Т/р

БАҲОЛАШ КЎРСАТКИЧЛАРИ

Энг юқори балл

Умумий баҳолашдаги улуши

1.

Умумий кўриниши (ривожланиши)

100

0,25

Тана тузилиши гармоник, мутаносиб

Зот типига хос яхши кўринишга ва жинсий диморфизмга эга

Туриши тетик, танасининг барча қисмлари нуқсонсиз

Суяклари мустаҳкам, дағал эмас, боши ва оёқлари енгил

Сон ва яғринида ортиқча гўшт қоплами йўқ

2.

Танасининг ҳажми

100

0,20

Баландлиги етарлича

Танасининг ўрта қисми чуқур ва узун, аммо кенг эмас, қовурғалари узун, улар эгри ҳолатда пастга ва орқага йўналган, кураги узун эгри ҳолатда, пастга ва олдинга йўналган

3.

Сут белгилари

100

0,20

Танаси бурчаксимон, бўшлик ва дағаллик белгилари йўқ

Боши қуруқ, кўзлари чақнаган ва қулоқлари ҳаракатчан

Бўйни етарлича узунликда, ўртача ёлларга эга ва овқатни ошқозонга ўтиш йўли аниқ кўринади

Яғрини яхши ифодаланган, кенг эмас

Орқа қисми текис

Қовурғалари кенг ва кенг жойлашган

Кураги кўкрак қафасига зич бириккан

Оч биқини чуқур, аниқ ифодаланган

Териси юпқа, майин, серҳаракат

Жун қоплами майин ва силлиқ

4.

Танасининг орқа қисми

100

0,15

Бели текис, тор ва кенг

Сағри узун, кенг, бироз орқага эгилган

Тос-сон бирикмалари, орқа дўнг суяк эни баландлиги даражасидан бироз пастда, лекин ўтирғич тепалигидан юқорида жойлашган

Думи узун ва ингичка, унинг илдизи орқа дўнг суяк эни даражасида жойлашган

Уруғдонлари яхши ривожланган

5.

Оёқларининг сифати

100

0,20

Оёқлари мустаҳкам, ингичка ва дағал эмас

Сакраш бўғинлари яхши ифодаланган, қуруқ

Туёқларнинг олдинги деворлари 45° бурчакда эгилган, олд деворлари баланд, товони текис

Жами:

100

1,00

Зоти

Тирик вазни (кг)

10

ой

11

ой

12

ой

13

ой

14

ой

15

ой

16

ой

17

ой

18

ой

24

ой

3

ёш

4

ёш

5 ва ундан юқори

ёш

Қора-ола

280

305

330

355

380

405

430

455

480

575

730

820

880

Голштин

290

315

340

365

390

415

440

465

490

585

750

840

900

Қизил чўл

260

280

300

325

350

375

400

425

445

525

650

730

800

Швиц

290

315

340

365

390

415

440

465

490

585

740

830

900

Бушуев

225

245

260

280

300

320

335

355

375

450

610

670

750

Т/р

Баҳолаш кўрсаткичлари

Энг юқори баҳо (балл)

Умумий баҳодаги салмоғи

1.

Танасининг ҳажми

100

0,10

Танасининг ўрта қисми сигирнинг баландлигига нисбатан узунроқ, унинг ҳажми, мустаҳкамлиги ва кучи кўзга ташланади

Кураги узун ва чуқур, кўкрак қафаси ва яғринга нисбатан текис жойлашган

Кўкрак қафаси чуқур ва кенг, унинг олдинги қовурғалари бўртиб чиққан

Кўкрак асоси кенг ва оёқларига нисбатан етарли масофада

Кўкрак ҳажми катта ва тўлиқ

Орқа қисми кучли ва тўғри

Бели кенг ва текис

Ўрта қисми бочкасимон шаклда

Қовурғалари узун, чуқур ва кенг

Сағри узун ва кенг

Орқа дўнг суяклари кенг ва яққол ифодаланган

Ўтирғич суяклари ва дўнги кенг жойлашган

Тос-сон бирикмалари орқа дўнг суяк эни ва ўтирғич дўнги марказидан баланд ва кенг жойлашган

2.

Сут типининг ифодаланганлиги

100

0,15

Танасининг шакли бурчаксимон, унда бўшлиқ ва дағаллик белгилари йўқ

Боши қуруқ, кўзлари катта ва чақнаган, қулоқлари серҳаракат

Бўйни узун ва ингичка

Яғрини яхши ифодаланган

Умуртқалари қуруқ ва яққол ифодаланган

Қовурғалари қайишган, ясси, узун, эгилган ва кенг жойлашган

Оч биқини чуқур ва аниқ ифодаланган

Орқа дўнг суяк эни ва ўтирғич дўнги кенг жойлашган, қуруқ

Орқа сонлари бирмунча кенг қўйилган ва бирикишида елин учун етарли бўшлиқ мавжуд

Оёқ суяклари текис, мустаҳкам, дағал эмас

Елини ҳажмдор, косасимон шаклда, танага мустаҳкам жойлашган, соғилгандан кейин яхши бўшаб қолади

Териси бўш, майин, серҳаракат

Жун қоплами майин, ялтироқ

3.

Оёқларининг сифати

100

0,15

Туёқлари қисқа, думалоқсимон, уларнинг орқа девори чуқур, товони текис, бақайлари кучли, ўртача узунликда

Олдинги оёқлари тўғри ва кенг жойлашган, туёқлари тиқ

Орқа оёқлари перпендикуляр шаклда, ёнидан қаралганда сакраш бўғинигача тўғри қўйилган ва орқасидан қаралганда кенг жойлашган

Сакраш бўғинлари аниқ ифодаланган, яхши шаклда, дағал эмас, қуруқ. Суяклари текис, кучли, мустаҳкам, пайлари яхши сезилади

4.

Елинининг сифати

100

0,40

Елини симметрик, узун, кенг ва чуқур, ён томонидан қисмларга ажралганлиги кўзга ташланади, танасига нисбатан горизонтал ҳолатда жойлашган

Елинининг марказий қисми танаси билан яхши боғланган, кучли ривожланган, елин сакраш бўғимларидан юқорида қулай жойлашган

Елин тузилиши юмшоқ, эластик, соғиб бўлингандан кейин дарров бўш ҳолатга келади

Елиннинг олдинги қисмлари мустаҳкам, узун, кенг ва танага текис жойлашган

Елиннинг орқа қисмлари танага зич бириккан, улар чуқур ва кенг, сакраш бўғимларидан юқорида ва олдинги қисмлари билан бир хил даражада жойлашган

Сўрғичлар бир хил ўлчамда, ўртача узунликда ва диаметрда, цилиндрсимон шаклда, бир-биридан ўртача масофада жойлашган

Сут веналари узун, шохланган шаклда кўзга ташланади

5.

Умумий кўриниши (зот типига хослиги инобатга олинади)

100

0,20

Мускуллари яхши ривожланган, она молларга хос кучли

Бўйи баланд, оёқлари ўртача, танаси чўзиқ

Боши нисбатан қуруқ, танасига мутаносиб, бурун ойнаси кенг ва тешиклари йирик, жағлари мустаҳкам, кўзлари катта, пешонаси дўнг ва кенг, қулоқлари ўртача ва серҳаракат

Бўйни узун ва нисбатан ингичка, томоқлари ва кўкрак ости қисми яхши ифодаланган

Танасининг олдинги қисми — гавда тузилиши мустаҳкам ва сут маҳсулдорлик йўналишидаги зотларга хос

Яғрини яхши ифодаланган, ўткир кўринишда, умуртқа асоси курагига бириккан

Кураклари зич бириккан ва кўкрак қисмига бир текис жойлашган

Кўкраги чуқур ва кенг, умуртқалари аниқ ифодаланган

Қовурғалари кенг жойлашган, суяклари кенг, ясси, узун. Оч биқинидаги чуқурлик аниқ ифодаланган

Орқа қисми текис, бели кенг ва текис

Сағри узун, кенг ва текис

Орқа дўнг суяк эни кенг, кўзга яхши ташланади, бўртиб чиқмаган

Ўтирғич дўнги кенг, қуруқ, ёғ ва гўшт тўқималари тўпланмаган

Тос-сон бирикмалари орқа дўнг суяк эни марказида баланд ва кенг жойлашган. Сонлари кенг жойлашган ва улар елин учун етарли бўшлиқни таъминлайди

Думининг негизи орқа чизиғи билан бир хил даражада жойлашган, дағал эмас. Думи ингичка

Олдинги оёқлари ўртача узунликда, тик ҳолатда ва кенг қўйилган

Орқа оёқлари ён томонидан қаралганда перпендикуляр ва орқадан қаралганда тик ҳолатда кўринади

Сакраш бўғинлари аниқ ифодаланган, дағал эмас, қуруқ

Туёқчалари мустаҳкам, ўртача узунликда

Туёқлари қисқа ва думалоқсимон, уларнинг орқа девори баланд ва товони текис

Елини ҳажмдор, мустаҳкам бириккан, косасимон шаклда, сўрғичлар оралиғидаги масофа ўртача, тик жойлашган, елин соғилгандан кейин яхши бўшаб қолади

Териси эркин, юпқа ва ҳаракатчан. Жун қоплами майин, ялтироқ

Жами:

100

1,00

Зоти

Тирик вазни (кг)

10 ой

11 ой

12 ой

13 ой

14 ой

15 ой

16 ой

17 ой

18 ой

24 ой

1-туғиш

2-туғиш

3 ва

кейинги туғиш

Қора-ола

250

270

290

310

330

345

360

375

390

440

490

530

560

Голштин

260

280

300

320

340

355

370

385

400

450

500

540

580

Қизил чўл

220

240

260

280

300

315

330

345

360

380

405

440

470

Швиц

235

245

270

290

310

325

345

365

380

405

425

455

480

Бушуев

190

200

215

225

240

255

270

285

300

360

380

420

450

Умумий ривожланганлиги
ва тана қисмлари

Камчиликлар

Умумий кўриниши

Етарли ривожланмаган, суяклари дағал ёки ўта ўсган, нозик, мускуллари бўш ёки бўш ривожланган, тана тузилиши номутаносиб ва зот типи талабларига жавоб бермайди

Боши ва бўйни

Боши танасига номутаносиб, оғир ёки ўта ўсган, сигирларда буқасимон ва буқаларда сигирларга хос кўринишда, бўйни тор, дағал, мускуллари ривожланмаган

Кўкраги

Тор, чуқур эмас, қовурғалари бир-бирига яқин жойлашган, қовурға суяклари тор ва қисқа, охирги қовурғасидаги тери қалин

Яғрини, орқа қисми
ва бели

Яғрини ўткир ёки бўлинган, орқа қисми тор, қисқа, осилган ёки букри, бели тор ва осилган

Танасининг ўрта қисми, орқаси

Сигир ва наслдор буқаларда танасининг ўрта қисми яхши ривожланмаган, қисқа, осилган ва тор. Буқаларда қорни осилган

Оёқлари

Олдинги оёқлари пойча қисмига келганда, бир-бирига яқинлашган ёки ён томонга қочган, орқа оёқлари филоёқсимон, думалоқ, «Х» симон ёки қиличсимон шаклни эслатади

Туёқлари

Тор, ясси, туёқ шохлари бўш

Т/р

Белгилар

Балллар

1.

Экстерьери, жами

30

Ўта аъло (90 ва ундан юқори балл)

30

Аъло (85 — 89 балл)

25

Ижобий яхши (80 — 84 балл)

20

Яхши (75 — 79 балл)

15

Қониқарли (65 — 74 балл)

10

2.

Тирик вазни, жами

10

Минимал кўрсаткичга мувофиқ

10

Минимал кўрсаткичнинг 95 — 99% ини ташкил этади

5

3.

Наслдор буқа онасининг насл қиймати, жами

20

Онасининг лактация давридаги энг юқори сут маҳсулдорлиги, жами

20

Сут маҳсулдорлиги минимал кўрсаткичлардан 150% бошлаб юқори бўлганда, ҳар 10% га 1 баллдан, лекин 10 баллдан кўп бўлмаган балл берилади

10

Сутдаги ёғ миқдори минимал кўрсаткичлардан ҳар 0,1% ортганда, 1 баллдан, лекин жами 4 баллдан кўп бўлмаган балл берилади

4

Сутдаги оқсил минимал кўрсаткичлардан ҳар 0,05% ортиб борганда, 1 баллдан,
лекин 6 баллдан кўп бўлмаган балл берилади

6

4.

Наслдор буқа отасининг насл қиймати, жами

40

Наслдор буқанинг отаси авлодларининг сути таркибидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича энг яхши 20% наслдор буқалар сафига киради

40

Наслдор буқанинг отаси авлодларининг сути таркибидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича энг яхши 40% наслдор буқалар сафига киради

30

Наслдор буқанинг отаси авлодларининг сути таркибидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича энг яхши 60% наслдор буқалар сафига киради

20

Наслдор буқанинг отаси элита-рекорд, элита класси ёки авлодларининг насл сифати бўйича баҳолашга қўйилган

10

Жами:

100

Т/р

Белгилари

Балл

1.

Қизларининг экстерьери, жами

30

Ўта аъло (90 ва ундан юқори балл)

30

Аъло (85 — 89 балл)

25

Ижобий яхши (80 — 84 балл)

20

Яхши (75 — 79 балл)

15

Қониқарли (65 — 74 балл)

10

2.

Наслдор буқанинг насл қиймати

70

Наслдор буқанинг отаси авлодларининг сути таркибидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича энг яхши 20% наслдор буқалар сафига киради

70

Наслдор буқанинг отаси авлодларининг сути таркибидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича энг яхши 40% наслдор буқалар сафига киради

60

Наслдор буқанинг отаси авлодларининг сути таркибидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича энг яхши 60% наслдор буқалар сафига киради

50

Буқа авлодларининг сутидаги ёғ ва оқсил миқдори бўйича баҳоланган энг яхши наслдор буқалар сафига кирмайди

0

Жами:

100

Т/р

Белгилар

Баллар

1.

Энг яхши лактация давридаги сут маҳсулдорлиги, жами (зот бўйича минимал кўрсаткичларга нисбатан фоизда)

70

60 — 69 %

27

70 — 79 %

30

80 — 89 %

33

90 — 99 %

36

100 — 109 %

39

110 — 119 %

42

120 — 129 %

45

130 — 139 %

48

140 — 149 %

51

150 — 159 %

54

160 — 169 %

57

170 % ва ундан юқори

60

Сут таркибидаги ёғнинг минимал кўрсаткичлардан ҳар 0,01% ошиши учун 1 баллдан, лекин 4 баллдан кўп бўлмаган балл берилади

4

Сут таркибидаги оқсилнинг минимал кўрсаткичлардан ҳар 0,05% ошиши учун 1 баллдан, лекин 6 баллдан кўп бўлмаган балл берилади

6

2.

Экстерьери, жами

15

Ўта аъло (90 ва ундан юқори балл)

15

Аъло (85 — 89 балл)

12

Ижобий яхши (80 — 84 балл)

9

Яхши (75 — 79 балл)

6

Қониқарли (65 — 74 балл)

3

3.

Тирик вазн, жами

(зот бўйича минимал кўрсаткичларга нисбатан фоизда)

5

100 % ва ундан юқори

5

95 — 99 %

3

4.

Сервис-даврининг давомийлиги, жами (кун)

5

90 кунгача

5

91 — 100 кун

4

101 — 110 кун

3

111 — 120 кун

2

121 ва ундан ортиқ кун

1

5.

Туғишлар сони бўйича фойдаланиш давомийлиги, жами

5

2

1

3

2

4

3

5

4

6 ва ундан юқори

5

Жами:

100

Ингичкалик класси

Қалинлиги, мкм

64

20,6 — 23,0

60

23,1 — 25,0

58

25,1 — 27,0

56

27,1 — 29,0

56/50

29,1 — 31,0

50

31,1 — 34,0

46

34,1 — 37,0

44

37,1 — 40,0

40

40,1 — 43,0

Жинси ва ёши

Тивит тарами, г.

Жундаги тивит миқдори, %

Тивит узунлиги, см.

Тивит қалинлиги, см. (кўпи билан)

Тирик вазни, кг.

элита

I класс

элита

I класс

элита

I класс

элита

I класс

Такалар

700

600

70

65

9,0

8,0

21

70

65

Она эчкилар

450

400

70

65

8,0

8,0

19

44

40

2 — 2,5 ёшли такалар

550

500

65

60

9,0

8,0

19

55

50

2 — 2,5 ёшли

она эчкилар

400

350

60

60

8,0

8,0

18

40

36

1 — 1,5 ёшли

эркак улоқлар

280

250

65

60

8,0

7,0

18

38

35

1 — 1,5 ёшли урғочи улоқлар

220

200

60

60

8,0

7,0

17

33

30

Мусобақа тури

Эгаллаган ўрни

1

2

3

4

5 ва ундан паст

Халқаро мусобақалар:

Олий класс 170 см.гача

Кубок 2 гитага 160 см.гача

10

9

8

7

6

Учкураш

Катта соврин

Республика миқёсидаги мусобақалар:

Олий класс 160 см.гача

Кубок 2 гитага 150 см.гача

9

8

7

6

4

Учкураш

Катта соврин

Учрашув ўйинлари, ҳудудий вилоят ва юқорида санаб ўтилган мусобақалар:

Олий класс 150 см.гача

Қисқартирилган дастур бўйича учкураш

Аралаш чопиш ва катта соврин (аравада чопиш)

8

7

6

5

4

Олий класс 120-140 см.

Ёш отлар учун учкураш

7

6

5

4

3

Ўрта ва ўтиш соврини

(аравада чопиш)

Олий класс 110-130 см.

Катта отлар учун икки кураш

6

5

4

3

2

Кичик соврин (аравада чопиш)

Олий класс 110 — 120 см.

Ёш отлар учун икки кураш

5

4

3

2

2

Бошланғич соврин