқибоев) 1992 йил 28 февралгача тегишли банкка тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш Жамғармасининг ҳисоб-китоб счётига Вазирлар Маҳкамасининг резерв фондидан 2 млн. сўм ўтказсин.

Ўзбекистон Республикаси Тадбиркорлар уюшмаси томонидан киритилган Ўзбекистон Республикасида тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш Жамғармаси тўғрисидаги Низом 1-иловага мувофиқ маъқуллансин.

Белгилаб қўйилсинки, мулкчилик, шаклидан қатъи назар, кичик корхоналар, ишлаб чиқариш кооперативлари ташкил этиш бўйича молиявий тадбирларни таъминлаш учун маҳаллий бюджетлардан ажратиладиган маблағлар, давлат, жамоат корхоналари ва бошқа корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ва фуқароларнинг ихтиёрий бадаллари ҳисобидан тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш минтақа жамғармалари ташкил этилиши мумкин.

3. Ўзбекистон Республикасида кичик корхоналар ва хусусий тадбиркорлик тўғрисидаги низомлар 2 ва 3-иловаларга мувофиқ тасдиқлансин.

Вазирликлар, идоралар, уюшмалар, концернлар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, маҳаллий бошқарув органлари ўз амалий фаолиятида Ўзбекистон Республикасида кичик корхоналар ва хусусий тадбиркорлик тўғрисидаги қоидаларга қатъий амал қилсинлар, хўжалик ташаббускорлигини фаол ривожлантириш учун зарур шарт-шароитлар яратсинлар, жойлардаги давлат ва хўжалик органлари, юридик шахслар ва тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи фуқаролар томонидан тегишли республика қонунчилик ҳужжатлари бажарилиши устидан қаттиқ назоратни амалга оширсинлар.

4. Тадбиркорлар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотларнинг бошқа суверен давлатларга ва чет элга етказиб берилиши билан боғлиқ товар айирбошлаш (бартер) операцияларини амалга оширишда талаб катта бўлган, ватанимизда ишлаб чиқарилган за импорт маҳсулотларни муқобил харид қилишда ва улар билан республика бозорини тўлдиришда тадбиркорларнинг фаол иштирок этишлари учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида:

а) Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1989 йил 7 мартдаги 97-сон қарори (17-банд «в» кичик бандининг 2-хатбоши)нинг, 1989 йил 10 майдаги 162-сон қарори (8-бандининг «г» кичик банди ва «д» кичик бандининг 4-хатбоши)нинг, 1990 йил 15 январдаги 33-сон қарори (1-илованинг 26-банди)нинг халқ истеъмоли молларини импорт қилишни чеклаш тўғрисидаги қисмининг амал қилиши 1992-1993 йилларда тўхтатиб қўйилсин;

б) бир ҳафта муддат ичида:

Ўзбекистоннинг тараққиёт истиқболини белгилаш қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий алоқалар вазирлиги (ўртоқ Султонов) ташқи иқтисодий товар айирбошлаш (бартер) операцияларини амалга ошириш бўйича чеклашларни олиб ташлашга доир таклифларни тақдим этсинлар;

Ўзбекистоннинг тараққиёт истиқболини белгилаш қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси Божхона қўмитаси (ўртоқ Жўраев) халқ истеъмоли молларини республикага импорт қилиш бўйича бож имтиёзларини белгилаш юзасидан таклифлар киритсинлар.

5. Ўзбекистон Республикаси Савдо вазирлиги (ўртоқ Усмонов), Ўзбекбирлашув (ўртоқ Волков), маҳаллий бошқарув органлари Тадбиркорлар уюшмаси корхоналари томонидан ишлаб чиқарилган ва бартер бўйича харид қилинган халқ истеъмоли молларини шартнома нархларида сотиш учун уларга савдо биноларини ижарага (пайчиларнинг розилиги билан матлубот кооперацияси тизимида) берсинлар.

Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмасига унинг корхоналари томонидан ишлаб чиқарилган халқ истеъмоли молларини, одатдагича, республика аҳолисига сотиш, бунда савдо ташкилотлари билан ўзаро фойдали шартномалар тузиш тавсия қилинсин.

6. Ўзбекистоннинг тараққиёт истиқболини белгилаш қўмитаси:

1992 йилдан бошлаб Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмасига қирувчи корхоналарда келишилган ҳажмларда ва рўйхат бўйича мажбурий етказиб бериладиган маҳсулотлар (ишлар ва хизматларни жойлаштиришни назарда тутсин. Тадбиркорлар уюшмаси ҳар йили белгиланган муддатларда ўз таклифларини киритсин;

Моддий-техника таъминоти давлат-кооператив қўмитаси (ўртоқ Шарипов), «Ўзбошенгилтаъминотсотиш» (ўртоқ Гатаулин), «Ўзқишлоқхўжаликтаъминоттузатиш» (ўртоқ Ҳусанов), Ўзбекистон Республикаси Нефть маҳсулотлари билан таъминлаш давлат қўмитаси (ўртоқ Муминов) билан биргаликда рўйхат бўйича биркитилган корхоналарга, Тадбиркорлар уюшмаси аъзоларига белгиланган мажбурий маҳсулотлар (ишлар, хизматлар) етказиб беришларни бажариш учун зарур бўлган моддий-техника ресурсларини белгиланган тартибда ажратишни назарда тутсин.

7. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг қуйидаги қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин:

«Кооперативлар фаолиятини тартибга солишга доир таклифларни ишлаб чиқувчи Республика комиссиясининг номини ўзгартириш ва Ўзбекистон ССРни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришни жадаллаштиришда унинг ҳиссасини ошириш тўғрисида» 1989 йил 27 сентябрдаги 315-сон қарор;

«Кооперативлар фаолиятини ва меҳнатни ташкил этишнинг якка тартибдаги шаклларини тартибга солишга доир таклифларни ишлаб чиқувчи Республика комиссияси составига ўзгартишлар киритиш тўғрисида» 1990 йил 24 январдаги 51-сон қарор;

«Кооперативлар ва меҳнатни ташкил қилишнинг якка тартибдаги фаолиятини тартибга солиш тўғрисида таклифлар ишлаб чиқиш ҳамда республиканинг суверен ҳуқуқларини, ўзини ўзи бошқаришни ва ўзини ўзи маблағ билан таъминлашни кенгайтириш асосида иқтисодий ислоҳотни амалга ошириш юзасидан республика комиссияларининг ваколатларини кенгайтириш тўғрисида» 1990 йил 16 мартдаги 140-сон қарор.

8. Адлия вазирлиги (ўртоқ Маликов) Тадбиркорлар уюшмаси, Ўзбекистоннинг тараққиёт истиқболини белгилаш қўмитаси, Ташқи иқтисодий алоқалар қўмитаси (ўртоқ Султонов), Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги (ўртоқ Боқибоев), Давлат банки (ўртоқ Муллажонов) ва бошқа манфаатдор ташкилотлар билан биргаликда 10 кун муддат ичида ўз кучини йўқотган нормаларни бекор қилиш, шунингдек, тадбиркорлик фаолиятини жадал ривожлантиришнинг ҳуқуқий асосларини таъминлаш учун солиқ солиш, банк ва ташқи иқтисодий фаолият соҳасида республика қонунчилиги ва Ҳукумат қарорларига қўшимча ва ўзгартишлар киритишга доир таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

Умумиқтисодиёт комплекси (ўртоқ Ҳамидов) 5 кун муддат ичида ушбу таклифларни кўриб чиқсин ва Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашига киритсин.

9. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, маҳаллий бошқарув органлари, манфаатдор вазирликлар, идоралар, корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар:

тадбиркорлик фаолиятига асосланган ишлаб чиқариш кооперативлари, корхоналарнинг буюртмалари бўйича меҳнат дафтарчалари ва улар учун суқма варақлар тайёрлашни таъминласинлар;

меҳнат дафтарчалари юритишни амалга оширувчи давлатга қарашли бўлмаган корхоналар ходимларига зарур бўладиган амалдаги қонунчилик материалларини етказсинлар;

давлатга қарашли бўлмаган корхоналар томонидан меҳнат дафтарчалари ва улар учун суқма варақларни ҳисобга олиш, сақлаш, бериш ва тўлдиришнинг белгиланган қоидаларига риоя этилиши юзасидан чора-тадбирлар кўрсинлар.

10. Ўзбекистон Республикаси ХХЮК дирекцияси (ўртоқ Луковский) Тадбиркорлар уюшмасига кўргазмалар, ярмаркалар, биржа савдолари ва бошқа тадбирларни ўтказиш учун павильонлардан бирини имтиёзли шартлар бўйича ижарага берсин.

11. Тошкент шаҳар ҳокимлиги (ўртоқ Фозилбеков) бир ой муддат ичида Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмасига унинг таркибий бўлинмаларини жойлаштириш учун 3000 кв метр майдонли бинолар ажратилишини таъминласин.

12. Ўзбекистоннинг Москва шаҳридаги доимий ваколатхонаси (ўртоқ Саидов) Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмасининг ваколатхонасини жойлаштириш учун тегишли бинони аниқласин ва Уюшмага ижарага берсин.

13. Ўзбекистон Республикаси Алоқа вазирлиги (ўртоқ Раҳимов) Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмаси ва унинг таркибий бўлинмаларини белгиланган тартибда зарур телефон, телекс ва факсимил алоқа билан таъминласин.

14. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (ўртоқ Абдуллаев), Халқ таълими вазирлиги (ўртоқ Йўлдошев) тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш тизимини ташкил этишда Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмасига кўмаклашсинлар.

Ўзбекистон Давлат телевидение ва радиоэшиттириш компанияси (ўртоқ Хайитбоев) телерадиоэшиттиришлар дастурларида тадбиркорлик фаолияти асосларини ўқитишга бағишланган эшиттириш ва кўрсатувлар, ўқув дастурларини назарда тутсин.

15. Ўзбекистон Республикаси Давлат матбуот қўмитаси, Алоқа вазирлиги Тадбиркорлар уюшмасига белгиланган тартибда ноширлик ҳуқуқи берган ҳолда Уюшманинг даврий нашрларини, тадбиркорлик фаолиятини тарғиб этиш, реклама қилиш ва ривожлантириш билан боғлиқ босма маҳсулотларини чиқариш ва тарқатиш учун зарур матбаачилик қувватлари ажратилишини таъминласинлар.

Ўзбекистоннинг тараққиёт истиқболини белгилаш қўмитаси 1992 йилдан бошлаб Ўзбекистон Тадбиркорлар уюшмасининг буюртмасига мувофиқ (рўзнома ва китоббоп) қоғозга фондлар ажратилишини назарда тутсин.

16. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Вазирлар Маҳкамаси комплексларининг раҳбарлари зиммасига юклатилсин.

1. Бундан кейин Жамғарма деб аталадиган тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш Жамғармаси хусусийлаштириш жараёнларига кўмаклашиш, тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш, товар бозорларини ривожлантириш, Тадбиркорларга амалий, моддий ва молиявий ёрдам бериш, Ўзбекистон тадбиркорлари Уюшмаси ва унинг ҳудудий тузилмалари моддий-техника базасини мустаҳкамлаш мақсадида тузилади.

2. Жамғарма Ўзбекистон тадбиркорлари Уюшмаси ҳузурида кафолот жамғармаси сифатида тузилади. Ўзбекистон тадбиркорлари Уюшмаси Жамғарма мажбуриятлари бўйича жавоб беради. Жамғарма мулк ва воситаларга Ўзбекистон тадбиркорлари Уюшмаси ва таъсис этувчилар Кенгаши томонидан белгиланган доирада эгалик қилади.

3. Жамғарма ўзининг алоҳида балансига эга бўлиб, тадбиркорлар Уюшмаси ва бошқа таъсис этувчилар билан бирга ўзига берилган ваколатлар доирасида бошқа корхоналар ва ташкилотлар билан, уларнинг мулкчилик шаклларидан қатъи назар, ҳуқуқий муносабатларда бўлади.

4. Жамғарманинг манзилгоҳи: Тошкент шаҳри.

5. Жамғарманинг асосий мақсади ва вазифалари қуйидагилардан иборат:

республикада тадбиркорликни йўлга қўйиш, қўллаб-қувватлаш ва ривожлантиришда, кичик, ижара ва қўшма корхоналар, кооперативлар, айрим фуқароларнинг истиқболли, устувор фаолият турларини яратишга қаратилган ишларига амалий, моддий ва молиявий ёрдам бериш;

Ўзбекистон тадбиркорлари Уюшмаси ва унинг ҳудудий тузилмаларининг ижтимоий аҳамиятга молик дастурлари учун имтиёзли кредитлар бериш, уларнинг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш;

ташкил этилаётган тадбиркорлик тузилмаларини ахборот, моддий-техника, молиявий, ҳуқуқий жиҳатдан таъминлаш, республика иқтисодиётининг турли соҳалари ва тармоқларида тадбиркорлик фаолиятини умумлаштириш ва илғор тажрибани, унинг усул ва турларини кенг ёйиш;

Жамғарма таъсисчиларининг, акционер-аъзоларининг ҳамда мулкчилик шаклидан қатъи назар, бошқа корхоналар ва ташкилотларнинг бўш турган пул маблағлари ва моддий ресурсларини ихтиёрий ва шартнома асосида сафарбар қилиш, таваккалчилик кредитини суғурта қилиш;

Жамғарма маблағларидан фаол фойдаланишга ёрдам берувчи кредит бериш, лизинг операциялари ва ижаранинг турли шаклларини амалга оширишни таъминлаш;

Жамғарманинг пул маблағлари айланишини жадаллаштиришни таъминлаш.

6. Ушбу мақсад ва вазифаларнинг бажарилишига эришиш учун Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда Жамғарма қуйидаги ҳуқуқларга эга:

ўз ҳуқуқлари доирасида юридик ва жисмоний шахслар билан мустақил равишда юридик актлар тузиш;

акциялар ва бошқа қимматдор қоғозларни чиқариш ва бериш;

қимматдор қоғозлар операциясини ўтказиш;

фаол операциялар ўтказаётганда қўшимча хизматлар учун мустақил равишда фоиз ставкалари ва тўловлар миқдорини белгилаш;

корхоналардан, кооперативлардан ҳамда Жамғарма томонидан кредит бериладиган ва хизмат кўрсатиладиган Жамғарманинг бошқа аъзоларидан, амалдаги тартибга мувофиқ, бухгалтерия ҳисоблари, баланслари ва бошқа ҳужжатларни олиш ва Жамғарма маблағларидан фойдаланишни назорат қилиш мақсадида текшириш ўтказиш;

янги корхоналар таъсис этиш.

7. Ўзбекистон тадбиркорлари Уюшмаси ва унинг хўжалик ҳисобидаги тузилмалари, биржалар, банклар, ҳар қандай корхоналар, ташкилотлар, акционерлик жамиятлари ва уюшмалари, шунингдек, хоҳловчи фуқаролар, хорижий юридик ва жисмоний шахслар, жамоат ташкилотлари ва жамғармалар Жамғарманинг таъсисчилари ва қатнашчилари ҳисобланадилар.

8. Жамғарма таъсисчиларининг умумий йиғилиши Жамғарманинг юқори органи ҳисобланади.

9. Жамғарма дирекцияси Жамғарманинг ижро этувчи органи ҳисобланади.

10. Жамғарма директори Жамғарма таъсисчилари умумий йиғилишининг қарори билан тайинланади.

11. Таъсисчилар умумий йиғилишининг ҳуқуқ доирасига қуйидагилар киради:

Жамғарма фаолиятининг асосий йўналишларини белгилаш;

Жамғарманинг низоми (устави)ни қабул қилиш ва ўзгартириш;

Жамғарма фаолиятининг йиллик натижаларини, фойдани тақсимлаш тартибини тасдиқлаш, зарарларни қоплаш тартибини белгилаш;

Жамғарманинг айбдор мансабдор шахсларини мулкий жавобгарликка тортиш ҳақида қарорлар чиқариш;

Жамғарма фаолиятининг қоидаларини тасдиқлаш;

ўз акцияларини чиқариш ҳақидаги масалани ҳал этиш;

Жамғармани тугатиш ҳақида қарор қабул қилиш.

12. Молия ва хўжалик фаолиятини назорат қилиб бориш тадбиркорлар Уюшмаси — Жамғарманинг кафолатчиси ва бошқа давлат органлари томонидан қонунда белгиланган тартибда амалга оширилади.

13. Жорий раҳбарлик Жамғарма директори ва дирекцияси томонидан амалга оширилади.

14. Жамғарма директори ишончномасиз Жамғарма номидан иш юритади, бошқа юридик шахслар билан муносабатда унинг номидан вакиллик қилади.

15. Директор Жамғарманинг фаолияти учун тўлиқ жавоб беради, ўз ҳуқуқлари доирасида буйруқлар чиқаради, меҳнат қонунчилигига мувофиқ ходимларни ишга қабул қилади ва ишдан бўшатади, белгиланган тартибда Жамғарма маблағларини ишлатади.

16. Жамғарма директорининг ўринбосарлари ва бош бухгалтер лавозимга шартнома бўйича ёлланадилар ва Жамғарма директори томонидан лавозимидан озод этиладилар.

17. Жамғарманинг Устав капитали таъсис бадаллари (омонатлари) ҳисобига шакллантирилади ва 5 млн. сўмга тенг бўлади.

18. Таъсисчиларнинг ва жамғарма қатнашчиларининг асосий маблағлари ва пул омонатлари Жамғарманинг мулки ҳисобланади.

19. Қуйидагилар Жамғарма молиявий маблағларининг манбаларидир:

Жамғарма таъсисчилари ва қатнашчиларининг пул бадаллари;

қимматдор қоғозларни сотишдан тушган даромадлар;

корхоналар, жамоат ташкилотлари ва фуқароларнинг қайтарилмайдиган бадаллари;

Жамғарма фаолиятидан тушган даромад;

қонунчилик билан тақиқланмаган бошқа манбалар.

20. Жамғарманинг хўжалик, тижорат фаолиятидан тушган фойда (даромад), қимматдор қоғозларни сотишдан тушган даромадларнинг 40 фоизи солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар тўлангандан кейин таъсисчиларга тақсимланади ва 60 фоизи жамғармани тўлдиришга йўналтирилади. Реинвестирациялаш вақтида имтиёзлар умумий йиғилиш томонидан белгиланади.

21. Жамғармани рўйхатга олиш Жамғарманинг жойлашган ўрнида белгиланган тартибда амалга оширилади.

22. Жамғарманинг фаолияти Жамғарма умумий йиғилишининг қарорига кўра ёки қонунчиликда белгиланган ҳолларда тўхтатилади.

23. Тугатилган Жамғарманинг мулки, ходимларнинг иш ҳақи ҳисоб-китоб қилингандан кейин, Жамғарма таъсисчилари ўртасида уларнинг қўшган улушларига мутаносиб равишда тақсимлаш учун йўналтирилади.

Низом бозор иқтисодиёти инфраструктурасини шакллантириш манфаатлари йўлида Ўзбекистон Республикасида кичик корхоналарни жадал ривожлантириш, ишлаб чиқаришни танҳо ҳукмронликдан халос қилиш, рақобатни ривожлантириш, янги ишчи ўринлари барпо этиш, халқ хўжалиги тузилмасини қайта янгилаш, товарлар ишлаб чиқаришни ва кўрсатиладиган хизматларни кўпайтириш, республика истеъмол бозорини улар билан тўлдириш учун шарт-шароитлар яратишга қаратилгандир.

Барча мулкчилик шаклларидаги кичик корхоналарни ташкил этиш, уларнинг ишлаши, уларни қайта ташкил этиш ва тугатишнинг умумий ҳуқуқий, иқтисодий ва ижтимоий асослари Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида корхоналар тўғрисида», «Ўзбекистон Республикасида кооперация тўғрисида», «Ўзбекистон Республикасида тадбиркорлик тўғрисида», «Ижара тўғрисида» қонунлари, шунингдек, республиканинг бошқа қонунчилик ва меъёрий ҳужжатлари билан белгиланади.

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикасида кичик корхоналарни ташкил этиш, давлат рўйхатига олиш, уларнинг фаолияти, уларни бошқариш, қайта ташкил этиш ва тугатиш хусусиятларини белгилайди.

1. Мулкчилик шаклидан қатъи назар (жумладан, аралаш мулк), ҳуқуқий шахс ҳуқуқлари билан мустақил хўжалик юритувчи субъект кичик корхона ҳисобланади, бунда у ишловчилар сони чекланган ҳолда ҳамда мулк, тўла хўжалик юритиш ёки тезкорлик билан бошқариш ҳуқуқлари бўйича ўзига тегишли бўлган мол-мулк асосида маҳсулот ишлаб чиқаради ва сотади, ишларни бажаради, хизматлар кўрсатади.

2. Кичик корхоналарга:

саноат ва қурилишда — 200 кишигача ишловчиси бўлган;

фан соҳасида ва илмий хизмат кўрсатишда — 100 кишигача ишловчиси бўлган;

ишлаб чиқариш соҳасининг бошқа тармоқларида — 50 кишигача ишловчиси бўлган;

ноишлаб чиқариш соҳа тармоқларида — 25 кишигача ишловчиси бўлган;

чакана савдода — 15 кишигача ишловчиси бўлган юридик шахслар киради.

3. Кичик корхоналар республиканинг қонун ҳужжатларида тақиқланмаган ва ўзларининг уставларида белгиланган мақсадларга жавоб берувчи исталган хўжалик фаолияти билан, шу жумладан, ташқи иқтисодий фаолият билан шуғулланишлари мумкин.

Бир неча хилдаги хўжалик фаолиятини амалга оширувчи корхоналар (кўп ихтисосли) ишлаб чиқариш ва маҳсулотни сотиш (ишлар, хизматлар) ҳажмида устунлик қилувчи фаолият тури мезони бўйича кичик корхоналар таркибига киради.

Рўйхати Ўзбекистон Республикаси, Қорақалпоғистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланадиган фаолиятнинг айрим турлари билан кичик корхона фақат махсус рухсатнома (лицензия) асосидагина шуғулланиши мумкин.

4. Кичик корхоналар ўз номидан шартномалар, битимлар, хоҳиш-истаклар баёнларини тузишлари, мулкий ва шахсий номулкий ҳуқуқларга эга бўлишлари, мажбурият олишлари, судда, ҳакамлик ҳамда холислик судида даъвогар ва жавобгар бўлишлари мумкин.

Тижорат ташкилотлари ҳисобланувчи кичик корхоналар мустақил балансга эга бўладилар ҳамда ўз харажатларини ўзи молиявий ва валюта билан тўла қоплаш асосида ишлайдилар.

5. Ҳар бир кичик корхона алоҳида мулкка эгалик қилади, уни бошқа корхоналардан (ташкилотлардан) фарқловчи ҳамда корхонанинг турини ва унинг фаолият соҳасини кўрсатиб турувчи фирма номига (шу жумладан, қисқартма номига), банкларда ҳисоб-китоб счётига ва бошқа счётларга, ўз номи ёзилган муҳрга ва иш қоғозларига эга бўлади.

6. Кичик корхоналар республика ҳудудида ва унинг ташқарисида алоҳида корхоналар, фирмалар, ваколатхоналар ва уставда кўрсатилган бошқа алоҳида бўлинмаларни тузиш, хўжалик уюшмаларига, концернларга, консорциумларга ва бошқа хўжалик бирлашмаларига ихтиёрий равишда бирлашиш ҳуқуқига эга.

7. Кичик корхоналар Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида мулк тўғрисида» Қонунида белгиланган исталган мулкчилик шаклида ташкил этилиши мумкин, уларга аралаш корхоналар, оилавий корхоналар, тўлиқ ширкат, коммандитлик ширкатлари, масъулияти чекланган ёки қўшимча масъулиятли жамиятлар, акционерлик жамияти, ижара корхонаси, жамоа корхонаси, давлат корхонаси ва тўла хўжалик юритиш ҳуқуқига асосланган бошқа корхоналар киради.

Фуқароларнинг мулкига асосланган кичик корхоналарни тузиш, рўйхатга олиш, уларнинг фаолияти ва уларни тугатишнинг ҳуқуқий ҳолати Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида тадбиркорлик тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикасида хусусий тадбиркорлик тўғрисидаги Низом, республиканинг бошқа қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

Ишлаб чиқариш кооперативлари шаклидаги кичик корхоналарнинг ҳуқуқий ҳолати республиканинг кооперация тўғрисидаги қонун ҳужжатлари билан белгиланади.

Хорижий инвестициялар билан кичик корхоналарни ташкил қилиш ва уларнинг фаолияти билан боғлиқ муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида»ги ва «Ўзбекистон Республикасида хорижий инвестициялар тўғрисида»ги Қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг 1991 йил 12 ноябрдаги 290-сон қарори билан тасдиқланган хорижий инвестициялар билан корхоналар, халқаро бирлашмалар, шунингдек, уларнинг таркибий бўлинмаларини тузиш тартиби, уларнинг фаолият кўрсатиши, уларни давлат рўйхатига олиш тўғрисидаги низомлар, республиканинг бошқа қонунчилик ва меъёрий ҳужжатлари билан белгиланади.

Мулкнинг аралаш шакллари асосида кичик корхоналарни ташкил қилишда корхоналарнинг тури мазкур корхонани ташкил қилган мулкдорларнинг мулкий улуши салмоғига кўра белгиланади.

Кичик корхоналарнинг қолган барча турларини ташкил қилиш, уларнинг ишлаши ва уларни тугатиш Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида корхоналар тўғрисида»ги Қонуни ва корхоналар турларининг хусусиятларига боғлиқ ҳолда тегишли низомлар, республиканинг бошқа қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

8. Қуйидагилар кичик корхоналарнинг таъсисчилари бўлишлари мумкин:

Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, республика ҳудудида яшовчи фуқаролиги бўлмаган шахслар, биргаликда меҳнат хўжалиги юритувчи оила аъзолари ва фуқаролар гуруҳи;

давлат корхоналари, ижарачи корхоналар, жамоа корхоналари ва қўшма корхоналар, хўжалик жамиятлари ва ширкатлари, ишлаб чиқариш ва матлубот кооперативлари, хўжалик бирлашмалари (ассоциациялар, уюшмалар, концернлар, консорциумлар ва ҳоказолар), жамоат ташкилотлари ва диний ташкилотлар, ҳайрия жамғармалари ва бошқа жамғармалар, юридик шахслар бўлган бошқа корхоналар ва ташкилотлар;

давлат мулкини бошқариш ваколатига эга бўлган бошқа давлат органлари;

хорижий юридик шахслар ва фуқаролар, фуқаролиги бўлмаган шахслар.

Кичик корхоналар кўрсатилган органлар, юридик шахслар ва фуқаролар, фуқаролиги бўлмаган шахслар билан биргаликда ташкил этилиши мумкин.

9. Кичик корхоналар ҳам мустақил асосларда, ҳам давлат, кооператив, жамоат ташкилотлари, корхоналари, муассасалари ва ҳоказолар ҳузурида ташкил этилади ва ишлайди.

10. Кичик корхоналар таъсисчининг (таъсисчиларнинг), мулк эгасининг (эгаларининг) ёки у (улар) ваколат берган органнинг, корхоналарнинг, ташкилотларнинг қарори бўйича ташкил этилади. Таъсис қилиш чоғида кичик корхоналарга, таъсисчилар томонидан мулк эгасининг ҳуқуқлари ва мажбуриятларини бериш билан ёки тўла хўжалик юритиш, тезкор бошқариш ҳуқуқлари билан мол-мулк берилади.

11. Кичик корхона ишлаб турган бирлашмалар, корхоналар, ташкилотлар таркибидан бир ёки бир неча таркибий бўлинмаларининг (бирликнинг) кўрсатилган бўлинма (бўлинмалар) ёки таркибий бирлик (бирликлар) меҳнаткашлар жамоаларининг ташаббуси бўйича ажралиб чиқиши натижасида ташкил этилиши мумкин. Бунинг учун эса корхона мулки эгасининг (у ваколат берган органнинг, бирлашманинг, корхона ва ташкилотнинг) розилиги керак ҳамда бирлашма, корхона, ташкилот томонидан илгари зиммага олинган шартнома мажбуриятларининг бажарилиши лозим.

Бу ҳолларда таркибидан кичик корхона ажралиб чиққан бирлашма, корхона, ташкилот ушбу корхонанинг таъсисчиси бўлади.

12. Кичик корхона устав асосида, коммандитлик ширкати, масъулияти чекланган ва қўшимча масъулиятли жамиятлар тарзидаги кичик корхоналар эса таъсис ҳужжатлари ҳисобланувчи таъсис шартномаси ҳамда устав асосида ташкил этилади ва ишлайди.

Таъсис шартномаси кичик корхонанинг таъсисчиси (таъсисчилари) томонидан тузилади, устав эса тасдиқланади.

Таъсис ҳужжатларида қуйидагилар белгилаб қўйилади: корхонанинг номи ва тури, унинг жойлашган ўрни, фаолият соҳаси ва мақсадлари, бошқарув ва назорат органлари, уларнинг ҳуқуқ Доираси, мол-мулкни ҳосил қилиш, даромад (фойда) ва зарарларни тақсимлаш тартиби, корхонани қайта ташкил этиш ва тугатиш шартлари, шунингдек, тегишли кўринишидаги юридик шахслар тўғрисида қонунларда назарда тутилган бошқа маълумотлар.

13. Кичик корхона республиканинг ваколатли органларида давлат рўйхатига олинган кундан бошлаб ташкил этилган деб ҳисобланади ва юридик шахс ҳуқуқларига эга бўлади.

14. Кичик корхона жойлашган жойдаги ноҳия, шаҳар, шаҳарлардаги ноҳия ҳокимликларида, биржа тарзидаги кичик корхоналар — Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида, хорижий инвестицияли корхоналар эса Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигида давлат рўйхатига олинадилар.

15. Давлат рўйхатига олиш учун рўйхатга олувчи тегишли органга қуйидагилар тақдим этилади:

таъсисчининг (таъсисчиларнинг) рўйхатга олиш тўғрисидаги аризаси;

таъсис ҳужжатлари (корхонанинг устави, корхонанинг тегишли турида эса — таъсис шартномаси ҳам);

корхона ташкил этиш тўғрисидаги қарор (мулк эгасининг қарори, мажлис баёни);

давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги гувоҳнома;

кичик корхона ташкил этиш ва унинг фаолияти учун ер майдони, бошқа табиий ресурслар талаб этилган ҳолларда — ердан фойдаланувчининг розилик хати.

Масъулияти чекланган жамият тарзидаги кичик корхоналар рўйхатга олиш вақтида қатнашчиларнинг устав фондига камида 30 фоиз миқдорида улуш қўшганликлари тўғрисида гувоҳлик берувчи банк ҳужжатини ҳам тақдим этадилар.

Фуқаролар таъсисчилар бўлган ҳолларда таъсис ҳужжатлари нотариус томонидан тасдиқланган бўлиши керак.

Рўйхатга олиш учун бошқа ҳужжатлар (шу жумладан, ҳар хил маълумотномалар, битишувлар, кафолат хатлари, юридик манзилгоҳлар бериш тўғрисида шартномалар ва шу кабилар)ни тақдим этиш амалдаги қонунчилик ҳужжатлари билан назарда тутилмаган ва улар талаб қилинмаслиги керак.

16. Кичик корхонани давлат томонидан рўйхатга олиш зарур ҳужжатлар илова қилинган ҳолда, рўйхатга олиш тўғрисида ариза олинган пайтдан бошлаб кечи билан 10 иш кунида амалга оширилади.

Корхонани ташкил этиш мақсадга мувофиқ эмас, деб давлат томонидан рўйхатга олишни рад этишга йўл қўйилмайди. Рад этилган ҳолларда рўйхатга олувчи орган аризачига рад этиш сабаблари аниқ кўрсатилган ёзма хулосани беради. Давлат томонидан рўйхатга олишни рад этиш сабаблари таъсисчи (таъсисчилар) томонидан асоссиз деб топилса ёхуд корхона белгиланган муддатда рўйхатга олинмаса, таъсисчи (таъсисчилар) судга, ҳакамлик судига мурожаат қилиши мумкин.

Кичик корхонани рўйхатга олишнинг асоссиз равишда рад этилганлиги суд томонидан аниқланган тақдирда, рўйхатга олувчи органлар моддий жавобгарликка тортиладилар. Моддий жавобгарликнинг миқдорлари суд томонидан аниқланади ва қонунда белгиланган тартибда ундириб олинади.

17. Кичик корхоналарнинг давлат томонидан рўйхатга олинганлиги ҳақидаги маълумотлар рўйхатга олган орган томонидан ун кун муддат ичида ягона давлат рўйхатига киритиш учун Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига хабар қилинади.

18. Кичик корхонанинг мулки асосий фондлар ва айланма маблағлар, шунингдек, қиймати мустақил балансда акс этадиган ва корхонага мулк ёхуд тўла хўжалик юритиш ва тезкорлик билан бошқариш ҳуқуқи бўйича тегишли бўлган бойликлардан ташкил топади.

Давлат кичик корхонанинг мулкий ҳуқуқларини ҳимоя қилишни кафолатлайди. Корхонадан унинг асосий фондларини, айланма маблағларини ва ўзи фойдаланадиган бошқа мулкларнинг давлат томонидан олиб қўйилишига йўл қўйилмайди, республика қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган доллар бундан мустаснодир.

19. Қуйидагилар кичик корхонанинг мулкини шакллантириш манбалари ҳисобланади:

таъсисчиларнинг пул ва моддий бадаллари;

маҳсулотларни, ишларни реализация қилишдан, шунингдек, хўжалик фаолиятининг бошқа турларидан даромадлар;

қимматдор қоғозлардан олинган даромадлар;

банклар ва бошқа кредитчиларнинг кредитлари;

беғараз ёрдам ёки хайр-эҳсон бадаллари, ташкилотлар, корхоналар ва фуқароларнинг ҳадялари, шунингдек, мерос бўйича алмаштириш ва совға қилиш йўли билан олинган мулк;

Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари билан тақиқланмаган бошқа манбалар.

20. Кичик корхонанинг фаолиятини таъминлаш учун корхонанинг уставида назарда тутилган миқдорларда ва низомлар, бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ унинг турига боғлиқ равишда устав жамғармаси ҳосил қилинади.

Корхонанинг устав жамғармасига қўшиладиган улушлар ҳисобига мулкий ва интеллектуал бойликларнинг барча турлари киритилиши мумкин.

21. Кичик корхона ўзига қарашли биноларни, иншоотларни, асбоб-ускуналарни, транспорт воситаларини, жиҳозларни, хом ашё ва бошқа моддий бойликларни бошқа корхоналарга, ташкилотлар ва муассасаларга сотиш ва бериш, айирбошлаш, ижарага топшириш, вақтинча бепул фойдаланишга ёки қарзга бериб туриш, шунингдек, агар республиканинг, қонунчилик ҳужжатларида ва корхона уставида бошқача ҳолат назарда тутилмаган бўлса, уларни балансдан чиқариш ҳуқуқига эга.

22. Кичик корхонанинг пул маблағлари мамлакат ва чет эл валютасида банк муассасаларидаги ҳисоб-китоб счётларида сақланади.

23. Кичик корхона ўз хўжалик фаолиятини тўла хўжалик ҳисоби асосларида мустақил амалга оширади, ўз хўжалик фаолияти натижалари учун, меҳнат жамоаси ва тузилган шартномалар юзасидан шериклари олдида, давлат бюджети ва банклар олдида амалдаги қонунчиликка мувофиқ жавоб беради,

24. Корхонанинг бошқа юридик шахслар ва фуқаролар билан хўжалик фаолиятининг барча соҳаларидаги муносабатлари шартномалар асосида кўрилади.

25. Кичик корхона ўз маҳсулотини (ишларни, хизматларни), ишлаб чиқариш чиқиндиларини мустақил ёки шартнома асосида белгиланадиган нархлар ва тарифларда, амалдаги қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда эса бошқариладиган нархларда сотади.

26. Кичик корхона ўз ишлаб чиқариши ва капитал қурилишининг моддий-техникавий таъминотини ихтисослашган таъминот-савдо ташкилотларининг, биржаларининг хизматларидан фойдаланиш, ярмаркаларда, кимошди савдоларида ва бевосита ишлаб чиқарувчилардан, шунингдек, импорт бўйича сотиб олиш йўли билан мустақил ташкил этади.

Белгиланган топшириқлар миқдорларида давлат эҳтиёжлари учун маҳсулот ишлаб чиқарувчи, иш (хизмат) бажарувчи корхоналар белгиланган тартибда фондлардаги моддий-техника ресурслари билан таъминланадилар.

27. Меҳнат муносабатлари, жумладан, ходимларни ёллаш, бошқа ишга ўтказиш, бўшатиш, иш вақти ва дам олиш вақти, меҳнатга ҳақ тўлаш ва бошқалар меҳнат тўғрисидаги амалдаги қонунлар билан бошқариб борилади.

Ходимлар иш ҳақининг энг кам миқдори Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

Корхона меҳнатга ҳақ тўлаш, шунингдек, ходимларнинг бошқа турдаги даромадлари шаклларини, тартибини ва миқдорларини мустақил равишда белгилайди.

Корхона у ердаги барча ишловчилар учун хавфсиз меҳнат шароитларини таъминлашга мажбурдир ҳамда уларнинг соғлиғига ва меҳнат қилиш лаёқатига етказилган зарар учун қонунда белгиланган тартибда жавоб беради.

28. Кичик корхона ходимлари давлат корхоналари ходимлари учун белгиланган тартибда ва шартларда ижтимоий ва тиббий суғурта қилинади ва ижтимоий таъминланади.

Корхона амалдаги қонунларда белгиланган тартибда ва миқдорларда давлат ижтимоий суғурта жамғармасига ва пенсия жамғармасига маблағ ўтказиши шарт.

29. Фойда, амортизация ажратмалари, қимматдор қоғозларни сотишдан олинган маблағлар, меҳнат жамоаси аъзоларининг, юридик шахсларнинг, фуқароларнинг пай ва бошқа бадаллари, шунингдек, бошқа тушумлар кичик корхонанинг молиявий ресурсларини шакллантириш манбаи ҳисобланади.

30. Кичик корхоналар корхоналардан, бирлашмалар ва ташкилотлардан солиқ олиш тўғрисидаги, валютани бошқариб бориш ва ҳоказо тўғрисидаги амалда бўлган республика қонунларига мувофиқ даромаддан (фойдадан) ва валюта тушумидан тўловлар тўлайди.

Бирлашма, корхона ёки ташкилот таркибидан ажралиб чиқиш йўли билан кичик корхона тузишда фойдадан (даромаддан) бюджетга тўловларнинг камайишига йўл қўйилмаслиги керак.

Кичик корхоналар амалдаги қонунчиликка мувофиқ ишлаб чиқариш жамғармаларининг фаол қисмини жадал амортизация қилишлари мумкин.

31. Кичик корхоналарда қоладиган соф фойда унинг тўла тасарруфига келиб тушади. Корхона соф фойдадан фойдаланиш йўналишларини мустақил белгилайди, ўз фаолияти ва жамоанинг ижтимоий ривожланиши учун зарур бўлган захира жамғармасини ва бошқа жамғармаларни тузади.

32. Кичик корхонани бошқариш унинг уставига мувофиқ, меҳнат жамоасининг ўзини ўзи бошқариш принципларини ва ўз мол-мулкидан хўжаликда фойдаланиш бўйича мулкдорнинг ҳуқуқларини уйғунлаштириш асосида амалга оширилади. Корхона бошқарувнинг тузилишини, шакллари ва усулларини, штатларни мустақил белгилайди.

Умумий йиғилиш корхона меҳнат жамоаси ваколатларини амалга оширишнинг асосий шакли ҳисобланади.

Корхона раҳбари фаолиятини назорат қилишни амалга ошириш учун йиғилишда тафтиш комиссияси тузилади. Корхона раҳбари тафтиш комиссияси аъзоси бўлиши мумкин эмас.

33. Кичик корхона белгиланган тартибда ўз иш натижаларининг тезкор бухгалтерлик ҳисобини амалга оширади, статистик ҳисобот олиб боради.

34. Кичик корхона фаолияти уни қайта ташкил этиш (бирлашиш, қўшиб олиниш, бўлиниш, ажралиш, айлантириш) ёки тугатиш йўли билан тўхтайди.

Қайта ташкил этилганда корхонага тегишли ҳуқуқлар ва мажбуриятлар унинг ҳуқуқий ворисларига ўтади.

35. Кичик корхона ўз мол-мулкининг эгаси ёки бундай корхоналарни тузишга ваколатли органнинг қарори бўйича ёхуд суд ёки ҳакамлик судининг қарори бўйича, шунингдек, унинг инқирозга учраганлиги эътироф этилган ҳолларда ва республиканинг қонунчилик ҳужжатларида белгиланган бошқа асослар бўйича ўз фаолиятини тўхтатади.

36. Кичик корхонани қайта ташкил этишда ва тугатишда бўшатиладиган ходимларга қонунларга мувофиқ уларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларига риоя қилишга кафолат берилади.

37. Кичик корхонани тугатиш Мулкдор ёки у ваколат берган орган томонидан тузиладиган тугатиш комиссияси, корхона фаолияти суд (ҳакамлик) қарори бўйича ёки инқирозга учраганлик туфайли тугатилган ҳолларда эса - ушбу органлар тайинлайдиган тугатиш комиссияси томонидан амалга оширилади. Корхонани, уларнинг қарори бўйича, корхонанинг ўзи ҳам унинг бошқарув органи томонидан тугатиши мумкин.

Тугатиш комиссияси тайинланган пайтдан бошлаб корхона ишларини бошқариш ваколатлари унга ўтади. Комиссия тугатиладиган корхонанинг мавжуд мол мулкини баҳолайди, унинг дебиторлари а кредиторларини аниқлайди ва улар билан ҳисоб-китоб қилади, тугатиш балансини тузади ва уни мулкдорга ёки комиссияни тайинланган органга тақдим этади.

Тугатиш комиссияси ўз айби билан корхонага етказилган зарар учун фуқаролик қонунларига мувофиқ мулкий жавобгардир.

38. Давлат рўйхатига олиш дафтарига тегишли ёзувлар киритилган пайтдан бошлаб қайта ташкил этиш ёки тугатиш ниҳоясига етган, кичик корхона эса ўз фаолиятини тўхтатган ҳисобланади.

1. Хусусий тадбиркорлик — бу ташаббускорлик, амалдаги қонунчилик доирасидаги хўжалик фаолияти бўлиб, шахсий даромад (фойда) олиш мақсадида таваккалчилик билан ва ўз зиммасига мулкий жавобгарлик олиб, ёлланма меҳнатни жалб этган ҳолда фуқаролар (алоҳида фуқаро) томонидан амалга оширилади.

Хусусий тадбиркорлик юридик шахс бўлмасдан амалга ошириладиган якка тадбиркорлик фаолиятини ҳам ўз ичига олади.

2. Хусусий тадбиркорнинг мулки давлат, кооператив ёки бошқа корхона мулкининг ҳаммаси ёки бир қисми фуқаро мол-мулкига утиши ёки сотиб олиниши, ижарадаги мол-мулкнинг сотиб олиниши ёки қонунда назарда тутилган бошқа воситалар билан шахсий жамғармалар, банк кредитлари асосида сотиб олиниши, шунингдек, тадбиркорнинг давлат мулкидан ва жамоат ташкилотларининг мулкидан фойдаланиши асосида, юқорида санаб ўтилган мулк шаклларини уйғунлаштириш асосида вужудга келади.

3. Фуқаролар — тадбиркорларнинг хусусий мулкчилигига асосланган корхона хусусий корхона бўлиб, у Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида тадбиркорлик ҳақида» ва «Ўзбекистон Республикасида корхоналар ҳақида»ги қонунларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонунчилик ҳужжатларига ва мазкур Низомга мувофиқ фаолият кўрсатади.

Хорижий юридик шахслар ва фуқароларнинг хусусий тадбиркорлигини вужудга келтиришнинг, фаолиятининг, уни тугатишнинг ҳуқуқий, иқтисодий ва ижтимоий асослари Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасида хорижий инвестициялар ҳақида», «Ўзбекистон Республикасида ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида»ги қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг 1991 йил 12 ноябрдаги 290-сон қарори билан тасдиқланган хорижий сармоялар билан корхоналар, халқаро бирлашмалар, уларнинг таркибий бўлинмаларини тузиш, фаолият кўрсатиш ва давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомлар билан тартибга солинади.

4. Қорақалпоғистон Республикасида хусусий тадбиркорликни вужудга келтириш, фаолият кўрсатиш ва уни тугатишнинг ҳуқуқий, иқтисодий ва ижтимоий асослари Ўзбекистон Республикаси ва Қорақалпоғистон Республикасининг қонунлари билан тартибга солинади.

5. Хусусий корхоналар юридик шахс ҳисобланадилар, улар мустақил балансга, муҳрга, ҳисоб-китоб счётига эга бўладилар.

6. Хусусий корхона ўзи жойлашган ердаги ноҳия, шаҳар ва шаҳарлардаги ноҳиялар ҳокимликларида давлат рўйхатига олинган кундан бошлаб юридик шахс ҳуқуқини олади.

Юридик шахс бўлмасдан ўз фаолиятини амалга ошириш истагида бўлган Тадбиркор яшаш жойидаги ноҳия, шаҳар ва шаҳарлардаги ноҳиялар ҳокимликларига ариза беради.

Давлат рўйхатига олиш «Тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи жисмоний шахслардан рўйхатга олганлик учун ундириладиган йиғим ва бундай шахсларни рўйхатга олиш тартиби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ амалга оширилади.

7. Хусусий корхоналар ўз филиалларига, тармоқ корхоналарига ва ваколатхоналарига эга бўлишлари мумкин.

8. Хусусий корхонани давлат рўйхатига олиш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган корхоналарни давлат рўйхатига олиш тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ амалга оширилади.

Ноҳия, шаҳар ва шаҳарлардаги ноҳиялар ҳокимликларида давлат рўйхатига олиш учун тадбиркорнинг аризаси ва корхонанинг устави тақдим этилади.

9. Хусусий корхонани рўйхатга олиш ёки уни рўйхатга олмасликни асосли равишда рад этиш зарур ҳужжатлар билан ариза берилган кундан бошлаб 10 кун ичида амалга оширилади. Агар корхона белгиланган муддатда давлат рўйхатига олинмаган бўлса ёхуд корхонани рўйхатга олиш асосли равишда рад этилган бўлсаю, Тадбиркор уни асоссиз деб билса, у судга мурожаат этиши мумкин,

10. Корхонани давлат рўйхатига олганлик учун Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатларида белгиланган миқдорда ва тартибда давлат божи олинади.

11. Якка тартибдаги меҳнат фаолияти хусусий тадбиркорликнинг шаклларидан бири ҳисобланади ва жисмоний шахслар томонидан юридик шахс бўлмасдан амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари билан рухсат берилган тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш истагини билдирган жисмоний шахсни давлат рўйхатига олиш бу шахс доимий яшайдиган жойдаги туман, шаҳар, шаҳардаги туман ҳокимлиги томонидан амалга оширилади.

Давлат рўйхатига олганлик тўғрисидаги гувоҳнома рўйхатга олувчи орган томонидан Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги белгилайдиган шакл бўйича уч нусхада расмийлаштирилади. Гувоҳноманинг бир нусхаси тадбиркор сифатида давлат рўйхатидан ўтган жисмоний шахсга берилади, иккинчи нусхаси тадбиркор рўйхатга олинган жойдаги солиқ органига юборилади, учинчи нусхаси рўйхатга олган органда қолади.

Аҳолига енгил автомобиль транспортида хизмат кўрсатиш, расмга тушириш, қурилиш, фуқароларга тегишли квартираларни (уйларни ва бошқа хоналарни) тузатиш ва ободонлаштириш, фуқаролар томонидан уюштириладиган тўйларда, тантаналарда ва бошқа тадбирларда маданий хизмат кўрсатиш, мол-мулкни (қурилмалар, квартиралар, хоналар ва автомобиллардан ташқари) прокатга (ижарага) бериш, аквариум балиқлари кўпайтириш бўйича юридик шахс бўлмасдан давлат рўйхатига олинганлик тўғрисида ва тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқига эга деган гувоҳнома фуқаролар томонидан даромад солиғининг белгилаб кўйиладиган суммаси тўлангандан сўнг берилади. Даромад солиғининг белгиланган суммалари ноҳия, шаҳар ва шаҳарлардаги ноҳиялар ҳокимликлари томонидан белгиланади.

12. Хусусий корхонанинг мулкини асосий ва айланма маблағлар, шунингдек, қиймати корхонанинг мустақил балансида акс эттириладиган бошқа бойликлар ташкил этади.

13. Хусусий корхона мулкини шакллантириш ва кўпайтириш манбалари қуйидагилар бўлиши мумкин:

мулкдорнинг пул ва моддий маблағлари;

маҳсулотларни (ишларни, хизматларни) реализация қилишдан, шунингдек, хўжалик фаолиятининг қонун билан тақиқланмаган бошқа турларидан олинган даромадлар;

банклар ва бошқа кредит берувчиларнинг кредитлари;

қимматдор қоғозлар билан бўлган муомалалардан олинган дивидендлар;

қимматдор қоғозларни сотишдан олинган даромадлар;

мерос бўйича, айирбошлаш ва инъом қилиш йўли билан олинадиган мол-мулк;

Ўзбекистон Республикаси қонунлари билан тақиқланмаган бошқа манбалар.

14. Хусусий корхонанинг эгаси ўз мол-мулки бўйича Ўзбекистон Республикаси қонунларига зид келмайдиган исталган хатти-ҳаракатларни қилишга ҳақлидир.

15. Хусусий корхона мулкдорга хусусий ва шахсий мулк ҳуқуқида тегишли бўлган ўз мулки билан мажбуриятлар бўйича жавоб беради.

16. Хусусий корхона эгаси ишлаб чиқариш, тижорат ва юридик мустақилликка эга бўлади. Хусусий корхонани бошқаришни унинг эгаси ташкил қилади.

17. Хусусий корхона ўз маҳсулотларини (ишларни, хизматларни), ишлаб чиқариш чиқиндиларини мустақил равишда ёки шартнома асосида белгиланган нархлар ва тарифлар бўйича, амалдаги қонунлар билан назарда тутилган ҳолларда эса, бошқариладиган нархлар бўйича реализация қилади.

18. Барча ишлаб чиқариш харажатларини қоплашга кетган маблағларни (иш ҳақи, ижара учун тўлов, қарзларни ва ссудалар бўйича фоизларни тўлаш ва ҳоказо шунга киради) маҳсулотни реализация қилишдан тушган тушумдан чиқариб ташлагандан кейин келадиган соф фойда мулкдорнинг тадбиркорлик даромади ҳисобланади, ундан у ўз хоҳишига кўра фойдаланади.

19. Хусусий мулк асосида фаолиятни амалга оширувчи корхонанинг даромадларига корхона эгасининг шахсий даромадлари сифатида қаралади ва «Ўзбекистон Республикаси фуқароларидан, хорижий шахслардан ва фуқаролиги бўлмаган шахслардан даромад солиғи олиш тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ солиқ олинади.

20. Хусусий Тадбиркор пул маблағларини сақлаш ва барча турдаги ҳисоб-китоб, кредит ва касса операцияларини амалга ошириш учун исталган банкда ҳисоб-китоб ва бошқа счётларни очиши мумкин.

21. Хусусий корхона томонидан ишлаб чиқарилган буюмлар фирма белгиси ёки ишлаб чиқарувчининг фамилияси, буюмларнинг номи ёки рамзи, буюмни тавсифловчи бошқа маълумотлар кўрсатилган ҳолда албатта тамғаланиши керак.

22. Ўзга фирма ва товар белгиларини, шунингдек, бир ишлаб чиқарувчининг маҳсулотларини бошқа Тайёрловчининг буюмлари билан аралашиб кетишига йўл қўядиган исталган маълумотларни ўзлаштириб олишга йўл қўйилмайди.

23. Рақобатчининг обрўсига путур етказишга қаратилган хатти-ҳаракатлар қилишга ишлаб чиқариш квоталари тўғрисида барча тил бириктиришларга, сотиш ва таъминот бозорларини бўлиб олишга, эркин рақобатни чеклаш мақсадида танҳо юқори ёки паст нархларни ушлаб туришга йўл қўйилмайди.

24. Хусусий корхона ўз маҳсулотини ва капитал қурилишни ихтисослаштирилган таъминот-сотиш ташкилотлари, биржаларнинг хизматларидан фойдаланиш, ярмаркаларда, кимошди савдосида ва бевосита маҳсулот ишлаб чиқарувчилардан, шунингдек, импорт бўйича сотиб олиш йўли билан мустақил равишда моддий-техник таъминлашни ташкил этади.

Давлат эҳтиёжлари учун маҳсулот ишлаб чиқарувчи, ишларни (хизматларни) бажарувчи хусусий корхоналар белгиланган тартибда фондли моддий-техника ресурслари билан таъминланадилар.

25. Хусусий корхона эгаси белгиланган муддатларда давлат солиқ органларига шахсий даромадлари тўғрисидаги декларацияни, статистика органларига эса хусусий корхонанинг ишлаб чиқариш ва молия-хўжалик фаолияти тўғрисидаги ҳисоботларни тақдим этади.

26. Хусусий корхона белгиланган формалар бўйича статистика ва бухгалтерия ҳисобини юритади. Хусусий корхона эгаси ҳисобот маълумотларининг ишончлилиги учун қонун билан белгиланган тартибда жавоб беради.

27. Хусусий корхонанинг молия ва хўжалик фаолиятини текшириш Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари билан юклатилган солиқ ва бошқа давлат органлари томонидан амалга оширилади.

Хусусий корхонанинг молия-хўжалик фаолияти текширилаётганда текширувчи органлар томонидан корхонанинг тижорат сирларидан иборат маълумотларнинг сақланишига ва ошкор қилинмаслигига риоя этиш таъминланади.

28. Хусусий корхоналар ходимларни меҳнат шартномаси (контракти) бўйича ёллайди. Меҳнат шартномаси ёзма шаклда тузилади, унда Томонларнинг ҳуқуқи ва бурчлари кўрсатилади.

29. Меҳнат шартномаси (контракти) қуйидаги маълумотларни ўз ичига олади:

муайян мутахассислик, малака ёки лавозим бўйича ишларни бажариш мажбуриятлари;

шартнома тузилган муддат;

меҳнат ва унга ҳақ тўлаш шартлари, ижтимоий ва тиббий суғурта ҳамда ижтимоий таъминот тартиби;

ходимнинг ижтимоий ҳимояланганлиги;

меҳнат шартномасини бузганлик учун жавобгарлик;

томонларнинг келишуви бўйича бошқа маълумотлар.

30. Хусусий корхоналар Ўзбекистон Республикасининг меҳнат ҳақидаги қонунчилиги талабларига риоя этишга, корхонада ички меҳнат тартиби қоидасини белгилашга, хавфсизлик, санитария ва меҳнат гигиенаси талабларига риоя қилишга мажбурдирлар.

31. Хусусий корхонада ишлайдиган ходимларга белгиланган тартибда меҳнат дафтарчаси берилади.

32. Ёлланма ишчиларнинг шартнома ёки контрактда келишилган меҳнат ҳақи давлат томонидан белгиланган энг кам миқдорлардан паст бўлмаслиги керак.

33. Хусусий Тадбиркор Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ ижтимоий ва тиббий суғурта ҳамда ижтимоий таъминот жамғармаларига мажбурий ажратмаларни амалга оширади.

34. Хусусий корхоналарда Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги билан белгиланган иш куни, иш ҳафтаси ва меҳнат таътилининг давом этиш муддатига риоя қилинади.

35. Хусусий корхонада ишлаш вақти корхонанинг Ўзбекистон Республикаси Пенсия жамғармасига ажратмалари асосида пенсия олиш ҳуқуқини берувчи меҳнат стажига қўшилади.

36. Хусусий корхоналардаги меҳнатга оид низолар Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ ҳал этилади.

37. Хусусий корхонадаги ёлланма ходимлар сони (филиаллар, тармоқ, корхоналар ва ваколатхоналардаги ишловчилар сонини қўшганда) қуйидагилардан кўп бўлиши мумкин эмас:

саноатда ва қурилишда — 200 кишигача;

ишлаб чиқариш соҳасининг бошқа тармоқларида — 50 кишигача;

ноишлаб чиқариш соҳаси тармоқларида — 25 кишигача;

чакана савдода — 15 кишигача.

38. Хусусий корхонани тугатиш мулк эгасининг қарорига кўра ёки суднинг (ҳакамлик судининг) қарори билан таъсисчиларнинг корхона ташкил этиш тўғрисидаги актлари суд томонидан ҳақиқий эмас, корхона инқирозга учраган, фаолият кўрсатиши Ўзбекистон Республикаси қонунига хилоф деб топилган ҳолларда амалга оширилади.

39. Хусусий корхона давлат рўйхатидан чиқарилган пайтдан бошлаб тугатилган ҳисобланади.

40. Бюджет ва ташкилотлардан, тугатилган хусусий корхона ходимларидан қарзлар белгиланган тартибда тўлангандан кейин қолган маблағларнинг бир қисми корхона эгасига тегишли бўлади.

41. Давлат хусусий тадбиркорнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига риоя қилинишига кафолат беради, эркин равишда виждонан рақобатлашиш учун шароит яратади, моддий-ашёвий, молиявий, меҳнат, ахборот ва бошқа ресурслардан фойдаланиш учун тенг имкониятларни таъминлайди, ушбу ресурслар бозорининг монополия қилинишига йўл қўймайди.

42. Агар давлат органи ёки бошқа орган томонидан ўзининг ваколатига ёхуд қонунчилик талабига мос келмайдиган акт чиқарилиши натижасида хусусий тадбиркорнинг ҳуқуқлари бузилса, у бундай ҳужжатни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида судга ариза билан мурожаат қилишга ҳақлидир.

43. Давлат органлари ёки бошқа органларнинг ёхуд уларнинг мансабдор шахсларининг хусусий тадбиркорнинг ҳуқуқларини бузувчи кўрсатмаларини бажариш натижасида хусусий тадбиркорга етказилган зарарлар, шунингдек, бундай органлар ёки мансабдор шахслар томонидан хусусий тадбиркорга нисбатан қонунчиликда назарда тутилган мажбуриятларнинг етарли даражада амалга оширилмаслиги оқибатида етказилган зарарлар ана шу органлар томонидан қопланади. Зарарларнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги низолар суд томонидан ҳал этилади.