Постановление Кабинета Министров Республики Узбекистан, от 13.04.2012 г. № 109
Кучга кириш санаси
13.04.2012
Рус
Eng
Ўзб
O’zb
Рус|Ўзб
Рус|O‘zb
|
Постановление Кабинета Министров Республики Узбекистан ОБ УТВЕРЖДЕНИИ ПРАВИЛ ПЕРЕВОЗОК ПАССАЖИРОВ, БАГАЖА И ГРУЗОБАГАЖА ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНЫМ ТРАНСПОРТОМ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О железнодорожном транспорте» и постановлением Кабинета Министров от 30 ноября 2011 г. № 314 «Об утверждении нормативно-правовых актов, направленных на обеспечение безопасности железнодорожных перевозок», в целях установления единого порядка перевозок пассажиров, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом Республики Узбекистан во внутреннем сообщении, а также создания необходимых условий для качественного обслуживания пассажиров на вокзалах и пассажирских поездах Кабинет Министров постановляет: 1. Утвердить Правила перевозок пассажиров, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом Республики Узбекистан согласно приложению. 2. Государственной инспекции «Узгосжелдорнадзор» совместно с ГАЖК «Узбекистон темир йуллари» и другими заинтересованными министерствами и ведомствами: в десятидневный срок разработать и утвердить комплекс организационных мер, направленных на обеспечение неукоснительного выполнения Правил перевозок пассажиров, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом Республики Узбекистан; в месячный срок внести в Кабинет Министров предложения об изменениях и дополнениях в законодательство, вытекающих из настоящего постановления; в месячный срок привести ведомственные нормативно-правовые акты в соответствие с настоящим постановлением. 3. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на Заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан Б.И. Закирова. Премьер-министр Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ г. Ташкент, 13 апреля 2012 г., № 109 ПРИЛОЖЕНИЕ к постановлению Кабинета Министров от 13 апреля 2012 г. № 109 Правила перевозок пассажиров, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом Республики Узбекистан Глава I. Общие положения 1. Настоящие Правила регулируют отношения, возникающие между перевозчиком и пассажиром, грузоотправителем и грузополучателем при оказании услуг по перевозкам на железнодорожном транспорте пассажиров, ручной клади, багажа и грузобагажа во внутреннем сообщении. 2. Настоящие Правила распространяются на перевозки пассажиров, ручной клади, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом на железнодорожных путях общего пользования по территории Республики Узбекистан. 3. При перевозках пассажиров на железнодорожных путях общего пользования по территории Республики Узбекистан пассажирскими поездами международного сообщения и в вагонах, принадлежащих железнодорожным перевозчикам других государств, действуют нормы соответствующих международных договоров Республики Узбекистан. 4. При оказании услуг всем пользователям предоставляются одинаковые условия обслуживания и оплаты. Законодательством отдельным категориям пользователей услуг могут быть предоставлены иные условия оплаты за оказанные услуги. 5. Перевозчики, пассажиры, отправители и получатели багажа, грузобагажа обязаны соблюдать настоящие Правила и Правила нахождения пассажиров и других лиц на железнодорожных вокзалах (станциях), утвержденные постановлением Кабинета Министров от 30 ноября 2011 г. № 314. 6. Пассажир обязан оплатить согласно установленным тарифам проезд, провоз багажа (в случае его сдачи), а отправитель — провоз багажа, грузобагажа. 7. Заключение договора перевозки пассажира удостоверяется железнодорожным проездным документом (билетом), сдача пассажиром багажа — багажной квитанцией. Заключение договора перевозки грузобагажа и сдача его перевозчику удостоверяются грузобагажной квитанцией. 8. Тарифы, сборы и плата, связанные с выполнением в местах общего и необщего пользования работ (услуг) в сфере пассажирских железнодорожных перевозок, а также порядок их введения (изменения) устанавливаются в соответствии с законодательством. 9. Взимание всех видов дополнительных сборов за услуги, оказываемые на вокзалах и билетных кассах, не связанные с продажей билетов, осуществляется согласно Перечню дополнительных работ и услуг, утверждаемому перевозчиком по согласованию с Антимонопольным комитетом Республики Узбекистан. 10. Взаимоотношения перевозчика и пользователей при оказании услуг, не предусмотренные настоящими Правилами, регулируются Гражданским кодексом Республики Узбекистан, Законом Республики Узбекистан «О железнодорожном транспорте», Уставом железной дороги Республики Узбекистан и иными актами законодательства. 11. В настоящих Правилах используются следующие понятия: абонементный билет — билет для многоразового проезда пассажира в пригородном пассажирском поезде в течение установленного периода времени; багаж — вещи, принадлежащие лично пассажиру, необходимые ему по окончании поездки и принимаемые к перевозке в багажном вагоне по билету; багажная касса — специально оснащенное помещение для оформления перевозки багажа и грузобагажа; беспересадочный вагон — вагон, курсирующий с переприцепкой в составах двух и более пассажирских поездов; билет — перевозочный документ установленного образца, удостоверяющий заключение договора перевозки пассажира железнодорожным транспортом общего пользования; билетная касса — специально оснащенное помещение для оформления проезда пассажиров и возврата платежей за неиспользованные билеты; внутренние сообщения — перевозка грузов, пассажиров, багажа и грузобагажа в пределах Республики Узбекистан; грузобагаж — объекты железнодорожной перевозки, перевозимые в пассажирских и почтово-багажных поездах; грузоотправитель (отправитель) — юридическое или физическое лицо, выступающее от своего имени либо от имени собственника багажа или грузобагажа и указанное в перевозочных документах; грузополучатель (получатель) — физическое или юридическое лицо, уполномоченное на получение багажа, грузобагажа; документы, удостоверяющие личность — паспорт или иной документ, удостоверяющий личность, военный билет, свидетельство о рождении, удостоверение лица без гражданства, вид на жительство; досмотр — комплекс мероприятий с применением специальных технических средств, предназначенных для обнаружения веществ и предметов, запрещенных к железнодорожной перевозке, которые могут быть использованы для совершения акта незаконного вмешательства; железнодорожная станция — подразделение железнодорожного транспорта общего пользования, осуществляющее технологические операции с поездами и другими транспортными средствами (прием и отправление, маневровая работа и т.п.), а также операции по приему и выдаче багажа, грузобагажа и обслуживанию пассажиров; железнодорожный вокзал — здание или комплекс зданий, сооружений и устройств на железнодорожной станции, предназначенных для обслуживания пассажиров, управления движением поездов и размещения служебного персонала; железнодорожный транспорт (железная дорога) — один из видов транспорта общего пользования, представляющий собой единый производственно-технологический комплекс, с входящими в него предприятиями, учреждениями и организациями производственного и социального назначения, обеспечивающий во взаимодействии с железными дорогами других государств и другими видами транспорта потребности в перевозках; железнодорожный транспорт общего пользования — железнодорожный транспорт, осуществляющий транспортные работы и услуги, основанные на обязанности их выполнения по обращению любого физического или юридического лица; железнодорожные пути общего пользования — железнодорожные линии, вдоль которых расположены железнодорожные станции, открытые для выполнения соответствующих операций по приему и отправлению поездов, приему и выдаче грузов, багажа и грузобагажа и обслуживанию пассажиров, производству маневровой работы; камера хранения — специально оснащенное помещение для кратковременного хранения ручной клади; остановочный пункт — пункт, на котором осуществляется остановка пассажирского поезда, предназначенный исключительно для посадки и высадки пассажиров; пассажир — гражданин (физическое лицо), имеющий билет для совершения поездки на железнодорожном транспорте; пассажирский поезд — поезд, предназначенный для перевозки пассажиров во всех видах железнодорожных сообщений. В своем составе может иметь багажный, почтовый и (или) почтово-багажный вагон; перевозчик — юридическое лицо, имеющее лицензию на право осуществления деятельности по перевозке пассажиров, и принявшее на себя по договору перевозки железнодорожным транспортом общего пользования обязанность доставить пассажира, вверенный ему отправителем багаж, грузобагаж из пункта отправления в пункт назначения, а также выдать багаж, грузобагаж доверенному на его получение лицу (получателю); перевозочные документы — документы, которыми оформляется перевозка пассажиров, багажа, грузобагажа и подвижного состава (накладная, дорожная ведомость, пересылочная накладная, пересылочная ведомость, билет, багажная квитанция, грузобагажная квитанция); полная стоимость билета — стоимость проезда (стоимость билета и плацкарты), а также плата за оказываемые услуги при оформлении билета; пригородный билет — билет для разовой поездки до пункта назначения, туда и обратно, обратно, дающий право на проезд в пригородном пассажирском поезде между станциями (зонами), указанными в билете; резервирование билетов (бронирование) — автоматизированный технологический процесс оформления заказов пассажиров на предоставление мест в пассажирских поездах и оформление билетов с помощью электронных систем; ручная кладь — легко переносимые предметы и вещи, независимо от их рода и вида упаковки, которые по своим размерам и весу (по сумме трех измерений не должно превышать 180 см и весу, как правило, не свыше 36 кг, а для вагонов с двухместными спальными купе — не свыше 50 кг) без затруднения помещаются в пассажирских вагонах на местах, предусмотренных для их размещения; стоимость билета — часть от полной стоимости билета, которая определяется как сумма платежей, начисленных за перевозку пассажира по маршруту следования; стоимость плацкарты — часть от полной стоимости билета, которая определяется за общее расстояние перевозки пассажира и включает в себя плату за пользование вагоном и обслуживание пассажира в пути следования. Иные понятия, используемые в настоящих Правилах, применяются в значениях, определенных законодательством о железнодорожном транспорте. Глава II. Перевозка пассажиров § 1. Организация продажи билетов и работа билетных касс 12. Билетные кассы должны быть открыты на всех станциях и остановочных пунктах, где продаются 50 и более билетов в сутки. При продаже менее 50 билетов в сутки — продажа билетов организуется перевозчиком с учетом местных условий. 13. Продажа билетов на сети железных дорог в крупных железнодорожных узлах производится с помощью автоматизированной системы продажи билетов. Там где ее нет, продажа, как правило, организуется на основе централизованного управления распределением мест в пассажирских поездах, что позволяет сосредоточить учет имеющихся мест в пассажирских поездах, исключить случаи отправления пассажирских поездов со свободными местами при наличии ожидающих выезда пассажиров и широко развивать услуги по продаже билетов. 14. Билетными кассами пассажирам оказываются следующие виды услуг: продажа билетов на пассажирские поезда, по возможности продажа билетов на обратный выезд и на выезд от другой станции; прием заказов в пунктах пересадки на оформление билетов в транзитных пассажирских поездах. Заказы на билеты принимаются по средствам связи или при личной явке. Билеты за дополнительную плату по установленным перевозчиком тарифам в соответствии с Перечнем дополнительных работ и услуг в течение суток с момента заявки могут быть доставлены по месту нахождения заявителя. 15. Продажа билетов в кассах, не оборудованных автоматизированной системой продажи билетов, осуществляется до отправления пассажирского поезда в следующие сроки: а) предварительная продажа — в сроки, установленные перевозчиком, в соответствии с технологическим процессом эксплуатации автоматизированной системы продажи билетов, но не более 45 суток до отправления пассажирского поезда со станции отправления, указанной в билете; б) прием заказов от пассажиров на проезд «туда», «обратно», от другой станции, с доставкой на дом, предприятий и организаций — в сроки, установленные перевозчиком, в соответствии с технологическим процессом эксплуатации автоматизированной системы продажи билетов, но не менее 5 суток до отправления пассажирского поезда, при наличии свободных мест в пассажирском поезде. Время окончания продажи билетов определяется технологическим процессом эксплуатации автоматизированной системы продажи билетов и указанная информация доводится до сведения пассажиров. На промежуточных станциях, находящихся на участках, где осуществляется централизованное управление продажей железнодорожных билетов, прием заказов и продажа билетов на места в транзитные пассажирские поезда прекращается в соответствии с технологическим процессом эксплуатации автоматизированной системы продажи билетов. На станциях и остановочных пунктах, открытых для продажи билетов на проезд во внутреннем сообщении, должны продаваться билеты до всех станций, расположенных по маршруту следования пассажирских поездов, имеющих стоянки. 16. В зависимости от размера и характера пассажиропотока на вокзалах выделяются специализированные билетные кассы для пассажиров с детьми, военнослужащих, лиц с инвалидностью, участников войны и приравненных к ним лиц, пассажиров, следующих по путевкам (в летний период), железнодорожников и студентов - в период предоставления каникул. 17. Время работы пригородных билетных касс и билетных касс на пассажирские поезда внутреннего сообщения устанавливается перевозчиком в зависимости от местных условий и расписания движения пригородных пассажирских поездов. 18. Персонал перевозчика должен быть вежливым и предупредительным к пассажирам, отправителям и получателям багажа, грузобагажа, проявлять заботу и внимание к ним, принимать меры к устранению недостатков в обслуживании пассажиров независимо от того, кем из работников железнодорожного транспорта они допущены. Перевозчик должен обеспечивать пассажиров, грузоотправителей, грузополучателей своевременной и достоверной информацией, содержащей следующие сведения: а) перечень работ и услуг, их стоимость; б) время отправления и прибытия пассажирских поездов; в) полную стоимость билета пассажира, стоимость провоза излишней ручной клади, а также перевозки багажа и грузобагажа; г) сроки продажи билетов; д) перечень опасных веществ и предметов, запрещенных и ограниченных к перевозке пассажирскими поездами; е) время работы билетных и багажных касс, товарных контор, камер хранения; ж) время прибытия на станцию назначения багажа, следующего без перегрузки в пути следования; з) расположение вокзальных помещений, мест общего пользования железнодорожных станций, мест бесплатного взвешивания ручной клади; и) порядок предоставления мест в комнатах длительного отдыха и комнатах матери и ребенка; к) перечень категорий граждан, которым в соответствии с законодательством предоставляются льготы и преимущества; л) порядок обязательного и добровольного страхования; м) перечень дополнительных работ и услуг, входящих в полную стоимость билета для проезда в вагонах повышенной комфортности; н) наименование и юридический адрес руководства перевозчика, которое уполномочено принимать претензии. Указанная информация предоставляется на железнодорожных станциях, железнодорожных вокзалах, в пассажирских поездах и других местах обслуживания пассажиров, грузоотправителей и грузополучателей на государственном языке, а также может предоставляться на других языках с учетом интересов местного населения, в доступных и видных местах, а при отсутствии такой возможности — по первому требованию пользователей. Для организации указанной работы используются автоматизированные системы, различные виды носителей информации, бесплатные справочные бюро, громкоговорящая связь и иные средства оповещения пассажиров. Перевозчик обязан предоставлять по запросам пользователей услуг железнодорожного транспорта для ознакомления настоящие Правила. Пассажиры должны быть также обеспечены иной необходимой информацией о работе предприятий и организаций железнодорожного транспорта. 19. В помещениях вокзалов, а также на перронах и платформах, предназначенных для посадки и высадки пассажиров, кино- и фотосъемка производится в порядке, установленном законодательством. § 2. Выдача билетов 20. Документом на право проезда по железным дорогам является билет установленной формы с указанием на лицевой стороне документа фамилии, номера и серии документа, удостоверяющего личность, номера пассажирского поезда, вагона и места, даты и времени отправления. Оформление билета производится на основании документа, удостоверяющего личность пассажира. В случае оформления билета по служебным транспортным требованиям пассажиром дополнительно предъявляется служебное удостоверение. В случаях, когда право лица, имеющего в соответствии с актами законодательства право на получение бесплатного или льготного билета, не подтверждается на основании сведений, полученных с использованием межведомственного электронного взаимодействия через межведомственную интеграционную платформу системы «Электронное правительство» из информационной системы «Единая национальная социальная защита» Национального агентства социальной защиты при Президенте Республики Узбекистан (далее — Информационная система), данным лицом или сопровождающим его лицом могут быть представлены дополнительные документы, подтверждающие право на оформление бесплатного или льготного билета. Билеты на железнодорожном транспорте продаются пассажирам за полную стоимость, за исключением граждан, которым законодательством установлен льготный проезд. Компенсация льготного проезда осуществляется в порядке, определяемом законодательством. 21. Билет продается за наличный расчет, по пластиковым карточкам или выдается по предъявлению документов, дающих право на получение билета по безналичному расчету, бесплатно или по акцептованным платежным поручениям и другим видам платежей, установленным законодательством. 22. Преимущественное право на приобретение билетов в билетных кассах предоставляется: а) пассажирам с детьми в возрасте до 10 лет (включительно), а также пассажирам, сопровождающим больных детей старше 10 лет, следующих на санитарно-курортное лечение по путевкам, предъявляемым в билетную кассу; б) ответственным работникам Администрации Президента и Кабинета Министров Республики Узбекистан; (подпункт «б» пункта 22 в редакции постановления Кабинета Министров Республики Узбекистан от 13 мая 2019 года № 397 — Национальная база данных законодательства, 14.05.2019 г., № 09/19/397/3123) в) сотрудникам Министерства транспорта, Министерства внутренних дел, Службы государственной безопасности Республики Узбекистан, Государственной службы безопасности Президента Республики Узбекистан, работникам Инспекции по надзору в сфере транспорта при Министерстве транспорта Республики Узбекистан, прокуратуры, Министерства чрезвычайных ситуаций, Министерства юстиции Республики Узбекистан, медицинским работникам, работникам служб ветеринарного надзора и Комитет по санитарно-эпидемиологическому спокойствию и охране общественного здоровья при Министерстве здравоохранения Республики Узбекистан и организации, входящие в его структуру при неотложных поездках по делам службы в пределах обслуживаемых ими районов или до станций, указанных в командировочных удостоверениях; г) лицам, следующим по телеграфному заверенному вызову; д) работникам Государственных инспекций «Саноатгеоконтехназорат», «Узгоснефтегазинспекция», газовой, химической, нефтяной, нефтеперерабатывающей и нефтехимической промышленности, геологии, командированным на ликвидацию аварии и пожаров. 23. При отсутствии мест лицам, указанным в пункте 22 настоящих Правил (кроме лиц, указанных в подпункте «а»), при их согласии, выдают билеты в общие вагоны сверх наличия мест. 24. Продажа билетов в вагоны беспересадочных сообщений производится в первую очередь пассажирам, следующим до станций, расположенных на участках отклонения от главных направлений, а для остальных пассажиров — только при наличии в них свободных мест в день отправления пассажирского поезда. 25. Правом внеочередного приобретения билетов в билетных кассах по предъявлению документов, удостоверяющих личность, пользуются: а) Герои Советского Союза и лица, награжденные орденами: Славы трех степеней, «Ўзбекистон Қахрамони», «Соғлом авлод учун» и медалью «Шухрат»; б) лица с инвалидностью вследствие войны 1941 — 1945 годов и участники войны, а также приравненные к ним лица, определенные постановлением Кабинета Министров от 13 августа 2026 года № 440 «Об установлении порядка льготного пользования транспортом лицами с инвалидностью вследствие войны 1941 — 1945 годов и участниками войны, а также приравненными к ним лицами, лицами, заболевшими и перенесшими лучевую болезнь вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС»; в) лица, заболевшие и перенесшие лучевую болезнь вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС, а также лица с инвалидностью вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС; г) сенаторы и депутаты Олий Мажлиса Республики Узбекистан; д) сотрудники Министерства внутренних дел Республики Узбекистан; е) лица, награжденные знаком «Почетный железнодорожник». 26. При продаже билетов в вагоны (плацкартные, купейные) с нумерованными местами пассажирам, приобретающим два билета и более, предоставляется равное количество верхних и нижних мест. Исключение может быть сделано лицам с инвалидностью, больным или лицам преклонного возраста. Выдача билетов пассажирам сверх имеющегося в вагоне числа мест не допускается. Проводник общего, плацкартного, купейного вагона при сборе билетов на хранение обязан взять у пассажира билеты в количестве, соответствующем числу мест, указанному в билете. 27. Перепродажа билетов не допускается. § 3. Перевозка организованных групп туристов и пассажиров 28. Продажа билетов юридическим лицам для перевозки отдельных групп пассажиров осуществляется по их заявкам. Письменные заявки на места для обеспечения выезда отдельных групп пассажиров (10 человек и более) принимаются перевозчиком от юридических лиц за 20 дней до отправления пассажирского поезда. Заявка должна быть подписана руководителем и главным бухгалтером и заверена печатью юридического лица (не требуется заверение печатью от субъектов предпринимательства). В ней указывается наименование юридического лица, количество требуемых мест, номер пассажирского поезда, дата выезда и станции отправления и назначения. (абзац второй пункта 28 в редакции постановления Кабинета Министров Республики Узбекистан от 10 августа 2019 года № 661 — Национальная база данных законодательства, 11.08.2019 г., № 09/19/661/3571) При недостатке мест в пассажирском поезде и вагонах, указанных в заявке, с согласия юридического лица могут быть предоставлены места в другом пассажирском поезде или вагонах других категорий. К групповым заявкам должны быть приложены списки отъезжающих членов групп в 2-х экземплярах с указанием фамилии, имени, отчества, серии и номера паспорта, года рождения. Если в заявке указано о предоставлении отдельных вагонов в пассажирском поезде, оплате подлежат все места в вагоне согласно количеству мест в вагоне. При отказе юридического лица от оплаты части мест последние передаются в билетные кассы для общей продажи в установленные сроки. Когда группа пассажиров следует с пересадкой в пути, станция отправления обязана оформить ей билеты от станции пересадки. Резервирование мест в пассажирских поездах по телеграммам юридического лица или отдельных лиц объединенными дорожными бюро по распределению и использованию мест в пассажирских поездах и начальниками станций (вокзалов) не допускается. За 10 дней до отправления пассажирского поезда юридическое лицо должно приобрести заказанные билеты, оплатив полную стоимость билетов. Если в установленный срок до отъезда билеты не были приобретены, заявка аннулируется и места передают в продажу. 29. Деньги за приобретенные юридическими лицами групповые билеты билетными кассами возврата на вокзалах не возвращаются. Вопрос о возврате юридическим лицам платежей за неиспользованные билеты рассматривается в претензионном порядке перевозчиком в соответствии с технологическим процессом эксплуатации автоматизированной системы продажи билетов. 30. Пассажир имеет право приобрести билет в вагон и пассажирский поезд любой категории до любой станции по маршруту следования пассажирского поезда. При отсутствии прямого пассажирского поезда до станции назначения ему может быть оформлен второй билет от другой станции (пункта пересадки) при наличии места в пассажирском поезде и при условии, что эта станция является пунктом формирования или оборота состава (вагона). При оформлении поездки пассажиру, имеющему право на льготы и следующему с пересадками, билетный кассир первоначальной станции отправления на льготном или бесплатном билете делает отметку о полном маршруте следования такого пассажира от первоначальной до конечной станции с учетом пунктов пересадки. При этом посадка оформляется по кратчайшему направлению следования пассажирских поездов по маршруту не более чем с тремя пересадками. В пункте пересадки льготный или бесплатный билет на дальнейший путь следования оформляется в обмен на использованный до пункта пересадки льготный или бесплатный билет. 31. Пассажир имеет право провозить с собой в пассажирском поезде бесплатно одного ребенка в возрасте не старше 5 лет (включительно на момент начала поездки) без предоставления отдельного места. Оформление билета ребенку до 5 лет производится бесплатно на основании билета одного из родителей. При следовании с пассажиром более одного ребенка в возрасте не старше 5 лет (включительно на момент начала поездки), один из них перевозится бесплатно, остальные — с пятидесятипроцентной скидкой от стоимости тарифа с предоставлением отдельного места. Детям в возрасте от 5 до 10 лет (включительно на момент начала поездки) также предоставляется пятидесятипроцентная скидка от стоимости тарифа с предоставлением отдельного места. Для детей старше 10 лет билеты должны приобретаться как для взрослых. 32. Допускается бесплатный проезд второго ребенка не старше 5 лет (включительно на момент начала поездки) без занятия отдельного места при осуществлении поездки обоими родителями. В данном случае оформление бесплатного билета ребенку осуществляется по одному на билет каждого родителя. 33. Для проезда детей в возрасте не старше 10 лет (включительно на момент начала поездки) выдаются детские билеты. Дети в возрасте до 16 лет без сопровождения взрослых к проезду в пассажирских поездах не допускаются, за исключением учащихся, пользующихся железнодорожным транспортом для посещения школы, лицея, колледжа. В общем вагоне с местами для сидения каждому ребенку, имеющему детский билет, должно быть предоставлено место как взрослым пассажирам. 34. В пригородном сообщении производится продажа билетов: а) для разовых поездок в один конец («туда») и обратных («туда» и «обратно»); б) различного вида абонементных билетов, в том числе льготных, и абонементных билетов — юридическим лицам. 35. Абонементные билеты продаются в порядке, установленном перевозчиком. Перечень станций и остановочных пунктов, на которых осуществляется продажа льготно-абонементных билетов на пригородные пассажирские поезда устанавливается перевозчиком. 36. Взамен утраченного или пришедшего в негодность билета в пассажирских поездах внутреннего сообщения по просьбе пассажира должен быть выдан дубликат. Дубликат выдается исключительно на пассажирские поезда, курсирующие в пределах Республики Узбекистан, и на пассажирские поезда формирования перевозчика. Билеты, оформленные в международном сообщении, восстановлению не подлежат. За выдачу дубликата взимается сбор в установленном размере согласно Перечню дополнительных работ и услуг, кроме случаев утраты или порчи билета по вине перевозчика. Размер сбора устанавливается перевозчиком в соответствии с технологическим процессом эксплуатации автоматизированной системы продажи билетов. § 4. Сроки годности билетов 37. Билеты, выданные пассажирам, следующим в беспересадочном сообщении, действительны на время следования пассажирского поезда или вагона беспересадочного сообщения, которым следует пассажир до пункта назначения. 38. Пригородные билеты действительны на выезд в течение дня их выдачи билетными кассами. Если окончание сроков годности пригородного билета (разового, обратного или абонементного) застает в пути, билет сохраняет годность до прибытия пассажира на станцию назначения. 39. Срок годности абонементных билетов указывается в билетах и исчисляется, начиная с даты их действия и кончая тем же числом (исключительно) соответствующего месяца и года. § 5. Условия проезда 40. Каждый пассажир обязан иметь при себе билет (в том числе абонементный), хранить его в течение всего времени поездки и предъявлять по требованию лиц, производящих контроль. 41. При посадке пассажиров в вагон проводник вагона обязан проверить билет, наличие в нем отметки о прохождении досмотра, а также документ, удостоверяющий личность пассажира. При несоответствии фамилии в предъявляемом документе, отсутствии или изменении (исправлении) фамилии в билете, а также в случае отсутствия отметки о прохождении досмотра, пассажир к посадке в пассажирский поезд не допускается. Проводники вагона предупреждают пассажиров при посадке в вагон о том, чтобы они не забыли билеты у провожающих. Если у отставшего от пассажирского поезда пассажира осталась в вагоне ручная кладь или билет, начальник станции (вокзала) сразу же уведомляет телеграммой или телефонограммой начальника ближайшей станции (вокзала) по ходу следования пассажирского поезда, где продолжительность стоянки поезда не менее 10 минут, о снятии оставленной ручной клади или билета. Начальник станции (вокзала) при получении указанного уведомления совместно с поездной бригадой принимает меры к снятию и сохранению ручной клади или билета отставшего пассажира. Бригадир пассажирского поезда сдает их на станцию (вокзал) по акту с указанием наименования и количества оставленных мест ручной клади или билета. Акт подписывается начальником (механиком-бригадиром) пассажирского поезда, проводником вагона и двумя пассажирами. Акт должен иметь штамп организации железной дороги формирования пассажирского поезда. Начальник станции (вокзала) уведомляет станцию нахождения пассажира о снятии ручной клади или билета с пассажирского поезда. На основании этого уведомления пассажиру, если его билет остался в вагоне, выдается бесплатно новый билет в вагон с местами для сидения или в вагон с местами для лежания без предоставления места до станции, на которой снята ручная кладь или билет. Перед началом поездки и в пути следования проводник принимает меры к недопущению проезда безбилетных пассажиров и провозу ручной клади сверх установленной нормы. На всех станциях, кроме пунктов отправления, пассажиры при посадке допускаются с билетами в любой вагон пассажирского поезда. Проводники должны оказывать помощь пассажирам по переходу в вагоны, в которые приобретены билеты. 42. При проезде в пассажирских поездах пассажир должен занимать в вагоне место, указанное в его билете. 43. Если билет приобретен на промежуточной станции, номера мест в вагоне могут не указываться. Пассажиров с такими билетами проводник обязан разместить на свободные места. 44. В случае, если билетной кассой неправильно оформлен билет пассажиру или осуществлена выдача ему билета без наличия свободных мест в вагоне или продажа двух и более билетов на одно место обнаружена в пассажирском поезде, то бригадир поезда обязан предоставить пассажиру место с составлением акта по случаю нарушения технологии продажи билетов в 2-х экземплярах, один из которых направляется для расследования перевозчику. 45. В вагонах с местами для лежания, с четырех и двухместными купе после отправления пассажирского поезда проводник вагона должен собирать у пассажиров билеты, кроме годовых служебных и разовых билетов, погасить их и хранить до конца поездки пассажира. 46. В случае утери проводником или бригадиром пассажирского поезда принятого им на хранение от пассажира билета бригадир пассажирского поезда составляет акт в трех экземплярах, который кроме него подписывается пассажиром и проводником вагона. В акте указываются номер пассажирского поезда, железная дорога формирования поезда и он заверяется штемпелем бригадира пассажирского поезда. На основании этого акта бригадир пассажирского поезда без участия пассажира на ближайшей станции оформляет в билетной кассе новый билет без взимания с пассажира стоимости билета и плацкарты от станции посадки до станции конечного следования с отметкой на оборотной стороне этого билета «Взамен утерянного по вине железной дороги». 47. Пассажиры могут пользоваться спальными местами в любое время суток. Поднятие и опускание верхних полок по просьбе пассажиров выполняют проводники вагонов. 48. Проводники вагонов обязаны предупредить пассажиров не позднее, чем за 30 минут о подходе пассажирского поезда к станции назначения или пересадки. Проводники вагонов со спальными местами отвечают за проезд пассажирами станций назначения и пересадки, указанных в билете. О каждом случае проезда станций назначения и пересадки составляется акт за подписью бригадира пассажирского поезда, проводника вагона и пассажира, заверенный штемпелем станции. Этот акт дает пассажиру право возвратиться до станции назначения или пересадки бесплатно. 49. Если у отставшего от пассажирского поезда пассажира остались в вагоне его вещи (или билет), начальник станции обязан сразу же сообщить бригадиру поезда о снятии оставленных вещей или передаче билета на станцию по указанию пассажира. Бригадир пассажирского поезда по получении сообщения срочно принимает меры к сохранению вещей и билета отставшего пассажира и сдает их по акту на станцию, указанную в сообщении, уведомив об этом станцию нахождения пассажира. Пассажир, отставший от пассажирского поезда, должен незамедлительно сообщить об этом начальнику станции (вокзала). Проводник, обнаруживший, что пассажир обслуживаемого им вагона отстал от пассажирского поезда, обязан немедленно заявить об этом бригадиру поезда и составить акт с указанием наименования и количества оставленных мест ручной клади. Акт должен быть подписан бригадиром пассажирского поезда, проводником и двумя пассажирами. 50. При опоздании на пассажирский поезд вследствие болезни или несчастного случая, подтвержденных соответствующими документами, в течение 3 суток с момента отправления поезда пассажиру выплачивается полная стоимость билета, за вычетом стоимости плацкарты. § 6. Предоставление постельных принадлежностей и услуг в пассажирских поездах 51. При проезде в пассажирских поездах в вагонах со спальными местами пассажир обеспечивается комплектом постельного белья, стоимость которого включена в стоимость плацкарты. Комплект постельного белья состоит из двух простыней, одной наволочки, одного полотенца. Комплект постельного белья выдается на весь путь следования пассажира. По желанию пассажира проводник может заменить использованное постельное белье в пути следования за дополнительную плату. Проводники вагонов обязаны доставлять комплекты спальных принадлежностей на места пассажиров, заправлять постели лицам с инвалидностью, больным, лицам преклонного возраста, пассажирам с малолетними детьми, а также пассажирам, следующим в двухместных спальных купе. За 30 минут до прибытия пассажира на станцию назначения или пересадки проводник убирает постельное белье. Плата за пользование матрацем, подушкой и одеялом включена в стоимость плацкарты и дополнительно с пассажира не взимается. 52. За утрату, порчу постельных принадлежностей, постельного белья, а также за частичное, полное повреждение или утрату предметов внутреннего оборудования вагонов, пассажир несет ответственность в соответствии с законодательством. В этом случае составляется акт в двух экземплярах с участием пассажира, причинившего такое повреждение (порчу или утрату), бригадира пассажирского поезда и проводника вагона. В акте указывается, что повреждено или утрачено и сведения о документе, удостоверяющем личность пассажира. Акт должен иметь штамп организации железной дороги. Один экземпляр акта выдается пассажиру. 53. Проводники вагонов со спальными местами пассажирских поездов всех категорий, а также вагонов с местами для сидения скорых пассажирских поездов, обязаны не менее трех раз в день обеспечивать пассажиров по их просьбе чаем по установленной перевозчиком цене. Все пассажиры пассажирского поезда должны быть обеспечены охлажденной кипяченной питьевой водой бесплатно на всем пути следования поезда. § 7. Изменение условий проезда 54. Пассажир имеет право в пути изменить условия своего проезда в пассажирском поезде и перейти в вагон высшей категории, если в нем имеется свободное место. Об этом пассажир должен письменно заявить бригадиру пассажирского поезда через проводника вагона. 55. Переход пассажира в вагон высшей категории должен быть им оплачен и оформлен в билетной кассе одной из станций по пути следования пассажирского поезда, где по времени его стоянки представится возможным это сделать. Занятие вышеоплачиваемого места допускается после его оплаты. 56. Размер оплаты при переходе в вагон высшей категории определяется как разница в полной стоимости билета для проезда в вагонах соответствующих категорий за расстояние между станцией, где пассажир занял место в вагоне, и станцией, до которой он желает следовать в вагоне выбранной им категории. Переход пассажира по его письменному заявлению в пути следования в вагон нижеоплачиваемой категории допускается без производства каких-либо перерасчетов и возврата ранее сделанных платежей. 57. В случае непредоставления места в вагоне согласно купленному билету перевозчик обязан предоставить пассажиру при его согласии место в другом вагоне, хотя бы и более высокой категории, без взимания доплаты. Если пассажиру предоставлено место, оплачиваемое ниже стоимости купленного им билета, ему возвращается разница от полной стоимости билета в порядке, предусмотренном в пункте 227 настоящих Правил. 58. При отказе пассажира от предложенной ему замены места перевозчик возвращает пассажиру полную стоимость билета. При невозможности предоставить места в этом же пассажирском поезде перевозчик обязан, по требованию пассажира, предоставить ему соответствующее место в другом пассажирском поезде, при этом имеющиеся у пассажира билеты необходимо переоформить. 59. При отцепке вагона по технической неисправности в пути или в пункте формирования и оборота, начальник станции обязан принять меры к прицепке другого вагона взамен отцепленного и перевести в него пассажиров, если же прицепка невозможна — разместить пассажиров на свободные места этого же пассажирского поезда, хотя бы и более высокой категории. При переводе в вагон высшей категории преимущества предоставляются пассажирам с детьми, больным, лицам преклонного возраста, участникам войны и лицам с инвалидностью. Пассажиры, не размещенные в том же пассажирском поезде, должны быть отправлены ближайшим отходящим по времени поездом в соответствии с имеющимися у них билетами. 60. При отцепке вагонов пассажир получает постельные принадлежности вновь бесплатно на основании акта, составленного проводником отцепленного вагона за подписью бригадира пассажирского поезда и заверенного штемпелем станции. Акт является для проводника вагона основанием для бесплатной выдачи постельных принадлежностей. 61. Вынужденный перевод пассажиров в другой вагон или пассажирский поезд по вине железной дороги в каждом случае оформляется актом за подписью бригадира пассажирского поезда и должностного лица администрации станции (вокзала), где этот перевод совершен. Указанный акт по окончании рейса пассажирского поезда передается в организацию железной дороги формирования поезда. 62. При переводе пассажиров из отцепленного вагона в другие вагоны переноска ручной клади пассажиров и оказание им помощи при переноске являются обязанностью работников перевозчика и организуются бригадиром пассажирского поезда совместно с начальником станции или начальником вокзала, с принятием при этом необходимых мер предосторожности и обеспечения безопасности пассажиров. § 8. Отказ в перевозке 63. Перевозчик вправе отказать в перевозке или удалить пассажира из пассажирского поезда в случаях, когда: а) пассажир не прошел досмотр, о чем свидетельствует отсутствие отметки в билете и (или) отсутствие штампа о прохождении досмотра на ручной клади и багаже. При этом полная стоимость билета не возвращается; б) пассажир, будучи в нетрезвом состоянии, состоянии наркотического, токсического опьянения или в состоянии, вызванном потреблением психотропных веществ, нарушает настоящие Правила и общественный порядок. Отказ в посадке в пассажирский поезд или удалении такого пассажира производится перевозчиком, а при неподчинении — сотрудником органов внутренних дел на транспорте. Такому лицу на билете делается отметка: «Отказано в перевозке». При этом полная стоимость билета (за непроследованное расстояние) и стоимость за перевозку багажа не возвращаются; в) пассажир находится в болезненном состоянии, нарушающем спокойствие окружающих, и при этом нет возможности поместить его отдельно. Пассажир удаляется из пассажирского поезда лишь на той станции, где имеются соответствующие лечебно-медицинские учреждения. При этом пассажиру возвращается полная стоимость билета за непроследованное расстояние. 64. Если пассажир, которому в пути следования отказано в перевозке, не пожелает, чтобы его багаж следовал в пассажирском поезде до станции его назначения, багаж по предъявлению квитанции выдают на станции удаления пассажира из поезда, а в случае невозможности выгрузки — багаж следует до ближайшей станции и с первым обратным поездом его возвращают бесплатно на станцию, где был удален пассажир. В случае удаления пассажира из пассажирского поезда по причине болезни багаж возвращается бесплатно на основании сообщения начальника вокзала, где пассажир оставил поезд. Глава III. Перевозка ручной клади § 1. Правила перевозки 65. Забота о целости и сохранности перевозимой ручной клади лежит на пассажирах. Не допускается размещение ручной клади на местах, предназначенных для пассажиров, а также в переходах между сиденьями, в коридорах, на площадках вагонов (в тамбурах). Запрещается перевозка ручной кладью крупногабаритных вещей, размер которых по сумме трех измерений превышает 180 см. 66. Каждый пассажир имеет право провоза с собой ручной клади не свыше 36 кг (на билет полный или детский). В вагонах с двухместными купе разрешен провоз 50 кг ручной клади. Перевозка пассажирами в пригородных пассажирских поездах ручной клади сверх бесплатной нормы (но не более 50 кг) должна быть оплачена по багажному тарифу. Провоз велосипедов в тамбурах пригородных пассажирских поездов в неразобранном виде разрешается не более одного. Сверх установленной нормы (36 кг) провоза ручной клади пассажиру разрешается провозить: портфель, дамскую сумочку, бинокль, лыжи и палки к ним, удочки, фотоаппарат, зонт, а также другие мелкие вещи, размер которых по сумме трех измерений не превышает 100 см. К перевозке ручной клади в пригородных пассажирских поездах допускаются также в счет нормы бесплатного провоза детские коляски, растения, саженцы и другие посадочные материалы с обвязанной кроной и упакованными корневищами. Каждое место такой клади не должно превышать по весу 18 кг и по высоте 1,5 м. В районах, объявленных под карантином, указанные перевозки могут совершаться лишь при предъявлении владельцем карантинных документов. Разрешается провоз при себе детских колясок, байдарок в счет нормы веса ручной клади пассажира в пассажирских поездах в разобранном виде, которые по своим размерам могут быть размещены в вагоне на местах, предназначенных для ручной клади. Для взвешивания перевозимой пассажиром ручной клади на станциях (вокзалах) устанавливаются весы. Использование таких весов пассажирами осуществляется бесплатно. 67. Не допускаются к перевозке ручной кладью вещи, которые не прошли досмотр и могут повредить или загрязнить вагон или вещи других пассажиров, а также вещи, включенные в Перечень опасных веществ и предметов, запрещенных к перевозке пассажирскими поездами в виде ручной клади, утвержденный постановлением Кабинета Министров от 30 ноября 2011 г. № 314. 68. Для перевозки излишней ручной клади пассажиров в составы пассажирских поездов могут включаться дополнительные багажные вагоны. Тарифы за провоз ручной клади в таких вагонах взимается по тарифу багажа, с применением льгот, которые устанавливаются перевозчиком. Оформление перевозки производится по квитанции установленной формы. 69. Допускается, как исключение, перевозка бытовой и оргтехники (независимо от наличия у пассажира ручной клади) не более одной единицы на билет только в вагонах со спальными местами пассажирских поездов, а также во всех вагонах поездов пригородного сообщения. За каждую единицу перевозимой в пассажирском или пригородном пассажирском поезде бытовой и оргтехники, независимо от ее веса (кроме малогабаритных портативных) взимается тариф из расчета как за вес 30 кг по багажному тарифу. Не допускается провоз в пассажирских вагонах крупногабаритной бытовой и оргтехники, а также другой аппаратуры, которые по своим размерам не позволяют осуществить досмотр. 70. Провоз в пассажирских поездах мелких домашних животных и птиц допускается во всех вагонах, если это не запрещено ветеринарными правилами (при наличии ветеринарной справки). Мелкие домашние животные должны быть помещены в ящики, корзины, клетки и свободно размещаться на местах, отведенных для перевозки ручной клади. 71. В пассажирских поездах перевозка собак крупных пород, в том числе служебных, производится (при наличии ветеринарной справки): а) в багажных вагонах в специальных контейнерах или ящиках с поддоном под наблюдением владельцев или сопровождающих, которые должны проезжать в этом же поезде; б) в нерабочем тамбуре первого за локомотивом плацкартного вагона (не более двух собак) под наблюдением владельцев или сопровождающих, которые должны проезжать в этом же вагоне; в) в тамбуре пригородного поезда (не более двух собак) под наблюдением владельцев; г) при желании владельца на собаку приобретается билет за полную стоимость или выкупается все купе в купейных вагонах пассажирских поездов. Собак мелких пород и щенков разрешается провозить при себе при условии размещения их в таре (сумке, корзине, клетке и др.) во всех вагонах пассажирских поездов. Собаки, кроме помещенных в тару, перевозятся (в том числе и в пригородных поездах) в намордниках и на поводке. Не разрешается перевозка диких животных, грызунов, крупного и мелкого рогатого скота и лошадей. Групповые перевозки собак допускаются только по предварительным заявкам, подаваемым на имя перевозчика не позднее чем за 5 суток до отправления пассажирского поезда, в отдельных вагонах на условиях аренды. Перевозка собак оплачивается в порядке, предусмотренном пунктом 161 настоящих Правил. Слепые провозят собак-проводников при себе бесплатно во всех вагонах. 72. Перевозка мелких домашних животных и птиц при пассажире в пассажирских поездах оформляется по установленному тарифу, с выдачей пассажиру (за исключением пригородных поездов) багажной квитанции с надписью на лицевой стороне «Багаж на руках пассажира». § 2. Забытые и найденные вещи 73. Во всех случаях обнаружения в пассажирских поездах забытых или утерянных вещей составляется акт общей формы с подробным описанием внешнего вида найденных вещей и обстоятельств их обнаружения. Акт составляется бригадиром пассажирского поезда с обязательным участием лица, обнаружившего вещи, и сотрудников органов внутренних дел на транспорте, в присутствии проводника вагона. Вещи, забытые и обнаруженные на вокзале или в составе прибывшего на конечный пункт пассажирского поезда, передаются начальнику этого вокзала. Перед передачей вещи вскрывают в присутствии сотрудника органов внутренних дел на транспорте. О результатах вскрытия составляется отдельный акт и опись вещей в двух экземплярах, один экземпляр этой описи выдается начальнику вокзала, второй — сотруднику органов внутренних дел на транспорте. Вещи, оставленные в пассажирских поездах в пути следования, бригадир поезда вместе с актом под расписку передает начальнику вокзала конечного пункта следования этого поезда. 74. По истечении 30 дней найденные и невостребованные вещи вместе с актом и описью начальник вокзала отправляет на склад бездокументных грузов. При изъятии из камер хранения вещей, не полученных пассажирами, должен быть составлен акт с описанием вещей. При наличии данных, по которым можно установить местонахождение владельца, последнему немедленно посылается извещение о местонахождении вещей. 75. Лицо, потребовавшее выдачи найденных вещей, должно доказать свое право на них, указав письменно точные признаки вещей, их содержимое или же предъявив ключи к замкам, запирающим вещи. Если вещи хранятся на том вокзале, где они были найдены или сданы, то их немедленно выдают владельцу по распоряжению начальника вокзала после проверки документов, удостоверяющих личность. При получении вещей владелец должен оплатить перевозчику все причитающиеся ему платежи (за хранение, упаковку, провоз по тарифу багажа и публикацию объявления, если это имело место), а также выдать расписку в получении вещей с указанием в ней данных документа, удостоверяющего его личность. Хранение вещей оплачивается по установленному тарифу. 76. Если пассажир, выйдя из вагона, сам обнаружит, что им в вагоне забыты вещи, он должен обратиться к начальнику вокзала. Начальник вокзала по письменному заявлению пассажира немедленно направляет сообщение об этом начальнику первой крупной станции по пути следования пассажирского поезда или конечной станции следования поезда с указанием в этом сообщении номера вагона и места, которое занимал пассажир, с описанием забытых вещей и с требованием пересылки их к месту нахождения владельца. Все расходы, связанные с возвратом вещей, в таких случаях производятся за счет владельца (подача сообщения, упаковка, перевозка и т. п.). Глава IV. Перевозка багажа § 1. Условия приема багажа 77. К перевозке принимают такие вещи и предметы, которые по своим размерам, упаковке и свойствам могут пройти в установленном порядке процедуру досмотра, без затруднения погружены и размещены в багажном вагоне, не причиняя вреда багажу пассажиров. Багаж перевозится до станций, производящих операции по приему и выдаче багажа. Пассажир может сдать к перевозке багаж предварительно, но не менее чем за 2 часа до отправления пассажирского поезда, хранение багажа при этом оплачивается согласно установленным тарифам в соответствии с Перечнем дополнительных работ и услуг. Каждое багажное место должно быть приспособлено или иметь устройства, позволяющие переносить его при погрузке, перегрузке и выгрузке. Чемоданы, сундуки, корзины, ящики, коробки и тюки должны быть прочно перевязаны. Тара или упаковка должна обеспечивать сохранность вещей на все время перевозки. Требования к упаковке телевизоров и другой аналогичной бытовой техники изложены в пункте 111 настоящих Правил. Велосипеды, коляски и кровати детские, коляски протезные и т. п. могут приниматься в упаковке и без упаковки. Не допускаются к перевозке багажом вещи и предметы, вес одного места которых превышает 80 кг, а длина более 3 м. Неделимые места весом свыше 80 кг (холодильники, газовые плиты и т.п.) принимаются к перевозке багажом, то есть по билету в количестве одной единицы на каждое оформленное место в пассажирском поезде. Перевозка неделимых предметов, принятых сверх этого количества, оплачивается по тарифу грузобагажа. Порядок их перевозки изложен в пункте 111 настоящих Правил. 78. При предъявлении к перевозке багажа в неисправной упаковке перевозчик отказывает в приеме его к перевозке. Багаж, упаковка которого имеет такие недостатки, которые не вызывают опасений утраты или порчи багажа, может приниматься к перевозке с отметкой об этих недостатках в перевозочных документах. 79. Не допускаются к перевозке багажом вещества и предметы, включенные в Перечень опасных веществ и предметов, запрещенных к перевозке пассажирскими поездами в виде багажа, утвержденный постановлением Кабинета Министров от 30 ноября 2011 г. № 314. 80. Перевозчик не отвечает перед владельцем багажа за порчу или неудовлетворительное состояние скоропортящихся продуктов, бьющихся и хрупких предметов, упакованных пассажиром среди других предметов багажа, а также отдельно упакованных бьющихся и хрупких предметов (стекло, фарфор, телевизоры, приемники), если при этом не имеется каких-либо внешних повреждений упаковки, вызвавших порчу багажа. 81. Багаж может быть передан к перевозке как на станции отправления пассажира, так и на любой промежуточной станции по пути следования, открытой для багажных операций. Станцией назначения может быть не только конечная станция следования пассажира, но и любая станция, расположенная по пути следования и открытая для производства багажных операций. На первоначальной станции отправления прием багажа по билету в зависимости от веса оформляется путем выдачи одной или нескольких багажных квитанций. 82. Перевозчик обязан по предъявлении пассажиром билета принять к перевозке багаж и отправить его в первом пассажирском поезде соответствующего назначения, в котором имеется багажный вагон, или в почтово-багажном поезде. § 2. Оформление и прием багажа 83. Каждое место багажа, сдаваемого к перевозке, маркируется в соответствии с установленными правилами маркировки. В случаях оформления перевозчиком маркировки сдаваемого к перевозке местобагажа с отправителя взимается сбор согласно установленному тарифу в соответствии с Перечнем дополнительных работ и услуг. Маркировка производится путем прикрепления бирки или нанесения надписи. Вес отдельного местобагажа не должен быть меньше 5 кг. 84. В подтверждение приема багажа к перевозке пассажиру выдают багажную квитанцию. На багажной квитанции указывают номер билета, почтовый адрес, по которому по желанию пассажира может быть направлено извещение о прибытии багажа, при этом в перевозочных документах в графе «особые отметки» на станции отправления делается отметка «с уведомлением». 85. При приеме в багаж неупакованных велосипедов и т. п., в багажной квитанции обязательно указывают номер, марку велосипеда (мужской, женский, детский и т. п.) и какие принадлежности при нем находятся (звонок, насос, фонарь, сумка и т. д.). Автомобильные шины принимают к перевозке багажом и грузобагажом только без упаковки с отметками в багажной квитанции «с камерой» или «без камеры», «новые» или «бывшие в употреблении». При этом увеличение сбора за объявленную ценность неупакованного багажа на автомобильные шины не распространяется. § 3. Объявление ценности 86. Пассажир может при сдаче багажа объявить его ценность с выплатой сбора согласно установленному тарифу. Если предъявляется к перевозке несколько багажных мест, пассажир может объявить ценность каждого отдельного места или общую ценность всех мест. Объявление ценности производится словесно. Если пассажир не желает объявлять ценность багажа, то в багажной квитанции, которую подписывает пассажир, в графе «Объявленная ценность» должна быть сделана отметка «От объявления ценности отказываюсь». Сумму объявленной ценности багажа указывают в багажной квитанции прописью и цифрами, а ценность и вес каждого отдельного места, если к перевозке предъявляется несколько багажных мест, вписывают цифрами. Сумма объявленной ценности багажа должна быть названа пассажиром в сумах и исходя из фактических цен на предметы, находящиеся в багаже. За объявление ценности багажа взимается дополнительный сбор с отправителя багажа в порядке, установленном перевозчиком. 87. Если у работника багажного отдела в случае объявления пассажиром ценности своего багажа за место, возникло сомнение в правильности заявленной пассажиром ценности, он имеет право потребовать вскрытия пассажиром багажа для проверки. При разногласии между работником багажного отдела и отправителем о сумме объявленной ценности спор разрешает начальник багажного отдела, начальник вокзала. В случае несогласия пассажира на вскрытие для проверки или с суммой объявленной ценности, данной начальником вокзала, багаж к перевозке с объявленной ценностью не принимается. § 4. Перевозка собак, мелких домашних животных, птиц и пчел 88. Прием к перевозке в багажном вагоне собак, мелких домашних животных, пчел и птиц допускается без перегрузки в пути следования. 89. Собаки, птицы, мелкие домашние животные могут перевозиться в специальных контейнерах или в таре отправителя с поддоном (клетках, корзинах, ящиках), гарантирующих от порчи остальной находящийся в вагоне багаж, а сам вагон предохранять от загрязнения. Тара эта должна соответствовать размерам и количеству перевозимых животных и не быть излишне громоздкой. В спорных случаях вопрос о таре решает начальник багажного отделения. Кормление и уход за собаками, птицами и мелкими домашними животными лежит на обязанности владельца или сопровождающего, за исключением случаев задержки их перевозки по вине перевозчика. 90. Пчелы принимаются к перевозке в багажном вагоне при температуре наружного воздуха не выше +10о С. Пчелы перевозятся в ульях или фанерных пакетах под наблюдением сопровождающего, который должен проезжать в этом же пассажирском поезде. В вагоне ульи и пакеты устанавливают так, чтобы не были загорожены вентиляционные отверстия ульев и обеспечен свободный к ним подход. 91. Мелких животных, птиц и пчел принимают к перевозке не ранее, чем за три часа до отправления соответствующего пассажирского поезда. Диких животных к перевозке багажом не принимают. На перевозку багажом собак, птиц, мелких животных и пчел выдают багажную квитанцию, в которой делают отметку: «Собака в клетке», «Птичка в клетке» и т. д., с указанием общего веса с тарой и числа перевозимых животных и птиц. 92. Птицы, мелкие животные и пчелы должны быть получены пассажиром на станции назначения не позднее чем через 12 часов с момента прибытия пассажирского поезда. 93. В случае утраты багажной квитанции, по которой совершалась перевозка животных, птиц и пчел, они могут быть выданы пассажиру только по предъявлению доказательств принадлежности ему багажа под расписку, с указанием данных документа, удостоверяющего личность получателя. 94. Перевозка в багажных вагонах мелких домашних животных, собак и пчел производится по предъявлению ветеринарных свидетельств соответствующей формы. § 5. Выдача багажа в пути 95. При желании пассажиров получить свой багаж в пути следования он должен предварительно, не менее чем за 30 минут до прибытия на станцию назначения, через бригадира пассажирского поезда или лично предупредить об этом приемосдатчика багажного вагона. Если по условиям загрузки багажного вагона и времени стоянки поезда на станции, где пассажир желает получить свой багаж, это окажется возможным — приемосдатчик багаж выдает, а полученную у пассажира багажную квитанцию вместе с дорожной ведомостью передает на станцию, на которой выдан багаж для наложения станционного штемпеля и высылки перевозчику, с очередным отчетом выдачи. На квитанции приемосдатчик багажа и грузобагажа в пассажирских поездах обязан сделать отметку «Выдан багаж из вагона на руки пассажиру», а приемосдатчик багажа и грузобагажа станции делает отметку такого же содержания в сдаточном списке. Полную стоимость билета в этих случаях за непроследованное расстояние багажа не возвращают. 96. Услуги за перевозку багажа оплачиваются при отправлении. О каждом случае обнаружения расхождения в весе против указанного в квитанции станция назначения составляет коммерческий акт, который направляет на станцию отправления для принятия мер, а с пассажиром производится перерасчет за услуги по перевозке багажа. § 6. Прибытие и выдача багажа 97. Выдача багажа производится только при наличии у получателя багажной квитанции и билета. В случае отсутствия у получателя билета, если он ехал с пересадкой в пути следования, и нет билета от станции пересадки до станции назначения, то с него взыскивается доплата по тарифу грузобагажа. Багажная касса отбирает багажную квитанцию, подклеивает ее к дорожной ведомости и отсылает перевозчику. По желанию пассажира, станция назначения по истечении суток (не считая дня прибытия) уведомляет получателя по телефону, заказным письмом или иным путем о прибытии в его адрес багажа. Уведомление получателя о прибытии в его адрес багажа оплачивается им по тарифу, установленному перевозчиком. Если станция назначения не уведомила пассажира о прибытии багажа в установленный срок, просроченные дни хранения багажа до отправки уведомления не оплачиваются. 98. Прибывший багаж выдают в течение всего времени, когда станция открыта для операций по пассажирским перевозкам. Перевозчик обязан произвести операции по выдаче прибывшего багажа на промежуточных станциях не позднее, чем через час по проследованию пассажирского поезда, а на конечных станциях после разгрузки багажного вагона. При наличии на станции транспортных средств багаж по желанию пассажира может быть доставлен в указанное им место за дополнительную стоимость по установленным тарифам. 99. Станция назначения в случае неприбытия багажа, о выдаче которого пассажиром предъявлено требование, обязана на оборотной стороне багажной квитанции после истечения срока доставки сделать отметку «Багаж не прибыл», поставить штемпель с обозначением года, месяца и числа, и получить от пассажира заявление с указанием адреса для направления ему уведомления о прибытии багажа, без взимания дополнительных сборов. 100. Срок доставки багажа определяется временем следования до станции назначения пассажирского поезда, с которым отправлен багаж. Если багаж следует по маршруту с перегрузкой в пути, то срок доставки багажа определяется временем следования по данному маршруту согласованных поездов с добавлением одних суток на каждую перегрузку. 101. О прибытии разысканного багажа станция назначения обязана в день его прибытия сообщить пассажиру по телефону, заказным письмом или иным путем. § 7. Утрата багажа, билета или багажной квитанции 102. Багаж считается утраченным, и пассажир имеет право потребовать возмещения его стоимости, если багаж не прибудет на станцию назначения по истечении 10 суток после окончания срока доставки. Денежная компенсация за утраченный багаж выплачивается в соответствии с пунктом 105 настоящих Правил. В расписке, выданной при получении денежной компенсации за утраченный багаж, пассажир может заявить, чтобы найденный багаж был ему доставлен бесплатно на одну из железнодорожных станций. В случае розыска и досылки багажа владелец обязан получить его в течение 30 дней с момента уведомления о прибытии багажа. При получении багажа он обязан возвратить полученную денежную компенсацию. 103. В случае утраты билета, багажной квитанции, по которым совершалась перевозка, багаж выдают пассажиру после взыскания с него разницы в оплате за перевозку по тарифу грузобагажа по письменному заявлению (при предъявлении доказательств принадлежности ему отправки) под расписку с указанием данных документа, удостоверяющего личность. В дорожной ведомости делается заверенная подписями пассажира и начальника станции отметка о причинах выдачи багажа без предъявления билета, багажной квитанции. § 8. Неисправность перевозки 104. При недостаче веса или части мест, а также повреждении багажа составляется коммерческий акт в трех экземплярах. Если пассажир согласен получить его в таком виде, то багаж выдают, багажная квитанция остается на железнодорожной станции, а пассажиру по его требованию только после вскрытия багажных мест и проверки содержимого багажа (согласно описи, предъявленной пассажиром) выдают второй экземпляр коммерческого акта, в котором, кроме данных о недостаче или повреждении, должны быть указаны данные документа, удостоверяющего личность пассажира, и сумма объявленной ценности, если она была указана. По этому акту пассажир может предъявить претензию перевозчику, а также получить разысканные недостающие багажные места. 105. В случае утраты багажа с объявленной ценностью денежная компенсация за утраченный багаж в течение суток выплачивается из станционной выручки начальником станции в размере объявленной ценности и уплаченной провозной платы. При утрате багажа или грузобагажа с объявленной ценностью железная дорога уплачивает в качестве денежной компенсации утраченного багажа сумму объявленной ценности. При частичной утрате багажа или грузобагажа железная дорога уплачивает соответствующую долю объявленной ценности за каждый недостающий килограмм. При полной или частичной утрате багажа, сданного к перевозке без объявленной ценности, перевозчик уплачивает пассажиру действительную стоимость утраченного багажа или утраченной его части, которая не должна превышать 2 (двух) швейцарских франков за каждый недостающий килограмм массы брутто. В случае повреждения или порчи багажа пассажиру возвращается стоимость части или всего багажа согласно оценке, произведенной экспертизой, но не более суммы объявленной ценности багажа в случае объявления пассажиром его ценности. Если порча багажа произошла из-за просрочки его доставки, а он был сдан с объявлением ценности, последняя выплачивается пассажиру пропорционально весу испорченного багажа. 106. Если владельцу разысканного багажа по его претензии уже уплачена денежная компенсация, багаж выдают при условии возврата полученной суммы. Если с получением багажа погашается вся претензия, то коммерческий акт остается у перевозчика, выдавшего багаж, а при погашении только части претензии, на копии акта делается отметка за подписью начальника станции о выдаче разысканных мест багажа и акт направляется на станцию, где составляется акт полного погашения претензии. § 9. Хранение прибывшего багажа 107. На станции назначения прибывший багаж хранится бесплатно в течение одних суток, не считая дня прибытия. 108. При хранении багажа свыше суток хранение оплачивается пассажирами согласно установленному тарифу. Глава V. Перевозка грузобагажа § 1. Условия приема к перевозке грузобагажа 109. К перевозке грузобагажом принимаются такие вещи и предметы, которые по своим размерам, упаковке и свойствам могут пройти в установленном порядке процедуру досмотра. Грузобагаж от граждан принимается по письменному заявлению без предъявления железнодорожного билета. Грузобагаж от юридических лиц принимается с разрешения начальника багажного отделения станции (вокзала) или его заместителя. Оплата перевозки грузобагажа, принятого от физических и юридических лиц, производится по тарифу грузобагажа. Не допускаются к перевозке грузобагажом вещества и предметы, предусмотренные пунктом 79 настоящих Правил, предметы весом свыше 80 кг и длиной более 3 м на одно багажное место, а также жидкости в стеклянной таре. Скоропортящиеся грузы перевозятся без перегрузки в пути следования в соответствии с требованиями, предусмотренными пунктом 113 настоящих Правил. Начальник станции в зависимости от времени стоянки пассажирского поезда или наличия места в багажном вагоне вправе ограничивать вес и количество принимаемой одновременно к перевозке сельскохозяйственной продукции. В этом случае ее отправление должно быть оформлено несколькими отправками. Вещи со стеклом или зеркалами принимаются к перевозке в багажных вагонах всех пассажирских поездов без перегрузки в пути следования. Грузобагаж принимают к перевозке, если стоянка пассажирского поезда на станции отправления грузобагажа и его назначения не менее 5 минут. Грузобагаж может быть принят заблаговременно. Хранение принятого предварительно грузобагажа оплачивается согласно установленному тарифу. 110. Грузобагаж к перевозке принимают как в упакованном, так и в неупакованном виде. Прием грузобагажа в упакованном виде обязателен в том случае, когда отсутствие упаковки не гарантирует его сохранности или может принести вред перевозимым совместно с этим грузобагажом другим предметам. В этих случаях упаковка должна удовлетворять требованиям, предъявленным к багажу согласно пунктам 77 и 78 настоящих Правил. Деревянные ящики должны иметь железную окантовку. Прием к перевозке вещей со стеклом или зеркалами производится в упаковке, гарантирующей целостность стекла или зеркала при погрузке и выгрузке. На каждом багажном месте должна быть надпись «Осторожно, стекло». Телевизоры и другую аналогичную бытовую технику при перевозке без перегрузки в пути следования принимаются в упаковке, обеспечивающей их сохранность, а к перевозке с перегрузкой — только в твердой упаковке (ящике или решетке). При оформлении перевозки телевизоров и другой аналогичной бытовой техники на упаковке сверху или на одной из боковых стенок наносится надпись «Осторожно, бытовая техника». Сельскохозяйственная продукция должна быть упакована в ящики, корзины, мешки, а мед — в металлические фляги или деревянные бочонки. Упаковка должна гарантировать сохранность перевозимой продукции. Баки мотовелосипедов, мотоциклов, мотороллеров, мопедов и мотоколясок должны быть очищены от горючего и масел. Мотоциклы (весом 165 кг), мотороллеры и мопеды принимают к перевозке в заводской или другой твердой упаковке (обрешетке). 111. Грузобагаж от физических и юридических лиц принимается к перевозке весом отдельных багажных мест не свыше 80 кг на одно багажное место между железнодорожными станциями, открытыми для багажных операций. Прием от физических и юридических лиц к перевозке грузобагажом неделимых мест (газовые плиты, холодильники и т.п.) весом до 165 кг производится от и до станций, открытых для грузобагажных операций с перегрузкой в пути следования. 112. Скоропортящиеся грузы перевозят в багажных вагонах пассажирских поездов без поддержания температурного режима в пути следования (под ответственность грузоотправителя). 113. Скоропортящиеся грузы принимаются станциями отправителя после того, как начальник станции установит, с каким именно пассажирским поездом они могут быть отправлены. Уведомление получателя о времени его явки за скоропортящимся грузом лежит на обязанности отправителя. 114. Перевозчик не несет ответственности за порчу скоропортящегося груза, наступившую в силу естественных его свойств или климатических условий, если груз доставлен и мог быть выдан получателю в течение срока выдачи и если не имело место по вине перевозчика повреждение упаковки, вызвавшее порчу груза. § 2. Оформление приема грузобагажа к перевозке 115. Об отправлении грузобагажа отправитель подает начальнику багажного отдела заявление, в котором указывает следующие данные: а) количество мест, вес и род упаковки; б) наименование грузобагажа; в) станция назначения; г) наименование (фамилия, имя, отчество) получателя и его адрес с указанием почтового индекса; д) наименование (фамилия, имя, отчество) отправителя и его адрес с указанием почтового индекса. Перевозчик может снабжать отправителя бланками этих заявлений и оказывать дополнительные услуги по их оформлению согласно установленного тарифа. При приеме к перевозке грузобагажа начальник багажного отделения назначает время приема грузобагажа (число, месяц, часы), о чем делается отметка на заявлении. 116. Прием грузобагажа к отправлению оформляется перевозочными документами установленной формы согласно данным, указанным в заявлении. Отправителю выдается квитанция с указанием наименования отправителя и получателя и их адресов. При приеме грузобагажа от физических лиц в багажной квитанции взамен номеров билетов указывают: «По заявлению». В случае сомнения в правильности наименования грузобагажа перевозчик может потребовать вскрытия упаковки для осмотра грузобагажа. Если отправитель не согласен на вскрытие упаковки, то грузобагаж к перевозке не принимается. 117. Все места грузобагажа отправитель обязан предъявить с требуемыми маркировочными надписями. В случаях оформления перевозчиком маркировки сдаваемого к перевозке грузобагажа, с отправителя взимается сбор по установленному тарифу. 118. Отправителю предоставляется право объявить ценность перевозимого грузобагажа порядком и на условиях, установленных для багажа. Сбор за объявленную ценность и перевозка оплачиваются при отправлении по установленному тарифу. В случае отказа отправителя объявлять ценность грузобагажа в грузобагажной квитанции делается отметка «От объявления ценности отказываюсь», которую подписывает отправитель. § 3. Перевозка саженцев и растений 119. К перевозке от граждан принимаются растения, саженцы и другие посадочные материалы, если их упаковка гарантирует сохранность перевозки и они не загрязняют багаж других пассажиров. Каждое место отправки в этом случае не должно превышать по весу 25 кг и по высоте 2 м. Указанные отправки со станций, находящихся на территории районов, объявленных под карантином, принимают только по предъявлению владельцем карантинного документа на право перевозки согласно установленным правилам. § 4. Прибытие и выдача грузобагажа 120. Станция назначения обязана уведомить по телефону или заказным письмом либо иным способом получателя о прибытии грузобагажа. За уведомление взыскивается сбор, утвержденный перевозчиком. 121. Прибывший в адрес юридических лиц грузобагаж выдается по доверенности, оформленной в соответствии с законодательством, с предъявлением документа, удостоверяющего личность лица, уполномоченного на получение грузобагажа, и под его расписку на оборотной стороне дорожной грузобагажной ведомости. При получении грузобагажа предъявление грузобагажной квитанции необязательно. Лицо, уполномоченное на получение грузобагажа, имеет право снять копию с дорожной грузобагажной ведомости, которую багажная касса обязана заверить подписью или штемпелем станции. Прибывший в адрес отдельных лиц грузобагаж выдают получателю (или по его доверенности другому лицу) по предъявлению документа, удостоверяющего личность, под расписку на обороте дорожной ведомости с указанием данных документа, удостоверяющего личность. Получатель при получении грузобагажа имеет право проверить его вес. За проверку веса станция взыскивает сбор по установленному тарифу, если при перевеске не окажется недостачи веса. § 5. Хранение грузобагажа 122. Грузобагаж, прибывший на станцию назначения, хранится бесплатно в течение одних суток (не считая дня выгрузки грузобагажа). Дальнейшее хранение оплачивается по установленному тарифу. 123. Срок доставки грузобагажа определяется временем следования пассажирского поезда (почтово-багажного или пассажирского), которым он перевозится. Глава VI. Порядок хранения вещей в камере хранения § 1. Оформление и оплата хранения в камерах хранения 124. При приеме вещей на хранение кладовщик выдает пассажиру жетон и записывает его номер в специальную книгу в графе «Выдача». При получении пассажиром ручной клади номер этого жетона кладовщик записывает в графу «Получение». 125. Хранение вещей оплачивается согласно установленным тарифам. В камере хранения вещи выдают предъявителю жетона. При этом жетон возвращается. § 2. Утрата вещей или квитанции 126. При утрате вещей, сданных на хранение по жетонам, претензии, по предъявлении доказательств, рассматриваются в установленном порядке перевозчиком. В случае, если вещи будут найдены, они выдаются владельцу по правилам, установленным для выдачи утраченного багажа, при условии возвращения владельцем перевозчику полученного возмещения. 127. При утрате жетона принятые в камеру хранения вещи выдают владельцу по предъявлении доказательств о принадлежности ему этих вещей в порядке, установленном для багажа. Размер стоимости жетона, утраченного пассажиром, устанавливается перевозчиком. § 3. Невостребованные вещи 128. Вещи, сданные в камеру хранения, находятся там в течение 30 календарных суток. Если по окончании указанного срока владелец по каким-либо причинам не забрал своих вещей, принимаются меры в порядке, установленном перевозчиком. Глава VII. Контроль перевозок § 1. Общие условия 129. Контроль за осуществлением перевозок пассажиров, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом осуществляется в порядке, установленном законодательством. 130. При осуществлении контроля за перевозками пассажиров, багажа и грузобагажа железнодорожным транспортом проверяется: а) наличие у пассажиров билетов, дорожных багажных ведомостей; б) правильность гашения билетов проводниками вагонов; в) обеспечение со стороны поездной бригады надлежащего содержания вагонов и культурного обслуживания пассажиров; г) правильность выдачи и оформления перевозочных документов; д) организация продажи билетов; е) соблюдение пассажирами общественного порядка в пассажирских поездах, на вокзалах и выполнение ими, а также работниками железнодорожного транспорта настоящих Правил; ж) работа камер хранения ручной клади и багажных отделений; з) порядок учета свободных и освобождающихся мест в пассажирских поездах и передачи сведений о местах; и) правильность пользования вагонами (служебными, арендованными, принадлежащими другим ведомствам и др.). 131. Контролирующие лица, производящие проверку, выявившие недостатки в организации продажи билетов и обслуживании пассажиров на станциях и пассажирских поездах, принимают меры к их устранению. 132. При возникновении сомнений относительно возраста детей, провозимых бесплатно или по детским билетам, контролирующее лицо может потребовать от пассажира предъявления соответствующих документов, подтверждающих возраст ребенка (свидетельство о рождении, запись в паспорте родителей и т. д.). Если во время первой проверки билетов у контролирующего лица не возникло такого сомнения, то при последующих проверках спор между контролирующими лицами и пассажирами по поводу возраста детей не допускается. При проверке пригородных льготных абонементных билетов контролирующее лицо имеет право потребовать от пассажира предъявления документа, удостоверяющего его личность. § 2. Контроль билетов 133. Пассажир, обнаруженный при контроле пассажирского поезда без билета или с билетом, в котором фамилия не соответствует документу, удостоверяющему его личность, или изменена (исправлена), а также с льготным билетом без соответствующих документов, подтверждающих право на пользование им, должен уплатить штраф в установленном порядке. Одновременно с уплатой штрафа с безбилетного пассажира, проезжающего в пассажирских поездах, по квитанции установленной формы, взимается полная стоимость билета от места посадки пассажира до пункта назначения или пересадки. В случае заявления безбилетного пассажира об оставлении пассажирского поезда он обязан, кроме штрафа, оплатить полную стоимость билета от места посадки до ближайшей станции. С пассажира, проезжающего в пригородных поездах без билета, одновременно с уплатой штрафа взимается полная стоимость билета с выдачей квитанции установленной формы. При нарушении технологии оформления билетов билет изымается у пассажира и вместе с актом, составленным бригадиром пассажирского поезда, направляется перевозчику для проведения служебного расследования, а пассажир следует до станции назначения. Удаление пассажиров из пассажирского поезда не допускается на станциях, находящихся вдали от населенных мест. § 3. Неправильное пользование железнодорожными билетами 134. Пассажир, обнаруженный в пассажирском поезде с билетом на пригородный поезд, считается безбилетным. 135. Пассажир, севший ошибочно в пассажирский поезд не того направления, которое указано в имеющемся у него билете, должен оставить поезд на ближайшей станции. В этом случае бригадир пассажирского поезда составляет акт, который дает пассажиру право бесплатно возвратиться до основной станции посадки. Штраф с пассажира, ошибочно оказавшегося в пассажирском поезде не того направления, не взыскивается. 136. Пассажир, севший в пассажирский поезд ранее срока, указанного в билете, из поезда не удаляется. На первой попутной станции, где пассажирский поезд имеет достаточную стоянку, пассажир должен сдать к возврату свои билеты и оформить билеты в данный поезд. Возврат неиспользованного билета производится на общем основании. 137. С пассажира, оказавшегося в вагоне вышеоплачиваемой категории с билетами, не дающими права на проезд в нем, штраф не взыскивается. Пассажир при этом обязан перейти в вагон, соответствующий его билету, или может при наличии свободных мест остаться в этом вагоне с внесением соответствующей доплаты в установленном порядке. 138. Пассажир, обнаруженный в пассажирском поезде с поддельным или ему не принадлежащим билетом, независимо от взысканного штрафа, передается на ближайшей по ходу поезда станции органам внутренних дел на транспорте, о чем бригадиром поезда составляется акт. § 4. Дефекты при оформлении билетов 139. Билет, выданный автоматизированной системой продажи билетов, с информацией, нанесенной вручную, считается недействительным. Билеты оформленные ручным способом без компостера, без указания станции назначения, с неверными названиями станций и другими неточностями, допущенными по вине работников перевозчика, признаются дефектными и отбираются. Об этом составляется акт, а пассажиру выдается новый билет. Такие билеты обменивают в порядке, установленном перевозчиком. 140. В случаях обнаружения дефектного билета на вокзале до начала поездки или при обнаружении пассажира с дефектным билетом в билетной кассе должен быть оформлен акт в 3-х экземплярах. Акт должен быть подписан начальником вокзала, заведующим билетными кассами, билетным кассиром, первый экземпляр акта вместе с билетами передается в билетную кассу для замены дефектного билета, второй передается начальнику станции для принятия мер, третий экземпляр хранится у заведующего билетными кассами. § 5. Неправильный проезд детей 141. При проезде без детских билетов детей в возрасте от 5 до 10 лет или двух и более детей в возрасте до 5 лет при одном взрослом пассажире с последнего взыскивают штраф в установленном для этих случаев размере, при этом на дальнейший путь пассажир обязан приобрести детские билеты согласно пункту 31 настоящих Правил. 142. При проезде по детскому билету детей в возрасте старше 10 лет на сопровождающих детей пассажиров налагается штраф в установленном размере. Кроме того, они обязаны уплатить разницу между стоимостью полного и детского билета от станции первоначального отправления до станции назначения. В этом случае разница взимается билетной кассой или контролирующим лицом и оформляется выдачей квитанции установленной формы. 143. Дети, следующие без сопровождения и оказавшиеся без билетов, должны быть переданы на ближайшей крупной станции дежурному сотруднику органов внутренних дел на транспорте. § 6. Неправильный провоз ручной клади 144. Лица, контролирующие пассажирские поезда, при обнаружении провоза пассажиром ручной клади сверх установленной нормы, должны предложить ему уплатить штраф и полную стоимость билета за весь путь следования (от начальной станции) по тарифу багажа. § 7. Возврат использованных билетов 145. После отправления пассажирского поезда проводник обязан изъять у пассажиров билеты и погасить их. Исключение составляют билеты пассажиров, желающих сделать остановку в пути следования. Такие билеты гасятся непосредственно перед прибытием пассажиров на станцию назначения. Гашение бланковых билетов производится в порядке, установленном перевозчиком. Глава VIII. Тарифы и сборы § 1. Пассажирские тарифы и сборы, виды тарифов 146. Перевозчиком применяются следующие виды пассажирских тарифов: общий пассажирский — при проезде в пассажирских поездах; пригородные — при проезде в поездах пригородного сообщения (в пределах пригородной зоны на расстояние до 150 км включительно). Пригородные тарифы подразделяются на зонный и абонементный. 147. Полная стоимость билета в пассажирских поездах пригородного сообщения устанавливается исходя из фактических затрат, связанных с организацией и обслуживанием пригородных поездов, рассматривается и утверждается финансовыми управлениями областей Республики Узбекистан и города Ташкента. 148. Дополнительные сборы, связанные с перевозкой пассажиров, багажа и грузобагажа, оплачиваются на договорной основе. 149. В случае временного (по техническим причинам не более 15 дней) отклонения пассажирских поездов от установленного действующим расписанием пути следования дополнительно проследованное расстояние пассажир не оплачивает. § 2. Схема построения общего тарифа 150. При применении тарифных ставок для определения полной стоимости билета действительное тарифное расстояние берется с округлением по тарифным поясам, предусмотренным в таблицах стоимости проезда. 151. Стоимость проезда пассажиров в пассажирских поездах устанавливается в зависимости от рода вагона, определяемого создаваемыми условиями комфортности проезда, а также от категории поезда: высокоскоростной повышенной комфортности, скорый, пассажирский, фирменный, а также от расстояния поездки. § 3. Скидки на проезд 152. Билеты на железнодорожном транспорте продаются пассажирам за полную стоимость, за исключением граждан, для которых законодательством установлен льготный проезд. Родителям военнослужащего (сотрудника), погибшего при защите Родины и обеспечении мира и спокойствия страны, предоставлено право бесплатного пользования железнодорожным транспортом по территории Республики Узбекистан два раза в год. Право на бесплатный проезд по железным дорогам один раз в год (туда и обратно) предоставлено: Героям Советского Союза и лицам, награжденным орденом Славы трех степеней; лицам с инвалидностью I или II группы вследствие войны 1941 — 1945 годов и приравненным к ним лицам; лицам, заболевшим и перенесшим лучевую болезнь вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС, а также лицам с инвалидностью вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС; пожилым людям и лицам с инвалидностью, нуждающимся в постороннем уходе, а также сопровождающему их лицу; лицам с инвалидностью III группы вследствие войны 1941 — 1945 годов и приравненным к ним лицам; участникам войны 1941 — 1945 годов. Право на проезд по железным дорогам один раз в год (туда и обратно) с пятидесятипроцентной скидкой от полной стоимости билета предоставлено: лицам, приравненным к участникам войны 1941 — 1945 годов; лицам, сопровождающим лиц с инвалидностью I группы вследствие войны 1941 — 1945 годов или приравненных к ним лиц; родителям и супругам военнослужащих, погибших вследствие ранения, контузии или увечья, полученных при защите бывшего СССР либо при исполнении иных обязанностей военной службы, либо вследствие заболевания, связанного с пребыванием на фронте. Лицам, имеющим право на проезд по железным дорогам один раз в год (туда и обратно) с пятидесятипроцентной скидкой от полной стоимости билета, по их желанию один раз в два года вместо неиспользованных скидок за два года (предыдущий и текущий годы) предоставляется право на бесплатный проезд один раз в год (туда и обратно). При этом в прямом направлении такая поездка «туда» оформляется вместо двухлетней скидки, а в обратном — «обратно» вместо двухлетней скидки. Этот порядок распространяется также на лиц, приравненных к лицам с инвалидностью III группы вследствие войны 1941 — 1945 годов и участникам войны, а также на лицо, сопровождающее лиц с инвалидностью I группы вследствие войны 1941 — 1945 годов или приравненных к ним лиц. При этом сведения о лицах, имеющих право на получение бесплатного или льготного билета, получаются уполномоченными подразделениями АО «Узбекистон темир йуллари» с использованием межведомственного электронного взаимодействия через межведомственную интеграционную платформу системы «Электронное правительство» из Информационной системы. Лицам, сопровождающим лиц с инвалидностью I группы вследствие войны 1941 — 1945 годов (не более чем одному сопровождающему), предоставляется пятидесятипроцентная скидка от полной стоимости билета один раз в год (туда и обратно). При оформлении билета сопровождающему лицу принимается скидка, установленная только на текущий год. Скидка за прошлый и последующий годы к учету не принимается. В случаях отсутствия в Информационной системе сведений о лицах, имеющих право на получение бесплатного или льготного проезда, для получения бесплатного или льготного билета в билетную кассу необходимо представить документ, подтверждающий право на получение бесплатного или льготного билета: «удостоверение лица с инвалидностью вследствие войны», «удостоверение участника войны» либо «удостоверение о праве на льготы». Работники железнодорожного транспорта, награжденные знаком «Почетный железнодорожник», имеют право на бесплатный проезд в течение года (туда и обратно) по странам СНГ, для чего необходимо предъявить служебное удостоверение и выписанный железнодорожный билет. Организованным группам численностью 10 и более человек предоставляются скидки по групповому билету от общей стоимости билетов в следующих размерах: а) при общем расстоянии следования до 2000 км (с учетом пересадки на другой поезд): 10 процентов от общей полной стоимости билетов при численности группы от 10 до 24 человек; 15 процентов от общей полной стоимости билетов при численности группы 25 человек и более; б) при общем расстоянии следования более 2000 км (с учетом пересадки на другой поезд): 20 процентов от общей полной стоимости билетов при численности группы от 10 до 24 человек; 30 процентов от общей полной стоимости билетов при численности группы 25 человек и более. Оплата стоимости поездки организованной группой на экскурсию допускается наличными и по платежным поручениям. При одиночных поездках учащихся в пригородных пассажирских поездах и пассажирских поездах внутреннего сообщения билетные кассы выдают льготные билеты установленного порядка с указанием в них номера представленного документа, а в необходимых случаях — квитанции доплат установленной формы. Лица, совершающие поездку по льготным билетам, при посадке в вагон и во время поездки по требованию проводников и контролирующих лиц обязаны предъявить документ, на основании которого был приобретен билет. Пассажиры, не предъявившие соответствующие документы при проверке льготных билетов, считаются безбилетными и подвергаются штрафу в установленном размере. Кроме того, с них взыскивается разница стоимости билета (между льготным и полным тарифом) от станции выдачи билетов до станции назначения. О каждом случае неправильной выдачи билетов по льготному тарифу контролирующие лица обязаны составить акт и направить его руководству перевозчика для принятия мер. § 4. Страховой тариф 153. Пассажиры железнодорожного транспорта подлежат обязательному личному страхованию от несчастных случаев на время поездки или пребывания на станции (вокзале) в порядке, установленном законодательством. При возврате денег по неиспользованным билетам страховой тариф выплачивается полностью, а по частично использованным — страховой тариф не выплачивается. В зависимости от места наступления страхового случая, начальник станции (вокзала) или бригадир пассажирского поезда обязан составить акт и вручить его пассажиру или его родственникам. § 5. Абонементные билеты 154. В пригородных билетных кассах, кроме разовых билетов, производится продажа различного вида абонементных билетов, включая льготные абонементные. Стоимость всех видов абонементных билетов и порядок их продажи устанавливает перевозчик. Абонементные билеты дают право проезда во всех пригородных пассажирских поездах по указанному в них направлению. В пассажирских поездах проезд по пригородным билетам разрешается на расстояние до 150 км по указанию перевозчика в случае отсутствия на участке дороги пригородного движения. Продажа абонементных билетов может производиться заблаговременно, но не более чем за 30 суток до начала срока их действия. На билетах в этих случаях налагается компостер, датированный числом, с которого начинается действие билета. Разрешается продажа одного абонементного (льготно-абонементного) билета для проезда через узловые пункты от остановочного пункта пригородной зоны одного направления до остановочного пункта пригородной зоны другого направления (в том числе с прибытием на один вокзал и отправлением с другого). При этом общее расстояние поездки не должно превышать 150 км. Цена такого билета определяется по сумме тарифов до узлового пункта и от него. На льготных абонементных билетах указываются: фамилия пассажира, наименования остановочных пунктов отправления, назначения и узлового пункта, если таковой имеется, а также стоимость билета. 155. Абонементные именные билеты (не льготные) продаются юридическим лицам с указанием фамилии, имени и отчества лица, для которого приобретается билет. Абонементный билет оплачивается из расчета: за месячный билет — стоимость 50 поездок, сезонный — соответственно 200 поездок, полугодовой — 300 поездок и за годовой — 600 поездок по тарифу, применяемому на этом участке для пригородного сообщения (покилометровый, общий). На участках применения зонного тарифа исчисление стоимости абонементных билетов производится по ставкам покилометрового тарифа. Глава IX. Багажные и грузобагажные тарифы § 1. Условия применения 156. Общие багажные и грузобагажные тарифы применяются на всех открытых для общего пользования железнодорожных линиях, включенных в постоянную эксплуатацию. § 2. Общий порядок оплаты перевозки 157. Минимальный расчетный вес отправки багажа и грузобагажа — 10 кг. При исчислении стоимости провоза багажа и грузобагажа масса грузобагажа до 10 кг округляется до полных 10 кг. Масса багажа во всех случаях округляется до полных 10 кг. Минимальный вес отправки багажа и грузобагажа 5 кг с оплатой как за 10 кг. 158. Перевозимые в багажном вагоне поштучные предметы (велосипеды без мотора и с мотором, коляски-протезы, детские коляски и детские автомобили) оплачиваются как за 20 кг багажа или грузобагажа. В случае, когда вместе с велосипедом, детской коляской и др. предъявляются другие вещи, то все они должны быть взвешены вместе и оплата должна взиматься по одной квитанции за общий вес. Мотоциклы, мотороллеры, мопеды принимаются к перевозке по фактическому весу. 159. Провоз лицами с инвалидностью моторных трех, четырехколесных колясок не более одной на пассажирский поезд допускается, как исключение, только от и до станции формирования и оборота состава поезда, в котором едет пассажир. Весь фактический вес коляски оплачивается по багажному тарифу. От юридических лиц прием к перевозке колясок в багажном вагоне пассажирских поездов не допускается. § 3. Фиксированные ставки 160. Перевозка собак, мелких животных и птиц при пассажире в пассажирских вагонах, а также в багажных вагонах пассажирских поездов оплачивается со штуки или места как за 20 кг багажа. Собаки и другие мелкие животные при пассажире в пригородных пассажирских поездах перевозятся по билетам, продаваемым в пригородных билетных кассах. Размеры тарифных ставок за провоз в пригородных пассажирских поездах домашних животных, птиц, велосипедов и дополнительного веса ручной клади устанавливаются перевозчиком в соответствии с Перечнем дополнительных работ и услуг. § 4. Сбор за объявленную ценность 161. За объявление ценности грузобагажа взимается дополнительный сбор с отправителя грузобагажа в порядке, установленном перевозчиком. § 5. Сбор за хранение и проверку веса 162. Сборы за хранение прибывшего багажа и грузобагажа с каждого места в сутки, не считая времени бесплатного хранения и предварительные приемы, взимаются в порядке, установленном перевозчиком: а) за хранение прибывшего багажа; б) за хранение прибывшего грузобагажа; в) за предварительный прием багажа за 2 суток до отправления пассажирского поезда, с которым будет отправлен багаж; г) за предварительный прием грузобагажа как от физических, так и от юридических лиц за первые календарные и за каждые последующие сутки. 163. Проверка веса багажа дополнительно не оплачивается. За проверку веса грузобагажа взимается сбор в размере, устанавливаемом перевозчиком. В квитанции об оплате этой операции указывается вес перевешиваемого грузобагажа. При недостаче багажа и составлении коммерческого акта деньги за взвешивание не взимаются. § 6. Стоимость услуг за хранение ручной клади, крупногабаритных вещей и предметов 164. Услуга по предоставлению пассажиру места в камере хранения сроком на одни календарные сутки оказывается кладовщиками или дежурными помощниками начальника вокзала и оплачивается пассажиром по установленным тарифам за хранение с каждого места, с выдачей ему квитанций установленного образца. Хранение вещей по истечении календарных суток за каждые последующие сутки оплачивается пассажирами по тарифам, установленным перевозчиком. § 7. Комиссионные сборы за продажу билетов 165. Комиссионные сборы за услуги, оказываемые населению при продаже билетов и резервировании места, взимаются за каждое оформленное место в размерах, установленных перевозчиком по договорным ценам. Комиссионные сборы не взимаются при оформлении билетов сенаторам и депутатам Олий Мажлиса Республики Узбекистан, лицам, следующим в специальных арендованных вагонах и пассажирских поездах, железнодорожникам по бесплатным служебным и разовым билетам, лицам, ставшим инвалидами в результате войны, участникам войны, а также лицам, приравненным к ним. Остальные услуги, оказываемые при предварительной продаже (доставка билета на дом, по месту работы или отдыха, оформление билета разъездным кассиром непосредственно в пассажирском поезде и т. д.) оплачиваются по ставкам, утвержденным перевозчиком по договорным ценам в соответствии с Перечнем дополнительных работ и услуг. § 8. Сбор при возврате платежей 166. За операцию по оформлению возврата платежей за неиспользованный билет взимается комиссионный сбор в размере, установленном перевозчиком, согласно утвержденной калькуляции за каждый билет. При возврате группового билета комиссионный сбор взимается в соответствии с количеством пассажиров. 167. Комиссионный сбор, уплаченный в билетной кассе предварительной и суточной продажи билетов, при возврате не возвращается. 168. Комиссионный сбор не взимается за операцию по оформлению возврата платежей за неиспользованные билеты, оформленные: а) в отношении лиц, предусмотренных в пункте 152 настоящих Правил; б) по бесплатным железнодорожным билетам, выдаваемым по служебным, бытовым и личным надобностям. § 9. Оплата услуг за оформление багажа и грузобагажа 169. Перевозчик обязан по требованию отправителя багажа или грузобагажа предоставить ему бланк-заявку и бирку. Предоставление бирки, бланка-заявки, заполнение бирки (по просьбе отправителя) или нанесение отправительской маркировки оплачивается отправителем в размере, установленном перевозчиком. 170. Уведомление получателя о прибытии в его адрес багажа или грузобагажа оплачивается по тарифам, устанавливаемым перевозчиком. § 10. Организация справочно-информационной работы 171. На станциях и вокзалах в обязательном порядке организуется широкая информационная работа, в том числе по процедуре прохождения досмотра для пассажиров при помощи автоматических справочных установок, различного рода указателей и табло, по радио и телефону, а также через справочное бюро. 172. Справочное бюро выдает справки устно. 173. Письменные справки выдаются только об опоздании пассажирских и пригородных пассажирских поездов. 174. Выдача дополнительных письменных справок по просьбе пассажиров и юридических лиц оплачивается по тарифу, установленному перевозчиком. § 11. Оплата прочих необязательных услуг, оказываемых пассажирам на вокзалах 175. Пользование комнатами отдыха и комнатами матери и ребенка, «VIP-залом», «Бизнес-залом», а также прочие необязательные операции и услуги, оказываемые пассажирам (доставка билетов и багажа, посылка уведомлений, пользование багажными тележками вне территории вокзала, упаковка, объявления по станционному радио, хранение мотоциклов, мопедов, велосипедов в багажных кладовых и т. д.), оплачиваются по ставкам, устанавливаемым перевозчиком по обслуживанию пассажиров. 176. Проживание в комнатах матери и ребенка детей в возрасте до 10 лет оплачивается в размере 50 процентов от установленного тарифа для взрослого пассажира. 177. Лицам, ставшим инвалидами в результате войны, и участникам войны, а также лицам, награжденным знаком «Почетный железнодорожник», места в комнатах отдыха предоставляются в первоочередном порядке. Глава X. Особые условия пассажирских перевозок § 1. Проезд в вагонах, находящихся в ведении других министерств и ведомств 178. Следование вагонов (кроме багажных), находящихся в ведении других министерств и ведомств, в составе пассажирского поезда оформляется станцией отправления дорожной ведомостью, а багажных вагонов — дорожной грузобагажной ведомостью согласно данным, указанным в заявке отправителя, при наличии разрешения перевозчика на прицепку, документов об оплате за перевозку. 179. При составлении перевозочных документов взимается тариф за пробег вагона и стоимость билетов в зависимости от типа вагона пассажирского поезда (независимо от категории поезда) по числу фактически едущих лиц. Перевозка ручной клади осуществляется согласно общеустановленным нормам и правилам перевозок. 180. Если в пути следования или при отправлении возникнет необходимость проезда пассажиров в большем количестве, чем указано в перевозочном документе, должно быть дополнительно приобретено соответствующее число билетов по тарифу общего вагона пассажирского поезда. 181. Пробег вагонов пассажирского парка, находящихся в ведении других министерств и ведомств, оплачивается в порядке, установленном перевозчиком. § 2. Проезд в арендованных вагонах 182. Вагоны пассажирского парка могут передаваться во временное пользование на условиях аренды. О передаче в аренду вагонов пассажирского парка в каждом случае заключается договор. После заключения договора и внесения причитающихся платежей арендатору выдается удостоверение на право пользования вагонами в пределах срока аренды. 183. При составлении перевозочных документов взыскиваются: а) стоимость пассажирских билетов по количеству мест в вагоне по тарифу, соответствующему роду вагона пассажирского поезда (независимо от категории поезда, к которому производится прицепка), определяемая по базовым таблицам стоимости проезда пассажиров перевозки багажа и грузобагажа; б) стоимость перевозки грузобагажа согласно общеустановленным нормам, тарифам и правилам перевозок. 184. Полная стоимость билета пассажиров определяется по каждому участку безостановочного следования вагона отдельно, как за самостоятельную поездку. Пунктом остановки считается станция, где по требованию арендатора производится отцепка вагона, а также пункт перелома маршрута, где начинается обратное (повторное) следование вагона по тем же участкам. 185. При предоставлении юридическим лицам отдельных пассажирских поездов или вагонов для перевозки детей взыскивается (в соответствии с родом вагона и категорией поезда) стоимость: а) детских билетов по количеству фактически едущих детей в возрасте до 10 лет; б) полных билетов по количеству сопровождающих и едущих детей в возрасте 10 лет и старше, а также за все остальные, не занятые в пассажирском поезде или вагоне, места; в) стоимость пассажирского вагона, предоставленного во временное пользование предприятиям под жилье, определяется из фактических затрат, связанных с содержанием конкретного вагона. 186. Число мест в пассажирском вагоне, подлежащих оплате, определяется по числу спальных мест. За проезд в арендованном служебном вагоне (вагоне-салоне) кроме стоимости аренды подлежат оплате 11 спальных мест (расчетное количество) по тарифу вагона с двухместными купе скорого пассажирского поезда. Пересылка служебного вагона (вагона-салона) в порожнем состоянии оплачивается по установленным тарифам. Выдача удостоверения арендодателем на право пользования служебным вагоном (вагоном-салоном) производится после оплаты полагающихся платежей. 187. Взыскание арендной платы и провозных платежей за весь путь следования (туда и обратно) производится арендодателем до начала поездки по утвержденным маршрутам, с оформлением получения провозных платежей и выдачей арендатору квитанции установленной формы на каждый оплаченный участок маршрута. В квитанции указывается количество фактически едущих в вагоне пассажиров. На оборотной стороне удостоверения на право пользования вагоном, выдаваемого арендатору, должны быть перечислены все участки маршрута с указанием номеров соответствующих квитанций установленной формы. В дорожной ведомости в графе «Взыскано при отправлении» указывается «Тариф за перевозку в сумме… взыскан по квитанции установленной формы №… на станции… железной дороги». Квитанцию установленной формы прикладывают к корешку дорожной ведомости, арендатору взамен ее выдают квитанцию от дорожной ведомости. Если прицепка вагона к пассажирскому поезду разрешена с отклонением от маршрута, установленные платежи взимаются полностью на станции прицепки при составлении перевозочного документа как за новую поездку. Дорожная ведомость на перевозку арендованного вагона с пассажирским поездом вручается станцией бригадиру поезда, с которым будет следовать этот вагон. § 3. Перевозка больных 188. Перевозка больных, требующих изоляции, производится при наличии сопровождающих, в изолированных купе с оплатой полной стоимости всех мест в занимаемом купе, независимо от числа едущих. Физические и юридические лица, отправляющие указанных больных, обязаны заблаговременно не позднее, чем за 5 дней подать заявку для подготовки отдельного купе. Перевозка данной категории пассажиров должна осуществляться строго с ведома санитарно-эпидемиологических служб на местах в соответствии с требованиями санитарно-эпидемиологических норм. Выделяемое для больного купе должно быть крайним со стороны нерабочего тамбура вагона, с закреплением для больного и сопровождающего санитарного узла с той же стороны вагона. В пути следования больному запрещается выход из купе, а сопровождающему его лицу — выход за пределы вагона (посещение вагона-ресторана, купе-буфета и пр.). § 4. Перевозка почты 189. Перевозка почты по железным дорогам осуществляется в соответствии с законодательством. 190. Оплата предприятиями связи стоимости перевозки грузобагажа или других не почтовых отправлений, обнаруженных при контроле в почтовых вагонах, без надлежащего оформления железнодорожными перевозочными документами, производится по тарифу грузобагажа за его действительный вес и за все расстояние перевозки вагона. § 5. Следование вагонов-ресторанов и купе-буфетов 191. Условия следования вагонов-ресторанов и купе-буфетов, курсирующих в составах обслуживаемых ими пассажирских поездов, а также меры имущественной ответственности за ненадлежащее исполнение обязательств устанавливаются договором аренды, заключенным с перевозчиком. Обслуживание в вагонах-ресторанах и купе-буфетах пассажирских поездов осуществляется исключительно по желанию пассажира. § 6. Перевозка грузобагажа Центрального банка и Министерства финансов Республики Узбекистан 192. Для перевозки грузобагажа Центрального банка или Министерства финансов Республики Узбекистан перевозчиком могут быть предоставлены пассажирские, багажные или специальные вагоны по тарифам, установленным договором перевозки. 193. Перевозка грузобагажа Центрального банка и Министерства финансов Республики Узбекистан в вагонах, находящихся в их ведении или в арендованных вагонах, оплачивается за 1 вагоно-км, независимо от загрузки (в том числе и в порожнем состоянии) грузобагажа и числа сопровождающих, с учетом объявленных коэффициентов индексации, в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан. 194. Прицепка к пассажирским поездам вагонов Центрального банка и Министерства финансов Республики Узбекистан (как собственных, так и арендованных) производится в порядке, установленном перевозчиком. 195. Одновременно с перевозкой грузобагажа разрешается бесплатный проезд сопровождающих. Ручная кладь лиц, сопровождающих вагон, допускается в пределах установленной нормы – 36 кг на одно лицо. Перевозка ручной клади сверх этого количества должна быть оплачена по багажному тарифу. 196. Каждое место перевозимого грузобагажа должно быть за пломбами Центрального банка или Министерства финансов Республики Узбекистан. Грузобагаж сдают по сопроводительной записке, в которой должно быть указано число мест и вес каждого места. Проверка числа мест и их веса работниками перевозчика не производится. По сопроводительной записке составляется накладная за подписью старшего лица, сопровождающего вагон. В графе накладной «Наименование грузобагажа» должно быть указано «Грузобагаж Центрального банка Республики Узбекистан» или «Грузобагаж Министерства финансов Республики Узбекистан» без указания числа мест, веса грузобагажа и количества сопровождающих. На основании заполненной таким образом накладной составляется дорожная ведомость, а старшему сопровождающему вагона выдают квитанцию, которая служит билетом. Провоз инкассатором Центрального банка Республики Узбекистан в отдельном купе грузобагажа оплачивается по багажному тарифу как за 300 кг, независимо от фактического количества мест и веса. При отправлении грузобагажа с промежуточной станции по заявке Центрального банка Республики Узбекистан перевозчик производит бронирование отдельного купе с пункта первоначального отправления. Предоставление отдельного купе при подаче заявки оплачивается так же, как стоимость билетов соответствующих категорий вагона и пассажирского поезда, по числу мест в купе за все расстояние следования забронированного купе. В подтверждение предоставления отдельного купе станцией выдается квитанция установленной формы. Перевозочные документы на провоз ценностей и билеты на проезд сопровождающих по числу мест в купе выдается до той станции, куда следует грузобагаж. § 7. Перевозка произведений печати 197. Перевозка произведений печати в пассажирских поездах производится в порядке, установленном для грузобагажа. 198. Произведения печати принимаются к перевозке пассажирским поездом преимущественно перед другими отправками грузобагажа. § 8. Перевозка биопрепаратов 199. Прием к перевозке в пассажирских поездах биопрепаратов производится в порядке, установленном перевозчиком, с оплатой перевозки по тарифу грузобагажа. Для предоставления отдельного купе должна быть подана письменная заявка не позднее, чем за 5 дней до отправления пассажирского поезда. Билеты в это купе другим пассажирам не продают. Проезд сопровождающего оформляется выдачей билетов в общем порядке. Оставшиеся не занятыми места в купе оплачиваются по полной тарифной стоимости и оформляются выдачей квитанции установленной формы, в которой указываются количество и номера оплачиваемых мест с отметкой «биопрепараты». Биопрепараты, предъявляемые к перевозке в пассажирских вагонах, должны иметь упаковку, обеспечивающую их сохранность, а также не допускающую порчи или загрязнения вагона, и габариты тары, позволяющие осуществить процедуру досмотра и беспрепятственную и быструю погрузку и размещение в вагоне. Биопрепараты должны загружаться перед посадкой пассажиров. Для обеспечения отправки биопрепаратов с промежуточной станции при отсутствии свободных мест в купе в транзитных пассажирских поездах допускается бронирование их на условиях, предусмотренных настоящими Правилами. § 9. Проезд работников фельдъегерской службы 200. Проезд работников фельдъегерской службы производится по билетам с правом бесплатной перевозки при себе ручной клади в количестве 150 кг. Работники фельдъегерской службы имеют право производить посадку в пассажирский поезд до общей посадки пассажиров. § 10. Перевозка покойников 201. Перевозка по железным дорогам гробов с покойниками совершается в багажных и почтово-багажных вагонах или в их отсеках без перегрузки в пути следования по предъявлении на станции отправления лицом, сдающим гроб, разрешения на перевозку от соответствующих уполномоченных органов. Перевозка тела умершего должна производиться в тщательно запаянном металлическом гробу, помещаемом в деревянный ящик, свободное пространство которого должно быть засыпано опилками или углем, торфом, известью и т.д. 202. Гробы с покойниками перевозятся только при сопровождающих. Если сопровождающий в пути по какой-либо причине отстанет от пассажирского поезда, в котором следует гроб с покойником, то доставка гроба по назначению не задерживается. Сопровождающий следует в пассажирском поезде и должен иметь билет. 203. Перевозка гроба с покойником в багажных и почтово-багажных вагонах или в их специально оборудованных отсеках оплачивается как за перевозку 300 кг багажа. Перевозка урн с пеплом в багажных вагонах оплачивается как за перевозку 100 кг багажа. § 11. Служебные перевозки 204. Служебные перевозки для нужд организаций железнодорожного транспорта в пассажирских поездах осуществляются на общих основаниях в соответствии с настоящими Правилами. 205. Оплата и оформление перевозок в служебных и специальных вагонах, принадлежащих организациям железнодорожного транспорта, производится в порядке, предусмотренном настоящими Правилами. 206. Лица, находящиеся в служебных вагонах, следующих в составах пассажирских поездов, должны иметь надлежащим образом оформленные бесплатные или платные билеты установленного образца, а на багаж — соответствующие перевозочные документы. Глава XI. Возврат платежей 207. При непредставлении пассажиру места в пассажирском поезде (кроме пригородного) согласно приобретенному билету по требованию пассажира станцией отправления составляется акт, на основании которого ему немедленно возвращаются полностью деньги за билеты, а за несостоявшуюся перевозку багажа — под расписку на оборотной стороне акта. Когда пассажиру в том же пассажирском поезде предоставлено место в вагоне низшей категории, станция возвращает разницу между полученной суммой за проезд и действительной стоимостью в том вагоне, в котором предоставлено место. При возврате неиспользованных билетов в билетную кассу железнодорожной станции не позднее, чем за 24 часа до отправления пассажирского поезда — выплачивается полная стоимость, при возврате неиспользованных билетов менее чем за 24 часа, но не позднее, чем за 6 часов до отправления поезда — выплачивается стоимость билета и пятидесятипроцентная стоимость плацкарты, при возврате неиспользованных билетов менее, чем за 6 часов, но не более 3-х часов после отправления поезда — выплачивается стоимость билета, стоимость плацкарты не возвращается. При возврате билетов комиссионный сбор не возвращается. Возврат денег за неиспользованные билеты, оформленные вручную, производится под расписку по распоряжению начальника вокзала или дежурного администратора на основании устного заявления пассажира. При возврате пассажиром в специализированную билетную кассу возврата, оборудованную автоматизированной системой продажи билетов, неиспользованных билетов, оформленных через эту систему, отметка администратора не требуется. Кассир (после отметки администратора) имеет право вернуть пассажиру провозные платежи одновременно только за три билета. Сверх этого количества, но не более 9 билетов, возврат денег разрешается с ведома начальника станции (вокзала), его заместителей или дежурного помощника начальника вокзала после проверки ими билетов. Возврат денег по групповым билетам (10 человек и более) производится в претензионном порядке через администрацию перевозчика. Возврат денег за билеты, приобретенные по групповым билетам (10 человек и более) за наличный расчет, для проезда школьников производится по предъявлению заявления руководителя группы с указанием данных документа, удостоверяющего личность. 208. При оставлении пассажиром пассажирского поезда ввиду болезненного состояния станция, на которой пассажир прекратил поездку, обязана составить акт и по требованию пассажира на основании этого акта возвратить ему деньги за билеты, за вычетом стоимости плацкарты и стоимости проезда за проследованное пассажиром расстояние. 209. При перерыве движения пассажирских поездов, вызвавшем отказ пассажира от продолжения поездки, станция, на которой оказался пассажир в связи с перерывом движения пассажирских поездов, по заявлению пассажира возвращает деньги на все билеты за непроследованное расстояние. 210. При прекращении поездки в пути следования выплата обратно стоимости билетов (кроме стоимости плацкарты) за непроследованное расстояние, возврат стоимости проезда за непроследованное расстояние производится только по билетам, срок годности которых позволяет доехать до станции назначения. Время прекращения поездки должно быть удостоверено начальником станции (вокзала) наложением на билет отметки «Действие проездного документа прекращено», даты и штемпеля станции. Возврат денег при прекращении поездки производится распоряжением начальника станции (вокзала) по заявлению пассажира в порядке, предусмотренном настоящей главой. 211. Возврат по билетам, выданным через автоматизированную систему продажи билетов, производится на любой станции, независимо от того, на какой станции они оформлены. 212. Запрещается производить отметки о прекращении действия билетов на станциях, не являющихся попутными станциями отправления или обратного выезда по отношению к предъявленному билету. 213. При возврате юридическим лицам приобретенных ими по указанным в пункте 28 настоящих Правил заявкам билетов в билетную кассу железнодорожной станции менее чем за 7 суток, но не позднее, чем за 3 суток до отправления пассажирского поезда — удерживается 50 процентов стоимости плацкарты, а при возврате билетов (в том числе на обратный выезд) позднее, чем за 3 суток до отправления поезда — удерживается стоимость плацкарты. 214. Удержание сумм из полной стоимости билета независимо от сроков возврата билетов, представленных до отправления пассажирского поезда, не производится при отмене поезда, указанного в билете, или задержке его отправления из пункта следования пассажиров более чем на один час, при несостоявшейся отправке пассажиров из-за непредоставления им указанных в билете мест и несогласия воспользоваться другими местами, при болезни пассажира. При прекращении поездки в пути следования в связи с перерывом движения пассажирского поезда, не предусмотренным расписанием, возвращается стоимость проезда за непроследованное расстояние. 215. Возврат платежей по неиспользованным билетам, направленным почтой, производится в претензионном порядке. Срок подачи заявления в этом случае исчисляется от даты его первоначальной регистрации перевозчиком. 216. Возврат перевозчиком денег пассажирам за неиспользованные билеты производится перевозчиком при наличии на билетах отметок о времени их погашения станциями или вокзалами (число, часы) и сдачи неиспользованных мест. 217. Возврат платежей по билетам, оформленным по безналичному расчету через автоматизированную систему продажи билетов, производится перевозчиком в претензионном порядке при условии обязательного возврата мест в систему. По билетам, вызывающим сомнения в их действительности, вопрос о возврате платежей во всех случаях решается перевозчиком в претензионном порядке. 218. Возврат платежей по неиспользованным билетам, оформленным от другой станции, производится на условиях возврата платежей по билетам, оформленным на обратный выезд. 219. В случае опоздания согласованных пассажирских поездов выданный пассажиру билет, оформленный от другой станции, сохраняет свою действительность и подлежит перекомпостированию на ближайший поезд, следующий до станции назначения, указанной в билете. При отказе пассажира от поездки и возврата ему билетов ввиду опоздания пассажирских поездов по вине перевозчика провозные платежи и комиссионные сборы возвращаются полностью. Комиссионный сбор за операцию по возврату при этом не взимается. Допускается замена выданного через автоматизированную систему продажи билетов бесплатного билета. Для оформления новой поездки владелец бесплатного билета должен возвратить ранее приобретенный билет в билетную кассу возврата до отправления пассажирского поезда. После операции возврата через автоматизированную систему продажи билетов кассир возвращает владельцу бесплатный билет с отметкой «компостер снят, дата, часы» и специальный бланк возврата, дающий право на оформление новой поездки. 220. Когда по групповому билету отправилось неполное количество участников группы, то ее руководитель обязан до отправления пассажирского поезда предъявить групповой билет начальнику станции (вокзала) отправления для отметки об этом. Неиспользованные места должны быть переданы в билетную кассу. В пути следования (на вокзалах и в пассажирских поездах) отметки в групповых билетах о проезде меньшего количества пассажиров, чем указано в них, не производятся и деньги за непроследованное расстояние не возвращаются. Возврат платежей за билеты, приобретенные по групповой заявке по безналичному расчету, производится в претензионном порядке только на расчетный счет юридического лица, приобретавшего билеты, и за наличный расчет (кроме групп школьников) — на почтовый адрес руководителя группы. При отказе от поездки в пункте пересадки группы полностью начальник станции (вокзала) имеет право не менее, чем за 5 часов до отправления согласованного пассажирского поезда прекратить действие группового билета. 221. Платежи за непроследованное расстояние возвращаются в претензионном порядке перевозчиком, при наличии отметки о прекращении действия билета. Возврат платежей за неиспользованные билеты производится в день (до 24-00 часов) их предъявления к оплате. 222. Возврат денег за неиспользованные пригородные билеты не производится, кроме случаев отмены курсирования пригородных пассажирских поездов. 223. Возврат платежей по неиспользованным билетам билетными кассами станции, вокзалов и остановочных пунктов производится в случаях, когда перерыв движения пассажирских поездов по вине перевозчика составляет 3 и более часов. 224. При возврате билетов (кроме билетов в пригородном сообщении, а также в случаях, указанных в пунктах 207, 209 и 214 настоящих Правил), с пассажира взимается сбор, установленный за операцию возврата. В случаях возврата билетов лицам, ставшим инвалидами в результате войны, участникам войны и работникам железнодорожного транспорта сбор за операцию возврата не взимается. 225. При возврате пассажиру денег в случае прекращения поездки в пути следования подлежащая возврату часть провозных платежей определяется следующим образом: из полной стоимости уплаченных билетов вычитается стоимость проезда за проследованное расстояние. Из полученной разницы вычитается стоимость плацкарты, полученная в итоге сумма подлежит возврату пассажиру. 226. В случаях перевода пассажира по вине перевозчика в нижеоплачиваемый вагон выплата разницы в полной стоимости билета по желанию пассажира должна быть произведена на станции отправления или назначения пассажирского поезда по предъявлении акта или соответствующей справки (с указанием номера поезда, вагона, билетов, числа, месяца, станции перевода и фамилии пассажира). Акт или справку выдает начальник пассажирского поезда и заверяет штемпелем станции. При переводе пассажиров в нижеоплачиваемый вагон выплата разницы в полной стоимости билета производится на станции отправления в день отправления пассажирского поезда, на станции назначения — в день прибытия поезда. Пассажир, не воспользовавшийся своим правом получить разницу в полной стоимости билета на станции отправления или на станции назначения, может потребовать уплаты ее в претензионном порядке. 227. Во всех случаях возврата станцией денег за неиспользованные билеты и несостоявшуюся перевозку багажа все билеты изымаются у пассажира и служат основанием для выплаты денег из станционной выручки. 228. Возврат денег пассажирам во всех других случаях, не предусмотренных настоящими Правилами, может быть произведен только перевозчиком в претензионном порядке. В этих случаях при заявлении о возврате денег должны прилагаться неиспользованные билеты, а в соответствующих случаях и другие документы и справки. Претензии о возврате денег за несостоявшиеся поездки в арендованных вагонах рассматриваются арендодателем, с которым был заключен договор аренды вагонов. 229. Все претензии, вытекающие из перевозки пассажиров, багажа и грузобагажа, предъявляются и рассматриваются в порядке, установленном законодательством. 230. Возврат платежей не производится в случаях, когда: а) пассажир находится в нетрезвом состоянии; б) пассажир не прошёл досмотр; в) возврат билетов производится по чужому паспорту; г) в билете имеется штамп о приеме багажа; д) билет имеет повреждения (разорван, подклеен и т.п.); е) опоздание пассажира на поезд составляет 3 и более часов без наличия документа медицинского учреждения. 231. Возврат платежей по билетам, реализованным по пластиковым карточкам, производится перевозчиком на безналичной основе в порядке, установленном законодательством. Глава XII. Заключительные положения § 1. Разрешение споров 232. При возникновении конфликтных ситуаций между лицами, пользующимися услугами железнодорожного транспорта, и работниками железной дороги, находящимися при исполнении своих обязанностей, лица, пользующиеся услугами железнодорожного транспорта, вправе обратиться к соответствующим должностным лицам железной дороги. Все споры и разногласия, возникающие между пассажирами и работниками перевозчика, находящимися при исполнении своих служебных обязанностей, разрешаются: а) на станции, вокзале — начальником станции, вокзала или другим уполномоченным лицом; б) в пассажирских поездах во время движения — бригадиром поезда. § 2. Ответственность сторон 233. Пассажиры, другие юридические и физические лица за нарушение настоящих Правил, а также правил пользования средствами железнодорожного транспорта, безопасности движения, пожарной безопасности, санитарно-гигиенических и санитарно-противоэпидемических правил на железнодорожном транспорте, повреждение устройств, транспортных средств и их внутреннего оборудования несут ответственность в порядке и размерах, определяемых законодательством. 234. Перевозчик за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательств по перевозке пассажиров, багажа и грузобагажа несет ответственность в порядке и размерах, определяемых законодательством. § 3. Государственный контроль за соблюдением требований настоящих Правил 235. Государственный контроль за соблюдением требований настоящих Правил осуществляют Министерство транспорта Республики Узбекистан, Инспекция по надзору в сфере транспорта при Министерстве транспорта Республики Узбекистан, иные государственные органы в пределах своих полномочий, предоставленных законодательством. (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2012 г., № 16, ст. 180; 2013 г., № 37, ст. 485; 2017 г., № 33, ст. 863; Национальная база данных законодательства, 01.06.2018 г., № 09/18/396/1287, 17.12.2018 г., № 09/18/1021/2335, 14.05.2019 г., № 09/19/397/3123, 11.08.2019 г., № 09/19/661/3571; 08.05.2020 г., № 09/20/271/0565) |
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI TEMIR YOʻL TRANSPORTIDA YOʻLOVCHILAR, BAGAJ VA YUK BAGAJ TASHISH QOIDALARINI TASDIQLASH TOʻGʻRISIDA “Temir yoʻl transporti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni va Vazirlar Mahkamasining “Temir yoʻlda tashish xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida” 2011-yil 30-noyabr, 314-son qaroriga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasining ichki yoʻnalishlarida temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashishning yagona tartibini belgilash, shuningdek vokzallarda va yoʻlovchi poyezdlarida yoʻlovchilarga sifatli xizmat koʻrsatish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. “Oʻzdavtemiryoʻlnazorat” davlat inspeksiyasi “Oʻzbekiston temir yoʻllari” davlat-aksiyadorlik kompaniyasi va boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda: oʻn kun muddatda Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashish qoidalarini soʻzsiz bajarilishiga qaratilgan tashkiliy chora-tadbirlar kompleksini ishlab chiqsin va tasdiqlasin; bir oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiquvchi oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisidagi takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin; bir oy muddatda idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari B.I. Zakirov zimmasiga yuklansin. Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. MIRZIYOYEV Toshkent sh., 2012-yil 13-aprel, 109-son Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 13-apreldagi 109-son qaroriga ILOVA Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashish qoidalari I bob. Umumiy qoidalar 1. Mazkur Qoidalar ichki temir yoʻl yoʻnalishlarida temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, qoʻl yuki, bagaj va yuk bagajini tashish boʻyicha xizmatlar koʻrsatilishida tashuvchi va yoʻlovchi, yuk joʻnatuvchi va yuk qabul qiluvchi oʻrtasida yuzaga keluvchi munosabatlarni tartibga soladi. 2. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududi boʻyicha umumiy foydalanish temir yoʻllarida temir yoʻl transporti bilan yoʻlovchilar, qoʻl yuki, bagaj va yuk bagaj tashishlariga tatbiq etiladi. 3. Oʻzbekiston Respublikasi hududi boʻyicha umumiy foydalanish temir yoʻllarida xalqaro temir yoʻl aloqalari yoʻlovchilar poyezdlari va boshqa davlatlar temir yoʻl tashuvchilariga tegishli boʻlgan vagonlar bilan yoʻlovchilar tashishda, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari meʼyorlariga amal qilinadi. 4. Barcha foydalanuvchilarga xizmatlar koʻrsatishda bir xil xizmat koʻrsatish va toʻlovlar shartlari taqdim qilinadi. Xizmatlardan foydalanuvchi ayrim toifalarga koʻrsatilgan xizmatlar uchun qonun hujjatlariga binoan toʻlovning boshqa shartlari berilishi mumkin. 5. Tashuvchilar, yoʻlovchilar, bagaj, yuk bagaj joʻnatuvchilar va qabul qiluvchilar mazkur Qoidalarga hamda Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 30-noyabrdagi 314-son qarori bilan tasdiqlangan Temir yoʻl vokzallari (stansiyalari)da yoʻlovchilar va boshqa shaxslarning boʻlishlari Qoidalariga rioya qilishlari shart. 6. Yoʻlovchi poyezdda yurishi, bagaj tashilishi (uni topshirganda), joʻnatuvchi esa — bagaj, yuk bagaji tashilishi uchun toʻlovlarni belgilangan tariflarga asosan toʻlashi shart. 7. Yoʻlovchi tashish shartnomasi tuzilganligi temir yoʻlda harakatlanish hujjati (chipta) bilan, yoʻlovchi bagaj topshirganligi — bagaj kvitansiyasi bilan tasdiqlanadi. Yuk bagaj tashish shartnomasi tuzilganligi va uni tashuvchiga topshirilganligi yuk bagaj kvitansiyasi bilan tasdiqlanadi. 8. Temir yoʻllarda yoʻlovchilar tashish sohasida umumiy va umumiy boʻlmagan foydalanish joylarida ishlar (xizmatlar) bajarilishi bilan bogʻliq tariflar, yigʻimlar va toʻlovlar, shuningdek ularni joriy qilish (oʻzgartirish) tartibi qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 9. Vokzallarda va chipta kassalarida yoʻlovchilarga koʻrsatilayotgan, chiptalar sotilishi bilan bogʻliq boʻlmagan xizmatlar uchun barcha turdagi qoʻshimcha yigʻimlarni undirish, tashuvchi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi bilan kelishgan holda tasdiqlanadigan Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq amalga oshiriladi. (9-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 19-dekabrdagi 1014-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 20.12.2019-y., 09/19/1014/4173-son) 10. Xizmatlar koʻrsatishda mazkur Qoidalarda koʻzda tutilmagan tashuvchi va foydalanuvchilarning oʻzaro munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasi “Temir yoʻl transporti toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl Ustavi va boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi. 11. Mazkur Qoidalarda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi: abonement chiptasi — vaqtning belgilangan davri mobaynida shaharlararo qatnovchi poyezdda yoʻlovchini koʻp marta harakatlanishi uchun chipta; bagaj — yoʻlovchiga shaxsan tegishli boʻlgan, unga poyezdda yurishi tugagach zarur boʻlgan va tashish uchun bagaj vagonida chipta boʻyicha qabul qilinuvchi buyumlar; bagaj kassasi — bagaj va yuk bagaj tashishlarini rasmiylashtirish uchun maxsus jihozlangan xona; toʻgʻri olib boradigan vagon — ikki va undan ortiq poyezdlar tarkiblarida qayta ulanib qatnovchi vagon; chipta — umumiy foydalaniladigan temir yoʻl transportida yoʻlovchi tashish shartnomasi tuzilganligini tasdiqlovchi belgilangan namunadagi tashish hujjati; chipta kassasi — yoʻlovchilar harakatlanishini va foydalanilmagan chiptalar uchun toʻlovlar qaytarilishini rasmiylashtirish uchun maxsus jihozlangan xona; ichki temir yoʻl aloqalari — Oʻzbekiston Respublikasi hududida yuklar, yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagajini tashish; yuk bagaji — yoʻlovchilar va pochta-bagaj poyezdlarida tashiladigan temir yoʻl tashishlari obyektlari; yuk joʻnatuvchi (joʻnatuvchi) — oʻz nomidan yoxud yuk yoki bagaj yoki yuk bagaji egasi nomidan harakat qiluvchi va tashish hujjatlarida koʻrsatilgan yuridik yoki jismoniy shaxs; yuk qabul qiluvchi (qabul qiluvchi) — yuk, yuk bagajni qabul qilib olishga vakolatli boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs; shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar — pasport yoki shaxsni tasdiqlovchi boshqa hujjat, harbiy bilet, tugʻilganlik haqida guvohnoma, fuqaroligi boʻlmagan shaxs guvohnomasi, istiqomat uchun berilgan guvohnoma; koʻzdan kechirish — noqonuniy aralashuv harakatini sodir etishda foydalanilishi mumkin boʻlgan, temir yoʻl tashishlarida taqiqlangan moddalar va buyumlarni aniqlash uchun moʻljallangan, maxsus texnik vositalarini qoʻllagan holda amalga oshiriladigan tadbirlar kompleksi; temir yoʻl stansiyasi — poyezdlar va boshqa transport vositalari bilan texnologik operatsiyalar (qabul qilish va joʻnatish, manyovr ishlari va shu kabilar)ni, shuningdek bagaj, yuk bagajini qabul qilish va taqdim etish hamda yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish boʻyicha operatsiyalarni amalga oshiruvchi umumiy foydalanish temir yoʻl transporti boʻlinmasi; temir yoʻl vokzali — temir yoʻl stansiyasidagi yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish, poyezdlar harakatini boshqarish va xizmat xodimlarini joylashtirish uchun moʻljallangan bino yoki binolar, inshootlar va qurilmalar kompleksi; temir yoʻl transporti (temir yoʻl) — umumiy foydalanish transporti turlaridan biri boʻlgan, boshqa davlat temir yoʻllari va boshqa transport turlari bilan oʻzaro hamkorlikda tashishlardagi ehtiyojni taʼminlovchi, oʻz tarkibiga ishlab chiqarish va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlari kiradigan yagona ishlab chiqarish-texnologik kompleks; umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti — har qanday jismoniy va yuridik shaxs murojaati boʻyicha ularni bajarish majburiyatiga asoslangan, transport ishlari va xizmatlarini amalga oshiruvchi temir yoʻl transporti; umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar — poyezdlarni qabul qilish va joʻnatish, yuklar, bagaj va yuk bagajlarini qabul qilish va berish hamda yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish, manevr ishlarini amalga oshirish boʻyicha tegishli operatsiyalarni bajarish uchun ochilgan temir yoʻl stansiyalari boʻylab joylashgan temir yoʻl liniyalari; yuk saqlash xonasi — qoʻl yukini qisqa muddatli saqlash uchun maxsus jihozlangan xona; toʻxtash punkti — faqat yoʻlovchilarni oʻtqazish va tushirish uchun moʻljallangan toʻxtash amalga oshiriladigan punkt; yoʻlovchi — temir yoʻl transportida yurishni amalga oshirish uchun chiptaga ega boʻlgan fuqaro (jismoniy shaxs); yoʻlovchi tashish poyezdi — temir yoʻl qatnovi aloqalarining barcha turlarida yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallangan poyezd. Oʻz tarkibida bagaj, pochta va (yoki) pochta-bagaj vagonlari boʻlishi mumkin; tashuvchi — yoʻlovchilarni tashish boʻyicha faoliyatni amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga ega boʻlgan va umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti bilan yoʻlovchini, joʻnatuvchi tomonidan unga ishonib topshirilgan bagaj, yuk bagajni joʻnash punktidan belgilangan manzilga yetkazish, shuningdek bagaj, yuk bagajini uni qabul qilib olishga ishonchli shaxsga (qabul qiluvchiga) topshirish majburiyatini shartnoma boʻyicha zimmasiga olgan yuridik shaxs; tashish hujjatlari — yoʻlovchilar, bagaj, yuk bagaj va harakatdagi tarkibni tashishlar rasmiylashtiriladigan hujjatlar (yuk hujjatlari (nakladnoy), yoʻl vedomosti, joʻnatish yuk hujjatlari, joʻnatish vedomosti, chipta, bagaj kvitansiyasi, yuk bagaj kvitansiyasi); chiptaning toʻliq qiymati — poyezdda yurish qiymati (chipta va platskarta qiymati), shuningdek chiptani rasmiylashtirishda koʻrsatiladigan xizmatlar uchun toʻlov; shaharlararo chipta — shaharlararo yoʻlovchi tashish poyezdida chiptada koʻrsatilgan stansiyalar (hududlar) orasida harakatlanish huquqini beradigan belgilangan manzilgacha bir marotaba poyezdda yurish, borish va kelish uchun chipta; chiptani zaxiraga qoʻyish (band qilish) — yoʻlovchi tashish poyezdlarida joylarni taqdim qilish boʻyicha yoʻlovchilar buyurtmalarini rasmiylashtirishning avtomatlashtirilgan texnologik jarayoni va elektron tizimlar yordamida chiptalarni rasmiylashtirish; qoʻl yuki — oʻz oʻlchamlari va vazniga koʻra (uchta oʻlchovi yigʻindisi boʻyicha 180 sm dan, qoidaga koʻra vazni 36 kg dan, ikki yotoq oʻrinli vagonlar uchun esa — 50 kg dan oshmaydigan boʻlishi kerak) oʻram turi va xilidan qatʼi nazar, yengil koʻtarib yuriladigan, yoʻlovchi vagonlarida ularni joylashtirish uchun moʻljallangan joylarga qiyinchiliksiz joylashtiriladigan yuklar va buyumlar; chipta qiymati — yoʻnalish boʻyicha yoʻlovchi tashiganlik uchun hisoblangan toʻlovlar summasi sifatida belgilanadigan chiptaning toʻliq qiymatidan bir qismi; platskarta qiymati — yoʻlovchi tashishning umumiy masofasi uchun belgilanadigan hamda vagondan foydalanish va yoʻlovchiga yoʻnalish davrida xizmat koʻrsatganlik uchun oʻz ichiga oladigan chiptaning toʻliq qiymatidan bir qismi. Mazkur Qoidalarda foydalaniladigan boshqa tushunchalar, temir yoʻl transporti toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan mazmunlarda qoʻllaniladi. II bob. Yoʻlovchilarni tashish § 1. Chiptalar sotishni tashkil etish va chipta kassalari ishlari 12. Chipta kassalari sutkasiga 50 ta va undan ortiq chiptalar sotiladigan barcha stansiya va toʻxtash punktlarida ochilgan boʻlishi kerak. Sutkasiga 50 tadan kam chiptalar sotishda — chiptalarni sotish tashuvchi tomonidan mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda tashkil etiladi. 13. Yirik temir yoʻl uzellaridagi temir yoʻl tarmogʻida chiptalar sotish avtomatlashtirilgan chipta sotish tizimi yordamida amalga oshiriladi. U mavjud boʻlmagan joylarda, chipta sotish, qoidaga koʻra, joʻnashni kutib turgan yoʻlovchilar mavjud boʻlganda yoʻlovchi tashish poyezdlarining boʻsh oʻrinlar bilan joʻnatilishi hollariga yoʻl qoʻymasdan, yoʻlovchi tashish poyezdlaridagi mavjud oʻrinlar hisobini aniqlash va chiptalar sotish boʻyicha xizmatlarni keng miqyosda rivojlantirish imkonini beruvchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida joylarni taqsimlashni markazlashtirilgan boshqaruv asosida tashkil etiladi. 14. Chipta kassalari tomonidan yoʻlovchilarga quyidagi xizmatlar koʻrsatiladi: yoʻlovchi tashish poyezdlariga chiptalar sotish, imkoniyat darajasida orqaga qaytish va boshqa stansiyadan ketish uchun chiptalar sotish; oʻtish punktlarida tranzit yoʻlovchi tashish poyezdlariga chiptalarni rasmiylashtirish boʻyicha buyurtmalarni qabul qilish. Chiptalarga buyurtmalar aloqa vositalari orqali yoki shaxsan hozir boʻlganda qabul qilinadi. Tashuvchi tomonidan Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq tariflar bilan belgilangan qoʻshimcha toʻlov hisobiga chiptalar, buyurtma tushgan vaqtdan boshlab bir sutka mobaynida buyurtmachi joylashgan joyga yetkazilishi mumkin. 15. Chiptalar sotishning avtomatlashtirilgan tizimlari bilan jihozlanmagan kassalarda chiptalar sotish, yoʻlovchi tashish poyezd joʻnashiga qadar quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: a) oldindan sotish — chiptalarni sotish avtomatlashtirilgan tizimidan foydalanish texnologik jarayoniga muvofiq tashuvchi tomonidan belgilangan, lekin chiptada koʻrsatilgan joʻnash stansiyasidan yoʻlovchi tashish poyezdining joʻnab ketishidan 45 sutkadan oshmagan muddatlarda; b) yoʻlovchilardan “borish”ga, “kelish”ga, boshqa stansiyadan ketishga, uyga yetkazib berishga buyurtmalar, korxona va tashkilotlar buyurtmalarini qabul qilish — chiptalarni sotish avtomatlashtirilgan tizimidan foydalanish texnologik jarayoniga muvofiq tashuvchi tomonidan belgilangan, lekin yoʻlovchi tashish poyezdlarida boʻsh joylar mavjud boʻlganda, yoʻlovchi tashish poyezdining joʻnashidan 5 sutkadan kam boʻlmagan muddatlarda. Chiptalarni sotishning tugash vaqti chiptalarni sotish avtomatlashtirilgan tizimidan foydalanish texnologik jarayoni bilan aniqlanadi va bu maʼlumot yoʻlovchilar eʼtiboriga yetkaziladi. Temir yoʻl chiptalarini sotishi markazlashtirilgan boshqaruvi amalga oshiriladigan uchastkalarda, oraliq stansiyalarida, tranzit yoʻlovchi tashish poyezdlari joylariga chiptalar sotilishi va buyurtmalar qabul qilinishi chiptalarni sotish avtomatlashtirilgan tizimidan foydalanish texnologik jarayoniga muvofiq toʻxtatiladi. Ichki temir yoʻl aloqalarida qatnashga chiptalar sotish uchun ochiq stansiya va toʻxtash punktlarida, yoʻlovchi tashish poyezdlarining yoʻnalishlarida joylashgan, toʻxtab turish mavjud boʻlgan barcha stansiyalargacha chiptalar sotilishi kerak. 16. Yoʻlovchi oqimi hajmi va xususiyatiga koʻra vokzallarda bolali yoʻlovchilar, harbiy xizmatchilar, nogironligi boʻlgan shaxslar, urush qatnashchilari va ularga tenglashtirilgan shaxslar, yoʻllanma boʻyicha ketayotgan yoʻlovchilar (yoz mavsumida), taʼtil berilgan davrida — temir yoʻlchilar va talabalar uchun ixtisoslashtirilgan chipta kassalari ajratiladi. (16-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) 17. Shaharlararo qatnovchi poyezdlarga chiptalar sotish kassalari hamda ichki temir yoʻl yoʻnalishlarida qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlariga chipta sotish kassalari ish vaqti tashuvchi tomonidan mahalliy sharoitlarni va shaharlararo qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlari jadvallarini hisobga olgan holda belgilanadi. 18. Tashuvchining xodimi yoʻlovchilar, bagaj, yuk bagaji joʻnatuvchilari va qabul qiluvchilariga nisbatan xushmuomalali va iltifotli boʻlishi, ularga gʻamxoʻrlik va eʼtibor koʻrsatishi, temir yoʻl transporti xodimlaridan qay birining aybi bilan sodir etilganidan qatʼi nazar, yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatishda yoʻl qoʻygan nuqsonlarni bartaraf etish choralarini koʻrishlari kerak. Tashuvchi quyidagi axborotlarni oʻz ichiga olgan maʼlumotlar bilan yoʻlovchilar, yuk joʻnatuvchilar, yuk qabul qiluvchilarni oʻz vaqtida va ishonchli taʼminlashi kerak: a) ish va xizmatlar roʻyxati, ularning qiymati; b) yoʻlovchi tashish poyezdlarining joʻnash va kelish vaqtlari; v) yoʻlovchi chiptasining toʻliq qiymati, ortiqcha qoʻl yukini tashish, shuningdek bagaj va yuk bagajini tashish qiymatlari; g) chiptalarni sotish muddatlari; d) yoʻlovchi tashish poyezdlarida tashish taqiqlangan va chegaralangan xavfli moddalar va buyumlar roʻyxati; e) chipta va bagaj kassalari, tovar idoralari, yuk saqlash xonalarining ish vaqti; j) yoʻnalish boʻyicha borish yoʻlida qayta ortishsiz bagajni koʻzda tutilgan stansiyaga yetib kelish vaqti; z) vokzal xonalari, temir yoʻl stansiyalari umumiy foydalanish joylari, qoʻl yukini tarozida bepul tortish joylarining joylashishi; i) uzoq muddat dam olish xonalari hamda ona va bola xonalarida joy berish tartibi; k) qonun hujjatlariga muvofiq imtiyozlar va afzalliklar beriladigan fuqarolar toifalari roʻyxati; l) majburiy va ixtiyoriy sugʻurtalash tartibi; m) yuqori darajadagi qulaylik vagonlarida harakatlanish uchun chiptaning toʻliq qiymatiga kiruvchi qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxati; n) daʼvolarni qabul qilishga vakolatlangan tashuvchi rahbariyatining nomi va yuridik manzili. Koʻrsatilgan maʼlumotlar yoʻlovchilar, bagaj, yuk bagaj joʻnatuvchilar va qabul qiluvchilar, yuk joʻnatuvchilar, yuk qabul qiluvchilarga temir yoʻl stansiyalari, temir yoʻl vokzallari, poyezdlar va boshqa xizmat koʻrsatish joylarida davlat tilida, shuningdek mahalliy aholi manfaatlaridan kelib chiqqan holda boshqa tillarda ham taqdim qilinishi mumkin (qulay va koʻrinarli joylarda), bunday sharoit boʻlmagan taqdirda, foydalanuvchilarning birinchi talabiga binoan taqdim qilinishi kerak. Ushbu ishlarni tashkil etish uchun avtomatlashtirilgan tizimlar, turli xildagi informatsiya tashuvchilar, bepul maʼlumotlar byurosi, baland soʻzlashuvchi aloqa va yoʻlovchilarni xabardor qilishning boshqa vositalaridan foydalaniladi. Tashuvchi temir yoʻl transporti xizmatlari foydalanuvchilari soʻrovlariga binoan mazkur Qoidalarni tanishish uchun taqdim qilishi shart. Yoʻlovchilar shuningdek, temir yoʻl transporti korxona va tashkilotlari ishlari haqidagi boshqa zarur maʼlumotlar bilan taʼminlanishi kerak. 19. Vokzal xonalarida, shuningdek yoʻlovchilarni oʻtqazish va tushirish uchun moʻljallangan perron va platformalarda, kino va foto suratga tushirish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. § 2. Chiptalarni berish 20. Temir yoʻllarda yurish huquqini beruvchi hujjat boʻlib belgilangan tartibdagi chipta xizmat qiladi, uning old qismida familiyasi, shaxsni tasdiqlovchi hujjat tartib raqami va seriyasi, yoʻlovchi tashish poyezd, vagon va joy tartib raqamlari, joʻnash sanasi va vaqti koʻrsatiladi. Chiptani rasmiylashtirish shaxsni tasdiqlovchi hujjat asosida amalga oshiriladi. Xizmat transport talablari boʻyicha chipta rasmiylashtirilganda, yoʻlovchi tomonidan qoʻshimcha ravishda xizmat guvohnomasi taqdim qilinadi. Qonunchilik hujjatlariga muvofiq bepul yoki imtiyozli chiptani olish huquqiga ega boʻlgan shaxsning idoralararo elektron hamkorlikni qoʻllagan holda “Raqamli hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining “Yagona milliy ijtimoiy himoya” axborot tizimidan (keyingi oʻrinlarda — Axborot tizimi) olingan maʼlumotlarga asosan bepul yoki imtiyozli chiptaga boʻlgan huquqi aniqlanmagan hollarda, ushbu shaxs yoki unga hamrohlik qiluvchi shaxs tomonidan bepul yoki imtiyozli chipta rasmiylashtirish huquqini tasdiqlovchi qoʻshimcha hujjatlar taqdim etilishi mumkin. (20-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-avgustdagi 440-sonli qaroriga asosan ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) Temir yoʻl transportida chiptalar yoʻlovchilarga toʻliq qiymatida sotiladi, qonun hujjatlari bilan imtiyozli harakatlanish belgilangan fuqarolar bundan mustasno. Imtiyozli harakatlanish kompensatsiyasi qonun hujjatlari bilan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 21. Chipta naqd pulga, plastik kartochkalar boʻyicha sotiladi yoki pul oʻtkazish yoʻli bilan chipta olish huquqini beruvchi hujjatlar taqdim qilinganda, bepul yoki rozilik berilgan toʻlov topshiriqnomasi va qonun hujjatlari bilan belgilangan boshqa toʻlov turlari orqali taqdim qilinadi. 22. Chipta kassalarida chipta sotib olish boʻyicha ustunlik huquqi: a) 10 yoshgacha (bu yoshga toʻlgan) bolali yoʻlovchilarga, shuningdek yoʻllanmalar chipta kassasiga taqdim qilingan holda yoʻllanmalar boʻyicha sanatoriya-kurort davolanishiga borayotgan 10 yoshdan katta kasal bolalarni kuzatib borayotgan yoʻlovchilarga; b) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi va Vazirlar Mahkamasining masʼul xodimlariga; (22-bandning “b” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 13-maydagi 397-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 14.05.2019-y., 09/19/397/3123-son) v) Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat xavfsizlik xizmati xodimlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Transport nazorati inspeksiyasi, prokuratura, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Adliya vazirligi xizmatchilariga, xizmat koʻrsatish hududlari doirasida yoki xizmat safari guvohnomalarida koʻrsatilgan stansiyalargacha xizmat ishlari yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan yoʻlga chiqishlarda tibbiyot xodimlariga, veterinariya va Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi va uning tuzilmasiga kiruvchi tashkilotlar xodimlariga; (22-bandning “v” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 29-yanvardagi 48-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.01.2025-y., 09/25/48/0093-son) g) tasdiqlangan telegraf chaqiruvi bilan ketayotgan shaxslarga; d) avariya yoki yongʻinni bartaraf etish uchun safarbar qilingan “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, “Oʻzdavneftgazinspeksiya”, gaz nazorati, gaz, kimyo, neft, neftni qayta ishlash va neft-kimyo sanoati, geologiya xizmatchilariga taqdim qilinadi. 23. Mazkur Qoidalarning 22-bandida koʻrsatilgan shaxslar uchun (“a” kichik bandida koʻrsatilgan shaxslardan tashqari) boʻsh joylar mavjud boʻlmaganda, ularning roziligi bilan umumiy vagonlarga mavjud joylardan ortiq chiptalar beriladi. 24. Toʻgʻri olib boradigan yoʻnalish vagonlariga chiptalar birinchi navbatda, asosiy yoʻnalishdan chetga ogʻish uchastkalarida joylashgan stansiyalargacha ketayotgan yoʻlovchilarga sotiladi, boshqa yoʻlovchilarga esa — faqat unda boʻsh joylar yoʻlovchi tashish poyezdlari joʻnash kunida mavjud boʻlganda chiptalar sotiladi. 25. Chipta kassalarida navbatsiz chipta olish bilan, shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar taqdim qilinganda quyidagilar foydalanadi: a) Sovet Ittifoqi Qahramonlari va uch darajadagi Shon-shuhrat, “Oʻzbekiston Qahramoni”, “Sogʻlom avlod uchun” ordenlari va “Shuhrat” medali bilan taqdirlangan shaxslar; b) Vazirlar Mahkamasining “1941 — 1945-yillardagi urushda nogiron boʻlgan shaxslar va urush qatnashchilari, shuningdek, ularga tenglashtirilgan shaxslar, Chernobil AES halokati oqibatida nurlanish kasalligiga chalingan va uni boshidan kechirgan shaxslarga transportdan imtiyozli foydalanish tartibini belgilash toʻgʻrisida” 2026-yil 13-avgustdagi 440-son qarorida belgilangan 1941 — 1945-yillardagi urushda nogiron boʻlgan shaxslar va qatnashchilari hamda ularga tenglashtirilgan shaxslar; (25-bandning “b” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-avgustdagi 440-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) v) Chernobil AES halokati oqibatida nurlanish kasalligiga chalingan va uni boshidan kechirgan shaxslar, shuningdek, Chernobil halokati sababli nogironligi boʻlgan shaxslar; (25-bandning “v” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-avgustdagi 440-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) g) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatorlari va deputatlari; d) Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi xodimlari; e) “Faxriy temiryoʻlchi” nishoni bilan taqdirlangan shaxslar. 26. Joylari raqamlangan vagonlar (platskart, kupe)ga chiptalar sotishda, ikki va undan ortiq chipta sotib oladigan yoʻlovchilarga, teng miqdorda pastki va yuqori joylar taqdim etiladi. Nogironligi boʻlgan shaxslar, kasal yoki katta yoshdagilar bundan mustasno boʻlishi mumkin. (26-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) Yoʻlovchilarga vagondagi mavjud joylar sonidan ortiq chiptalar berishga yoʻl qoʻyilmaydi. Umumiy, platskart, kupe vagoni kuzatuvchisi chiptalarni saqlash uchun yigʻib olganda, yoʻlovchilardan chiptalarda koʻrsatilgan joylar soniga mos keladigan miqdorda chiptalar olishi shart. 27. Chiptalar qayta sotilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. § 3. Turistlar va yoʻlovchilar guruhlarini tashkiliy ravishda tashish 28. Yoʻlovchilarning ayrim guruhlarini tashish uchun yuridik shaxslarga chiptalar sotish ularning buyurtmanomalariga koʻra amalga oshiriladi. Yoʻlovchilarning ayrim guruhlari (10 kishi va undan ortiq) yoʻlga chiqishini taʼminlash uchun yuridik shaxslardan joylarga yozma buyurtmanomalar, yoʻlovchi tashish poyezdlar joʻnashidan 20 kun oldin tashuvchi tomonidan qabul qilinadi. Buyurtmanoma yuridik shaxs rahbari va bosh hisobchisi tomonidan imzolangan hamda muhr bilan tasdiqlangan (tadbirkorlik subyektlaridan muhr bilan tasdiqlash talab qilinmaydi) boʻlishi kerak. Unda yuridik shaxs nomi, talab qilinadigan joylar soni, yoʻlovchi tashish poyezdi tartib raqami, joʻnash sanasi hamda joʻnash va yetib kelish stansiyasi koʻrsatiladi. (28-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 10-avgustdagi 661-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 11.08.2019-y., 09/19/661/3571-son) Yoʻlovchi tashish poyezdlari va vagonlarida buyurtmanomada koʻrsatilgan joylarning yetishmasligi holatlarida, yuridik shaxs roziligi bilan boshqa yoʻlovchi tashish poyezdlari yoki boshqa toifa vagonlarida joylar berilishi mumkin. Guruhiy buyurtmanomalarga, joʻnayotgan guruh aʼzolarining familiyasi, ismi, otasining ismi, pasport seriyasi va raqami, tugʻilgan yili koʻrsatilgan roʻyxati 2 nusxada ilova qilinishi kerak. Agar buyurtmanomada yoʻlovchi tashish poyezdlarida alohida vagon taqdim qilinishi koʻrsatilgan boʻlsa, vagon joylari soniga muvofiq ravishda vagondagi barcha joylarga yoʻl haqi toʻlanishi kerak. Yuridik shaxs joylar qismiga yoʻl haqi toʻlashni rad etganda, bu joylar chipta kassalariga umumiy sotish uchun belgilangan muddatlarda beriladi. Yoʻlovchilar guruhi yoʻlda boshqa poyezdga oʻtish bilan ketayotganlarida, joʻnash stansiyasi unga chiptalarni oʻtish stansiyasigacha rasmiylashtirishi shart. Yuridik shaxs yoki alohida shaxslar telegrammalariga binoan yoʻlovchi tashish poyezdlarida joylarni taqsimlash va foydalanish boʻyicha birlashgan yoʻl byurosi va stansiya (vokzal) boshligʻi tomonidan yoʻlovchi tashish poyezdlarida joylarni zaxiraga qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi. Yoʻlovchi tashish poyezd joʻnashidan 10 kun oldin yuridik shaxs buyurtma qilingan chiptalarni toʻliq yoʻl haqi toʻlagan holda sotib olishi kerak. Agar joʻnash oldidan belgilangan muddatda chiptalar sotib olinmagan boʻlsa, buyurtmanoma bekor qilinadi va joylar sotishga beriladi. 29. Yuridik shaxslar tomonidan sotib olingan jamoaviy chiptalar uchun pullar, vokzallardagi chipta kassalari tomonidan qaytarilmaydi. Yuridik shaxslarga foydalanilmagan chiptalar uchun toʻlovlarni qaytarish masalasi, tashuvchi tomonidan daʼvo tartibida chiptalarni sotish avtomatlashtirilgan tizimidan foydalanish texnologik jarayoniga muvofiq koʻrib chiqiladi. 30. Yoʻlovchi, yoʻlovchi tashish poyezdi yoʻnalish boʻyicha har qanday stansiyagacha, har qanday toifadagi vagon va yoʻlovchi tashish poyezdiga chipta sotib olish huquqiga ega. Manzil stansiyasigacha toʻgʻridan-toʻgʻri poyezd boʻlmaganda, yoʻlovchiga yoʻlovchi tashish poyezdida joylar mavjud boʻlganda hamda bu stansiya shakllantirish punkti va tarkib (vagon) aylanishi punkti hisoblangan shartlarda ikkinchi chipta rasmiylashtirilishi mumkin. Boshqa poyezdga oʻtish bilan ketayotgan va imtiyozlar huquqqa ega boʻlgan yoʻlovchiga yurish rasmiylashtirilganda, dastlabki joʻnash stansiyasi chipta kassiri, bunday yoʻlovchining imtiyozli yoki bepul chiptasida dastlabki stansiyadan oxirgi stansiyagacha, oʻtishni hisobga olgan holda toʻliq yoʻnalishda yetib borishi toʻgʻrisida belgi qoʻyadi. Bunda poyezdga oʻtirish yoʻlovchi tashish poyezdlari borishining eng qisqa yoʻnalishi boʻylab uchtadan ortiq boʻlmagan oʻtish mavjud boʻlgan yoʻnalish boʻyicha rasmiylashtiriladi. Oʻtish punktida keyingi joʻnash yoʻliga imtiyozli yoki bepul chipta, oʻtish punktigacha foydalanilgan imtiyozli yoki bepul chipta oʻrniga rasmiylashtiriladi. 31. Yoʻlovchi oʻzi bilan birga yoʻlovchi tashish poyezdida yoʻl haqi toʻlamasdan 5 yoshgacha (joʻnash vaqtiga yoshi toʻlgani ham) bitta bolani alohida joy berilmasdan olib yurish huquqiga ega. 5 yoshgacha bolaga chipta rasmiylashtirish yoʻl haqi toʻlamasdan ota-onalar birining chiptasiga asosan amalga oshiriladi. Yoʻlovchi bilan bittadan ortiq 5 yoshgacha (joʻnash vaqtiga yoshi toʻlgani ham) bolalar ketayotgan boʻlsa, ulardan biri yoʻl haqi toʻlanmasdan, qolganlari – tarif qiymatidan ellik foiz chegirma bilan alohida joy taqdim qilinib tashiladi. 5 yoshdan 10 yoshgacha (joʻnash vaqtiga yoshi toʻlgani ham) bolalarga ham tarif qiymatidan ellik foiz chegirma bilan alohida joy beriladi. 10 yoshdan oshgan bolalar uchun chiptalar kattalar sifatida sotib olinadi. 32. 5 yoshgacha (joʻnash vaqtiga yoshi toʻlgani ham) ikkinchi bolani yoʻl haqi toʻlamasdan yurishiga, alohida joy taqdim qilinmasdan, poyezdda yurish ikkala ota-ona tomonidan amalga oshirilayotganda yoʻl qoʻyiladi. Bunday holatda bolaga yoʻl haqi toʻlanmaydigan chipta har bir ota-ona chiptasiga bittadan rasmiylashtiriladi. 33. 10 yoshgacha (joʻnash vaqtiga yoshi toʻlgani ham) bolalar poyezdda yurishlari uchun bolalar chiptalari beriladi. 16 yoshgacha bolalarning ota-onalari hamrohligisiz yoʻlovchi tashish poyezdlarida yurishlariga yoʻl qoʻyilmaydi, maktab, litsey, kollejga borish uchun temir yoʻl transportidan foydalanuvchi oʻquvchilar bundan mustasno. Oʻtirish joylariga ega umumiy vagonda, bolalar chiptasiga ega boʻlgan har bir bolaga katta yoshdagi yoʻlovchilar kabi joy taqdim qilinishi kerak. 34. Shaharlararo qatnov yoʻnalishlariga quyidagi chiptalar sotiladi: a) bir tomonga (“borish”) va qaytish uchun (“borish” va “kelish”) bir martalik yurishlar uchun; b) turli xildagi abonement chiptalari, shu jumladan imtiyozli va yuridik shaxslarga — abonement chiptalar. 35. Abonement chiptalari tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda sotiladi. Shaharlararo yoʻlovchi tashish poyezdlariga imtiyozli-abonement chiptalari sotish amalga oshiriladigan stansiya va toʻxtash punktlari roʻyxati tashuvchi tomonidan belgilanadi. 36. Ichki temir yoʻl yoʻnalishlarida qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida yoʻlovchi iltimosiga binoan yoʻqotilgan yoki yaroqsiz holga kelgan chiptalar oʻrniga dublikat taqdim etiladi. Dublikat faqat Oʻzbekiston Respublikasi hududida qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlariga va tashuvchining shakllantirilgan yoʻlovchi tashish poyezdlariga beriladi. Xalqaro yoʻnalishlarda rasmiylashtirilgan chiptalar qayta tiklanmaydi. Dublikat taqdim etilgani uchun Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq belgilangan miqdorda yigʻim undiriladi, tashuvchi aybi bilan yoʻqotilgan va yaroqsiz holga kelgan holatlar bundan mustasno. Yigʻim miqdori tashuvchi tomonidan chiptalarni sotishning avtomatlashtirilgan tizimidan foydalanish texnologik jarayoniga muvofiq belgilanadi. § 4. Chiptalarning amal qilish muddatlari 37. Toʻgʻri olib boradigan yoʻnalishda ketayotgan yoʻlovchilarga berilgan chiptalar, yoʻlovchining belgilangan punktgacha, toʻgʻri olib boradigan yoʻnalishdagi yoʻlovchi tashish poyezdi va vagonda harakatlanish vaqti mobaynida amal qiladi. 38. Shaharlararo joʻnashga qatnov chiptalari ularni chipta kassalari tomonidan berilgan kun mobaynida haqiqiy hisoblanadi. Agar, shaharlararo qatnov (bir martalik, kelish yoki abonement) chiptasining amal qilish muddati yoʻlda tugasa, chipta yoʻlovchining yetib kelish stansiyasigacha yaroqli hisoblanadi. 39. Abonement chiptasining amal qilish muddati chiptalarda koʻrsatiladi va uning amal qilish sanasidan boshlab, tegishli oy va yilning xuddi shu sanasigacha (bu sanani hisobga olmasdan) hisoblanadi. § 5. Poyezdda yurish shartlari 40. Har bir yoʻlovchi chipta (shu jumladan abonement chiptasi)ga ega boʻlishi, uni butun poyezdda yurish vaqti mobaynida saqlashi va nazorat qiluvchi shaxslar talabiga binoan koʻrsatishi shart. 41. Yoʻlovchini vagonga oʻtqazganda vagon kuzatuvchisi chiptani, unda koʻzdan kechirishdan oʻtganligi toʻgʻrisida belgining mavjudligini, shuningdek yoʻlovchi shaxsini tasdiqlovchi hujjatni tekshirishi shart. Taqdim qilinayotgan hujjatda familiyasi mos kelmaganda, chiptada familiya yoʻqligi yoki oʻzgartirilgan (toʻgʻrilangan)da, shuningdek koʻzdan kechirishdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi belgi mavjud boʻlmaganda, yoʻlovchining yoʻlovchi tashish poyezdiga chiqishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Vagon kuzatuvchilari yoʻlovchilarni vagonga oʻtqazganda, chiptalarni kuzatib qoluvchilarda unutib qoldirmasliklari haqida ularni ogohlantiradilar. Yoʻlovchi tashish poyezdidan qolib ketgan yoʻlovchining vagonda qoʻl yuki yoki chiptasi qolib ketgan hollarda, stansiya (vokzal) boshligʻi zudlik bilan yoʻlovchi tashish poyezdi yoʻnalishidagi poyezd toʻxtash davomiyligi 10 daqiqadan kam boʻlmagan eng yaqin stansiya (vokzal) boshligʻini telegramma yoki telefonogramma orqali qoldirilgan qoʻl yuki yoki chiptani olib qolish haqida xabardor qiladi. Stansiya (vokzal) boshligʻi koʻrsatib oʻtilgan xabarnomani olgan zahoti, poyezd brigadasi bilan hamkorlikda poyezddan qolib ketgan yoʻlovchi qoʻl yuki yoki chiptasini olib qolish va saqlash choralarini koʻradi. Yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri ularni stansiya (vokzal)ga qoldirilgan qoʻl yuki yoki chipta soni va miqdori koʻrsatilgan dalolatnoma boʻyicha topshiradi. Dalolatnoma yoʻlovchi tashish poyezdi boshligʻi (mexanik-brigadiri), vagon kuzatuvchisi va ikki yoʻlovchi tomonidan imzolanadi. Dalolatnomada yoʻlovchi tashish poyezdini shakllantirgan temir yoʻl tashkiloti shtampi boʻlishi kerak. Stansiya (vokzal) boshligʻi yoʻlovchi turgan stansiyani yoʻlovchi tashish poyezdidan qoʻl yuki yoki chiptani olib qolinganligi toʻgʻrisida xabardor qiladi. Ushbu xabarnoma asosida yoʻlovchiga, agar uning chiptasi vagonda qolib ketgan boʻlsa, oʻtirish yoki yotoq oʻrinlari mavjud vagonga bepul yangi chipta, qoʻl yuki yoki chipta olib qolingan stansiyagacha joy taqdim qilmasdan beriladi. Poyezdda yurishni boshlashdan oldin va yurish yoʻnalishida vagon kuzatuvchisi chiptasiz yoʻlovchilar yurishi va belgilangan miqdordan ortiqcha qoʻl yuki tashilishini bartaraf etish choralarini koʻradi. Yoʻlovchilar barcha stansiyalarda, joʻnash punktlaridan tashqari, chiptalar bilan yoʻlovchi tashish poyezdining har qanday vagoniga kirishiga qoʻyiladi. Kuzatuvchilar yoʻlovchilarga, ular chipta sotib olgan vagonlarga oʻtishlarida yordam berishlari kerak. 42. Yoʻlovchi yoʻlovchi tashish poyezdida ketayotganida, vagonda uning chiptasida koʻrsatilgan joyni egallashi kerak. 43. Agar chipta oraliq stansiyada sotib olingan boʻlsa, vagondagi joylar raqami koʻrsatilmasligi mumkin. Bunday chiptali yoʻlovchilarni kuzatuvchi boʻsh joylarga joylashtirishi kerak. 44. Agar yoʻlovchiga chipta kassasi tomonidan chipta notoʻgʻri rasmiylashtirilgan boʻlsa yoki vagondagi boʻsh joylar mavjud boʻlmaganda unga chipta berilgan boʻlsa yoki bir joyga ikki va undan ortiq chipta sotilganligi yoʻlovchi tashish poyezdida aniqlansa, poyezd brigadiri chipta sotish texnologiyasi buzilganligi holati haqida 2 nusxada dalolatnoma tuzib, yoʻlovchiga joy taqdim qilishi shart, dalolatnomaning bir nusxasi tekshiruv oʻtkazish uchun tashuvchiga yuboriladi. 45. Yotoq oʻrinlari mavjud toʻrt va ikki joyli kupe vagonlarda, yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnatilgach vagon kuzatuvchisi yoʻlovchilardan chiptalarni (yillik xizmat va bir martalik chiptalardan tashqari) yigʻib olishi, ularga foydalanganlik belgisi qoʻyishi va yoʻlovchining oxirgi manziligacha saqlashi kerak. (45-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-avgustdagi 440-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) 46. Yoʻlovchidan saqlash uchun qabul qilib olingan chipta yoʻlovchi tashish poyezdi kuzatuvchisi yoki brigadiri tomonidan yoʻqotilganda, yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri uch nusxada dalolatnoma tuzadi, bu dalolatnoma undan tashqari yoʻlovchi va vagon kuzatuvchisi tomonidan ham imzolanadi. Dalolatnomada yoʻlovchi tashish poyezdi raqami, poyezdni shakllantirish temir yoʻli koʻrsatiladi va u yoʻlovchi tashish poyezd brigadiri shtempeli bilan tasdiqlanadi. Ushbu dalolatnoma asosida yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri eng yaqin stansiyada yoʻlovchi ishtirokisiz chipta kassasida yangi chiptani oʻtqazish stansiyasidan manzil stansiyasigacha, yoʻlovchidan chipta va platskarta qiymatini undirmasdan, ushbu chipta orqa tomoniga “Temir yoʻl aybi bilan yoʻqotilgan chipta oʻrniga” belgisi bilan rasmiylashtiradi. 47. Yoʻlovchilar yotoq oʻrinlaridan sutkaning istalgan vaqtida foydalanishlari mumkin. Yuqorigi tokchalarni koʻtarish va tushirish yoʻlovchilar iltimosiga koʻra vagon kuzatuvchilari tomonidan bajariladi. 48. Vagon kuzatuvchilari yoʻlovchilarni 30 daqiqadan kechiktirmasdan yoʻlovchi tashish poyezdi belgilangan manzil yoki boshqa poyezdga oʻtish stansiyasiga yaqinlashayotgani haqida ogohlantirishi shart. Yotoq oʻrinlari mavjud vagon kuzatuvchilari yoʻlovchilarning chiptasida koʻrsatilgan manzil yoki boshqa poyezdga oʻtish stansiyasidan oʻtib ketganliklari uchun masʼuldirlar. Belgilangan manzil yoki boshqa poyezdga oʻtish stansiyasidan oʻtib ketishning har bir holati boʻyicha yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri, vagon kuzatuvchisi va yoʻlovchi tomonidan imzolangan, stansiya shtempeli bilan tasdiqlangan dalolatnoma tuziladi. Bu dalolatnoma yoʻlovchiga manzil yoki oʻtish stansiyasigacha yoʻl haqi toʻlamasdan qaytib borish huquqini beradi. 49. Agar yoʻlovchi tashish poyezdidan qolib ketgan yoʻlovchidan vagonda uning buyumlari (yoki chiptasi) qolib ketgan boʻlsa, stansiya boshligʻi shu zahoti yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiriga qoldirilgan buyumlarni olib qolish yoki chiptani yoʻlovchi koʻrsatmasiga binoan qaysi stansiyaga joʻnatish haqida xabar berishi shart. Yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri xabarni olgan zahoti zudlik bilan qolib ketgan yoʻlovchi buyumlari va chiptasini saqlash choralarini koʻradi hamda ularni dalolatnoma boʻyicha xabarda koʻrsatilgan stansiyaga topshiradi, bu haqda yoʻlovchi turgan stansiyani ogohlantiradi. Yoʻlovchi tashish poyezdidan qolib ketgan yoʻlovchi bu haqda stansiya (vokzal) boshligʻiga tezlik bilan xabar berishi kerak. Kuzatuvchi, u xizmat koʻrsatayotgan vagon yoʻlovchisi yoʻlovchi tashish poyezdidan qolib ketganligini payqagan zahoti, bu haqida zudlik bilan poyezd brigadiriga maʼlum qilishi va qoldirilgan qoʻl yuki joylari soni va nomini koʻrsatgan holda dalolatnoma tuzishi shart. Dalolatnoma yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri, kuzatuvchi va ikki yoʻlovchi tomonidan imzolangan boʻlishi kerak. 50. Yoʻlovchi tashish poyezdiga tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanadigan kasallik yoki baxtsiz hodisa oqibatida kechikkanda, yoʻlovchiga poyezd joʻnatilgan vaqtdan boshlab 3 sutka mobaynida chipta toʻliq qiymati, platskarta qiymatidan tashqari, toʻlab beriladi. § 6. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida yotarjoy buyumlari berish va xizmatlar koʻrsatish 51. Yotoq joylari mavjud boʻlgan yoʻlovchi tashish poyezdlaridagi vagonlarda yurilganda yoʻlovchi, qiymati platskarta qiymati tarkibiga kiritilgan yotarjoy buyumlari komplekti bilan taʼminlanadi. Yotarjoy buyumlari komplekti ikkita choyshab, bitta yostiq jild, bitta sochiqdan iborat. Yotarjoy buyumlari komplekti yoʻlovchiga butun yoʻl davomida foydalanish uchun beriladi. Yoʻlovchi xohishiga koʻra kuzatuvchi yoʻnalish davomida ishlatilgan yotarjoy buyumlarini qoʻshimcha haq hisobiga almashtirib berishi mumkin. Kuzatuvchilar yotarjoy buyumlari komplektini yoʻlovchilar joylariga yetkazishlari, nogironligi boʻlgan, kasal, katta yoshdagi shaxslar, yosh bolali yoʻlovchilar, shuningdek ikki joyli yotoq kupelarida ketayotgan yoʻlovchilarga yotoqlarini toʻshab berishlari shart. Yoʻlovchi manzil yoki boshqa poyezdga oʻtish stansiyasiga yetib kelishiga 30 daqiqa qolganda, kuzatuvchi yotarjoy buyumlarini yigʻishtirib oladi. (51-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) Matras, yostiq va koʻrpadan foydalanish uchun toʻlov platskarta qiymati tarkibiga kiritilgan va qoʻshimcha ravishda yoʻlovchidan undirib olinmaydi. 52. Yotarjoy buyumlarini yoʻqotganligi, ziyon yetkazganligi uchun, shuningdek vagonning ichki jihozlari buyumlarini qisman, toʻliq buzganligi yoki yoʻqotganligi uchun yoʻlovchi qonun hujjatlariga muvofiq javob beradi. Bu holatlarda bunday zarar (buzish yoki yoʻqotish) yetkazgan yoʻlovchi, yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri va vagon kuzatuvchisi ishtirokida ikki nusxada dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomada buzilgan yoki yoʻqotilgan buyumlar va yoʻlovchi shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar toʻgʻrisida maʼlumotlar koʻrsatiladi. Dalolatnomaga temir yoʻl tashkiloti shtampi qoʻyilishi kerak. Dalolatnomaning bir nusxasi yoʻlovchiga beriladi. 53. Barcha toifadagi yoʻlovchi tashish poyezdlarining yotoq joyli vagonlari, shuningdek oʻtirish joylariga ega tezkor yoʻlovchi tashish poyezdlarining vagonlari kuzatuvchilari, yoʻlovchilarni ularning iltimosiga koʻra tashuvchi belgilagan narxlarda kuniga kamida uch marta choy bilan taʼminlashi kerak. Yoʻlovchi tashish poyezdining barcha yoʻlovchilari butun yoʻnalish davomida sovutilgan qaynatilgan ichimlik suv bilan bepul taʼminlanishi kerak. § 7. Poyezdda yurish shartlarining oʻzgarishi 54. Yoʻlovchi yoʻlda oʻzining yoʻlovchi tashish poyezdida yurish shartlarini oʻzgartirishi va agar unda boʻsh joy boʻlsa, oliy toifadagi vagonga oʻtishi mumkin. Yoʻlovchi vagon kuzatuvchisi orqali yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiriga bu toʻgʻrisida yozma ravishda murojaat qilishi kerak. 55. Yoʻlovchining oliy toifadagi vagonga oʻtish toʻlovi uning tomonidan amalga oshirilishi va poyezdning toʻxtash vaqti boʻyicha imkoniyati boʻlsa, yoʻlovchi tashish poyezdi yoʻnalishidagi stansiyalarining biridagi chipta kassasida rasmiylashtirilishi kerak. Ortiqcha toʻlanadigan joyni band qilish uning qiymati toʻlangandan keyin yoʻl qoʻyiladi. 56. Oliy toifadagi vagonga oʻtishda toʻlov miqdori, tegishli toifali vagonlarda yurish uchun, yoʻlovchi vagonda joy egallagan stansiyadan u tanlagan toifadagi vagonda yetib borishni xohlagan stansiyagacha boʻlgan masofa uchun toʻliq chipta qiymatining tafovuti sifatida aniqlanadi. Yoʻlovchining yozma arizasiga binoan yoʻnalish davomida past baholanuvchi toifa vagoniga oʻtishiga, qandaydir qayta hisoblarni amalga oshirmasdan va muqaddam bajarilgan toʻlovlarni qaytarmasdan yoʻl qoʻyiladi. 57. Sotib olingan chiptaga binoan vagonda yoʻlovchiga joy taqdim qilinmagan taqdirda, tashuvchi yoʻlovchiga uning roziligi bilan boshqa vagonda, yuqoriroq toifadagi joy boʻlsa ham, qoʻshimcha haq undirmasdan berishi kerak. Agar yoʻlovchiga u sotib olgan chiptadan past baholanuvchi joy berilgan boʻlsa, unga mazkur Qoidalarning 227-bandida koʻzda tutilgan tartibda chipta toʻliq qiymatining farqi qaytarib beriladi. 58. Yoʻlovchi tomonidan unga taklif etilgan joyni almashtirish rad etilganda, tashuvchi yoʻlovchiga chiptaning toʻliq qiymatini qaytarib beradi. Ushbu yoʻlovchi tashish poyezdida joy berish imkoniyati mavjud boʻlmaganda, tashuvchi yoʻlovchi talabiga binoan boshqa yoʻlovchi tashish poyezdidagi mos joyni taqdim qilishi, bunda yoʻlovchida mavjud boʻlgan chiptani qayta rasmiylashtirishi shart. 59. Texnik nosozligi tufayli yoʻlda yoki shakllantirish va aylanish punktida vagonni uzish hollarida, stansiya boshligʻi uzilgan vagon oʻrniga boshqa vagonni ulash va unga yoʻlovchilarni oʻtkazish choralarini koʻrishi, agar ulash imkoniyati mavjud boʻlmasa – yoʻlovchilarni shu yoʻlovchi tashish poyezdining boʻsh joylariga, yuqoriroq toifada boʻlsa ham, joylashtirishi kerak. Yuqori toifadagi vagonlarga oʻtkazishda afzalliklar bolali yoʻlovchilarga, kasal, katta yoshdagi shaxslar, urush qatnashchilari va nogironligi boʻlgan shaxslarga beriladi. (59-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) Ushbu yoʻlovchi tashish poyezdida joylashtirilmagan yoʻlovchilar, ulardagi mavjud chiptalarga muvofiq vaqt boʻyicha eng yaqin muddatda ketadigan poyezdda joʻnatilishi kerak. 60. Vagonlar uzilganda, yoʻlovchi yotarjoy buyumlarini uzilgan vagon kuzatuvchisi tomonidan tuzilgan yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri imzosi va stansiya shtempeli bilan tasdiqlangan dalolatnomaga asosan bepul oladi. Dalolatnoma kuzatuvchi uchun yotarjoy buyumlarini bepul berish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. 61. Temir yoʻl aybi bilan yoʻlovchilarni boshqa vagon yoki yoʻlovchi tashish poyezdiga majburiy oʻtishining har bir holatida yoʻlovchi tashish poyezd brigadiri va boshqa poyezdga oʻtish amalga oshirilgan stansiya (vokzal) maʼmuriyatining mansabdor shaxsi imzosi bilan dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Ushbu dalolatnoma yoʻlovchi tashish poyezdi reysi oxiriga yetgach, poyezd shakllantirish temir yoʻl tashkilotiga beriladi. 62. Yoʻlovchilarni uzilgan vagondan boshqa vagonlarga oʻtkazishda yoʻlovchilarning qoʻl yukini tashib oʻtish va ularga tashib oʻtishda yordam koʻrsatish tashuvchi xodimlarining majburiyati hisoblanadi va yoʻlovchi tashish poyezd brigadiri tomonidan stansiya yoki vokzal boshligʻi bilan birgalikda zarur ehtiyot choralarini koʻrgan va yoʻlovchilar xavfsizligini taʼminlagan holda tashkil qilinadi. § 8. Tashishni rad etish 63. Tashuvchi yoʻlovchi tashilishini rad etish yoki yoʻlovchini yoʻlovchi tashish poyezdidan chiqarib yuborish huquqiga quyidagi hollarda haqli: a) yoʻlovchi koʻzdan kechirishdan oʻtmaganda, bu chiptada belgi yoʻqligidan va (yoki) koʻzdan kechirishdan oʻtganligi toʻgʻrisida qoʻl yuki va bagajda shtampning yoʻqligidan maʼlum boʻladi. Bunda chiptaning toʻliq qiymati qaytarilmaydi; b) yoʻlovchi mast holatda, giyohvand va zaharli moddalar taʼsiridan mast holatda yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilishi natijasida yuzaga kelgan holatda, mazkur Qoidalarni va jamoat tartibini buzayotganda. Bunday yoʻlovchini yoʻlovchi tashish poyezdiga oʻtqazishni rad etish yoki uni yoʻlovchi tashish poyezdidan tashuvchi tomonidan, boʻysunmagan hollarda esa — transportdagi ichki ishlar organlari xodimlari tomonidan chiqarib yuboriladi. Bunday shaxs chiptasiga quyidagi qayd qoʻyiladi: “Tashishga rad etildi”. Bunda chiptaning toʻliq qiymati (bosib oʻtilmagan masofa uchun) va bagaj tashish qiymati qaytarib berilmaydi; v) yoʻlovchi atrofdagilar tinchini buzuvchi kasalmand holatda boʻlgan va bunda uni alohida joylashtirish imkoniyati mavjud boʻlmaganda. Yoʻlovchi yoʻlovchi tashish poyezdidan tegishli davolash-tibbiy muassasalari mavjud boʻlgan stansiyalarda chiqariladi. Bunda yoʻlovchiga bosib oʻtilmagan masofa uchun chipta toʻliq qiymati qaytariladi. 64. Agar harakat yoʻnalishida tashish rad etilgan yoʻlovchi, uning bagaji belgilangan manzil stansiyasigacha yoʻlovchi tashish poyezdida ketishini xohlamasa, kvitansiya koʻrsatilgan taqdirda yoʻlovchini poyezddan chiqarib yuborilgan stansiyada bagajni beradi, bagajni tushirish imkoniyati boʻlmaganda — bagaj eng yaqin joylashgan stansiyagacha boradi va u birinchi qaytish poyezdi bilan yoʻlovchi chiqarib yuborilgan joyga bepul qaytariladi. Yoʻlovchini kasalligi tufayli yoʻlovchi tashish poyezdidan chiqarilganda, vokzal boshligʻi xabariga asosan, yoʻlovchi tashish poyezdni tark etgan joyga bagaj bepul qaytariladi. III bob. Qoʻl yukini tashish § 1. Tashish qoidalari 65. Tashilayotgan qoʻl yuki butunligi va saqlanishi boʻyicha masʼuliyat yoʻlovchilar zimmasidadir. Qoʻl yukini yoʻlovchilar uchun moʻljallangan joylarga, shuningdek oʻtirgʻichlar oʻrtasidagi oʻtish joylari, yoʻlaklar, vagon maydonchalari (tamburlar)ga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Uch oʻlchami summasiga koʻra 180 sm dan ortadigan yirik gabaritli buyumlarni qoʻl yuki sifatida tashish taqiqlanadi. 66. Har bir yoʻlovchi (toʻliq yoki bolalar chiptasiga) oʻzi bilan birga 36 kg dan oshmagan qoʻl yuki olib yurish huquqiga ega. Ikki oʻrinli kupe vagonlarida 50 kg qoʻl yuki olib yurilishiga ruxsat etiladi. Shaharlararo qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida yoʻlovchilar tomonidan bepul meʼyordan ortiq (lekin 50 kg dan oshmagan) qoʻl yukining tashilishi bagaj tarifiga binoan toʻlanishi kerak. Shaharlararo qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlari tamburlarida qismlarga ajratilmagan bittadan ortiq velosipedni tashishga ruxsat etiladi. Yoʻlovchiga qoʻl yuki belgilangan meʼyordan (36 kg) ortiqcha quyidagilarni tashishga ruxsat etiladi: portfel, ayollar sumkachasi, durbin, changʻi va unga tayoqchalar, qarmoqlar, fotoapparat, soyabon, shuningdek uch oʻlchamiga koʻra 100 sm dan oshmaydigan boshqa kichik buyumlar. Shaharlararo qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida bepul qoʻl yuki tashish meʼyori hisobiga, shuningdek bolalar aravachasi, oʻsimliklar, yuqori qismi boylangan va ildizlari oʻralgan koʻchatlar hamda boshqa ekin materiallarini tashishga ruxsat etiladi. Bunday qoʻl yukining har bir joy vazni 18 kg dan va balandligi 1,5 m dan oshmasligi kerak. Karantin eʼlon qilingan hududlarda, ushbu tashishlar qoʻl yuki egasining karantin hujjatlarini taqdim etgandagina amalga oshirilishi mumkin. Oʻzi bilan birga oʻz oʻlchamlariga koʻra vagonlarda qoʻl yuki uchun moʻljallangan joylarda joylashishi mumkin boʻlgan yoʻlovchi qoʻl yuki meʼyori hisobidan qismlarga ajratilgan holdagi bolalar aravachasi, baydarkalarni tashishga ruxsat etiladi. Yoʻlovchilar tomonidan tashilayotgan qoʻl yukini tortish uchun stansiyalar (vokzallar)da tarozilar oʻrnatiladi. Yoʻlovchilar tomonidan bunday tarozilardan bepul foydalaniladi. 67. Qoʻl yuki sifatida koʻzdan kechirishdan oʻtmagan hamda vagon va yoʻlovchilarga zarar yetkazishi yoki ularni ifloslantirishi mumkin boʻlgan buyumlar, shuningdek Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 30-noyabrdan 314-son qarori bilan tasdiqlangan Yoʻlovchilar tashish poyezdlarida tashish taqiqlangan xavfli moddalar va buyumlar roʻyxatiga kiritilgan buyumlar tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 68. Yoʻlovchilarning ortiqcha qoʻl yukini tashish uchun yoʻlovchi tashish poyezdlari tarkibiga qoʻshimcha bagaj vagonlari kiritilishi mumkin. Bunday vagonlarda qoʻl yuki tashilishi uchun tariflar bagaj tarifi boʻyicha, tashuvchi tomonidan belgilangan imtiyozlarni qoʻllagan holda undiriladi. Tashish belgilangan shakldagi kvitansiya bilan rasmiylashtiriladi. 69. Istisno tariqasida, faqat yotoq oʻrinli yoʻlovchi tashish poyezdi vagonlarida, shuningdek shaharlararo qatnovchi poyezdlarning barcha vagonlarida bir chiptaga bittadan oshmagan miqdorda maishiy va tashkiliy texnikalar tashilishiga (yoʻlovchida qoʻl yukining mavjudligidan qatʼi nazar) ruxsat etiladi. Yoʻlovchi yoki shaharlararo qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdida tashilayotgan maishiy va tashkiliy texnikalarning har bir donasi uchun, uning vaznidan qatʼi nazar, (kichik gabaritli portativlaridan tashqari) bagaj tarifi boʻyicha 30 kg yuk uchun tarif undiriladi. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida yirik gabaritli maishiy texnika va tashkiliy texnikalarni, shuningdek oʻz oʻlchamlariga koʻra koʻzdan kechirishdan oʻtish imkoni boʻlmaydigan boshqa apparaturalarni tashishga yoʻl qoʻyilmaydi. 70. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida kichik uy hayvonlari va qushlarni, agar bu veterinariya qoidalari bilan taqiqlanmagan boʻlsa (veterinariya maʼlumotnomasi mavjud boʻlganda) barcha vagonlarda tashishga yoʻl qoʻyiladi. Kichik uy hayvonlari qutilar, savatlar, qafaslarga joylashtirilgan boʻlishi va qoʻl yuki tashilishi uchun ajratilgan joylarda bemalol joylashishi kerak. 71. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida katta zotli itlarni, shu jumladan xizmat itlarining tashilishi (veterinar maʼlumotnomasi mavjud boʻlganda) quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: a) ushbu poyezdda ketayotgan egalari yoki kuzatuvchilari nazorati ostida, bagaj vagonlarida poddonli maxsus konteyner yoki qutilarda; b) ushbu vagonda ketayotgan egalari yoki kuzatuvchilari nazorati ostida, lokomotiv orqasidan birinchi ulangan platskart vagoni ishlamaydigan tamburda (koʻpi bilan ikkita it); v) egalari nazorati ostida, shaharlararo qatnovchi poyezd tamburida (koʻpi bilan ikkita it); g) egasining ixtiyoriga koʻra it uchun toʻliq qiymatli chipta sotib olinishi yoki yoʻlovchi tashish poyezdlari kupe vagonlarida butun kupe sotib olinishi mumkin. Kichkina zotli itlarni va kuchuk bolalarini oʻzi bilan birga ularni tara (sumka, savat, qafas va boshqalar)ga joylashtirgan holda yoʻlovchi tashish poyezdlarining barcha vagonlarida olib yurish mumkin. Itlar, taralarga joylashtirilganidan tashqari, burunbogʻ bilan va yetaklash arqonida (jumladan shaharlararo qatnovchi poyezdlarda ham) tashiladi. Yovvoyi hayvonlar, kemiruvchilar, yirik va mayda shoxli mollar va otlar tashilishiga ruxsat etilmaydi. Bir guruh itlarni tashishga, faqat tashuvchi nomiga yoʻlovchi tashish poyezd joʻnashidan 5 sutka oldin taqdim qilinadigan buyurtmanomalarga asosan alohida vagonlarda ijara shartlarida yoʻl qoʻyiladi. Itlarni tashish toʻlovi mazkur Qoidalarning 161-bandida koʻzda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. Koʻzi ojiz boʻlgan shaxslar kuzatuvchi itlarini oʻzi bilan birga barcha vagonlarda bepul olib yuradilar. 72. Kichik uy hayvonlari va qushlarni yoʻlovchi oʻzi bilan birga yoʻlovchi tashish poyezdlarida olib yurishi belgilangan tariflar boʻyicha, yoʻlovchiga (shaharlararo qatnovchi poyezdlardan tashqari) old qismida “Yoʻlovchi qoʻlidagi bagaj” yozuvli bagaj kvitansiyasi taqdim etilishi bilan rasmiylashtiriladi. § 2. Unutib qoldirilgan va topilgan buyumlar 73. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida unutib qoldirilgan yoki yoʻqotilgan buyumlar aniqlangan barcha holatlarda topilgan buyumlarning tashqi koʻrinishi va ularni aniqlash holatlari batafsil bayon etilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. Dalolatnoma yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri tomonidan buyumni aniqlagan shaxs va transportdagi ichki ishlar organlari xodimlarining majburiy ishtirok etgan holda vagon kuzatuvchisi bilan birga tuziladi. Vokzalda yoki oxirgi manzil punktiga yetib kelgan yoʻlovchi tashish poyezdi tarkibida aniqlangan unutib qoldirilgan buyumlar, ushbu vokzal boshligʻiga topshiriladi. Topshirishdan oldin buyumlar transportdagi ichki ishlar organlari xodimlari ishtirokida ochib koʻriladi. Ochib koʻrish natijalari toʻgʻrisida ikki nusxada alohida dalolatnoma va buyumlar roʻyxati tuziladi, ushbu roʻyxatning bir nusxasi vokzal boshligʻiga, ikkinchisi — transportdagi ichki ishlar organi xodimiga beriladi. Yoʻnalishda harakatlanayotgan yoʻlovchi tashish poyezdida qoldirilgan buyumlarni yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri, ushbu poyezdning oxirgi manzil punkti vokzali boshligʻiga dalolatnoma bilan birga tilxat orqali topshiradi. 74. 30 kun oʻtgandan keyin topib olingan va talab qilib olinmagan buyumlarni vokzal boshligʻi dalolatnoma va roʻyxat bilan hujjatsiz yuklar omboriga joʻnatadi. Yoʻlovchilar tomonidan yuk saqlash xonalaridan olinmagan buyumlar chiqarib olinganda, buyumlar roʻyxati bilan birga dalolatnoma tuzilishi kerak. Yuk egasining joylashgan joyini aniqlash mumkin boʻlgan maʼlumotlar mavjud boʻlganda, unga zudlik bilan buyumlar joylashtirilgan joy haqida xabarnoma joʻnatiladi. 75. Topilgan buyumlarni talab qilib oluvchi shaxs, oʻzining buyumlari egasi ekanligini, buyumlarning aniq alomatlarini, ular nimadan iborat ekanligini yozma ravishda koʻrsatgan yoki buyumlarni qulflovchi qulflarga kalitni taqdim qilgan holda isbotlab berishi kerak. Agar buyumlar ular topib olingan yoki topshirilgan vokzalda saqlanayotgan boʻlsa, shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar tekshirilgandan keyin, vokzal boshligʻi farmoyishiga asosan egasiga topshiriladi. Buyumlarni qabul qilib olishda uning egasi tashuvchiga lozim boʻlgan barcha toʻlovlarni (saqlash, oʻrash, bagaj tarifi boʻyicha tashish va eʼlonni chop etish, agar bu qilingan boʻlsa) toʻlashi, shuningdek buyumlarni qabul qilib olganlik haqida tilxatni, unda oʻzining shaxsini tasdiqlovchi hujjati maʼlumotlarini koʻrsatib taqdim qilishi kerak. Buyumlarni saqlash uchun barcha toʻlovlar belgilangan tariflar boʻyicha amalga oshiriladi. 76. Agar yoʻlovchi vagondan chiqib, uning tomonidan vagonda buyumlar unutib qoldirilganligini oʻzi aniqlasa, u vokzal boshligʻiga murojaat qilishi kerak. Vokzal boshligʻi yoʻlovchi yozma arizasiga binoan bu haqdagi xabarni, ushbu xabarda yoʻlovchi egallagan vagon va joy raqami, unutib qoldirilgan buyumlar bayonini hamda ularning egasi joylashgan manzilga yetkazilish talabini koʻrsatgan holda zudlik bilan yoʻlovchi tashish poyezdining harakatlanayotgan yoʻnalishdagi birinchi yirik stansiya yoki yoʻlovchi tashish poyezdi yetib kelish stansiyasi boshligʻiga yoʻllaydi. Bunday holatlarda, buyumlarni qaytarish bilan bogʻliq barcha xarajatlar (xabar yoʻllash, oʻrash, tashish va boshqalar) buyum egasi hisobiga amalga oshiriladi. IV bob. Bagajni tashish § 1. Bagajni qabul qilish shartlari 77. Tashishga oʻz oʻlchamlari, oʻrami va xususiyatlariga koʻra belgilangan tartibda koʻzdan kechirish tartibotlaridan oʻtishi, yoʻlovchi bagajlariga zarar yetkazmasdan, qiyinchiliksiz bagaj vagoniga yuklanishi va joylashtirilishi mumkin boʻlgan yuklar va buyumlar qabul qilinadi. Bagaj bagajni qabul qilish va berish operatsiyalarini amalga oshiradigan stansiyalargacha tashiladi. Yoʻlovchi bagajni tashishga oldindan, lekin yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashidan 2 soatdan kechiktirmasdan topshirishi mumkin, bunda bagajni saqlaganlik uchun toʻlovlar Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq belgilangan tariflar boʻyicha amalga oshiriladi. Har bir bagaj joyi uni ortish, qayta ortish va tushirishda olib yurish imkonini beruvchi qurilmaga ega boʻlishi yoki moslashtirilishi kerak. Jamadonlar, sandiqlar, savatlar, yashiklar, quti va toylar mahkam bogʻlangan boʻlishi kerak. Tara va oʻram buyumlar saqlanishini butun tashish mobaynida taʼminlashi kerak. Televizor va boshqa shunga oʻxshash maishiy texnika oʻramiga talablar mazkur Qoidalarning 111-bandida keltirilgan. Velosipedlar, aravachalar va bolalar karavotlari, protez aravachalari va hokazolar oʻrami bilan va oʻramsiz qabul qilinishi mumkin. Bagajni tashishga bir joy ogʻirligi 80 kg dan ziyod, uzunligi esa 3 m dan ortiq yuk va buyumlar qabul qilinmaydi. Vazni 80 kg dan ortiq boʻlgan boʻlinmaydigan joylar (muzlatgich, gaz plitalari va boshqalar) bagaj tashishga, yaʼni yoʻlovchi tashish poyezdida har bir rasmiylashtirilgan joyga bir birlik miqdoridagi chipta boʻyicha qabul qilinadi. Bu miqdordan ortiqcha qabul qilingan boʻlinmaydigan buyumlar tashilishi yuk bagaj tarifi boʻyicha toʻlanadi. Ularni tashish tartibi mazkur Qoidalarning 111-bandida bayon etilgan. 78. Bagaj tashishga nosoz oʻramda taqdim etilganda, tashuvchi uni tashishga qabul qilishni rad etadi. Oʻrami bagajning yoʻqolishi yoki buzilishi xavfini vujudga keltirmaydigan bunday kamchiliklarga ega boʻlgan bagaj, tashish hujjatlarida ushbu kamchiliklar koʻrsatilgan holda tashishga qabul qilinishi mumkin. 79. Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 30-noyabrdagi 314-son qarori bilan tasdiqlangan Yoʻlovchilar tashish poyezdlarida tashish taqiqlangan va cheklangan xavfli moddalar va buyumlar roʻyxatiga kiritilgan yuklar va buyumlar bagaj sifatida tashishga ruxsat etilmaydi. 80. Tashuvchi yoʻlovchi tomonidan bagajning boshqa buyumlari orasida oʻragan sinuvchi va moʻrt buyumlar, tez buziladigan mahsulotlar, shuningdek alohida oʻralgan sinuvchi va moʻrt buyumlar (oyna, chinni, televizorlar, priyomniklar) qoniqarsiz holati yoki shikastlanganligi uchun, agar bunda bagaj shikastlanishini keltirib chiqaruvchi oʻramning bironta tashqi buzilishlari mavjud boʻlmasa, bagaj egasi oldida javob bermaydi. 81. Bagaj yoʻlovchi joʻnash stansiyasida ham, harakat yoʻnalishidagi bagaj operatsiyalari uchun ochiq boʻlgan har qanday oraliq stansiyasida ham tashish uchun topshirilishi mumkin. Manzil stansiyasi sifatida faqat yoʻlovchi boradigan oxirgi stansiya emas, balki harakat yoʻnalishida joylashgan va bagaj operatsiyalarini bajarish uchun ochiq boʻlgan har qanday stansiya xizmat qilishi mumkin. Joʻnash dastlabki stansiyada chipta boʻyicha bagaj qabul qilish, uning vazniga bogʻliq ravishda bir yoki bir nechta bagaj kvitansiyalarini taqdim qilish bilan rasmiylashtirilishi mumkin. 82. Yoʻlovchi tomonidan chipta koʻrsatilganda tashuvchi bagajni tashish uchun qabul qilishi va uni tegishli manzil boʻyicha tarkibida bagaj vagoni boʻlgan birinchi yoʻlovchi tashish poyezdida yoki pochta-bagaj poyezdida joʻnatishi shart. § 2. Bagajni rasmiylashtirish va qabul qilish 83. Tashishga topshirilayotgan bagajning har bir joyi, belgilangan markirovkalash qoidalariga muvofiq markirovkalanadi. Tashuvchi tomonidan tashishga topshirilayotgan bagaj joyi markirovkalangan holatlarda, joʻnatuvchidan Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq belgilangan yigʻim undiriladi. Markirovkalash yorliq taqib qoʻyish yoki yozuv yozish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Alohida bagaj joyining vazni 5 kg dan kam boʻlmasligi kerak. 84. Bagajni tashishga qabul qilinishini tasdiqlash uchun yoʻlovchiga bagaj kvitansiyasi taqdim etiladi. Bagaj kvitansiyasida chipta raqami, yoʻlovchi xohishiga koʻra, bagaj yetib kelganligi haqida xabar yoʻllanishi mumkin boʻlgan pochta manzili koʻrsatiladi, bunda tashish hujjatlarining “alohida qaydlar” ustuniga joʻnash stansiyasida “xabar yoʻllanishi bilan” degan qayd kiritiladi. 85. Bagajga oʻralmagan velosiped va hokazolar qabul qilinganda, bagaj kvitansiyasida albatta velosiped raqami, rusumi (erkaklarniki, ayollarniki, bolalarniki va boshqalar) va u bilan birga qanday anjomlar (qoʻngʻiroq, nasos, fonar, sumka va boshqalar) mavjudligi koʻrsatilishi kerak. Avtomobil shinalari bagaj va yuk bagaj tashishlariga bagaj kvitansiyasidagi “kamera bilan” yoki “kamerasiz”, “yangi” yoki “ishlatilgan” qaydlari bilan faqat oʻralmagan holda qabul qilinadi. Bunda eʼlon qilingan qiymat uchun yigʻimlarning oshishi avtomobil shinalariga tatbiq qilinmaydi. § 3. Qiymatni eʼlon qilish 86. Yoʻlovchi bagajni topshirayotgan vaqtda belgilangan tarifga muvofiq yigʻimni toʻlagan holda uning qiymatini eʼlon qilishi mumkin. Agar tashishga bir nechta bagaj joyi taqdim qilinayotgan boʻlsa, yoʻlovchi har bir joy qiymatini alohida yoki barcha joylar umumiy qiymatini eʼlon qilishi mumkin. Qiymatni eʼlon qilish ogʻzaki tarzda amalga oshiriladi. Agar yoʻlovchi bagaj qiymatini eʼlon qilgisi kelmasa, yoʻlovchi imzolayotgan bagaj kvitansiyasining “Eʼlon qilingan qiymat” ustunida “Qiymat eʼlon qilishni rad etaman” degan qayd kiritilishi kerak. Eʼlon qilingan qiymat umumiy miqdori bagaj kvitansiyasida raqamlar va yozuvlarda ifodalanadi, agar tashishga bir nechta bagaj joylari taqdim qilinayotgan boʻlsa, har bir alohida joy qiymati va vazni raqamlar bilan yoziladi. Eʼlon qilingan bagaj qiymati umumiy miqdori yoʻlovchi tomonidan soʻmlarda aytilishi va bagajdagi buyumlar haqiqiy narxlaridan kelib chiqishi kerak. Tashuvchi tomonidan bagajning eʼlon qilingan qiymati uchun joʻnatuvchidan belgilangan tartibda qoʻshimcha yigʻim undiriladi. 87. Agar yoʻlovchi oʻz bagaj qiymatini eʼlon qilganda, bagaj boʻlimi xodimida uning toʻgʻriligiga shubha tugʻilsa, u tekshirish uchun yoʻlovchidan bagajni ochishni talab qilishi mumkin. Bagaj boʻlimi xodimi va joʻnatuvchi oʻrtasida eʼlon qilingan qiymat boʻyicha nizolar yuzaga kelganda nizoni bagaj boʻlimi boshligʻi, vokzal boshligʻi hal qiladi. Yoʻlovchi bagajni tekshirish uchun ochishdan yoki vokzal boshligʻi taklif etgan eʼlon qilingan qiymatdan norozi boʻlganda, bagaj eʼlon qilingan qiymat bilan tashishga qabul qilinmaydi. § 4. Itlar, mayda uy hayvonlari, qushlar va arilarni tashish 88. Bagaj vagonida tashish uchun itlar, mayda uy hayvonlari, arilar va qushlar harakatlanayotgan yoʻnalishda qayta yuklanmaydigan holatda qabul qilinadi. 89. Itlar, mayda uy hayvonlari va qushlar vagondagi mavjud boshqa bagajga zarar yetkazmaslikni kafolatlovchi, vagonni esa ifloslanishdan saqlovchi maxsus konteynerlarda yoki joʻnatuvchining poddonli tarasida (qafaslar, savatlar, qutilarda) tashilishi mumkin. Ushbu tara tashilayotgan hayvonlar oʻlchami va miqdoriga mos kelishi va haddan tashqari qoʻpol boʻlmasligi kerak. Nizoli holatlarda tara masalasini bagaj boʻlimi boshligʻi hal etadi. Itlar, qushlar va mayda uy hayvonlarini boqish va parvarishlash majburiyati ularning egalari va kuzatuvchilari zimmasiga yuklanadi, ularni tashishda tashuvchi aybi bilan kechiktirish hollari bundan mustasno. 90. Arilar bagaj vagonida tashishga tashqi havo temperaturasi +10o S dan ortiq boʻlmagan holatda qabul qilinadilar. Arilar ari uyalarida yoki fanerli paketlarda, shu yoʻlovchi tashish poyezdida ketishi lozim boʻlgan kuzatuvchi nazorati ostida tashiladi. Vagonda ari uyalari va paketlar shunday oʻrnatiladiki, ari uyalarini shamollatish tirqishlari toʻsilib qolmasligi va ularga erkin borilishi taʼminlanishi lozim. 91. Mayda uy hayvonlari, qushlar va arilarni tashishga tegishli yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashiga kamida uch soat vaqt qolganda qabul qilinadi. Yovvoyi hayvonlarni bagaj bilan tashishga qabul qilinmaydi. Bagaj bilan itlar, qushlar, mayda hayvonlar va arilar tashilishiga bagaj kvitansiyasi taqdim etiladi, unda: “It qafasda”, “Qush qafasda” va shu kabi qaydlar, uning tara bilan umumiy vazni hamda tashilayotgan hayvon va qushlar soni koʻrsatiladi. 92. Qushlar, mayda hayvonlar va arilar yoʻlovchi tashish poyezdining belgilangan manzil stansiyasiga yetib kelgandan keyin 12 soatdan kechiktirmasdan yoʻlovchi tomonidan qabul qilib olinishi kerak. 93. Hayvonlar, qushlar va arilar tashiladigan bagaj kvitansiyasi yoʻqotilgan holatlarda, yoʻlovchi ularni oʻziga tegishli ekanligini isbotlagach, qabul qilib oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar maʼlumotlari koʻrsatilgan tilxat bilan yoʻlovchiga berilishi mumkin. 94. Bagaj vagonlarida mayda uy hayvonlari, itlar va arilarni tashish, tegishli shakldagi veterinariya guvohnomalari taqdim qilinishi boʻyicha amalga oshiriladi. § 5. Bagajni yoʻlda berish 95. Yoʻlovchi oʻz bagajini harakat yoʻnalishida olishni xohlasa, u dastlab, bu manzil stansiyasiga yetib kelishidan 30 daqiqa oldin, yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri orqali yoki shaxsan bagaj vagoni qabul qiluvchi-topshiruvchisini ogohlantirishi kerak. Agar bagaj vagonini ortish va yoʻlovchi bagajini olishni ixtiyor qilgan stansiyada poyezdning toʻxtash sharoitlariga koʻra buning iloji boʻlsa — qabul qiluvchi-topshiruvchi bagajni beradi, yoʻlovchidan olingan kvitansiyani yoʻl vedomosti bilan birga bagaj topshirilgan stansiyaga stansiya shtempelini qoʻyish va navbatdagi topshirish hisoboti bilan tashuvchiga joʻnatish uchun beriladi. Yoʻlovchi tashish poyezdlaridagi bagaj va yuk bagaj qabul qiluvchi-topshiruvchisi kvitansiyada “Bagaj vagondan yoʻlovchiga berildi” degan belgini stansiya qabul qiluvchi-topshiruvchisi xuddi shunday maʼnodagi belgini topshirish roʻyxatiga kiritishi lozim. Bagajning bosib oʻtilmagan masofasi uchun chipta toʻliq qiymati bu hollarda qaytarilmaydi. 96. Bagajni tashish xizmatlari uchun toʻlovlar joʻnatish vaqtida amalga oshiriladi. Kvitansiyada koʻrsatilgan vaznga qarshi nomuvofiqliklar aniqlangan har bir holatda, manzil stansiyasi tijorat dalolatnomasi tuzadi va uni tegishli choralar koʻrish uchun joʻnatish stansiyasiga yuboradi, yoʻlovchi bilan esa bagaj tashish boʻyicha xizmatlar uchun qayta hisob-kitoblar amalga oshiriladi. § 6. Bagajning yetib kelishi va uni berish 97. Bagajni berish faqat qabul qiluvchida bagaj kvitansiyasi va chipta mavjud boʻlganda amalga oshiriladi. Qabul qiluvchida chipta boʻlmaganda, agar u harakat yoʻnalishida boshqa poyezdga oʻtish bilan yurgan boʻlsa va boshqa poyezdga oʻtish stansiyasidan manzil stansiyasigacha bilet boʻlmasa, u holda undan yuk bagaji tarifi boʻyicha qoʻshimcha haq undiriladi. Bagaj kassasi bagaj kvitansiyasini olib qoʻyadi, uni yoʻl vedomostiga yopishtiradi va tashuvchiga joʻnatadi. Yoʻlovchi xohishiga koʻra, manzil stansiyasi sutkalik muddat oʻtgach (kelish kunini hisoblamasdan) qabul qiluvchiga telefon, buyurtma xati yoki boshqa yoʻllar bilan uning nomiga bagaj yetib kelganligi toʻgʻrisida xabar beradi. Qabul qiluvchining nomiga bagaj yetib kelganligi toʻgʻrisidagi xabarnomasi uchun qabul qiluvchi tomonidan tashuvchi belgilagan tarif boʻyicha haq toʻlanadi. Agar manzil stansiyasi yoʻlovchini yetib kelgan bagaj haqida belgilangan muddatda ogohlantirmasa, xabarnoma joʻnatilgunga qadar bagaj saqlangan kunlarga toʻlanmaydi. 98. Yetib kelgan bagajni, stansiya yoʻlovchi tashish operatsiyalari uchun ochiq boʻlgan butun vaqti mobaynida beriladi. Tashuvchi oraliq stansiyalarda yoʻlovchi tashish poyezdi oʻtganidan keyin bir soatdan kechiktirmasdan, oxirgi stansiyalarda bagaj vagoni tushirilgandan keyin yetib kelgan bagajni berish boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirishi shart. Stansiyada transport vositalari mavjud boʻlganda, yoʻlovchi xohishiga koʻra bagaj u koʻrsatgan manzilga belgilangan tariflar boʻyicha qoʻshimcha haq toʻlash bilan yetkazilishi mumkin. 99. Manzil stansiyasi yoʻlovchi tomonidan berilishi talab etilgan bagaj yetib kelmaganda, bagaj kvitansiyasining orqa tomoniga yetib kelish muddati tugagach “Bagaj yetib kelmadi” degan belgi, yil, oy va sanani ifodalovchi shtempelni qoʻyishi va yoʻlovchidan unga bagaj yetib kelishi haqida xabarnoma joʻnatish manzili koʻrsatilgan arizani qoʻshimcha yigʻimlarni undirmasdan olishi shart. 100. Bagaj yetkazish muddati bagaj qoʻshib joʻnatilgan yoʻlovchi tashish poyezdining manzil stansiyasigacha yetib kelish vaqtidan kelib chiqib aniqlanadi. Agar bagaj qayta ortish mavjud harakat yoʻnalishida ketib borsa, bagajni yetkazish muddati ushbu yoʻnalish boʻyicha kelishilgan poyezdlarning yurishi vaqtiga har bir qayta yuklash uchun bir sutkadan qoʻshish bilan hisoblanadi. 101. Qidirilgan bagajning yetib kelishi haqida manzil stansiyasi uni yetib kelish kunida yoʻlovchiga telefon, buyurtma xati yoki boshqa yoʻl bilan xabar berishi kerak. § 7. Bagaj, chipta yoki bagaj kvitansiyasining yoʻqotilishi 102. Agar bagaj stansiyaga yetib kelish muddatidan 10 kundan keyin yetib kelmasa, bagaj yoʻqotilgan hisoblanadi va yoʻlovchi uning qiymatini tiklab berishni talab etish huquqiga ega. Yoʻqotilgan bagaj uchun pul kompensatsiyasi mazkur Qoidalarning 105-bandiga muvofiq toʻlanadi. Yoʻqotilgan bagaj uchun pul kompensatsiyasi toʻlangan vaqtda berilgan tilxatda, yoʻlovchi topilgan bagajni unga temir yoʻl stansiyalaridan biriga bepul yetkazilishi toʻgʻrisida maʼlum qilishi mumkin. Bagaj qidirish va yetkazish holatida bagaj egasi uni bagaj yetib kelganligi toʻgʻrisida xabardor qilingan kundan boshlab 30 kun mobaynida olishi shart. Bagaj olayotganida u pul kompensatsiyasini qaytarib berishi shart. 103. Tashish amalga oshirilgan chipta, bagaj kvitansiyasi yoʻqotilganda, yoʻlovchiga bagaj undan yuk bagaji tarifi boʻyicha tashish toʻlovi farqini undirilgandan keyin yozma arizaga binoan (joʻnatma unga tegishliligi isbotlari taqdim etilganda) shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar maʼlumotlari koʻrsatilgan tilxat bilan beriladi. Yoʻl vedomostida yoʻlovchi va stansiya boshligʻi imzolari bilan tasdiqlangan chipta, bagaj kvitansiyasi taqdim etilmasdan bagajni berish sabablari toʻgʻrisida belgi kiritiladi. § 8. Tashish nuqsoni 104. Vazni yoki joy qismi yetishmaganda, shuningdek bagaj shikastlanganda uch nusxada tijorat dalolatnomasi tuziladi. Agar yoʻlovchi uni shu ahvolda olishga rozi boʻlsa, bagaj beriladi, bagaj kvitansiyasi temir yoʻl stansiyasida qoladi, yoʻlovchiga uning talabiga binoan bagaj joyi ochilgandan va bagaj tarkibi tekshirilgandan keyin (yoʻlovchi taqdim qilgan roʻyxatga binoan), yetishmaslik va shikastlanish maʼlumotlaridan tashqari, shaxsni tasdiqlovchi hujjat maʼlumotlari hamda agar eʼlon qilingan qiymat miqdori koʻrsatilgan boʻlsa, uning toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ifodalangan tijorat dalolatnomasining ikkinchi nusxasi beriladi. Ushbu dalolatnoma boʻyicha yoʻlovchi tashuvchiga daʼvo qilishi, shuningdek izlab topilgan yetishmayotgan bagaj joylarini olishi mumkin. 105. Qiymati eʼlon qilingan bagaj yoʻqolgan taqdirda yoʻqotilgan bagaj uchun pul kompensatsiyasi sutka mobaynida eʼlon qilingan qiymat va toʻlangan yoʻl haqi miqdorida stansiya boshligʻi tomonidan stansiya tushumidan toʻlanadi. Qiymati eʼlon qilingan bagaj yoki yuk bagaj yoʻqotilganda temir yoʻl pul kompensatsiyasi sifatida yoʻqotilgan bagajning eʼlon qilingan qiymati miqdorini toʻlaydi. Bagaj yoki yuk bagaj qisman yoʻqotilganda temir yoʻl yetishmayotgan eʼlon qilingan qiymat miqdorining har bir kilogrammi uchun tegishli ulushini toʻlaydi. Qiymati eʼlon qilinmasdan tashishga topshirilgan bagaj toʻliq yoki qisman yoʻqotilganda, tashuvchi yoʻlovchiga yetishmayotgan har bir kilogrammi brutto ogʻirligi uchun 2 (ikki) shveysariya frankidan oshmagan miqdorda yoʻqotilgan bagaj yoki uning yoʻqotilgan qismi haqiqiy qiymatini toʻlaydi. Bagaj shikastlangan yoki buzilganda, yoʻlovchiga oʻtkazilgan ekspertizada aniqlangan baholashga muvofiq, biroq yoʻlovchi qiymatni eʼlon qilgan boʻlsa, eʼlon qilingan bagaj qiymati miqdoridan oshirmasdan toʻliq bagaj yoki uning qismi uchun qiymat qaytariladi. Agar bagaj buzilishi uning yetkazish muddatidan oʻtib ketganligi sababli yuzaga kelgan, u esa qiymati eʼlon qilinib topshirilgan boʻlsa, eʼlon qilingan qiymat yoʻlovchiga buzilgan bagaj vazniga mutanosib ravishda toʻlanadi. 106. Agar qidirib topilgan bagaj egasiga uning daʼvosiga binoan muqaddam kompensatsiya toʻlangan boʻlsa, bagaj olingan mablagʻlarni qaytarish sharti bilan beriladi. Agar bagaj olinishi bilan daʼvo batamom tugatilsa, tijorat dalolatnomasi bagaj taqdim qilgan tashuvchida, faqat daʼvo qismi hal etilganda, dalolatnoma nusxasida stansiya boshligʻi imzosi bilan bagaj qidirib topilgan joylarni berish toʻgʻrisida belgi kiritiladi va daʼvo batamom hal qilinganligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladigan stansiyaga yuboriladi. § 9. Yetib kelgan bagajni saqlash 107. Manzil stansiyasiga yetib kelgan bagaj, yetib kelish kuni hisobga olinmasdan bir sutka mobaynida bepul saqlanadi. 108. Bagaj bir sutkadan ortiq saqlanganda, yoʻlovchilar tomonidan saqlanganlik uchun toʻlovlar belgilangan tariflarga muvofiq toʻlanadi. V bob. Yuk bagajini tashish § 1. Yuk bagajini tashishga qabul qilish shartlari 109. Yuk bagajini tashishga oʻz oʻlchamlari, oʻrami va xususiyatlariga koʻra belgilangan tartibdagi koʻzdan kechirish tartibotlaridan oʻtishlari mumkin boʻlgan yuklar va buyumlar qabul qilinadi. Fuqarolardan yuk bagaji yozma arizalarga binoan temir yoʻl chiptasi taqdim qilinmasdan qabul qilinadi. Yuridik shaxslardan yuk bagaji stansiya (vokzal) bagaj boʻlimi boshligʻi yoki uning oʻrinbosari ruxsati bilan qabul qilinadi. Jismoniy va yuridik shaxslardan qabul qilib olingan yuk bagajini tashish toʻlovi yuk bagaj tarifi boʻyicha amalga oshiriladi. Yuk bagaji tashishga mazkur Qoidalarning 79-bandida koʻzda tutilgan yuklar va buyumlar, bir bagaj joyiga vazni 80 kg dan va uzunligi 3 m dan ortiq boʻlgan buyumlar, shuningdek shisha idishlardagi suyuqliklar qabul qilinmaydi. Tez buziladigan yuklar harakat yoʻnalishida qayta yuklanmasdan mazkur Qoidalarning 113-bandida nazarda tutilgan talablarga muvofiq tashiladi. Stansiya boshligʻi yoʻlovchi tashish poyezdi toʻxtab turish vaqti yoki bagaj vagonidagi mavjud joylarga bogʻliq ravishda bir vaqtning oʻzida tashish uchun qabul qilinayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining vazni va miqdorini chegaralash huquqiga ega. Bunday hollarda uning joʻnatilishi bir nechta joʻnatmalar bilan rasmiylashtirilishi kerak. Shishali yoki oynali buyumlar barcha yoʻlovchi tashish poyezdlarining bagaj vagonlarida tashishga harakat yoʻnalishida qayta ortishsiz qabul qilinadi. Yuk bagaji tashishga, agar yuk bagajini joʻnatish va yetkazish manzil stansiyasida yoʻlovchi tashish poyezdi toʻxtab turishi 5 daqiqadan kam boʻlmasa, qabul qilinadi. Yuk bagaji oldindan qabul qilinishi mumkin. Oldindan qabul qilingan yuk bagaji saqlanishi uchun belgilangan tariflarga muvofiq toʻlanadi. 110. Yuk bagajini tashishga oʻralgan va oʻralmagan holda qabul qiladilar. Yuk bagajini oʻrami bilan qabul qilish, oʻram mavjud boʻlmaganda uni saqlanishi kafolatlanmaganda yoki ushbu yuk bagaj bilan birga tashilayotgan boshqa buyumlarga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan hollarda majburiydir. Bu hollarda oʻram, mazkur Qoidalarning 77 va 78-bandlarida bagajga qoʻyilgan talablariga javob berishi kerak. Yogʻoch yashiklar temir hoshiyalarga ega boʻlishi kerak. Shishali yoki oynali buyumlarni tashishga qabul qilish, shisha yoki oyna butunligi yuklash va tushirishda kafolatlovchi oʻramlarda amalga oshiriladi. Har bir bagaj joyida “Ehtiyot boʻling, shisha” yozuvi boʻlishi kerak. Televizor va shunga oʻxshash maishiy texnikani harakat yoʻnalishida qayta ortishsiz tashishda ularning saqlanishini taʼminlovchi oʻramlarda, qayta yuklash bilan tashishlarga — faqat qattiq oʻramlarda (yashik yoki panjarada) qabul qilinadi. Televizor va shunga oʻxshash maishiy texnikani tashish rasmiylashtirilganda oʻramga tepasida yoki yon devorlarining birida “Ehtiyot boʻling, maishiy texnika” yozuvi yoziladi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yashiklar, savatlar, qoplarga, asal esa — metall flyagalar yoki yogʻoch bochkachalarga joylashtirilishi kerak. Oʻram tashilayotgan mahsulotning saqlanishini kafolatlashi kerak. Motorli velosipedlar, mototsikllar, motorollerlar, moped va motorli aravachalar baklari yonilgʻi va moydan tozalangan boʻlishi kerak. Mototsikllar (vazni 165 kg li), motorollerlar va mopedlar tashishga zavod oʻramida yoki boshqa qattiq oʻram (panjarasimon oʻram)da qabul qilinadi. 111. Jismoniy va yuridik shaxslardan yuk bagaji bagaj operatsiyalari uchun ochiq temir yoʻl stansiyalari oraliqlarida vazni bir bagaj joyiga 80 kg dan oshmaydigan alohida bagaj joylarida tashishga qabul qilinadi. Jismoniy va yuridik shaxslardan yuk bagaj tashishga vazni 165 kg gacha boʻlgan boʻlinmaydigan joylar (gaz plitalari, muzlatgichlar va boshqalar)ni qabul qilish, harakat yoʻnalishida qayta ortishsiz yuk bagaj operatsiyalari uchun ochiq stansiyalardan va stansiyalargacha amalga oshiriladi. 112. Tez buziladigan yuklar harakat yoʻnalishida yoʻlovchi tashish poyezdining bagaj vagonlarida harorat rejimini bir maromda saqlamasdan (yuk joʻnatuvchi javobgarligida) tashiladi. 113. Tez buziladigan yuklar stansiya boshligʻining ularni aynan qaysi yoʻlovchi tashish poyezdi bilan joʻnatish mumkin boʻlishini aniqlagandan keyin, joʻnatish stansiyalari tomonidan qabul qilinadi. Qabul qiluvchining tez buziladigan yuklarini qabul qilish uchun kelishi vaqti haqida xabardor qilish majburiyati joʻnatuvchi zimmasidadir. 114. Tashuvchi tez buziladigan yukning tabiiy xossalari yoki iqlim sharoitlari natijasida buzilishi uchun, agar yuk taqdim qilish muddati mobaynida yetkazilgan va qabul qiluvchiga topshirilishi mumkin boʻlsa va tashuvchi aybi bilan yuk buzilishini keltirib chiqaruvchi oʻram shikastlanishiga yoʻl qoʻyilmagan boʻlsa, javobgar emas. § 2. Yuk bagajni tashishga qabul qilishni rasmiylashtirish 115. Yuk bagajni joʻnatish haqida joʻnatuvchi bagaj boʻlimi boshligʻiga ariza topshiradi, unda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi: a) joylar soni, oʻram vazni va turi; b) yuk bagaj nomi; v) manzil stansiyasi; g) qabul qiluvchining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi) va pochta indeksi koʻrsatilgan uning manzili; d) joʻnatuvchining nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi) va pochta indeksi koʻrsatilgan uning manzili. Tashuvchi belgilangan tariflarga muvofiq joʻnatuvchini ushbu arizalar blankasi bilan taʼminlashi va ularni toʻldirish boʻyicha qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatishi mumkin. Yuk bagajni tashishga qabul qilishda bagaj boʻlimi boshligʻi yuk bagaj qabul qilish vaqtini (sana, oy, soat) belgilaydi, bu arizada qayd qilinadi. 116. Yuk bagajni joʻnatishga qabul qilish arizada koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq belgilangan shakldagi tashish hujjatlarini rasmiylashtirish orqali amalga oshiriladi. Joʻnatuvchiga joʻnatuvchi va qabul qiluvchi nomi va manzillari koʻrsatilgan kvitansiya taqdim etiladi. Jismoniy shaxslardan yuk bagaj qabul qilib olinganda bagaj kvitansiyasida chiptalar raqami oʻrniga “Ariza boʻyicha” belgisi koʻrsatiladi. Yuk bagaj toʻgʻri nomlanishiga shubha tugʻilsa, tashuvchi yuk bagajni koʻrishi uchun oʻram ochilishini talab qilishi mumkin. Agar joʻnatuvchi oʻram ochilishiga rozilik bermasa, yuk bagaj tashishga qabul qilinmaydi. 117. Joʻnatuvchi barcha yuk bagaj joylarini talab qilinayotgan markirovkalash yozuvlari bilan taqdim qilishi kerak. Tashishga topshirilayotgan yuk bagaj tashuvchi tomonidan markirovkalansa, joʻnatuvchidan belgilangan tarif boʻyicha yigʻim undiriladi. 118. Joʻnatuvchiga bagaj uchun belgilangan tartib va shartlarda tashilayotgan yuk bagaj qiymatini eʼlon qilish huquqi taqdim etiladi. Eʼlon qilingan qiymat uchun yigʻim va tashish haqi joʻnatilish vaqtida belgilangan tarif boʻyicha toʻlanadi. Joʻnatuvchi yuk bagaj qiymatini eʼlon qilishni rad etsa, joʻnatuvchi imzolaydigan yuk bagaj kvitansiyasida “Qiymatni eʼlon qilishni rad etaman” degan qayd qilinadi. § 3. Koʻchatlar va oʻsimliklarni tashish 119. Fuqarolardan tashishga oʻsimliklar, koʻchatlar va boshqa ekiladigan narsalar, agar ularning oʻrami tashish saqlanishini kafolatlasa va ular boshqa yoʻlovchilar bagajini ifloslantirmasa, qabul qilinadi. Bu holda bagajning har bir joy vazni 25 kg dan va balandligi 2 m dan oshmasligi kerak. Koʻrsatib oʻtilgan joʻnatmalar karantin eʼlon qilingan hududlarda joylashgan stansiyalarda, yuk egasi tomonidan belgilangan qoidalarga muvofiq tashish huquqini beruvchi karantin hujjati taqdim etilganda qabul qilinadi. § 4. Yuk bagajning yetib kelishi va uni taqdim etish 120. Manzil stansiyasi qabul qiluvchini uning nomiga yuk bagaj yetib kelganligi toʻgʻrisida telefon, buyurtma xat yoki boshqa yoʻllar bilan xabardor qilishi shart. Xabarnoma uchun tashuvchi tomonidan belgilangan tarif boʻyicha yigʻim undiriladi. 121. Yuridik shaxslar manziliga yetib kelgan yuk bagaji, yuk bagaj qabul qilib olishga vakolatlangan shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarini taqdim qilgan va yoʻl yuk bagaj vedomosti orqa tomonida imzo chekkan holda qonun hujjatlariga muvofiq rasmiylashtirilgan ishonch qogʻozi boʻyicha beriladi. Yuk bagaj qabul qilib olishda yuk bagaj kvitansiyasini koʻrsatishi shart emas. Yuk bagaj qabul qilib olishga vakolatlangan shaxs, yoʻl yuk bagaj vedomostidan nusxa koʻchirib olish huquqiga ega, bagaj kassasi uni imzo va stansiya shtempeli bilan tasdiqlashi kerak. Alohida shaxslar manziliga yetib kelgan yuk bagaj qabul qilib oluvchiga (yoki uning ishonch qogʻozi boʻyicha boshqa shaxsga) shaxsni tasdiqlovchi hujjat taqdim qilinganda, yoʻl yuk bagaj vedomosti orqa tomonida imzo chekkan va shaxsni tasdiqlovchi hujjat maʼlumotlarini koʻrsatgan holda beriladi. Qabul qiluvchi yuk bagaj qabul qilganda uning vaznini tekshirish huquqiga ega. Stansiya vaznni tekshirganligi uchun belgilangan tarifga muvofiq yigʻim undiradi, agar tekshirilganda vazn yetishmovchiligi aniqlanmasa. § 5. Yuk bagajni saqlash 122. Manzil stansiyasiga yetib kelgan yuk bagaj bir sutka mobaynida (yuk bagaj tushirib olingan kun hisoblanmaydi) bepul saqlanadi. Keyingi saqlash uchun belgilangan tarif boʻyicha haq toʻlanadi. 123. Yuk bagajni yetkazish muddati, u tashilayotgan yoʻlovchi tashish (pochta-bagaj) poyezdining harakat yoʻnalishi vaqti bilan belgilanadi. VI bob. Yuk saqlash xonalarida buyumlarni saqlash tartibi § 1. Yuk saqlash xonalarida buyumlar saqlanishini rasmiylashtirish va saqlaganlik uchun toʻlovlar toʻlash 124. Buyumlarni saqlash uchun qabul qilinganda omborchi yoʻlovchiga jeton taqdim qiladi va maxsus kitobning “Berish” ustuniga uning tartib raqamini yozib qoʻyadi. Yoʻlovchi tomonidan qoʻl yuki qaytarib olinganda omborchi ushbu jeton tartib raqamini “Olish” ustuniga yozib qoʻyadi. 125. Buyumlarni saqlaganlik uchun belgilangan tariflar boʻyicha haq toʻlanadi. Yuk saqlash xonalarida buyumlar jeton koʻrsatuvchiga beriladi. Bunda jeton qaytarib beriladi. § 2. Buyumlar yoki kvitansiyalarning yoʻqotilishi 126. Jetonlar boʻyicha saqlashga topshirilgan buyumlar yoʻqotilganda, isbot qilish uchun taqdim qilingan daʼvolar tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi. Buyumlar topilgan taqdirda, ular egasiga, yoʻqotilgan bagajni topshirish uchun belgilangan qoidalarga koʻra, yuk egasining zararni qoplash uchun olingan mablagʻni tashuvchiga qaytarish shartlarda beriladi. 127. Jeton yoʻqotilganda yuk saqlash xonasiga qabul qilingan buyumlar egasiga ushbu buyumlarning unga tegishliligi dalillarini bagaj uchun belgilangan tartibda taqdim qilganda beriladi. Yoʻlovchi tomonidan yoʻqotilgan jeton qiymatining miqdori tashuvchi tomonidan belgilanadi. § 3. Talab qilib olinmagan buyumlar 128. Yuk saqlash xonalariga topshirilgan buyumlar u yerda 30 kalendar kun mobaynida saqlanadi. Agar koʻrsatilgan muddat tugagach, qandaydir sabablarga koʻra buyum egasi oʻz buyumlarini olib ketmasa, tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda choralar koʻriladi. VII bob. Tashishlar nazorati § 1. Umumiy shartlar 129. Temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashishlarini amalga oshirish nazorati qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 130. Temir yoʻl transportida yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashishlari nazoratini amalga oshirishda quyidagilar tekshiriladi: a) yoʻlovchilarda chiptalar, yoʻl bagaj vedomostlarining mavjudligi; b) vagon kuzatuvchilari tomonidan chipta foydalanganligini toʻgʻri qayd qilish; v) poyezd brigadasi tomonidan vagonlarni talab darajasida tutish va yoʻlovchilarga madaniy xizmatlar koʻrsatilishini taʼminlash; g) tashish hujjatlarining toʻgʻri taqdim qilinishi va rasmiylashtirilishi; d) chiptalar sotilishini tashkil etish; e) yoʻlovchi tashish poyezdlari, vokzallarda yoʻlovchilar, shuningdek temir yoʻl transporti xodimlari tomonidan jamoat tartibining saqlanishi va ular tomonidan mazkur Qoidalarning bajarilishi; j) qoʻl yuki saqlash xonalari va bagaj boʻlimlari ishlari; z) yoʻlovchi tashish poyezdlaridagi boʻsh va boʻshayotgan joylar hisobi hamda joylar haqida maʼlumotlar berish tartibi; i) vagonlardan (xizmat, ijara, boshqa vazirliklarga tegishli va boshqalar) toʻgʻri foydalanish. 131. Stansiya hamda yoʻlovchi tashish poyezdlarida chiptalar sotishni va yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatishni tashkil qilishda kamchiliklarni aniqlagan tekshirishlar oʻtkazayotgan nazoratchi shaxslar, ularni bartaraf etish choralarini koʻradilar. 132. Bepul yoki bolalar chiptasi bilan tashilayotgan bolalar yoshiga nisbatan shubhalar tugʻilganda, nazorat qiluvchi shaxs yoʻlovchidan bola yoshini tasdiqlovchi tegishli hujjatlarni (tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma, ota-onalari pasportidagi yozuv va hokazolar) taqdim qilinishini talab qilishi mumkin. Agar chiptalarni birinchi marta tekshirish vaqtida nazorat qiluvchi shaxsda bunday shubhalar tugʻilmagan boʻlsa, keyingi tekshirishlarda nazorat qiluvchi shaxslar va yoʻlovchilar orasidagi bolalar yoshi borasida bahslarga yoʻl qoʻyilmaydi. Shaharlararo qatnash uchun imtiyozli abonement chiptalari tekshirilganda, nazorat qiluvchi shaxs yoʻlovchidan uning shaxsini tasdiqlovchi hujjat taqdim qilinishini talab qilish huquqiga ega. § 2. Chiptalarni nazorat qilish 133. Yoʻlovchi tashish poyezdini nazorat qilishda chiptasiz yoki familiyasi shaxsni tasdiqlovchi hujjatga mos kelmaydigan yoki oʻzgartirilgan (toʻgʻrilangan) chipta bilan, shuningdek undan foydalanish huquqini taqdim qiluvchi tegishli hujjatlarsiz imtiyozli chiptasi bilan aniqlangan yoʻlovchi belgilangan tartibda jarima toʻlashi kerak. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida ketayotgan chiptasiz yoʻlovchidan, toʻlangan jarima bilan bir vaqtda, belgilangan shakldagi kvitansiya boʻyicha yoʻlovchi oʻtqazilgan joydan manzil yoki boshqa poyezdga oʻtish punktigacha chiptaning toʻliq qiymati undiriladi. Yoʻlovchi yoʻlovchi tashish poyezdini tark etish toʻgʻrisida maʼlum qilganda, u jarimadan tashqari, oʻtqazish joyidan eng yaqin stansiyagacha chiptaning toʻliq qiymatini toʻlashi kerak. Shaharlararo qatnovchi poyezdlarda chiptasiz ketayotgan yoʻlovchidan jarima toʻlanishi bilan birga belgilangan shakldagi kvitansiya berilgan holda chiptaning toʻliq qiymati undiriladi. Chiptalar rasmiylashtirish texnologiyasi buzilganda, chipta yoʻlovchidan olib qoʻyiladi va yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri tomonidan tuzilgan dalolatnoma bilan birgalikda xizmat tekshiruvini oʻtkazish uchun tashuvchiga yuboriladi, yoʻlovchi esa manzil stansiyasigacha ketadi. Yoʻlovchi tashish poyezdlaridan yoʻlovchilarni aholi punktlaridan yiroqda joylashgan stansiyalarda chiqarib yuborishga yoʻl qoʻyilmaydi. § 3. Temir yoʻl chiptalaridan notoʻgʻri foydalanish 134. Yoʻlovchi tashish poyezdida shaharlararo qatnovchi poyezd chiptasi bilan aniqlangan yoʻlovchi chiptasiz yoʻlovchi hisoblanadi. 135. Yoʻlovchi chiptasida koʻrsatilgan yoʻnalishdan boshqa notoʻgʻri yoʻnalish poyezdiga adashib chiqqan yoʻlovchi, poyezdni eng yaqin stansiyada tark etishi kerak. Bu holatda, yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri oʻtqazish asosiy stansiyasiga yoʻlovchini bepul qaytish huquqini beruvchi dalolatnoma tuzadi. Boshqa notoʻgʻri yoʻnalish poyezdiga adashib chiqqan yoʻlovchidan jarima undirilmaydi. 136. Chiptada koʻrsatilgan muddatdan oldin yoʻlovchi tashish poyezdiga oʻtirgan yoʻlovchi tashish poyezdidan chiqarilmaydi. Yoʻlovchi poyezd yetarli toʻxtash vaqtiga ega boʻlgan yoʻldagi birinchi stansiyada oʻz chiptalarini qaytarishga topshirishi va ushbu poyezdga chiptalar rasmiylashtirishi kerak. Foydalanilmagan chipta qaytarilishi umumiy asosda amalga oshiriladi. 137. Yuqori baholanuvchi toifa vagoniga unda ketish huquqini bermaydigan chiptalar bilan kirib qolgan yoʻlovchidan jarima undirilmaydi. Yoʻlovchi bu holda uning chiptasiga mos keluvchi vagonga oʻtishi shart yoki boʻsh joylar mavjudligida ushbu vagonda belgilangan tartibda tegishli qoʻshimcha toʻlab qolishi mumkin. 138. Yoʻlovchi tashish poyezdida qalbaki yoki unga tegishli boʻlmagan chipta bilan aniqlangan yoʻlovchi, undirilgan jarimadan qatʼi nazar, poyezd harakat yoʻnalishi boʻyicha eng yaqin stansiyadagi transport ichki ishlar organlariga topshiriladi, bu haqda poyezd brigadiri tomonidan dalolatnoma tuziladi. § 4. Chiptalarni rasmiylashtirishdagi nuqsonlar 139. Chiptalar sotish avtomatlashtirilgan tizimi tomonidan berilgan, qoʻlda yozilgan maʼlumotlarga ega chipta haqiqiy deb hisoblanmaydi. Qoʻlda yozish usuli bilan kompostersiz manzil stansiyasi koʻrsatilmasdan, stansiyalarning nomlari xato va tashuvchining boshqa xodimlari aybi bilan yoʻl qoʻyilgan noaniqliklar bilan rasmiylashtirilgan chiptalar nuqsonli deb topiladi va olib qoʻyiladi. Bu haqda dalolatnoma tuziladi, yoʻlovchiga esa yangi chipta beriladi. Bunday chiptalar tashuvchi tomonidan belgilagan tartibda almashtiriladi. 140. Nuqsonli chipta vokzalda poyezdda yurish boshlanishdan oldin yoki nuqsonli chipta bilan yoʻlovchi chipta kassasida aniqlanganda, 3 nusxada dalolatnoma rasmiylashtirilishi kerak. Dalolatnoma vokzal boshligʻi, chipta kassasi mudiri, chipta kassiri tomonidan imzolanishi kerak, dalolatnomaning birinchi nusxasi chiptalar bilan birga chipta kassasiga nuqsonli chipta almashtirilishi uchun, ikkinchi nusxasi stansiya boshligʻiga choralar koʻrish uchun topshiriladi, uchinchi nusxasi chipta kassasi mudirida saqlanadi. § 5. Bolalarning poyezdda notoʻgʻri olib yurish 141. Yoshi 5 yoshdan 10 yoshgacha boʻlgan bolalarni bolalar chiptasisiz yoki ikki va undan ortiq 5 yoshgacha bolalarni katta yoshdagi bir yoʻlovchi bilan poyezdda olib yurilganda, undan bunday holatlar uchun belgilangan miqdorda jarima undiriladi, bunda mazkur Qoidalarning 31-bandiga muvofiq yoʻlovchi keyinchalik yoʻlida davom etishi uchun bolalar chiptalari sotib olishi kerak. 142. 10 yoshdan oshgan bolalarning bolalar chiptasi bilan poyezdda yurganda yoʻlovchilarni kuzatib kelayotgan shaxslarga belgilangan miqdorda jarima solinadi. Bundan tashqari, ular dastlabki joʻnash stansiyasidan manzil stansiyasigacha toʻliq va bolalar chiptasi oʻrtasidagi farqni toʻlashi shart. Bunday holatda chiptalar bahosining farqi chipta kassasi yoki belgilangan shakldagi kvitansiya taqdim etgan holda nazorat qiluvchi shaxs tomonidan undiriladi. 143. Kuzatuvchilarsiz ketayotgan va chiptasiz boʻlgan bolalar, eng yaqin joylashgan yirik stansiyada transportdagi ichki ishlar organlari xodimlariga topshirilishi kerak. § 6. Qoʻl yukini notoʻgʻri tashish 144. Yoʻlovchi tashish poyezdlarini nazorat qiluvchi shaxslar yoʻlovchi tomonidan belgilangan meʼyordan ortiq qoʻl yuki tashilayotganini aniqlaganda, unga jarima va bagaj tarifi boʻyicha butun harakat yoʻnalishi boʻyicha (boshlanish stansiyasidan) chiptaning toʻliq qiymatini toʻlashni taklif etishi kerak. § 7. Foydalanilgan chiptalarni qaytarish 145. Yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnatilgach, kuzatuvchi yoʻlovchilardan chiptalarni olib qoʻyishi va foydalanganlik belgisini qoʻyishi kerak. Harakat yoʻnalishida toʻxtashni xohlagan yoʻlovchilar bundan mustasno. Bunday chiptalarga foydalanganlik belgisi yoʻlovchilarni bevosita manzil stansiyasiga yetib kelishidan oldin qoʻyiladi. Blankli chiptalarga foydalanganlik belgisini qoʻyish tashuvchi tomonidan belgilagan tartibda amalga oshiriladi. VIII bob. Tariflar va yigʻimlar § 1. Yoʻlovchilar tariflari va yigʻimlari, tarif turlari 146. Tashuvchi tomonidan quyidagi yoʻlovchi tariflari qoʻllaniladi: umumiy yoʻlovchi — yoʻlovchi tashish poyezdlarida yurishda; shaharlararo qatnash — shaharlararo yoʻlovchi tashish poyezdlarida yurishda (shahar atrofi hududi chegarasida 150 km gacha, ushbu masofa ham hisobga olinadi). Shaharlararo qatnash tariflari zonaviy va abonementliga boʻlinadi. 147. Shaharlararo yoʻlovchi tashish poyezdlaridagi chiptaning toʻliq qiymati, ushbu poyezdlarni tashkil qilish va xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq amaldagi xarajatlarni hisobga olgan holda belgilanadi, Oʻzbekiston Respublikasi viloyatlari va Toshkent shahar moliya boshqarmalari tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi. 148. Yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashishlari bilan bogʻliq qoʻshimcha yigʻimlar shartnoma asosida toʻlanadi. 149. Yoʻlovchi tashish poyezdlarini amaldagi jadval bilan belgilangan harakat yoʻnalishidan vaqtinchalik ogʻish hollarida (texnik sabablarga koʻra 15 kundan koʻp emas), qoʻshimcha bosib oʻtilgan masofa uchun yoʻlovchi haq toʻlamaydi. § 2. Umumiy tarif tuzish sxemasi 150. Chiptaning toʻliq qiymatini aniqlash uchun tarif stavkalari qoʻllanilganda haqiqiy tarif masofasi poyezdda yurish qiymati jadvallarida nazarda tutilgan tarif zonalari boʻyicha yaxlitlanib olinadi. 151. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida yoʻlovchilarning poyezdda yurish qiymati, poyezdda yurish uchun yaratilayotgan qulaylik sharoitlari bilan aniqlanadigan vagon turiga, shuningdek poyezd toifasiga koʻra: yuqori tezlikdagi yuqori qulaylik, tezkor, yoʻlovchi, firma, shuningdek qatnash masofasiga bogʻliq ravishda aniqlanadi. § 3. Poyezdda yurishga chegirmalar 152. Temir yoʻl transportida chiptalar yoʻlovchilarga toʻliq qiymatda sotiladi, qonunchilik hujjatlari bilan poyezdda imtiyozli yurish belgilangan fuqarolar bundan mustasno. Vatan himoyasi va el-yurt tinchligi yoʻlida halok boʻlgan harbiy xizmatchining (xodimning) ota-onalariga Oʻzbekiston Respublikasi hududi boʻylab temir yoʻl transportidan yiliga ikki marta bepul foydalanish huquqi taqdim etilgan. Temir yoʻllarda yiliga bir marta bepul yurish huquqi (borish va kelishga) quyidagilarga taqdim qilingan: Sovet Ittifoqi Qahramonlari va Shon-shuhrat ordenining uchta darajasi bilan taqdirlangan shaxslarga; 1941 — 1945-yillardagi urushda I yoki II guruh nogironi boʻlgan shaxslar va ularga tenglashtirilgan shaxslarga; Chernobil AES halokati oqibatida nurlanish kasalligiga chalingan va uni boshidan kechirgan shaxslar, shuningdek, Chernobil halokati sababli nogironligi boʻlgan shaxslarga; oʻzgalar parvarishiga muhtoj keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar, shuningdek, ularni kuzatuvchi shaxsga; 1941 — 1945-yillardagi urushda III guruh nogironligi boʻlgan shaxslar va ularga tenglashtirilgan shaxslarga; 1941 — 1945-yillardagi urush qatnashchilariga. Temir yoʻllarda chiptaning toʻliq qiymatidan ellik foiz chegirmalar bilan yiliga bir marta yurish huquqi (borish va kelishga) quyidagilarga berilgan: 1941 — 1945-yillardagi urush qatnashchilariga tenglashtirilgan shaxslarga; 1941 — 1945-yillardagi urushda I guruh nogironligi boʻlgan yoki ularga tenglashtirilgan shaxslarga hamrohlik qiluvchi shaxslarga; Sobiq SSSR Ittifoqini himoya qilish paytida yoki harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish chogʻida yaralanish, kontuziya yoki mayib boʻlish oqibatida, yoxud frontda boʻlish bilan bogʻliq kasallik tufayli halok boʻlgan harbiy xizmatchilarning ota-onalari va turmush oʻrtoqlariga. Temir yoʻllarda chipta toʻliq qiymatidan ellik foiz chegirmalar bilan yiliga bir marta (borish va kelishga) yurish huquqiga ega shaxslarga, ularning xohishiga koʻra ikki yilda bir marta ikki yillik (oldingi va joriy yil uchun) foydalanilmagan chegirmalar oʻrniga yiliga bir marta bepul yurish (borish va kelishga) huquqi taqdim qilinadi. Bu holda toʻgʻri yoʻnalishda bunday yurish “borish” ikki yillik chegirma oʻrniga, qaytishga esa — “kelish” ikki yillik chegirma oʻrniga rasmiylashtiriladi. Ushbu tartib 1941 — 1945-yillardagi urushda III guruh nogironligi boʻlgan shaxslar va urush qatnashchilariga tenglashtirilgan shaxslar hamda 1941 — 1945-yillardagi urushda I guruh nogironligi boʻlgan yoki ularga tenglashtirilgan shaxslarga hamrohlik qiluvchi shaxsga ham tatbiq etiladi. Bunda “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJning vakolatli boʻlinmalari tomonidan bepul yoki imtiyozli chipta olish huquqiga ega boʻlgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar idoralararo elektron hamkorlikni qoʻllagan holda “Raqamli hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali Axborot tizimidan olinadi. 1941 — 1945-yillardagi urushda I guruh nogironligi boʻlgan shaxslarni kuzatib kelayotgan shaxslarga (bittadan koʻp boʻlmagan kuzatuvchiga), yiliga bir marta (borish va kelishga) chiptaning toʻliq qiymatidan ellik foiz chegirma beriladi. Kuzatuvchi shaxsga chipta rasmiylashtirilayotganda faqat joriy yil uchun belgilangan chegirma qabul qilinadi. Oʻtgan va keyingi yil uchun chegirma hisobga qabul qilinmaydi. Axborot tizimida bepul yoki chegirma olish huquqiga ega boʻlgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlmagan hollarda bepul yoki imtiyozli chipta olish uchun chipta kassasiga bepul yoki imtiyozli chipta olish huquqini beruvchi “urush oqibatida nogironligi boʻlgan shaxs guvohnomasi”, “urush qatnashchisi guvohnomasi” yoki “imtiyozga huquqi toʻgʻrisidagi guvohnomasi” taqdim qilinishi kerak. “Faxriy temiryoʻlchi” nishoni bilan taqdirlangan temir yoʻl transporti xodimlari yil mobaynida MDH boʻylab bepul yurish huquqiga (borish va kelishga) egadir, buning uchun xizmat guvohnomasi va yozib berilgan temir yoʻl chiptasi taqdim qilinishi zarur. 10 va undan ortiq odamlar sonidan iborat tashkil qilingan guruhlar chiptalarining umumiy qiymatidan jamoaviy chipta boʻyicha quyidagi miqdorda chegirmalar taqdim qilinadi: a) harakat yoʻnalishining umumiy masofasi 2000 km gacha boʻlganda (boshqa poyezdga oʻtishni hisobga olib): guruhdagilar soni 10 nafardan 24 nafargacha boʻlganda chiptalarning umumiy toʻliq qiymatidan 10 foiz; guruhdagilar soni 25 nafar va undan ortiq boʻlganda chiptalarning umumiy toʻliq qiymatidan 15 foiz; b) harakat yoʻnalishining umumiy masofasi 2000 km dan ortiq boʻlganda (boshqa poyezdga oʻtishni hisobga olib): guruhdagilar soni 10 nafardan 24 nafargacha boʻlganda chiptalarning umumiy toʻliq qiymatidan 20 foiz; guruhdagilar soni 25 nafar va undan ortiq boʻlganda chiptalarning umumiy toʻliq qiymatidan 30 foiz. Ekskursiyaga guruh bilan poyezdda yurish qiymatini naqd pul va toʻlov topshiriqnomalari boʻyicha toʻlashga ruxsat etiladi. Oʻquvchilarning shaharlararo qatnovchi poyezdlarda va ichki temir yoʻl aloqalarida qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida yolgʻiz yurganda chipta kassalari belgilangan tartibdagi imtiyozli chiptalarni, ularda taqdim qilingan hujjatlar raqamini, zarur hollarda — belgilangan shakldagi qoʻshimcha toʻlovlar kvitansiyasini koʻrsatib beradi. Imtiyozli chiptalar bilan poyezdda yurayotgan shaxslar, vagonga oʻtirayotganlarida va poyezdda yurish vaqtida, kuzatuvchilar va nazorat qiluvchi shaxslar talabiga binoan chipta sotib olingan hujjatini taqdim qilishi shart. Imtiyozli chiptalarni tekshirishda tegishli hujjatlarni taqdim qilmagan yoʻlovchilar chiptasiz deb hisoblanadilar va belgilangan miqdorda jarimaga tortiladilar. Bundan tashqari, ulardan chiptalar berilgan stansiyadan manzil stansiyasigacha chipta qiymatining farqi (imtiyozli va toʻliq tarif oʻrtasidagi) undiriladi. Imtiyozli tarif boʻyicha chiptalar notoʻgʻri berilgan har bir holat toʻgʻrisida nazorat qiluvchi shaxslar dalolatnoma tuzishlari va uni choralar koʻrish uchun tashuvchi rahbariyatiga joʻnatishlari shart. (152-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-avgustdagi 440-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) § 4. Sugʻurta tarifi 153. Temir yoʻl transporti yoʻlovchilari poyezdda yurish va stansiya (vokzal)da boʻlishlari vaqtida baxtsiz hodisalardan qonunchilikda koʻzda tutilgan tartibda majburiy shaxsiy sugʻurta qilinadilar. Foydalanilmagan chiptalar boʻyicha pullar qaytarilganda sugʻurta tarifi toʻliq toʻlanadi, qisman foydalanganlari uchun — sugʻurta tarifi toʻlanmaydi. Sugʻurta holati vujudga kelish joyiga qarab, stansiya (vokzal) boshligʻi yoki yoʻlovchi tashish poyezdi brigadiri dalolatnoma tuzishi va uni yoʻlovchi yoki uning qarindoshlariga taqdim qilishi shart. § 5. Abonement chiptalari 154. Shaharlararo chipta kassalarida, bir martalik chiptalardan tashqari, turli xildagi abonement chiptalari, shu jumladan imtiyozli abonement chiptalarini sotish ham amalga oshiriladi. Barcha turdagi abonement chiptalari qiymatlari va ularni sotish tartibini tashuvchi belgilaydi. Abonement chiptalari ularda koʻrsatilgan yoʻnalishlar boʻyicha barcha shaharlararo qatnovchi poyezdlarda yurish huquqini beradi. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida shaharlararo qatnash chiptalari bilan yurishga, tashuvchi koʻrsatmasiga binoan yoʻl uchastkasida shaharlararo qatnash harakati mavjud boʻlmaganda 150 km gacha masofada ruxsat etiladi. Abonement chiptalari sotish oldindan, biroq ularni amal qilish muddatidan 30 sutkadan koʻp boʻlmagan muhlatda amalga oshiriladi. Bunday hollarda chiptalarga chipta amal qilish muddati sanasi koʻrsatilgan komposter qoʻyiladi. Shaharlararo qatnash bir yoʻnalishdagi toʻxtash punktidan shaharlararo qatnash boshqa yoʻnalishdagi toʻxtash punktigacha (shu jumladan bir vokzalga kelish va boshqasidan joʻnash bilan) uzel punktlari orqali yurishlar uchun bir dona abonement (imtiyozli-abonement) chiptasini sotilishiga ruxsat etiladi. Bu holatda poyezdda yurish umumiy masofasi 150 km dan oshmasligi kerak. Bunday chipta narxi uzel punktigacha va undan ketish tariflari yigʻindisi boʻyicha belgilanadi. Imtiyozli abonement chiptalarida: yoʻlovchining familiyasi, joʻnash toʻxtash punkti, manzil va uzel punktlari nomlari, agar bular mavjud boʻlsa, shuningdek chipta qiymati koʻrsatiladi. 155. Nomiga berilgan abonement (imtiyozsiz) chiptalar yuridik shaxslarga, kimga sotib olinayotgan boʻlsa, oʻsha shaxs familiyasi, ismi, otasining ismi koʻrsatilib sotiladi. Abonement chiptasi: oylik chipta uchun — 50-marta poyezdda yurish qiymati, mavsumiy — tegishli ravishda 200-marta poyezdda yurishning, yarim yillik — 300-marta poyezdda yurishning va yillik — 600-marta poyezdda yurishning qiymati hisobidan, bu uchastkada shaharlararo qatnash yoʻnalishida qoʻllaniluvchi tarif (kilometrli, umumiy) boʻyicha toʻlanadi. Zonaviy tarif qoʻllaniluvchi uchastkalarda abonement chiptalari qiymatini hisoblash kilometrli tarif stavkalari boʻyicha amalga oshiriladi. IX bob. Bagaj va yuk bagaj tariflari § 1. Qoʻllanish shartlari 156. Umumiy bagaj va yuk bagaj tariflari, umumiy foydalanish uchun ochiq boʻlgan doimiy foydalanishga kiritilgan barcha temir yoʻl liniyalarida qoʻllaniladi. § 2. Tashish toʻlovlarining umumiy tartibi 157. Bagaj va yuk bagaj joʻnatishning hisoblangan eng kam ogʻirligi – 10 kg. Yuk bagajining vazni 10 kg gacha boʻlgan bagaj va yuk bagajning qiymatini tashish uchun hisoblashda yuk bagaj vazni 10 kg gacha deb toʻliq yaxlitlanadi. Bagaj vazni barcha holatlarda 10 kg gacha toʻliq yaxlitlanadi. Eng kam vazni 5 kg boʻlgan bagaj va yuk bagajni 10 kg kabi toʻlagan holda joʻnatiladi. 158. Bagaj vagonida tashilayotgan donabay hisoblangan buyumlar (motorsiz va motorli velosipedlar, protez aravachalar, bolalar aravachalari va bolalar avtomobillari) 20 kg li bagaj yoki yuk bagaj sifatida toʻlanadi. Velosiped, bolalar aravachasi va boshqalar bilan birga boshqa buyumlar taqdim qilingan taqdirda, unda ularning barchasi birga tarozida tortilishi va umumiy vazn uchun toʻlov bitta kvitansiya boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Mototsikllar, motorollerlar, mopedlarni amaldagi vazni boʻyicha tashishga qabul qilinadi. 159. Nogironligi boʻlgan shaxslar tomonidan bittadan ortiq boʻlmagan uch, toʻrt gʻildirakli aravachalarni yoʻlovchi tashish poyezdida tashishga, istisno tariqasida, faqat yoʻlovchi ketayotgan poyezd tarkibini shakllantirish va aylanma stansiyasidan stansiyasigacha yoʻl qoʻyiladi. (159-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) Aravachaning amaldagi butun vazni bagaj tarifi boʻyicha toʻlanadi. Yuridik shaxslardan yoʻlovchi tashish poyezdlari bagaj vagonida aravachalarni tashish uchun qabul qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. § 3. Belgilangan stavkalar 160. Yoʻlovchi oʻzi bilan birga yoʻlovchi vagonlarida, shuningdek yoʻlovchi tashish poyezdlarining bagaj vagonlarida itlar, mayda hayvonlar va qushlarni olib yurishlari donasi yoki joyi uchun 20 kg bagaj sifatida haq toʻlanadi. Shahar atrofiga qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida yoʻlovchi bilan birga itlar va boshqa mayda hayvonlar, shaharlararo qatnash chipta kassalarida sotiladigan chiptalar boʻyicha tashiladi. Shahar atrofiga qatnovchi yoʻlovchi tashish poyezdlarida uy hayvonlari, qushlar, velosipedlar va qoʻshimcha vaznli qoʻl yukini tashish tarif stavkalari miqdorlari tashuvchi tomonidan Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq belgilanadi. § 4. Eʼlon qilingan qiymat uchun yigʻim 161. Yuk bagajning eʼlon qilingan qiymati uchun yuk bagaj joʻnatuvchisidan tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda qoʻshimcha yigʻim undiriladi. § 5. Yukni saqlaganlik va vaznini tekshirganlik uchun yigʻim 162. Yetib kelgan bagaj va yuk bagajni har bir joyidan sutkasiga saqlaganlik uchun, bepul saqlash vaqti va oldindan qabul qilishni hisobga olmasdan, tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda quyidagi yigʻimlar undiriladi: a) yetib kelgan bagajni saqlaganlik uchun; b) yetib kelgan yuk bagajni saqlaganlik uchun; v) bagajni bagaj joʻnatiladigan yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashidan 2 sutka oldin, oldindan qabul qilinganlik uchun; g) yuk bagajini ham jismoniy, ham yuridik shaxslardan oldindan qabul qilinganligi uchun birinchi kalendar va keyinchalik har bir sutkalar uchun. 163. Bagaj vaznini qoʻshimcha ravishda tekshirishga haq toʻlanmaydi. Yuk bagaj vazni tekshirilganligi uchun tashuvchi tomonidan belgilanadigan miqdorda yigʻim undiriladi. Ushbu operatsiyaning toʻlov kvitansiyasida qayta tortilgan butun yuk bagaj vazni koʻrsatiladi. Bagaj yetishmagan va tijorat dalolatnomasi tuzilgan taqdirda tarozida tortilganligi uchun pul undirilmaydi. § 6. Qoʻl yuki, katta gabaritli yuklar va buyumlarni saqlash xizmatlari qiymati 164. Yoʻlovchiga yuk saqlash xonasida bir kalendar sutkasi muddatiga joy taqdim qilish xizmati omborchilar yoki vokzal boshligʻining navbatchi yordamchisi tomonidan koʻrsatiladi va yoʻlovchi tomonidan unga belgilangan shakldagi kvitansiya taqdim qilgan holda belgilangan tariflar boʻyicha har bir saqlash joyi uchun haq toʻlanadi. Kalendar sutkasi muddati tugagach yuklarni saqlash keyingi har bir sutkasi uchun yoʻlovchilar tomonidan tashuvchining belgilagan tariflari boʻyicha haq toʻlanadi. § 7. Chiptalar sotganlik uchun vositachilik yigʻimlari 165. Aholiga chiptalar sotish va joylarni zaxiraga qoʻyishda koʻrsatiladigan xizmatlar uchun vositachilik yigʻimlari har bir rasmiylashtirilgan joy uchun shartnomaviy narxlar boʻyicha tashuvchi tomonidan belgilangan miqdorlarda undiriladi. Vositachilik yigʻimlari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatorlari va deputatlari, maxsus ijaraga olingan vagonlar va yoʻlovchi tashish poyezdlarida ketayotgan shaxslarga, bepul xizmat va bir martalik chiptalar boʻyicha temir yoʻlchilar, urush oqibatida nogironligi boʻlgan shaxslar va urush qatnashchilari hamda ularga tenglashtirilgan shaxslar chiptalarini rasmiylashtirishda undirilmaydi. (165-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) Oldindan sotishda koʻrsatiladigan boshqa xizmatlar (chiptani uyga, ish yoki dam olish joyiga yetkazib berish, qatnovchi kassir tomonidan chiptani bevosita yoʻlovchi tashish poyezdida rasmiylashtirish va hokazolar) Qoʻshimcha ishlar va xizmatlar roʻyxatiga muvofiq shartnomaviy narxlar boʻyicha tashuvchi tomonidan tasdiqlagan stavkalari boʻyicha toʻlanadi. § 8. Toʻlovlarni qaytarishdagi yigʻimlar 166. Foydalanilmagan chipta toʻlovlarini qaytarilishini rasmiylashtirish boʻyicha operatsiyalar uchun vositachilik yigʻimi har bir chipta uchun tasdiqlangan kalkulyatsiyaga asosan tashuvchi tomonidan belgilangan miqdorda undiriladi. Guruhiy chiptalarni qaytarishda vositachilik yigʻimi yoʻlovchilar soniga muvofiq undiriladi. 167. Chipta sotish kassasiga oldindan va sutkalik sotilgan chiptalar uchun toʻlangan vositachilik yigʻimi ular qaytarib berilganda qaytarilmaydi. 168. Quyidagilar boʻyicha rasmiylashtirilgan foydalanilmagan chiptalar uchun toʻlovlar qaytarilishini rasmiylashtirish boʻyicha operatsiyalar uchun vositachilik yigʻimi undirilmaydi: a) mazkur Nizomning 152-bandida nazarda tutilgan shaxslar boʻyicha; (168-bandning “a” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-avgustdagi 440-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) b) xizmat, maishiy va shaxsiy zaruratlar boʻyicha berilgan bepul temir yoʻl chiptalari boʻyicha. § 9. Bagaj va yuk bagajini rasmiylashtirish xizmatlari toʻlovi 169. Tashuvchi bagaj va yuk bagaj joʻnatuvchini talabiga binoan unga talabnoma blanki va yorliq berishi kerak. Yorliq, talabnoma berganlik, yorliqni toʻldirganlik (joʻnatuvchi iltimosiga koʻra) yoki joʻnatish markirovkasini qayd etganlik uchun joʻnatuvchi tomonidan tashuvchi belgilagan miqdorda haq toʻlanadi. 170. Qabul qiluvchini uning manziliga bagaj yoki yuk bagaj yetib kelganligi toʻgʻrisida xabarnoma berganlik uchun tashuvchi tomonidan belgilangan tariflar boʻyicha haq toʻlanadi. § 10. Maʼlumot-axborot ishlarini tashkil qilish 171. Stansiyalarda va vokzallarda majburiy tartibda keng miqyosda, shu jumladan yoʻlovchilar uchun avtomatik maʼlumotlar qurilmalari, turli xildagi tablo va koʻrsatkichlar yordamida, radio va telefon orqali, shuningdek maʼlumotlar byurosi orqali koʻzdan kechirishdan oʻtish tartibotlari boʻyicha axborot ishlari tashkil qilinadi. 172. Maʼlumotlar byurosi maʼlumotlarni ogʻzaki taqdim qiladi. 173. Yozma maʼlumotlar faqat yoʻlovchi va shaharlararo yoʻlovchi tashish poyezdlarining kechikishi toʻgʻrisida beriladi. 174. Yoʻlovchilar va yuridik shaxslar iltimosiga koʻra qoʻshimcha yozma maʼlumotlar berilsa tashuvchi tomonidan belgilangan tarif boʻyicha haq toʻlanadi. § 11. Vokzallarda yoʻlovchilarga koʻrsatiladigan majburiy boʻlmagan boshqa xizmatlar toʻlovi 175. Dam olish xonalari hamda ona va bola xonalaridan, “VIP- zal”dan, “Biznes — zal”dan foydalanish, shuningdek yoʻlovchilarga koʻrsatiladigan boshqa majburiy boʻlmagan operatsiyalar va xizmatlar (chipta va bagaj yetkazilishi, xabarnomalar joʻnatish, bagaj aravachalaridan vokzal hududidan tashqarida foydalanish, oʻram oʻrash, stansiya radiosi orqali eʼlon berish, mototsikllar, mopedlar, velosipedlarni bagaj omborlarida saqlash va hokazolar) yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish boʻyicha tashuvchi tomonidan belgilangan stavkalari boʻyicha toʻlanadi. 176. Ona va bolalar xonalarida 10 yoshgacha bolalarning yashashi, katta yoshdagi yoʻlovchilar uchun belgilangan tariflarning 50 foizi miqdorida toʻlanadi. 177. Urush oqibatida nogironligi boʻlgan shaxslar va urush qatnashchilariga, shuningdek “Faxriy temir yoʻlchi” nishoni bilan taqdirlangan shaxslarga dam olish xonalarida joylar birinchi navbatda taqdim qilinadi. (177-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) X bob. Yoʻlovchilar tashishning alohida sharoitlari § 1. Boshqa vazirlik va idoralar tasarrufidagi vagonlarda yurish 178. Yoʻlovchi tashish poyezdi tarkibidagi boshqa vazirlik va idoralar tasarrufidagi vagonlarning (bagaj vagonlaridan tashqari) harakatlanishi joʻnash stansiyasi tomonidan yoʻl vedomosti bilan, bagaj vagonlari esa yuk bagaj vedomosti bilan joʻnatuvchi talabnomasida koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq, tashuvchining ulashga ruxsati, tashish uchun toʻlov hujjatlari mavjud boʻlganda rasmiylashtiriladi. 179. Tashish hujjatlari tuzilganda vagon bosib oʻtgan yoʻli va haqiqiy ketayotgan shaxslar soni boʻyicha yoʻlovchi tashish poyezdi turiga koʻra (poyezd toifasidan qatʼi nazar) chiptalar qiymati uchun tarif undiriladi. Qoʻl yukini tashish umumiy belgilangan meʼyorlar va tashish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 180. Agar harakat yoʻnalishida yoki joʻnatishda tashish hujjatlarida koʻrsatilgandan koʻproq yoʻlovchilarning poyezdda yurish zarurati yuzaga kelsa, yoʻlovchi tashish poyezdi umumiy vagonining tarifi boʻyicha tegishli miqdordagi chiptalar qoʻshimcha ravishda sotib olinishi kerak. 181. Boshqa vazirlik va idora tasarrufidagi yoʻlovchi parki vagoni bosib oʻtgan yoʻli uchun toʻlovlar tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda toʻlanadi. § 2. Ijaraga olingan vagonlarda yurish 182. Yoʻlovchi parki vagonlari ijara shartlarida vaqtincha foydalanish uchun berilishi mumkin. Yoʻlovchi parki vagonlari ijaraga berilishining har bir holatida shartnoma tuziladi. Shartnoma tuzilgandan va zarur toʻlovlar toʻlangandan keyin ijarachiga ijara muddati doirasida vagonlardan foydalanish huquqiga guvohnoma beriladi. 183. Tashish hujjatlari tuzilganda quyidagilar undiriladi: a) yoʻlovchilarning poyezdda yurishi, bagaj va yuk bagaj tashish qiymatlari bazaviy jadvallar boʻyicha aniqlanadigan, yoʻlovchi tashish poyezdi vagoni turiga mos keladigan (ulanish amalga oshiriluvchi poyezd toifasidan qatʼi nazar) tarif boʻyicha vagondagi joylar soniga muvofiq miqdorda yoʻlovchi chiptalari qiymati; b) umumiy belgilangan meʼyorlar, tariflar va tashish qoidalariga muvofiq yuk bagaj tashish qiymati. 184. Yoʻlovchilar chiptasining toʻliq qiymati vagonning toʻxtashsiz yoʻnalishi har bir uchastkasi boʻyicha alohida mustaqil yurish sifatida aniqlanadi. Toʻxtash punkti ijarachi talabiga muvofiq vagon uzilishi amalga oshiriladigan, shuningdek vagonning oʻsha uchastkalar boʻylab qayta (takror) harakat boshlanadigan yoʻnalishni oʻzgartiruvchi punkti stansiyasi hisoblanadi. 185. Bolalar tashish uchun yuridik shaxslarga alohida yoʻlovchi tashish poyezdlari yoki vagonlari taqdim etilganda, quyidagi qiymatlari (vagon turi va poyezd toifasiga koʻra) undiriladi: a) 10 yoshgacha haqiqiy ketayotgan bolalar soni boʻyicha bolalar chiptalari; b) 10 yosh va undan katta bolalar ketayotgan hamda kuzatib keluvchilar soni boʻyicha, shuningdek yoʻlovchi tashish poyezdi yoki vagonida band boʻlmagan barcha joylar uchun chiptalarning toʻliq qiymatlari; v) korxonalarga turar joy sifatida vaqtinchalik taqdim qilingan yoʻlovchi vagonlari qiymati aniq vagonning saqlanishi bilan bogʻliq amaldagi xarajatlardan kelib chiqib aniqlanadi. 186. Yoʻlovchi vagonlaridagi toʻlanishi kerak boʻlgan joylar soni yotoq oʻrinlar soniga qarab aniqlanadi. Ijara xizmat vagonida (vagon-salonida) ketish uchun ijara qiymatidan tashqari, 11 ta yotoq joyi (hisob-kitob miqdor) uchun toʻlov, tezyurar yoʻlovchi tashish poyezdining ikki oʻrinli kupe vagoni tarifi boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Xizmat vagoni (vagon-saloni)ni boʻsh holatda boshqa joyga oʻtkazilishi belgilangan tariflar boʻyicha toʻlanadi. Ijarachilarga xizmat vagoni (vagon-saloni)dan foydalanish huquqini beruvchi guvohnoma berish lozim boʻlgan toʻlovlar toʻlangandan keyin amalga oshiriladi. 187. Barcha harakat yoʻnalishi uchun (borish va kelish) ijara haqi va tashish toʻlovlari undirilishi, ijaraga beruvchi tomonidan poyezdda yurish boshlangunga qadar tasdiqlangan yoʻnalishlar boʻyicha tashish toʻlovlarini qabul qilishni rasmiylashtirgan va ijarachiga har bir toʻlangan yoʻnalish uchastkasi uchun belgilangan tartibda kvitansiyani taqdim qilingan holda amalga oshiriladi. Kvitansiyada yoʻlovchi vagonida haqiqiy ketayotgan yoʻlovchilar soni koʻrsatiladi. Ijarachiga taqdim qilinadigan vagonlardan foydalanish huquqini beruvchi guvohnomaning orqa tomonida barcha yoʻnalish uchastkalari, belgilangan shakldagi tegishli kvitansiyalar raqami koʻrsatilishi kerak. Yoʻl vedomostining “Joʻnatishda undirilgan” ustunida “Tashish uchun ... miqdorida tarif belgilangan shakldagi ... – son kvitansiya boʻyicha ... temir yoʻlining ... stansiyasida undirildi” qaydi koʻrsatiladi. Belgilangan shakldagi kvitansiya yoʻl vedomosti koreshogiga biriktiriladi, ijarachiga uning oʻrniga yoʻl vedomostidan kvitansiya beriladi. Agar yoʻlovchi vagoniga vagon ulash yoʻnalishdan ogʻish bilan ruxsat etilgan boʻlsa, belgilangan toʻlovlar ulash stansiyasida tashish hujjatlarini tuzishda yangi tashish hujjatlari kabi toʻliq undiriladi. Yoʻlovchi tashish poyezdi bilan ijara vagonini tashish uchun yoʻl vedomosti stansiya tomonidan ushbu vagon harakatlanadigan poyezd brigadiriga topshiriladi. § 3. Bemorlarni tashish 188. Izolyatsiyalash talab etiladigan bemorlarni tashish izolyatsiya qilingan kupeda ketayotganlarning sonidan qatʼi nazar, band qilingan kupedagi barcha joylar qiymati toʻlangan holda kuzatuvchilar hamrohligida amalga oshiriladi. Ushbu bemorlarni joʻnatuvchi jismoniy va yuridik shaxslar, oldindan, lekin 5 kundan kechiktirmasdan alohida kupeni tayyorlash uchun talabnomani berishlari shart. Ushbu toifa yoʻlovchilarini tashish joylardagi sanitariya-epidemiologiya xizmatlarining qatʼiy nazorati ostida sanitariya-epidemiologiya meʼyorlarga rioya qilingan holda amalga oshirilishi kerak. Bemorlar uchun ajratiladigan kupe vagonning ishlamaydigan tamburi tomonidan eng chekkada boʻlishi, bemor va kuzatuvchi uchun vagonning oʻsha tarafidagi sanitariya uzeli biriktirilgan boʻlishi kerak. Harakat yoʻnalishida bemorning kupedan chiqishi, uni kuzatuvchi shaxsning — vagondan tashqariga chiqishi (vagon-restoranga, kupe-bufetga va boshqa joylarga borishi) taqiqlanadi. § 4. Pochtani tashish 189. Temir yoʻllar boʻylab pochta tashish qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 190. Aloqa korxonalari tomonidan yuk bagajni yoki pochta vagonlarini nazorat qilishda aniqlangan pochta joʻnatmalari boʻlmagan, temir yoʻl tashish hujjatlari bilan zarur darajada rasmiylashtirilmagan yuklar qiymatini toʻlash yuk bagaji tarifi boʻyicha uning haqiqiy vazni va vagonni tashish butun masofasi uchun amalga oshiriladi. § 5. Vagon-restoranlar va kupe-bufetlar harakatlanishi 191. Vagon-restoranlar va kupe-bufetlar tomonidan xizmat koʻrsatiladigan yoʻlovchi tashish poyezdlari tarkibida qatnovchi ularning harakatlanish shartlari, shuningdek majburiyatlarni talab darajasida bajarmaganliklari uchun mulkiy javobgarlik choralari tashuvchi bilan tuzilgan ijara shartnomalarida belgilanadi. Yoʻlovchi tashish poyezdlarining vagon-restoranlari va kupe-bufetlarida xizmat koʻrsatish faqat yoʻlovchi xohishiga koʻra amalga oshiriladi. § 6. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligining yuk bagajini tashish 192. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligining yuk bagajini tashish uchun tashuvchi tomonidan tashish shartnomasi bilan belgilangan tariflar boʻyicha yoʻlovchi, bagaj yoki maxsus vagonlar berilishi mumkin. 193. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligining tasarrufida boʻlgan yoki ijaraga olingan vagonlarda ularning yuk bagajini tashish, yuk bagaj ortish (shu jumladan boʻsh holatda ham) va kuzatuvchilar sonidan qatʼi nazar, 1 vagon-km uchun, Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalariga muvofiq, eʼlon qilingan indeksatsiya koeffitsiyentlarini hisobga olgan holda toʻlanadi. 194. Yoʻlovchi tashish poyezdlariga Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligi vagonlarini (oʻz tasarrufidagilarni ham, ijaradagilarni ham) ulash, tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 195. Yuk bagaji bilan bir vaqtda kuzatuvchilarning bepul yurishiga ruxsat etiladi. Vagonni kuzatuvchi shaxslarga qoʻl yuki belgilangan meʼyor doirasida – bir shaxsga 36 kg ruxsat etiladi. Bu miqdordan ortiq qoʻl yukini tashish bagaj tarifi boʻyicha toʻlanishi kerak. 196. Har bir tashilayotgan yuk bagaj joyi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligi plombalari bilan boʻlishi kerak. Yuk bagajni joylar soni va har bir joy vazni koʻrsatilgan ilova xat boʻyicha topshiradilar. Joylar soni va ularning vazni tashuvchi xodimlari tomonidan tekshirilmaydi. Ilova xat boʻyicha vagon kuzatuvchisining katta shaxsi imzosi bilan nakladnoy tuziladi. Nakladnoyning “Yuk bagaj nomi” ustunida “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki yuk bagaji” yoki “Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi yuk bagaji” qaydlari koʻrsatilgan, yuk bagaj joylar soni, vazni va kuzatuvchilar soni koʻrsatilmagan boʻlishi kerak. Shu asnoda toʻldirilgan nakladnoy asosida yoʻl vedomosti tuziladi, vagonning katta kuzatuvchisiga esa chipta boʻlib xizmat qiluvchi kvitansiya beriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki inkassatori tomonidan alohida kupeda yuk bagaj tashilishi amaldagi joylar soni va vaznidan qatʼi nazar, bagaj tarifi boʻyicha 300 kg uchun haq toʻlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki talabnomasiga binoan oraliq stansiyadan yuk bagaj joʻnatishda tashuvchi birlamchi joʻnash punktidan alohida kupeni band qiladi. Talabnoma topshirilganda alohida kupeni berish vagon va yoʻlovchi tashish poyezdi toifasiga tegishli kupedagi joylar soni boʻyicha band qilingan kupe harakat yoʻnalishining butun masofasi uchun chipta qiymati kabi toʻlanadi. Alohida kupe berilganlikni tasdiqlash uchun stansiya tomonidan belgilangan shakldagi kvitansiya beriladi. Qimmatbaho buyumlar tashilishi uchun tashish hujjatlari va kuzatuvchilarning yurishi uchun kupedagi joylar soniga mos chiptalar, yuk bagaj ketayotgan stansiyagacha beriladi. § 7. Matbuot asarlarini tashish 197. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida matbuot asarlarini tashish yuk bagaj uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 198. Matbuot asarlari yoʻlovchi tashish poyezdlari orqali boshqa yuk bagaj joʻnatmalariga nisbatan ustunlik bilan tashishga qabul qilinadi. § 8. Biopreparatlar tashish 199. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida biopreparatlarni tashishga, yuk bagaj tarifi boʻyicha tashishlar toʻlangan holda tashuvchi tomonidan belgilangan tartibda qabul qilinadi. Alohida kupe berish uchun yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashiga qadar 5 kundan kechiktirmasdan yozma talabnoma berilishi kerak. Bu kupega chiptalar boshqa yoʻlovchilarga sotilmaydi. Yuk kuzatuvchining poyezdda yurishi umumiy tartibda chipta berish bilan rasmiylashtiriladi. Kupeda band qilinmasdan qolgan joylar toʻliq tarif qiymati boʻyicha toʻlanadi va belgilangan shakldagi kvitansiya, unda “biopreparatlar” qaydi bilan haqi toʻlangan joylar soni va raqamlari bergan holda rasmiylashtiriladi. Yoʻlovchi vagonlarida tashishga beriladigan biopreparatlar, ularning saqlanishini taʼminlaydigan, shuningdek vagonni shikastlanishi yoki ifloslanishiga yoʻl qoʻymaydigan oʻramga va koʻzdan kechirish tartibotlaridan oʻtish imkonini beradigan hamda vagonga bemalol va tez yuklanishi va joylanishini taʼminlaydigan oʻram gabaritlariga ega boʻlishi kerak. Biopreparatlar yoʻlovchilar oʻtqazilishidan oldin yuklanishi kerak. Tranzit yoʻlovchi tashish poyezdlaridagi kupeda boʻsh joylar boʻlmaganda oraliq stansiyalaridan biopreparatlarni joʻnatishni taʼminlash uchun mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan shartlarda ularni band qilishga ruxsat etiladi. § 9. Feldeger xizmati xodimlarining poyezdda yurishi 200. Feldeger xizmati xodimlarining poyezdda yurishlari, oʻzi bilan birga 150 kg qoʻl yukini bepul tashish huquqini beradigan chiptalar boʻyicha amalga oshiriladi. Feldeger xizmati xodimlari yoʻlovchi tashish poyezdlariga yoʻlovchilar umumiy oʻtqazilishlaridan oldin oʻtqazilishni amalga oshirish huquqiga egadirlar. § 10. Mayitlar tashish 201. Temir yoʻllar boʻyicha mayitlar solingan tobutlarni tashish bagaj va pochta-bagaj vagonlarida yoki ular boʻlmalarida harakat yoʻnalishida qayta ortishsiz, tobutni topshiruvchi shaxs tomonidan joʻnash stansiyasida tegishli vakolatli organlarning tashishga ruxsatini taqdim etish bilan amalga oshiriladi. Oʻlgan odamning jasadini yogʻoch qutiga joylashtirilgan, puxta kavsharlangan metall tobutda tashilishi, qutining boʻsh joylari qipiq yoki koʻmir, torf, ohak va hokazolar bilan toʻldirilishi kerak. 202. Mayitlar solingan tobutlar faqat kuzatuvchilar boʻlganda tashiladi. Agar kuzatuvchi yoʻlda qandaydir sabablarga koʻra, mayit solingan tobut olib ketilayotgan yoʻlovchi tashish poyezdidan qolib ketsa, tobutning manzilga yetkazilishi ushlanib qolinmaydi. Kuzatuvchi yoʻlovchi tashish poyezdida ketadi va chipta olishi kerak. 203. Mayit solingan tobutning bagaj va pochta-bagaj vagonlarida yoki ularning maxsus jihozlangan boʻlmalarida tashilishi 300 kg bagaj tashish kabi haq toʻlanadi. Bagaj vagonlarida xokli urnalar tashilishi 100 kg bagaj tashilishi kabi haq toʻlanadi. § 11. Xizmat tashishlari 204. Yoʻlovchi tashish poyezdlarida temir yoʻl transporti tashkilotlari ehtiyojlari uchun xizmat tashishlari mazkur Qoidalarga muvofiq umumiy asoslarda amalga oshiriladi. 205. Temir yoʻl transporti tashkilotlariga tegishli boʻlgan xizmat va maxsus vagonlarda tashishlar rasmiylashtirilishi va toʻlovi mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. 206. Yoʻlovchi tashish poyezdlari tarkibida borayotgan xizmat vagonlarida boʻlgan shaxslar talab darajasida rasmiylashtirilgan bepul yoki belgilangan shakldagi pulli chiptalarga, bagaj uchun esa — tegishli tashish hujjatlariga ega boʻlishi kerak. XI bob. Toʻlovlarni qaytarish 207. Yoʻlovchi tashish poyezdida (shaharlararolardan tashqari) yoʻlovchiga sotib olingan chiptaga binoan joy taqdim qilinmaganda, yoʻlovchi talabiga binoan joʻnash stansiyasi tomonidan dalolatnoma tuziladi va bu dalolatnoma asosida unga zudlik bilan chipta uchun, amalga oshirilmagan bagaj tashilishi uchun esa dalolatnoma orqa tomonida qoʻl qoʻydirib, pullar toʻliq qaytariladi. Yoʻlovchiga oʻsha yoʻlovchi tashish poyezdining oʻzida quyi toifa vagonida joy taqdim qilinganda, stansiya poyezdda yurish uchun olingan summa va oʻsha vagonda taqdim etilgan joyning haqiqiy qiymati orasidagi farqni qaytaradi. Temir yoʻl stansiyasi chipta kassasiga foydalanilmagan chiptalar yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashiga qadar 24 soat kechiktirmasdan qaytarilganda chipta toʻliq qiymati, foydalanilmagan chiptalar 24 soatdan kamroq, biroq yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashiga qadar 6 soatdan kechiktirmasdan qaytarilganda chipta qiymati va platskartaning ellik foiz qiymati, foydalanilmagan chiptalar 6 soatdan kamroq, biroq yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnagandan keyin 3 soatdan kechiktirmasdan qaytarilganda chipta qiymati qaytariladi, platskartaning qiymati qaytarilmaydi. Chiptalar qaytarilganda vositachilik yigʻimi qaytarilmaydi. Qoʻlda rasmiylashtirilgan foydalanilmagan chiptalar uchun pullar qaytarilishi, yoʻlovchining ogʻzaki murojaatiga asosan vokzal boshligʻi yoki navbatchi maʼmur farmoyishi boʻyicha tilxat boʻyicha amalga oshiriladi. Yoʻlovchi tomonidan chiptalar sotish avtomatlashtirilgan tizimlari bilan jihozlangan chipta qaytarish maxsus kassasiga ushbu tizim orqali rasmiylashtirilgan foydalanilmagan chiptalar qaytarilganda, maʼmurning belgisi shart emas. Kassir (maʼmur belgisidan keyin) yoʻlovchiga tashish toʻlovlarini bir vaqtning oʻzida faqat uchta chipta uchun qaytarish huquqiga ega. Bu miqdordan ortiq, biroq 9 tadan oshmagan chiptalar pullarining qaytarilishiga stansiya (vokzal) boshligʻi, uning oʻrinbosarlari yoki vokzal boshligʻi navbatchi yordamchisi roziligi bilan ular tomonidan chiptalar tekshirilgandan keyin ruxsat etiladi. Guruhlar uchun olingan chiptalar boʻyicha pullar qaytarilishi (10 kishi va undan ortiq) tashuvchi maʼmuriyati orqali daʼvo tartibida amalga oshiriladi. Guruhiy chiptalar boʻyicha (10 kishi va undan ortiq) oʻquvchilarning poyezdda yurishi uchun naqd pulga sotib olingan chiptalar uchun pul qaytarilishi guruh rahbarining shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar maʼlumotlari koʻrsatilgan holda beriladigan arizasiga muvofiq amalga oshiriladi. 208. Yoʻlovchi yoʻlovchi tashish poyezdini kasalligi tufayli tark etganda, yoʻlovchi tashish poyezdida yurishini toʻxtatgan stansiya dalolatnoma tuzishi va yoʻlovchi talabiga binoan ushbu dalolatnoma asosida unga platskarta qiymati va yoʻlovchi tomonidan bosib oʻtilgan masofa qiymatini ayirib, chiptalar uchun pullarni qaytarishi kerak. 209. Yoʻlovchining poyezdda yurishini rad etishini keltirib chiqargan yoʻlovchi tashish poyezdlari harakati uzilishida, yoʻlovchi tashish poyezdlari harakati tanaffusiga bogʻliq holda yoʻlovchi turgan stansiya, yoʻlovchi arizasiga tegishli bosib oʻtilmagan masofa uchun barcha chiptalarga pullarni qaytaradi. 210. Poyezdda yurish harakat yoʻnalishida bekor qilinganda bosib oʻtilmagan masofa uchun chiptalar qiymatini qaytarish (platskarta qiymatidan tashqari) va bosib oʻtilmagan masofa uchun poyezdda yurish qiymatini qaytarish faqat amal qilish muddati manzil stansiyasiga yetib olish imkonini beruvchi chiptalar boʻyicha amalga oshiriladi. Poyezdda yurishni bekor qilish vaqti stansiya (vokzal) boshligʻi tomonidan chiptada “Chipta amal qilish muddati tugadi” degan qaydni, sanani va stansiya shtempelini koʻrsatib tasdiqlanishi kerak. Poyezdda yurish bekor qilinganda pullarni qaytarish yoʻlovchi arizasiga binoan, mazkur bobda belgilangan tartibda, stansiya (vokzal) boshligʻi farmoyishi bilan amalga oshiriladi. 211. Chiptalar sotish avtomatlashtirilgan tizimi orqali berilgan chiptalar boʻyicha toʻlov qaytarish, ular qaysi stansiyada rasmiylashtirilganligidan qatʼi nazar, har qanday stansiyada amalga oshiriladi. 212. Chiptalar amal qilish muddati tugaganligi toʻgʻrisida belgilarni, berilgan chiptaga nisbatan bir yoʻlda boʻlgan joʻnatish yoki orqaga qaytish stansiyalari boʻlib xizmat qila olmaydigan stansiyalarda amalga oshirilishi taqiqlanadi. 213. Yuridik shaxslar tomonidan mazkur Qoidalarning 28-bandida koʻrsatilgan talablar boʻyicha sotib olingan chiptalar temir yoʻl chipta kassasiga kamida 7 sutka, biroq yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashiga qadar 3 kundan kechiktirmasdan qaytarilsa, platskarta 50 foiz qiymati ushlab qolinadi, chiptalar (shu jumladan qaytib ketishga ham) yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashiga qadar 3 sutkadan kamroq vaqt qolganda qaytarilganda esa, platskarta qiymati ushlab qolinadi. 214. Chipta toʻliq qiymatidan ushlab qolishlar, yoʻlovchi poyezdlari joʻnashiga qadar chiptalarni qaytarish muddatlaridan qatʼi nazar, chiptada koʻrsatilgan poyezd bekor qilinganda yoki uning yoʻlovchilarni harakat yoʻnalishi punktidan joʻnashi 1 soatdan ortiq ushlanib qolinganda, yoʻlovchilar ketishi ularga chiptalarda koʻrsatilgan joylar taqdim qilinmaganligi va boshqa joylardan foydalanish rad etilishi sababli amalga oshmaganda, yoʻlovchi kasal boʻlib qolganda amalga oshirilmaydi. Yoʻlovchi tashish poyezdlarining harakat jadvalida nazarda tutilmagan uzilishiga bogʻliq boʻlgan harakat yoʻnalishida poyezdda yurish toʻxtatilganda, bosib oʻtilmagan masofa uchun poyezdda yurish qiymati qaytariladi. 215. Pochta orqali joʻnatilgan foydalanilmagan chiptalar boʻyicha toʻlovlar qaytarilishi, daʼvo tartibida amalga oshiriladi. Bu holda ariza berish muddati uni tashuvchi tomonidan dastlab roʻyxatdan oʻtkazilish sanasidan boshlab hisoblanadi. 216. Foydalanilmagan chiptalar uchun yoʻlovchilarga pullar tashuvchi tomonidan chiptalarda stansiyalar yoki vokzallar tomonidan foydalanganlik qaydlari qoʻyilishi vaqti (sanasi, soati) va foydalanilmagan joylarni berilishi toʻgʻrisida qaydlar mavjud boʻlganda qaytariladi. 217. Chiptalar sotish avtomatlashtirilgan tizimi orqali naqd pulsiz rasmiylashtirilgan chiptalar boʻyicha toʻlovlarning qaytarilishi, tashuvchi tomonidan daʼvo tartibida, joylarni tizimga qaytarish sharti bilan amalga oshiriladi. Ularning haqiqiy ekanligiga shubha uygʻotadigan chiptalar boʻyicha toʻlovlarni qaytarish masalasi barcha holatlarda tashuvchi tomonidan daʼvo tartibida hal etiladi. 218. Boshqa stansiyalardan rasmiylashtirilgan foydalanilmagan chiptalar boʻyicha toʻlovlarni qaytarish, qaytib ketish uchun rasmiylashtirilgan chiptalar boʻyicha toʻlovlarni qaytarish shartlarida amalga oshiriladi. 219. Kelishilgan yoʻlovchi tashish poyezdlari kechikkan holatda boshqa stansiyadan rasmiylashtirilgan yoʻlovchiga berilgan chiptaning amal qilinishi saqlanib qolinadi va chiptada koʻrsatilgan manzil stansiyasiga ketayotgan eng yaqin poyezdga qayta komposter qilinishi kerak. Tashuvchi aybi bilan yoʻlovchi tashish poyezdlari kechikish tarzida yoʻlovchi poyezdda ketishni va unga chiptalar qaytarilishini rad etganda, tashish toʻlovlari va vositachilik yigʻimlari toʻliq qaytariladi. Bunda qaytarish operatsiyasi boʻyicha vositachilik yigʻimi undirilmaydi. Chiptalar sotish avtomatlashtirilgan tizimi orqali taqdim qilingan bepul chiptani almashtirilishiga ruxsat etiladi. Poyezdda yangidan yurishni rasmiylashtirish uchun bepul chipta egasi ilgari sotib olingan chiptani chipta qaytarish kassasiga yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashidan oldin qaytarishi kerak. Chiptalar sotish avtomatlashtirilgan tizimi orqali qaytarish operatsiyasidan keyin kassir chipta egasiga “komposter yechildi, sana, soat” degan qayd bilan bepul chiptani va poyezdda yangidan yurishni rasmiylashtirish huquqini beruvchi maxsus qaytarish blankasini qaytaradi. 220. Guruhiy chipta boʻyicha guruhning qatnashchilari soni toʻliq boʻlmasdan joʻnaganda, guruh rahbari yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashidan oldin joʻnash stansiyasi (vokzali) boshligʻiga guruhiy chiptaga bu haqda qayd kiritish uchun berishi kerak. Foydalanilmagan joylar chipta kassasiga berilishi kerak. Harakat yoʻnalishida (vokzallarda va yoʻlovchi tashish poyezdlarida) guruhiy chiptalarda, ularda koʻrsatilgandan kamroq yoʻlovchilar ketayotgani haqida qaydlar qilinmaydi va bosib oʻtilmagan masofa uchun pullar qaytarilmaydi. Guruhiy buyurtmanoma boʻyicha naqd pulsiz sotib olingan chiptalar uchun toʻlovlar daʼvo tartibida chiptalarni sotib olgan yuridik shaxs hisob raqamiga va naqd pul bilan olingan (oʻquvchilar guruhidan tashqari) chiptalarga esa guruh rahbari pochta manziliga qaytariladi. Boshqa poyezdga oʻtish punktida toʻliq guruhning poyezdda yurishi rad etilganda, stansiya (vokzal) boshligʻi kelishilgan yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnashidan 5 soatdan kechiktirmasdan, guruhiy chiptaning amal qilinishini toʻxtash huquqiga ega. 221. Bosib oʻtilmagan masofa uchun toʻlovlar tashuvchi tomonidan daʼvo tartibida, chipta amal qilinishi toʻxtatilganligi haqida qaydning mavjud boʻlganda amalga oshiriladi. Foydalanilmagan chiptalar uchun toʻlovlar ularni toʻlovga berish kuni (soat 24-00 ga qadar) qaytariladi. 222. Foydalanilmagan shaharlararo chiptalar uchun pullar, shaharlararo yoʻlovchi tashish poyezdlari qatnashi bekor qilingan hollardan tashqari, qaytarilmaydi. 223. Stansiya, vokzal va toʻxtash punktlari chipta kassalari tomonidan foydalanilmagan chiptalar boʻyicha toʻlovlar qaytarilishi, tashuvchi aybi bilan yoʻlovchi tashish poyezdlari uzilishi 3 soat va undan ortiqni tashkil qilgan holatda amalga oshiriladi. 224. Chiptalar qaytarilganda (shaharlararo yoʻnalishlardagi chiptalardan tashqari, shuningdek mazkur Qoidalarning 207, 209 va 214-bandlarida koʻrsatilgan holatlarda) yoʻlovchidan qaytarish operatsiyalari uchun belgilangan yigʻim undiriladi. Urush oqibatida nogironligi boʻlgan shaxslar, urush qatnashchilari va temir yoʻl transporti xodimlariga chiptalar qaytarilishi holatlarida, qaytarish operatsiyasi uchun yigʻim undirilmaydi. (224-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 8-fevraldagi 62-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son) 225. Harakat yoʻnalishida poyezdda yurish bekor qilingan holatda yoʻlovchiga pul qaytarilishida, qaytarilishi kerak boʻlgan tashish toʻlovlarining bir qismi quyidagicha aniqlanadi: toʻliq toʻlangan chiptalar qiymatidan bosib oʻtilgan masofa uchun poyezdda yurish qiymati chiqarib tashlanadi. Hisoblangan farqdan platskarta qiymati chiqarib tashlanadi, soʻnggi hosil boʻlgan summa yoʻlovchiga qaytarilishi kerak. 226. Yoʻlovchini tashuvchining aybi bilan toʻlovi past vagonga oʻtkazilganda, yoʻlovchi xohishiga koʻra chiptaning toʻliq qiymatidagi farqni toʻlash yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnash yoki manzil stansiyasida dalolatnoma yoki tegishli maʼlumotnoma (poyezd, vagon, chipta raqami, sana, oy, boshqa poyezdga oʻtish stansiyasi va yoʻlovchi familiyasi koʻrsatilgan holda) taqdim etilganda amalga oshiriladi. Dalolatnoma yoki maʼlumotnomani yoʻlovchi tashish poyezdi boshligʻi taqdim qiladi va stansiya shtempeli bilan tasdiqlaydi. Yoʻlovchilar toʻlovi past vagonga oʻtkazilganda, chiptaning toʻliq qiymatidagi farqni toʻlash joʻnash stansiyasida yoʻlovchi tashish poyezdi joʻnatiladigan kunda, manzil stansiyasida — poyezd yetib keladigan kunda amalga oshiriladi. Chiptaning toʻliq qiymatidagi farqni joʻnash yoki manzil stansiyasida olish huquqidan foydalana olmagan yoʻlovchi, uning toʻlanishini daʼvo tartibida talab qilishi mumkin. 227. Stansiya tomonidan foydalanilmagan chiptalar va amalga oshirilmagan bagaj tashishlari uchun pullarni qaytarishning barcha holatlarida yoʻlovchidan barcha chiptalar olib qoʻyiladi hamda stansiya tushumidan pullarni toʻlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. 228. Yoʻlovchilarga pul qaytarishning mazkur qoidalarda nazarda tutilmagan boshqa barcha holatlarida faqat tashuvchi tomonidan daʼvo tartibida amalga oshirilishi mumkin. Bu holatlarda pullarni qaytarish toʻgʻrisida murojaat qilinganda foydalanilmagan chiptalar, tegishli holatlarda esa yana boshqa hujjatlar va maʼlumotnomalar taqdim qilinishi kerak. Ijaraga berilgan vagonlarda poyezdda yurish amalga oshmaganligi uchun pullarni qaytarish toʻgʻrisidagi daʼvo vagon ijarasi shartnomasi tuzilgan ijara beruvchi tomonidan koʻrib chiqiladi. 229. Yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashishlaridan kelib chiqadigan daʼvolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda beriladi va koʻrib chiqiladi. 230. Toʻlovlarni qaytarish quyidagi hollarda amalga oshirilmaydi: a) yoʻlovchi mast holatda boʻlganda; b) yoʻlovchi koʻzdan kechirishdan oʻtmaganda; v) begona pasport boʻyicha chiptalarni qaytarish amalga oshirilganda; g) chiptada bagajni qabul qilish toʻgʻrisida shtapm mavjud boʻlganda; d) chipta shikastlanganda (yirtilgan, yopishtirilgan va hokazolar); e) yoʻlovchining poyezdga tibbiyot muassasasi hujjatisiz kechikishi 3 soat va undan ortiqni tashkil qilganda. 231. Plastik kartochkalar boʻyicha sotilgan chiptalarga toʻlovlarni qaytarish, tashuvchi tomonidan naqd pulsiz asosda, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. XII bob. Yakuniy qoidalar § 1. Nizolarni hal qilish 232. Temir yoʻl transporti xizmatlaridan foydalanuvchi shaxslar va oʻz xizmat vazifalarini bajarayotgan temir yoʻl xodimlari oʻrtasida nizoli holatlar yuzaga kelganda, temir yoʻl transporti xizmatlaridan foydalanuvchi shaxslar temir yoʻlning tegishli mansabdor shaxslariga murojaat qilishga haqlidir. Yoʻlovchilar va oʻz xizmat vazifalarini bajarayotgan tashuvchi xodimlari oʻrtasida yuzaga keladigan barcha nizo va bahslar: a) stansiyada, vokzalda — stansiya, vokzal boshligʻi yoki boshqa vakolatlangan shaxs tomonidan; b) harakatlanayotgan yoʻlovchi tashish poyezdlarida — poyezd brigadiri tomonidan hal qilinadi. § 2. Tomonlar javobgarligi 233. Yoʻlovchilar, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar mazkur Qoidalar, shuningdek temir yoʻl transporti vositalaridan foydalanish, harakat xavfsizligi, yongʻin xavfsizligi qoidalarini, temir yoʻl transportida sanitariya-gigiyena va sanitariya-epidemiyaga qarshi qoidalarni buzganliklari, qurilmalar, transport vositalari va ularning ichki jihozlarini shikastlaganliklari uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va miqdorda javob beradilar. 234. Tashuvchi yoʻlovchilar, bagaj va yuk bagaj tashishlari boʻyicha majburiyatlarini bajarmaganligi yoki zarur darajada bajarmaganliklari uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va miqdorda javob beradi. § 3. Mazkur Qoidalar talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati 235. Mazkur Qoidalar talablariga rioya etilishining davlat nazoratini Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Transport nazorati inspeksiyasi, davlat boshqa organlari qonun hujjatlari bilan berilgan oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradilar. (235-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 15-dekabrdagi 668-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.12.2023-y., 09/23/668/0945-son) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 16-son, 180-modda; 2013-y., 37-son, 485-modda, 2017-y., 33-son, 863-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.06.2018-y., 09/18/396/1287-son, 17.12.2018-y., 09/18/1021/2335-son, 14.05.2019-y., 09/19/397/3123-son, 11.08.2019-y., 09/19/661/3571-son, 20.12.2019-y., 09/19/1014/4173-son; 08.05.2020-y., 09/20/271/0565-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 20.11.2021-y., 09/21/694/1075-son, 08.02.2022-y., 09/22/62/0111-son; 18.12.2023-y., 09/23/668/0945-son; 12.03.2024-y., 09/24/123/0201-son; 30.01.2025-y., 09/25/48/0093-son; 13.08.2026-y., 09/26/440/0837-son) |