Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 39-сон, 386-модда) ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июлдаги 323-сон «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги (Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг қарорлари тўплами, 2004 йил, 7-сон, 64-модда) қарорига мувофиқ буюраман:

1. Ўсимлик хом ашёсини сақлаш, қайта ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш бўйича портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд бўлган ишлаб чиқариш объектлари учун саноат хавфсизлиги қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги билан келишилиб, норматив техник ҳужжат сифатида эътироф этилган кундан бошлаб кучга киритилсин ва кўпайтирилсин.

Мазкур «Ўсимлик хом ашёсини сақлаш, қайта ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш бўйича портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд бўлган ишлаб чиқариш объектлари учун саноат хавфсизлиги Қоидалари» (бундан кейин – Қоидалар) Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларида саноат хавфсизлиги тўғрисидаги» қонуни (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 39-сон, 386-модда)га, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги (Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг қарорлари тўплами, 2004 йил. 7-сон, 64-модда) қарорига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, ўсимлик хом ашёсини сақлаш, қайта ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш бўйича хавфли ишлаб чиқариш объектларида портлаш ва ёнғин хавфсизлигини таъминлаш, авария ҳолатлари ва ишлаб чиқаришда шикастланиш ҳолларининг олдини олиш ҳамда ташкилотларда авария ҳоллари оқибатларини локализация қилиш ва бартараф этишга йўналтирилган. Ушбу Қоидаларнинг иловасига мувофиқ ўз таркибида портлаш-ёниш хавфи бор ишлаб чиқариш объектларига (бундан кейин — хавфли ишлаб чиқариш объектлари) эга, уларда бир жойдан бошқа жойга кўчаётган, қайта ишлаб чиқилаётган ва сақланаётган ўсимлик хом ашёси ва унинг қайта ишлаб чиқилган маҳсулоти, портлаш хавфи бор чанг-ҳаво аралашмасини ҳосил қилиш имкони бор, ёндириш манбаидан портлаши, ўз-ўзидан ёниши ёки ёниши ва уни бартараф этгандан сўнг мустақил ёниши мумкин бўлган ишлаб чиқариш объектларининг барча ташкилотларига Қоидалар тегишлидир

1. Мазкур Қоидалар қуйидаги ҳолларда қўллаш учун мўлжалланган:

а) ўсимлик хом ашёсини сақлаш, қайта ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш бўйича хавфли ишлаб чиқариш объектларини лойиҳалаштириш, улардан фойдаланиш, уларни кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник қайта жиҳозлаш, консервация қилиш ва уларни тугатиш;

б) ўсимлик хом ашёсини сақлаш, қайта ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш бўйича хавфли ишлаб чиқариш объектларида фойдаланиладиган техник қурилмаларни тайёрлаш, монтаж қилиш, созлаш, таъмирлаш ва уларга хизмат кўрсатиш;

в) саноат хавфсизлигининг экспертизасини ўтказиш;

г) ташкилот ходимларини саноат хавфсизлиги бўйича тайёрлаш ва билимлардан текшириш ўтказиш.

2. Ўсимлик хом ашёсини сақлаш, қайта ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланиш бўйича хавфли ишлаб чиқариш объектлари қуйидагилардан иборат:

1) ўсимлик хом ашёси ва уни қайта ишлаб чиқариш маҳсулини темир йўл, автомобиль ва сув транспортига қабул қилиш ёки ундан туширишга мўлжалланган қабул қилиш-тушириш қурилмалари;

2) ўсимлик хом ашёси ва уни қайта ишлаб чиқариш маҳсулининг ҳаракатланишини таъминлайдиган иш бинолари, элеваторларнинг силос корпуслари, силос типидаги омборлар ҳамда идишсиз сақлашга мўлжалланган ер омборлари ва галереялар;

3) ун, дон, арпа, турли ем ва ем аралашмаларини ишлаб чиқарувчи цехлар, бўлинмалар, блокли-модулли ва агрегатли қурилмалар, уруғ ва жўхорини қайта ишлаб чиқарувчи ишлаб чиқаришлар;

4) арпа, дон, турли емларни тозаловчи, майдаловчи, мой олинадиган уруғларни кепакка ажратувчи тайёрлаш, ишлов берувчи ва майдаловчи бўлинмалар;

5) унни қоплаш, тортиш, элакдан ўтказиш ҳамда шакар кукунини майдалаш бўлинмалари;

6) дон қуритиш қурилмалари, қабул қилиб, тозаловчи ва қуритиб тозаловчи миноралар, чиқиндилар, чанг, шунингдек қопларни тозалаш ва саралаш цехлари.

3. Хавфли ишлаб чиқариш объектларидан фойдаланувчи ташкилот қуйидагиларни таъминлайди:

а) Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги ва бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар, мазкур Қоидалар ҳамда белгиланган тартибда қабул қилинган бошқа меъёрий-техник ҳужжатларда белгиланган саноат хавфсизлиги талабларининг бажарилиши;

б) «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекциясининг меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларида белгиланган меҳнат муҳофазаси бўйича меъёрий талабларнинг бажарилиши;

в) ходимларни саноат хавфсизлиги бўйича тайёрлаш ҳамда уларнинг ушбу масаладаги билимларини белгиланган тартибда текшириш;

г) «Саноатгеоконтехназорат» Давлат инспекцияси ҳамда унинг ҳудудий идоралари ва мансабдор шахслари томонидан, ўз ваколатлари доирасида берилган фармойишлари ва ёзма кўрсатмаларининг бажарилиши;

д) саноат хавфсизлиги талабларини белгилайдиган меъёрий-ҳуқуқий ва меъёрий- техник ҳужжатларнинг мавжудлиги;

е) хавфли ишлаб чиқариш объектларида фойдаланишда бўлган бинолар, иншоотлар, техник қурилмаларни, хавфли ишлаб чиқариш объектларини қуриш, кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник қайта жиҳозлаш, консервация қилиш ва тугатиш бўйича лойиҳа ҳужжатларини, саноат хавфсизлиги декларацияси ҳамда хавфли ишлаб чиқариш объектидан фойдаланиш билан боғлиқ бошқа ҳужжатлар (портлаш хавфсизлиги бўйича техник паспорт, аварияларни бартараф этиш режаси ва шу кабилар)ни белгиланган тартибда экспертизадан ўтказиш.

4. Ташкилотнинг умумий бошқариш тизими таркибида (кам сонли ташкилотлар бундан мустасно) саноат хавфсизлигини бошқариш тизими (СХБТ) ташкил этилиб, жорий этилади.

СХТБ га саноат хавфсизлиги талабларига риоя этиш устидан ишлаб чиқариш назорати хизмати интеграция қилинади. Ташкилот саноат хавфсизлигининг ҳолатини даврий равишда баҳолаш услубларини ишлаб чиқиб, жорий этади; СХТБ фаолиятининг самарадорлигининг ички текширувини ўтказиш режалари ва усулларини ўз вақтида тузатиб туради ҳамда ишлаб чиқариш назорати хизмати фаолиятини таҳлил этади.

5. Ташкилотда ишлаб чиқариш назорати ва СХТБни амалга ошириш учун масъул шахс тайинланади.

6. Хавфли ишлаб чиқариш объектларида ишлайдиган ходимларни хавфсизлик техникаси, ёнғин хавфсизлиги ва меҳнат муҳофазаси бўйича ўқитиш, йўриқномадан ўтказиш ва билимларини текшириш «Меҳнат муҳофазаси бўйича ўқишларни ташкил қилиш ва билимларни синаш тўғрисидаги намунавий низом» (рўйхат рақами 272, 1996 йил 14 август)га мувофиқ белгиланган тартибда ўтказилади.

7. Хавфли ишлаб чиқариш объектларини лойиҳалаштириш, улардан фойдаланиш, уларни кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник қайта жиҳозлаш, консервация қилиш ва тугатиш ишларини бажариш учун лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқишда, лойиҳалашнинг барча босқичларида лойиҳа ҳужжатларининг тегишли бўлимларида талаблар ҳисобга олинади ҳамда саноат хавфсизлигини таъминлаш, аварияларнинг олдини олиш ва содир бўлганда оқибатларини бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар, зарур асосланишлар ва ҳисоб-китоблар билан бирга кўзда тутилган бўлиши зарур.

8. Ишлаб чиқариш ва объектлар лойиҳаларидаги тушунтирувчи ёзувларда портлаш-ёнғин хавфсизлиги бўйича мустақил бўлимлари кўзда тутилган бўлиб, уларда портлаш ва ёнғин хавфсизлиги бўйича лойиҳада кўзда тутилган барча чора-тадбирлар кўрсатиб ўтилган ва асосланган бўлиши зарур.

9. Лойиҳалашда барча хоналар ва биноларнинг портлаш-ёнғин хавфсизлиги бўйича тоифалари аниқланади.

10. Ишлаб чиқариш ва объектларни лойиҳалаш ҳамда улардан фойдаланишда ишлаб чиқариш хоналари ва ташқи қурилмаларнинг портлаш ҳамда ёнғин хавфи мавжуд зоналарнинг классларини аниқлаш зарур.

11. Лойиҳа ҳужжатларида авария, ёнғин ҳолларининг олдини олиш ва содир бўлганда оқибатларини локализация қилиш ишлари лойиҳалаштирилаётган объектда, шунингдек ушбу лойиҳалаштирилаётган объект жойлашган ҳудуддаги бошқа объектларда содир бўлган авария ҳолларида бажариладиган чора-тадбирлар кўзда тутилади.

Ушбу чора-тадбирларни ишлаб чиқишда хавф манбаси, таваккалчилик омиллари, авария содир бўлган шароитлар ва уларнинг сценарийси, ишлаб чиқариш ходимларининг сони ва жойлашиши ҳисобга олиниши зарур.

Хавфли ишлаб чиқариш объектини консервация қилиш ёки тугатиш бўйича лойиҳа ҳужжатларида объектни консервация қилиш ёки тугатиш жараёнида, шунингдек ундан кейинги вақтда авария ва ёнғин ҳолларининг олдини олиш, содир бўлганда оқибатларини локализация ва бартараф этиш чора-тадбирлари кўзда тутилади.

12. Хавфли ишлаб чиқариш объекти учун лойиҳа ҳужжатлари таркибида «Давлат органлари, жамоат бирлашмалари ва фуқароларига саноат хавфсизлиги декларациясини ишлаб чиқиш ва тақдим этиш тартиби ҳақидаги Низом»га (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 10 декабрь 271-сонли қарорининг 4-иловаси, Ўзбекистон Республикаси Қонунлари тўплами, 2008 йил, 50-сон, 496-модда) мувофиқ саноат хавфсизлиги декларацияси ишлаб чиқилади. Саноат хавфсизлиги декларацияси «Саноатгеоконтехназорат» Давлат инспекциясининг меъёрий ҳуқуқий ҳужжатларига мувофиқ ишлаб чиқилади, аниқлаштирилади ҳамда саноат хавфсизлиги бўйича экспертизадан ўтказилади.

13. Хавфли ишлаб чиқариш объектларини лойиҳалаш ҳамда хавфли ишлаб чиқариш объектларини қуриш жараёнида лойиҳа ҳужжатларининг сифати ҳамда лойиҳавий қарорларга риоя этилиши устидан ШНҚ 1.03.07-2010-сонли «Қурилишни техник муаллифлик назорат қилиш тўғрисидаги Низом»га мувофиқ муаллифлик назорати таъминланган бўлиши зарур.

14. «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан тасдиқланган лойиҳа ҳужжатларининг саноат хавфсизлиги бўйича экспертизанинг ижобий хулосаси мавжуд ҳолларда «Саноат хавфсизлигини экспертиза қилиш тизими тўғрисидаги Низом» (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 10 декабрь 271-сонли қарорининг 2 иловаси, Ўзбекистон Республикаси Қонунлари тўплами, 2008 йил, 50-сон, 496-модда)га мувофиқ хавфли ишлаб чиқариш объектини Қуриш, кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник қайта жиҳозлаш, консервация қилиш ва тугатишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинади.

15. Хавфли ишлаб чиқариш объекти қурилиши тугаллангандан кейин уни фойдаланишга қабул қилиш ШНҚ 3.01.04-2004-сонли «Қурилиши тугалланган объектларни фойдаланишга қабул қилиш. Умумий қоидалар»га мувофиқ амалга оширилади.

16. Хоналар, бинолар ва иншоотлар амалдаги қурилиш меъёрий ҳужжатлари ва мазкур Қоидалар талабларига мувофиқ бўлиши зарур.

17. «А» ва «Б» тоифа хоналарда енгил очиладиган ташқи тўсиқ конструкциялари кўзда тутилган бўлиши зарур.

Енгил очиладиган тўсиқ конструкциялари (ЛСК) сифатида, одатда дераза ва фонусларни ойналар билан қоплашдан фойдаланиш лозим. Дераза ойнаси қалинлиги 3,4 ва 5 mm ҳамда майдони (мувофиқ равишда) камида 0,8 , 1 ва 1,5 m² бўлганда енгил очиладиган конструкция ҳисобланади. Симли (армировка қилинган) ойналар енгил очиладиган конструкция ҳисобланмайди.

Ойна билан қопланадиган майдон ҳажми етарли бўлмаган ҳолларда енгил очиладиган конструкциялар сифатида пўлат, алюминий ва асбест-цементли листлардан тайёрланган конструкция қопламалари ҳамда самарали иссиқлик қопламасидан фойдаланишга рухсат берилади. Енгил очиладиган конструкциялар участкасидаги рулонли гилам қопламаларининг ҳар бирини, кўпи билан 180 m² майдондан иборат карталарга кесиш лозим.

18. Енгил очиладиган конструкциялар майдонини ҳисоб-китоблар орқали аниқлаш зарур. Ҳисоб-китоб қилинган маълумотлар йўқ бўлган ҳолларда енгил очиладиган конструкциялар майдони «А» тоифали хонанинг 1 m³ учун камида 0,05 m³ , «Б» тоифали хонанинг 1 m³ учун эса камида 0,03 m² ташкил этиши лозим.

Енгил очиладиган конструкциялар қопламаларидан чиқадиган ҳисобланган кучланиш 0,7 кРа (70 kgf/m²) дан ошмаслиги лозим.

19. «А» ва «Б» тоифали хоналарни ертўла ҳамда пойдевор қаватларида жойлаштиришга рухсат берилмайди.

Кўрсатиб ўтилган чеклаш кучга киритилишидан олдин фойдаланишга топширилган, «Б» тоифа ишлаб чиқариш хоналари бўлган ҳамда ертўла ва пойдевор қаватида жойлашган бинолардан мазкур Қоидаларнинг 9-бандида кўрсатилган талаблар бажарилиши шарти билан фойдаланишга рухсат берилади.

20. Лойиҳаларида «Б» тоифа хоналарни ўзаро ёки бошқа тоифа хоналари билан боғловчи ер ости галереялари ёки тоннеллари мавжудлиги зарурати қатъий равишда асосланган бўлиши зарур. «Б» тоифа биноларни лойиҳалаштиришда оловдан тўсувчи клапанлар ва тамбур-шлюз қурилмаларисиз уларни бошқа бино ва хоналар билан боғловчи тоннеллар ва ер ости галереяларини қуриш кўзда тутилишига рухсат берилмайди.

21. «Б» тоифали хоналарни бир-биридан ва бошқа тоифа хоналари, коридорлар ҳамда зинапоя майдончаларидан ажратиб турувчи ёнғинга қарши девордаги ўтиш жойлари ва тўсиқларда тамбур-шлюзлар жойлаштирилиши кўзда тутилган бўлиши зарур.

22. Тамбур-шлюзларнинг «Б» тоифа ишлаб чиқариш хоналар томонидаги эшиклари («Б» тоифа ишлаб чиқариш хоналарида содир бўлиши мумкин портлаш ҳолатини зинапоя майдончаси ёки бошқа ишлаб чиқариш хонасига ўтишининг олдини олиш мақсадида) ички томонга очилиши зарур.

23. «Б» тоифали хоналардаги тамбур шлюзлар (ёнувчан чанг чиқарувчи), шу жумладан хоналардан зинапоя майдончасига ўтишдаги тамбур-шлюзларда подпорка учун ҳаво узатиш зарур эмас (ҳаво узатувчи вентиляция каналлари эвакуация йўллари орқали портлашнинг тарқалиб кетишига ёрдам бериши мумкин).

24. Иккита хона учун битта умумий тамбур-шлюзлни жойлаштиришга рухсат берилади (бунда, «Б» тоифа хоналарда иккинчи эвакуация чиқиш жойи бўлиши зарур).

25. Тамбур-шлюзларни жойлаштириш техник жиҳатдан мумкин бўлмаган ҳолларда, тамбур-шлюзларни жойлаштириш бўйича талаблар кучга киритилишидан олдин ишлаб чиқилган лойиҳаларга асосан қурилиб, ишлаётган элеваторлар, тегирмонлар, арпа ва комбикорм заводларидан фойдаланиш, мукаммал таъмирлаш, реконструкция қилиш ва техник қайта жиҳозлаш жараёнида кўрсатиб ўтилган хоналардан, эшиклари қарама-қарши томонларга очиладиган кичик чуқурликдаги (иккита эшик типли) ёки одатда «Б» тоифа ишлаб чиқариш хонаси томонига очиладиган битта эшикли тамбур-шлюзлардан фойдаланиш мумкин. Бунда, кўрсатилган хоналарнинг ёнғин ва портлаш хавфсизлигини кучайтиришга йўналтирилган ташкилий-техник компенсацияловчи чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши ва амалга оширилиши зарур.

26. Кўп қаватли ишлаб чиқариш биноларининг зинапоя майдончалари «Б» тоифа хоналаридан ҳаво зоналари ёки тамбур-шлюзлар билан тўсилган бўлиши зарур.

27. «Б» тоифали ишлаб чиқариш биноларининг баландлиги ердаги режалаштирилган белгидан охирги қаватнинг полигача 30 метрдан ошиқ ҳолларда H 1 (зинапоя майдончасига очиқ ўтиш жойларидан ташқи ҳаво зонаси орқали) ёки Н З (зинапоя майдончасига бевосита қаватдан тамбур-шлюз орқали ўтиш) типидаги тутун йиғилмайдиган зинапоя майдончалари кўзда тутилган бўлиши зарур.

Н2 типидаги (зинапоя майдончасига ҳаво узатиладиган) тутун йиғилмайдиган зинапоя майдончаси жойлаштирилишини кўзда тутишга ҳам рухсат берилади.

28. Элеваторларнинг иш биноларида H 1 типидаги (айвон ва лоджиялардан ташқи ҳаво зонаси орқали чиқиш) тутун йиғилмайдиган зинапояларни жойлаштиришга рухсат берилади.

29. Ишлаётган ишлаб чиқаришлар ва объектларда электр кабеллари ўтказилган зинапоя майдончаларидан фойдаланишга рухсат берилади. Бунда ушбу кабеллар механик ҳимояланган (короблар, кожухлар ва шу кабилар билан) ҳамда уларда тақсимловчи шитлар ва ҳар қаватда қўлда бошқариладиган ёнғиндан хабар берувчи воситалар ўрнатилган бўлиши зарур.

30. Эвакуация йўллари бино хоналарида жойлашган барча одамларни хавфсиз эвакуация қилишни таъминлаши зарур.

Эвакуация йўлларида ишлаб чиқариш жиҳозларини ўрнатиш ва ушбу жойларни тўсиб қўйиш ман этилади.

31. Ҳар бир ишлаб чиқариш хонаси ва биносида эвакуация чиқиш йўли камида иккита бўлиши зарур.

32. Чиқиш жойлари қуйидаги хоналардан чиқилганда эвакуацион ҳисобланади:

а) биринчи қаватдан бевосита ёки коридор, вестибюль (фойе) зинапоя майдончаси орқали ташқарига;

б) биринчи қаватдан ташқари бошқа барча қаватлардан зинапоя майдончасига ўтиладиган коридорга ёки бевосита зинапоя майдончасига (шу жумладан холл орқали);

Бунда зинапоя майдончаларининг бевосита ташқарига ёки туташувчи коридорлардан эшиклари бор бўлган тўсиқли чиқиш жойлари бўлиши зарур;

в) ўша қаватнинг ўзидаги қўшни хонага юқорида «а» ва «б» бандларда кўрсатилган, чиқиш жойлар билан таъминланган бўлиши зарур, қурилиш меъёрлари ва қоидаларида кўзда тутилган ҳоллар бундан мустасно.

33. Эвакуация чиқиш жойларини «А» ва «Б» тоифа хоналарида кўзда тутишга рухсат берилмайди.

Иккинчи эвакуация чиқиш жойлари сифатида ташқи ёнғинга қарши зинапоялар (3-типли ташқи очиқ зинапоялар)дан фойдаланишга рухсат берилади.

34. Эвакуация йўлидаги эшиклар одатда бинодан чиқиш йўналиши бўйича очилиши зарур («А» ва «Б» тоифа хоналаридан чиқиш жойлари, агар улар бошқа тоифа хоналарига ўтилмайдиган бўлса, бундан мустасно).

Ташқи эвакуация зинапояларига чиқиладиган эшиклар, ичкаридан калитсиз очиш имконини берадиган ёпувчи мосламалар билан жиҳозланган бўлиши зарур.

35. Кўп қаватли биноларда, одамларни эвакуация қилишга мўлжалланган ташқи пўлат зинапоялар одатда, ташқи деворларнинг тўсилган участкаларида жойлаштирилади.

Кўрсатиб ўтилган зинапояларни ойналанган жойларда жойлаштиришга рухсат берилади. Бунда, зинапояларнинг ойнабанд томонидан ёнмайдиган материалдан тайёрланган тўсиқлари бўлиб, қаватдан чиқиш жойлари эса тўсиқ ташқарисида жойлашган бўлиши зарур.

Ташқи эвакуация зинапояси ойналанган ўтиш жойлари қарама-қаршисида жойлашган ишлаб турган ишлаб чиқаришлар ва объектлардан, тўсиқларнинг жойлашиши битта хонадаги ЛСК майдонини меъёрий талабларда белгиланган ўлчамлардан кичиклаштирадиган ҳолларда, ялпи тўсиқсиз фойдаланишга рухсат берилади.

36. Силос корпусларида силос қаватлари юқорисидаги бошқа бино ва иншоотларга ўтиладиган, зинапоя майдончалари ва ташқи эвакуация зинапоялари билан жиҳозланган конвейр галереяларидан эвакуация чиқиш жойлари сифатида фойдаланишга рухсат берилади.

37. Битта иншоотга бирлаштирилган ёки ўзаро ва элеваторларнинг иш бинолари, шунингдек дон маҳсулотларини қайта ишлаб чиқарувчи ишлаб чиқариш бинолари билан конвейр галереялари орқали боғланган силос корпусларида зинапоя майдончаларини жойлаштирмаслик мумкин.

Бунда, элеватор иш бинолари ва силос корпусларида силос юқорисидаги қават томигача етадиган очиқ пўлат эвакуация зинапоялари бўлиши зарур.

Силос юқорисидаги қават хонасининг энг узоқда жойлашган участкасидан ташқи зинапоя ёки зинапоя майдончасига чиқадиган жойгача бўлган масофа 75 m дан ошмаслиги зарур.

38. Қуйидаги жойларда битта (иккинчисини жойлаштирмаган ҳолда)эвакуация чиқиш жойини жойлаштиришга рухсат берилади:

а) «А» ва «Б» тоифа хоналар орқали ўша қаватда жойлашган, ишлаб чиқариш ёки муҳандислик жиҳозлари ўрнатилган ва мунтазам равишда одамлар бўлиши мустасно этилган хоналарда;

б) чиқиш жойигача 25 m дан узоқ бўлмаган ва ушбу чиқиш жойи қаватдан иккита эвакуация чиқиш жойига олиб чиққан ҳолларда исталган қаватда жойлашган хонадан, энг кўп ишчилар ишлайдиган сменада ишловчилар сони:

«А» ва «Б» тоифа хоналарда — 5 киши;

«В» тоифа хонада — 25 кишидан ошмаган ҳолларда.

в) ертўла, пойдевор ёки ер устки қаватда жойлашган хонадан, агар ушбу чиқиш жойи бевосита ташқарига ёки ташқарига чиқадиган зинапояга олиб чиққан ҳолларда ва хонадаги энг узоқ жойлашган участкадан чиқиш жойигача масофа 25 m дан ошмаган ҳолларда (зинапоя баландлигининг уч баробарига тенг бўлган зинапоя узунлигига тенг масофани ҳисобга олган ҳолда) ҳамда энг кўп ишчилар ишлайдиган сменада ишловчилар сони 5 кишидан ошмаган ҳолларда;

г) биринчи қаватдан юқорида мунтазам равишда ишловчилар бўлмайдиган бино ва иншоотларда. Бундай ҳолларда битта эвакуация чиқиш жойи тутун йиғилмайдиган зинапоя майдончаси ёки 3-типли ташқи зинапоя орқали жойлаштирилиши мумкин.

39. «Б» тоифа ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотларини боғлаб турадиган галереяларда, одатда профили пўлат руҳланган ёки асбест цементли (шиферли) листлардан тайёрланган енгил очиладиган конструкциялар кўзда тутилади.

40. Элеваторларнинг иш биноларини ва «Б» тоифа бошқа биноларни хом ашёни ерда сақланадиган омборлар билан боғлаш дон омборларидан ёнғинга қарши 1-типли тўсиқлар ва тамбур-шлюзлар билан ажратилган конвейр галереялари орқали жойлаштириш кўзда тутилади.

Конвейерлар ўтказиладиган ўтиш жойлари автоматлаштирилган ёнғинга қарши клапанлар ёки ҳимоя шитлари билан ҳимояланган бўлиши зарур.

41. Электр хоналари(тақсимловчи подстанциялар, трансформатор подстанциялари, тақсимловчи қурилмалар ва шу кабилар)ни лойиҳалаштиришда, уларни «А» ва «Б» тоифа хоналари (турли классдаги портлаш хавфи мавжуд зоналари) устида ва (ёки) остида жойлаштирилишига рухсат берилмайди.

Қўшимча қурилган электр хоналарини «Б» тоифа (В-Па классли зона) ости ёки устида жойлаштиришга, агар электр хоналарида ҳавонинг ортиқча босими ҳамда кириш туйнуклари ва очиқ жойларни ёнмайдиган материаллар билан зич ёпилган ҳолларда жойлаштиришга рухсат берилади.

Кўрсатиб ўтилган талаблар кучга киритилишидан олдин ишлаб чиқилган лойиҳалар асосида қурилган ишлаб турган объектларда ушбу талабларни техник томондан бажариш имкони бўлмаган ҳолларда, улардан «Б» тоифа хоналарига чиқиш жойи бўлган, «Б» тоифа хоналарининг устида ва (ёки) остида жойлаштирилган электр хоналари билан биргаликда фойдаланишга рухсат берилади. Бунда кабелларнинг ишлаб чиқариш хоналарига ўтиш жойларини герметик зичлаш ва электр ҳимоя хоналаридан «Б» категория хоналарига ўтиш жойларида тамбур-шлюзлар жойлаштириш зарур.

42. Ишлаб чиқариш хоналарининг деворлари ва тўсинларида очиқ жойлар ва туйнуклар жойлаштирилишига, фақатгина ишлаб чиқариш зарурати (масалан, жиҳозларни монтаж қилиш учун) ёки иситиладиган хоналарда ҳаво алмашиши мақсадида рухсат берилади.

43. Ун сақлаш учун мўлжалланган бункерлар ва силослар оралиғида қайта ўтказувчи ойналарни жойлаштириш ман этилади.

44. Кабелларни ўтказиш учун мўлжалланган шахталарда норийлар ва бошқа жиҳозлар, оқова қувурлар ва аспирация ҳаво ўтказгичларини жойлаштириш ман этилади. Аккумуляторда ишлайдиган погрузчиклар учун мўлжалланган зарядка станцияси бошқа омборхоналардан 1-типли ёнғинга қарши тўсиқ деворлари ва 3-типли ёнғинга қарши тўсинлар билан тўсилган бўлиши ҳамда алоҳида чиқиш жойи бўлиши зарур.

Зарядка станцияларини ертўла хоналарида жойлаштиришга рухсат берилмайди.

Зарядка станцияларини «Б» ва «В» тоифа бинолари ва хоналарига туташтириб қуриш ҳамда уларни кўп қаватли бинолар хоналарида жойлаштириш мумкин бўлиб, бунда, улар ташқи девор олдида жойлаштирилиши, ушбу қаватлар газлар киришидан ҳимояланиши ҳамда портлашга қарши чора-тадбирлар кўрилиши зарур.

Ишлаб турган ишлаб чиқаришлар ва объектлар учун зарядка хонасини тамбур-шлюзлар орқали «В» тоифа хоналари билан боғлашга рухсат берилади.

45. Меласса ва мойлар сақлаш учун мўлжалланган омборларни ертўла(пойдевор) қаватларида жойлаштиришда, уларни бошқа ишлаб чиқариш хоналаридан ёнғинга қарши чидамлилик чегараси REI 45 дан кам бўлмаган ёнмайдиган материаллардан тайёрланган қурилиш конструкциялари билан изоляция қилиш ва алоҳида чиқиш жойини жойлаштириш зарур.

46. Аспирация ҳаво ўтказгичлари, ҳаво билан иситиш тизими қувурлари, материал узатувчи қувурлар, оқова қувурлар, норий ва конвейрларни маиший, ёрдамчи ва маъмурий-хўжалик хоналари, бошқариш пульти, электр тақсимлаш қурилмалари ва вентиляция камералари жойлашган хоналар, шунингдек зинапоя майдончалари ва тамбур-шлюзлар орқали ўтказиш ман этилади.

47. Бинолар ташқарисида деворда ёки томда ўрнатиладиган циклонлар (циклонлар билан бир баландликда ёки ундан баландда жойлашган деразалар мавжуд ҳолларда)энг баланд жойлашган деразалардан юқори чиқарилган қувурлар билан таъминланган бўлиши зарур.

48. Силос ва бункерлар учун мўлжалланган люклар, шунингдек оқова қувурлар, аспирацион ҳаво ўтказгичлар ва короблардаги люкчаларнинг хонага чанг киришига йўл қўймайдиган зич ёпиладиган уланишлари бўлиши зарур.

49. Хизмат кўрсатувчи ходимлар учун мўлжалланган маъмурий ва маиший хоналар, одатда алоҳида биноларда жойлаштирилган бўлиб, ишлаб чиқариш цехлари билан иситиладиган ўтиш жойлари орқали боғланган бўлиши зарур.

50. Ишлаб чиқариш хоналарида маиший ва одамлар гавжум бўладиган (қисқа вақт давомида ёки мунтазам равишда) хоналар (мажлислар хонаси, овқатланиш хонаси ва шу кабилар) жойлаштирилишига рухсат берилмайди.

51. Маъмурий-маиший хоналарни «Г», «Д» ёки «В» тоифали ишлаб чиқариш биноларининг ён томонига туташ қурилган хоналарга жойлаштиришга рухсат берилади.

Туташ қурилган маъмурий-маиший хоналарни «В» тоифа хонасининг устида ёки остида, оловга чидамлилик чегараси R 90 бўлган ёнғинга қарши тўсиқ девори ҳамда 3-типли ёнғинга қарши тўсиқ билан тўсилган ҳолда жойлаштиришга рухсат берилади.

52. Ишлаб чиқариш биноларида диспетчерлик, ишчиларнинг исиниш хоналарини, шунингдек одамлар мунтазам йиғилмайдиган ёрдамчи хоналарни жойлаштиришга рухсат берилади.

53. Ишлаб чиқариш биноларида ҳожатхоналарни, ичимлик сув таъминоти хонаси, усталар ҳамда ишлаб чиқариш шароитидан келиб чиқиб, бевосита иш жойининг яқинида бўлиши зарур бўлган бошқа хоналарни жойлаштиришга рухсат берилади.

54. Ишлаб чиқариш ва омборхона биноларини портлаш хавфсизлиги меъёрлари ва қоидаларига риоя қилган ҳолда қўшма ишлаб чиқаришларни туташтиришга рухсат берилади. Бунда туташтириб қурилаётган ишлаб чиқаришлар бинолар, иншоотлар ва ишлаб чиқариш хоналар(зона)и портлаш, портлаш ва ёнғин, ёнғин хавфсизлиги бўйича тоифа ва классидан ошмаслиги зарур.

55. Чиқиндилар, чанг ва чангсимон маҳсулотларни сақлаш учун мўлжалланган бункерларни портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд бино ва иншоотларга жойлаштиришга рухсат берилмайди.

56. Ерга жойлаштириладиган типдаги механизациялашган омборлар, комбикормлар, кепак, ун, шрот, жмих, отрубларларни сақлашда портлаш ва ёнғин хавфсизлиги талабларига жавоб бериши зарур.

57. Ҳар бир ишлаб чиқаришда технологик жараёнлар тасдиқланган чизма бўйича амалдаги технологик жараёнларни ташкил этиш ва юритиш қоидалари ҳамда мазкур Қоидаларга мувофиқ амалга оширилади.

58. Жиҳозлардан технологик чизма талабларига мувофиқ ишлаб чиқариш ва йўналиши ва мақсадида фойдаланиш зарур бўлиб, унга юкланадиган кучланишлар паспортида кўрсатилган ўлчамлар, технологик лойиҳалаш меъёрлари ҳамда технологик жараёнларни ташкил этиш ва юритиш қоидалар билан белгиланган ўлчамлардан ошмаслиги зарур.

59. Чанг ҳаво аралашмасини ёндириш манбаси пайдо бўлиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш жиҳозларини емирилиш ва ундан ишлаб чиқариш хоналарига ёнувчан моддалар чиқишини максимал чиқарилишдан ҳимоя қилиш зарур.

60. Портловчи разрядли қурилмалар нориялар, болғали майдаловчилар, фильтр-циклонлар, қиздириш камераси бўлган рециркуляр дон қуритувчилар, қиздириш камераси бўлган шахтали дон қуритувчилар ва каскадли қиздирувчиларда ўрнатилади.

Портловчи разрядли қурилмаларни қуйидагиларга ўрнатмасликка рухсат берилади:

а) норияларда ҳамда минерал хом ашёни узатиш ва майдалаш дробилкаларида;

б) эркин ҳажми 0,25 m³ дан кам бўлган норияларда, иш зонаси ва чиқариш (дробилка ости) бункерининг ҳажми 0,3 m³ дан кам бўлган дробилкаларда ва эркин ҳажми 0,5 m³ дан кам бўлган фильтр-циклонларда.

61. Портловчи разрядли қурилмалар «Саноатгеоконтехназорат» Давлат инспекциясининг меъёрий ҳужжатларига мувофиқ ўрнатилади.

62. «Саноатгеоконтехназорат» Давлат инспекцияси билан келишган ҳолда портловчи разрядли қурилмаларни ишлаб чиқариш хонасига ўрнатишга рухсат берилади. Бунда, уларга чиқарилаётган портлаб ёнадиган маҳсулотларнинг ҳароратини пасайтирадиган, оловни тўсадиган ҳамда алангани ўчирадиган мосламаларни ўрнатиш зарур.

63. Норийли қувурлар норий (минерал хом ашё норийсидан ташқари), бункерлар ичидан ўтказилган, силос ва шахталар чангдан портловчи ички қолдиқ босим ҳамда бункер ва силосдаги майда кукунли маҳсулотнинг ташқи босимига мўлжалланган бўлиши зарур.

Норийларни емирилишдан ҳимоя қилиш учун «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси билан келишилган усулларда тайёрланган норийли қувурларни кучайтиришга рухсат берилади.

Ҳисобланган маълумотлар бўлмаган ҳолларда қувурлар пайвандланадиган, айлана кесимли, деворининг қалинлиги камида 2 mm бўлиши зарур.

64. Портлаб ёнувчи юқори ҳароратли маҳсулотларнинг оқова қувурлар, ҳаво ўтказгичлар, ёпиқ конвейрлар ва бошқа коммуникациялар бўйлаб тарқалишининг олдини олиш учун, иккиламчи портлаш ҳолларига йўл қўймаслик мақсадида бункер ва силослар ичида портлаш ҳолларини локализация қилиш тизимини ўрнатиш кўзда тутилиши лозим.

65. Портлаш ҳолларини локализация қилиш тизими умумий технологик линияни оловни тўсувчи (алангани ўчирувчи) ва портлашни разрядка қилувчи қурилмаларни ўрнатиш орқали, нисбатан қисқа, локаллаштирилган участкаларга бўлишни таъминлаши лозим.

66. Оловни тўсувчи (алангани ўчирувчи) қурилма сифатида шлюзли затворлар, винтсимон конвейрлар, порцияловчи тарозлар, портлаш тарқалишининг олдини олувчи тезкор таъсир этадиган қурилмалардан фойдаланиш мумкин.

67. Оловни тўсувчи (алангани ўчирувчи) қурилмалар ва бошқарувчи датчиклар(бирламчи портлашни аниқлайдиган датчик-индикаторлар)ни ўрнатиш жойлари лойиҳанинг технологик қисмида белгиланиб, асосланган бўлиши зарур.

68. Оловни тўсувчи (алангани ўчирувчи) қурилмалар қуйидаги коммуникацияларга ўрнатилади(минерал хом ашё коммуникацияларидан ташқари):

а) бункер ва силосларга бевосита юкланадиган норий головкалари ва дробилкалардаги қувур ўтказгичлар;

б) бункер ва силосларга занжирли ва ёпиқ лентали конвейрлар орқали бевосита юкланадиган норий головкалари ва дробилкалардаги қувур ўтказгичлар;

в) норий головкалири тароз устидаги бункерларга юкланадиган қувур ўтказгичлар;

г) норий головкасидан туташ ўрнатилган дон қуритувчи бункерлардаги дон узатувчи қувур ўтказгичлар;

д) бункерлар, силослар ёки элеватор норийларини алоҳида жойлашган дон қуритувчилари билан улайдиган (шу жумладан занжирли ва ёпиқ лентали конвейрлар орқали)қувур ўтказгичлар.

69. Норийлар тезликни назорат қилувчи реле (ТНР) ва подпорка датчиклари, шунингдек лента сирпаниб чиқиб кетишини назорат қилувчи мослама билан жиҳозланган бўлиши зарур.

Подпорка датчиклари норийларнинг кирувчи шахобчасига ўрнатилади.

Уларни ўрнатиш учун тавсия этиладиган баландлик норий башмакидан 300 .... 400 mm ни ташкил этади.

70. Норийлар тўсатдан тўхтаган вақтда лента орқага ҳаракатланишининг олдини олишга мўлжалланган автоматлаштирилган ҳолда ишлаб кетадиган тўхтатувчи (тормозловчи) мосламалар билан бутланган бўлиши зарур.

71. Бирлаштирилган норийлар конструкцияси ҳар бир лентани алоҳида тортиш имконини бериши зарур. Бирлаштирилган норий ҳар бир лента тезлигини назорат қилувчи мустақил реле билан жиҳозланган бўлиши зарур.

72. Лента ҳаракатининг тезлиги 1 m/s ва ундан ортиқ бўлган турғун лентали конвейрлар ТНР билан жиҳозланган бўлиши лозим.

73. Занжирли ва винтсимон конвейрларда коробларини қуйидаги маҳсулотлар билан тўлиб, тиқилиб қолишининг олдини олишга мўлжалланган мосламалари бўлиши зарур: юқори нуқта датчикли бункер ва силосларга тўкилувчи оқовалар; учида ўчирувчи мосламалалар ўрнатилган ҳимоя клапанлари; подпорка датчиги ёки бошқа қурилмалар.

Конвейрларни тўлиб, тиқилиб қолишидан ҳимоя қиладиган мосламаларни қўллаш, лойиҳа ҳужжатларида кўзда тутилиши лозим.

74. Занжирли конвейрларда занжир узилишини назорат қилувчи қурилма ўрнатилиши кўзда тутилади.

75. Мазкур Қоидаларнинг 69—74-бандларида кўрсатиб ўтилган мосламалар ишлаб чиқарувчи ташкилот томонидан серияли ишлаб чиқарилаётган жиҳозларнинг комплектациясига киритилиши зарур.

76. Ташқи юзасининг ҳарорати 45°С дан юқори бўлган жиҳозлар, сиғимлар, маҳсулот узатувчиларнинг иссиқлик изоляцияси бўлиши зарур.

77. Жиҳозлар ва маҳсулот узатувчилариннг конструкцияси герметик зичликни таъминлаши зарур. Технологик линияларни ишлаб чиқариш хоналарига чанг кирмаслиги учун аспирация қилинади.

78. Чанг чиқарувчи, люклари, қопқоқлари ва эшикчалари очиқ машиналарни ишга тушириш ман этилади.

79. Ишлаб чиқариш хоналарида чангни тозалаш ишлари ташкилот раҳбари (техник директори)тасдиқлайдиган жадвалларга қатъий риоя этган ҳолда амалга оширилади. Чанг тозалаш жадваллари ишлаб чиқариш хоналарида илиб қўйилади. Жадвалларда жорий ва бош тозалаш ишларининг даврийлиги ҳамда иш ҳажмлари кўрсатилади.

80. Ишлаб чиқариш хоналарида чангни тозалаш учун портлаш хавфи мавжуд хоналар (зоналар)да ишлаб чиқариш талабларига жавоб берувчи В-Па классли пневматик ёки механик усулда чангни марказлашган ҳолда тозалаш қурилмаларини қўллаш тавсия этилади. Ишлаб чиқариш хоналарини тозалашда ёнувчан суюқликлардан фойдаланиш ман этилади.

81. Жиҳозлар доимо соз ҳолда бўлиши, созланган бўлиши, ўзига хос бўлмаган шовқин чиқармаслиги, вибрация ва ҳаракатланувчи қисмларининг ишқаланиши юқори бўлмаслиги зарур.

82. Ишлаб чиқаришлар ва объектларда жиҳозларни режали-огоҳлантирувчи таъмирлаш (РОТ)тизими ишлаб чиқилган ва жорий этилган бўлиши зарур.

83. Турбокомпрессорлар, турбоҳавопурковчи машиналар, дробилкалар ва вальцовка қилувчи станокларнинг подшипниклари ҳароратини масофадан туриб, автоматлаштирилган ҳолда назорат қилиш қурилмаларини кўзда тутиш тавсия этилади.

84. Портлаш хавфининг олдини олувчи воситалар ишини назорат қилиш белгиланган тартибда, тегишли китобга ёзувларни қайд этган ҳолда, ҳар ойда амалга оширилади.

85. Вальцовка қилувчи станоклар, дробилкалар, палецли ва штифтли майдалагичлар, деташерлар, энтолейторлар, боғловчи машиналар, обойли машиналар, яссиловчи станоклар, грануляторлар ва бошқа зарбли таъсир кўрсатадиган машиналар олдида магнитли тўсиқ, шунингдек бегона жисмларни тортиб олувчи қурилма ўрнатилган бўлиши зарур.

Агар энтолейтор ёки деташер бевосита вальцовка станогидан кейин ўрнатилган бўлса, магнитли ҳимояни фақатгина вальцовка станоги олдида ўрнатишга рухсат берилади.

86. Магнитли тўсиқларни хом ашёни автомобиль, сув ва темир йўл транспортидан қабул қилиш жойларида ўрнатиш кўзда тутилган бўлиши зарур.

87. Болғали дробилкаларнинг электр приводлари дробилка усти бункерларнинг пастки даражаси датчиклари билан блокировка қилинган бўлиши зарур.

88. Дробилкаларнинг конструкцияларида юклаш қурилмаси кўзда тутилган бўлиши лозим.

89. Дробилкалар унда бегона жисмлар ва майдалаш маҳсуллари йўқлиги, бутланганлиги, мустаҳкам маҳкамланганлиги ва ротордаги болғаларнинг ҳолати ва элакларнинг бутлиги синчковлик билан текширилгандан кейингина ишга туширилиши лозим.

90. Вальцовка станокларини маҳсулот юкланмаган ҳолда, сиқилган вальцлари бўлса, уларнинг қийшайиши ва ўқи бўйлаб силжиши ҳолларида ишга тушириш мумкин эмас.

91. Ишлаётган норийлардан фойдаланишда уларни назорат воситалари билан жиҳозланмагунча (мазкур Қоидаларнинг 69-банди), унинг барабанда пробуксовка қилиши ҳамда лента ва ковшларни норий қувури, головка ва башмак кожухига тегиши ҳолларини истисно этадиган даражада норий лентасининг тортилиши ва юришини созлаш таъминланиши зарур.

92. Лентали конвейрларнинг ишлашида конвейр лентасининг барабан ва роликлардан чиқиб кетиши, асосий конструкцияларга тегиши ҳамда барабанларда пробуксовка қилиши ҳолларини истисно этган ҳолда нормал ишлаши таъминланиши зарур.

93. Транспортёр ленталари учлари ва привод ременларини металл скоба, болтлар ва бошқа шу кабилар билан улашга рухсат берилмайди (улар иссиқ вулканизациядан фойдаланган ҳолда, хом ременлар ва шу кабилар билан тикиш орқали уланиши зарур).

94. Қозиқ ременли узатишларда барча қозиқли ременларнинг тортилиши бир хилда бўлиши лозим.

Приводни қозиқли ременлар бутланмаган ва шкив ариқчаларига мос бўлмаган профилли ременлардан фойдаланган ҳолда ишлатишга рухсат берилмайди.

Алоҳида қозиқли ременларини алмаштиришга рухсат берилмайди. Привод ременларини алмаштириш ёки уларни бутлаш зарурати ҳолларида қозиқли ременларнинг бутун комплекти (пакети) алмаштирилиши зарур.

95. Жиҳозлар қуйидаги носозлик ҳолларида тўхтатилиши лозим:

ўзига хос бўлмаган шовқин ва тебраниш пайда бўлганда;

маҳсулот тўлдирилиб, тиқилиб қолса, подпорка бўлса ва тошириб юборилган ҳолларда;

бузилиш ва носозликларда;

иш органларига бегона жисмларнинг тушишида;

аспирацияси ишламаганда;

96. Барча портлаш ва ёнғин ҳамда ёнғин хавфи бор ишлаб чиқариш бинолари ва хоналарда чекиш ман этилади. Чекиш, алоҳида ажратилган ёнғин хавфсизлиги хизмати билан келишилган, сигарета қолдиқлари учун челак ва сув тўлдирилган идишлар ўрнатилган жойларда рухсат берилади. Ушбу жойларда «Чекиш жойи» белгиси ўрнатилган бўлиши зарур.

97. Жиҳозларнинг электр приводларини масофадан туриб автоматлаштирилган ҳолда бошқариш (МТБ), жиҳозлар ишини назорат қилиш, автоблокировка қилиш, ишлаб чиқариш ва авариявий сигнализация технологик лойиҳалаштириш меъёрлари ҳамда мазкур Қоидалар талабларига жавоб бериши зарур.

98. Бошқариш услублари (усуллари), автоматлаштириш ҳажмлари ва бунинг учун фойдаланиладиган элемент базаси лойиҳалаштириш учун техник вазифа билан белгиланади ва лойиҳалаштирилаётган ишлаб чиқариш ёки объектнинг мазкур қоидалар талаблари билан ўрнатилган портлаш хавфсизлиги даражасини пасайтирмаслиги зарур.

99. Жиҳозлар ишини масофадан туриб автоматлаштирилган ҳолда бошқариш қуйидагиларни таъминлаши зарур:

1) Портлаш хавфининг олдини олишга мўлжалланган воситалар иш қобилиятини назорат қилиш имконини (шу жумладан, тезлигини назорат қилиш релеси, лента чиқиб кетишини назорат қилиш қурилмаси, подпорка датчиги ва ҳоказо) бериши.

2) Технологик линия ёки жиҳозларни автоматлаштирилган ҳолда авариявий ўчириш тўғрисида сигнал берган қурилмани аниқлаши.

100. Портлаш ва ёнғин хавфи бор ишлаб чиқаришларда қуйидагиларни кўзда тутиш зарур:

а) жиҳозларнинг электр двигателларини масофадан туриб марказлашган ҳолда ишга тушириш ва ўчириш;

б) цехдаги барча электр двигателларини турли қават ва бошқариш пульти(диспетчерлик)дан туриб авариявий ҳолда тўхтатиш;

в) жиҳозларнинг ҳар бир бирлик электр приводини маҳаллий бошқариш;

г) жиҳозлар ёки бир гуруҳ жиҳозларнинг электр двигателларини автоблокировка қилишда, уларни ишга тушириш ва тўхтатиш кетма-кетлиги, шунингдек ушбу гуруҳ ичидаги биронта машинани авариявий тўхтатиш натижасида тиқилиб қолиш ва подпорка истисно этилиши зарур;

д) аспирация қурилмалари ва жиҳозларини, аспирация қурилмалари ишга туширилгандан кейин маълум муддатдан кейин ишга тушишини, аспирация қилинадиган жиҳозлар тўхтатилгандан кейин маълум муддатдан кейин тўхтатилишини ҳамда аспирация қурилмалари авариявий тўхтатилган вақтда жиҳозларни зудлик билан тўхтатилишини таъминлайдиган аспирация қурилмалари ва аспирация қилинадиган машиналар электр двигателларининг блокировкаси;

е) электр магнитли сепараторларнинг, электр магнит занжирларида доимий ток йўқ ҳолларида тўхташини таъминлайдиган электр двигателларининг блокировкаси;

ж) силос ва бункерларда хом ашё ва маҳсулотларнинг юқори ва пастки даражасини масофадан туриб назорат қилиш;

з) ҳар бир ҳаво ҳайдайдиган машинада ишга тушириш мосламалари бўлган ҳаво ҳайдовчи машина задвижкалари приводининг блокировкаси;

и) силос ва бункерлар остидаги задвижка ва чиқарувчи қурилмалар, ўзгарувчан клапанлар ва бошқаларнинг электр приводларини масофадан туриб бошқариш;

к) пўчоқ тозаловчи, силлиқловчи машиналар, соч олувчи станоклар, вальцовка қилувчи станоклар, пресслар, болғали дробилкалар, қувурлар орқали ҳаво ҳайдовчи машиналар, норийларнинг электр приводларидаги занжирларида (бошқариш пультлари ёки машиналар олдида)амперметрлар ўрнатиш орқали юкланишини назорат қилиш;

л) норийлар ишини назорат қилиш;

Ишлаб турган ишлаб чиқаришлар ва объектларда трансмиссия приводли ҳар бир норийдан чиққан ТНР учун фақат авариявий ёруғлик ва овозли сигнализацияни ёқиш кўзда тутилган бўлиши мумкин;

м) пневмотранспорт тизимидаги турғун лентали конвейрлар, занжирли конвейрлар, винтсимон конвейрлар ва шлюзли затворлар ишини назорат қилиш;

Конвейрларни бошқариш чизмасида авария ҳолатини бартараф этгунча приводни такроран ишга туширилишини истисно этувчи блокировка кўзда тутилган бўлиши зарур.

Автоматлаштирилган транспорт ёки технологик линиялар таркибига кирувчи конвейрларда авария ҳолати содир бўлганда приводни автоматик равишда тўхтатувчи қурилмалар кўзда тутилган бўлиши зарур.

Бир нечта кетма-кет ўрнатилган ва биргаликда ишлайдиган конвейрлар ёки бошқа машиналар (тўлдириб турувчилар, норийлар, дробилкалар ва шу кабилар) билан биргаликда ўрнатилган конвейрлардан иборат технологик линияларда конвейрлар ва барча машиналарнинг приводлари бирор бир машина ёки конвейр тўсатдан тўхтаб қолган ҳолларда олдида турган машина ёки конвейрлар автоматик равишда тўхтатиладиган, ундан кейинда турганлари эса улардан узатилаётган маҳсулот тўлиқ туширилгунча ишлашни давом эттириш имкони мавжуд бўлган ҳолда блокировка қилинган бўлиши зарур.

н) пневматик тармоқлардаги ҳаво ҳайдайдиган турбомашиналардан иборат тўқувчиларнинг шлюзли затворларини блокировка қилиш;

о) турбокомпрессорлар, турбоҳаво ҳайдовчилар, вальцовка станоклари ва дробилкалардаги подшипникларнинг ҳароратини назорат қилиш;

п) жиҳозлар электр двигателларини ишга туширувчи ёруғлик ва овозли сигнализациялар ва уларнинг ишини назорат қилиш;

р) оператор ва иш жойлари орасида икки томонлама баланд овозли ишлаб чиқариш ҳамда телефон алоқаси;

с) дробилкаларда юклаш жараёнини автоматик равишда бошқариш учун мўлжалланган қурилма кўзда тутилган ҳолларда, ушбу қурилма дробилка электр двигатели билан блокировка қилинган бўлиши зарур;

т) смеситель ичига белкураклари буралишини созлаш, белкурак ва тогора орасидаги оралиқни ўзгартириш ва бошқа ишлар учун кириш учун мўлжалланган қопқоқлар, машинани ўчириш ва тўлиқ тўхтатиш учун мўлжалланган привод электр двигатели билан блокировка қилинган бўлиши зарур;

у) элеваторларда қўшимча равишда қуйидагилар бўлиши зарур: асосий норийларни, бошқариш пульти ёки жойида амперметрларни ўрнатган ҳолда юклаш устидан назорат қилиш;

иш биносида бункерларидаги дон ҳамда зарур ҳолларда силос корпусларидаги силосларнинг юқори ва пастки даражаси устидан масофадан туриб назорат қилиш.

101. Ўсимлик хом ашёси (дон, отрублар, шрот, жмих, ўт уни, арпа ва ҳоказо) сақлаш учун мўлжалланган элеваторлар ва силос корпусларинин барча силоси хом ашё ҳароратини масофадан туриб назорат қилиш қурилмаси билан жиҳозланган бўлиши зарур.

102. «Б» тоифа хоналаридаги пневматранспорт ва аспирация қурилмаларидаги ҳаво ҳайдовчи машиналар ва вентиляторлар чанг ушлаб қолувчилардан кейин ўрнатилган бўлиши зарур.

103. Битта аспирацион қурилмада қуйидагиларни бирлаштиришга рухсат берилмайди:

хавфли жиҳозлар (норийлар, дробилкалар, вальцовка станоклари ва бошқа зарбли машиналар) ва бункерларни чангсизлантириш;

хавфли жиҳозлар ва бункер типидаги бошқа жиҳозлар (гравитацион смесителлар, тарозлар ва шу кабилар)ни чангсизлантириш;

хавфли жиҳозлар ва силосларни чангсизлантириш.

104. Чанг йиғиш ва сақлаш учун мўлжалланган сиғимлар алоҳида қурилмалар билан аспирация қилиниши зарур.

105. Чанг ушлаб қолувчи қурилмалардан кейин жойлаштириладиган аспирация чанг тиндирувчи шахталари, камералари, коробларини ўрнатишга рухсат берилмайди.

106. Аспирация қурилмалари жиҳозлари (фильтрлар, циклонлар, вентиляторлар ва шу кабилар) «Б» ва «В» тоифа ишлаб чиқариш хоналарида транспорт ва технологик жиҳозлар билан биргаликда жойлаштирилиши мумкин.

107. Ҳаво ҳайдовчиларнинг горизонтал участкалари узунлиги минимал даражада бўлиши зарур.

108. Транзит ҳаво ҳайдовчиларни хом ашё ва тайёр маҳсулот омборлари, шунингдек турли тоифа хоналари ичидан ўтказишга рухсат берилмайди.

109. Алоҳида турган дон қуритувчиларнинг вентиляторлари ва чанг ушловчиларини элеватор иш биноларида жойлаштиришга рухсат берилмайди.

110. Аспирация жиҳозларининг уланишлари, кирувчи ва чиқувчи патрубкаларнинг жиҳозлар билан уланган жойларида маҳсулотнинг чангланиши ва ифлосланишини истисно этувчи зичлантирувчи прокладкалар бўлиши зарур.

111. Пневмотранспорт ва аспирация қурилмаларининг ҳаво ҳайдовчилари, шунингдек оқова қувурларда, уларнинг герметик зичлигини бузадиган тешиклари, ёриқлари, дарз кетган жойлари бўлмаслиги зарур.

112. Тарозилар герметик қоплама билан ёпилган бўлиши зарур.

113. Чанг ва бошқа чиқиндилар чанг ушлаб қолувчилардан узлуксиз чиқариб турилиши лозим.

114. Аспирация қурилмаларининг ҳаво ҳайдовчилари иситиш тизими қувурлари билан тегиб туришига рухсат берилмайди.

115. Ҳаво ҳайдовчилар ва материал узатувчилар камида икки жойда ерлаштирилган бўлиши зарур.

Чанг ушлаб қолувчилар ва ҳаво ҳайдовчи машиналар қўшимча равишда алоҳида ерлаштирилган бўлиши зарур. Қурилмалар элементлари орасидаги уланишларда, болтлар остида электр ўтказмайдиган бўёқлар билан бўялган, диэлектрик материаллардан тайёрланган шайбалардан фойдаланишга рухсат берилмайди.

116. Аспирация қурилмалари технологик ва транспорт жиҳозлари билан блокировка қилинган бўлиши зарур. Аспирация қурилмалари технологик ва транспорт жиҳозларидан 15—20 дақиқа олдин ишга туширилиши, шунингдек улар тўхтагандан кейин 20—30 дақиқадан кейин тўхтатилиши зарур.

117. Технологик ва транспорт жиҳозлари ишлаётган вақтда аспирация қурилмаларини ўчириш қатъиян ман этилади.

118. Барча силослар ва бункерлар аспирация ва бошқа қурилмалар билан шундай жиҳозланган бўлишлари зарур-ки, бунда дон, тайёр маҳсулот ёки чиқиндилар билан тўлдириш вақтида сиқиб чиқариладиган чанг ҳаво иш хонасига кириши истисно этилсин. Чанг йиғиш ва сақлаш сиғимлари ҳамда тезкор сиғимларнинг аспирациясини технологик ва транспорт жиҳозлари билан биргаликда битта аспирация қурилмасига бирлаштиришга рухсат берилмайди. Чанг йиғиш ва сақлаш сиғимларини алоҳида қурилма билан аспирация қилиш лозим бўлиб, тезкор сиғимларни айланадиган деталлар, маслан, тўлдирувчи лотоклар, буриладиган қувурлар ва шу кабилар бўлмаган жиҳозлар билан бирга битта аспирация қурилмасига бирлаштириш мумкин.

119. Портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд объектларда аспирация ва пневматранспорт қурилмаларининг ихтисослашган ташкилотлар томонидан тузиладиган паспортлари бўлиши зарур.

Аспирация қурилмасини таъмирлаш (ва жиҳозларни алмаштириш)бўйича бажарилган ҳар бир ишдан кейин, қурилма аспирация бўйича муҳандис ёки ташкилот раҳбари тайинлайдиган бошқа шахс томонидан текширилиши ва натижалари (шу жумладан барча аниқланган нуқсонлар) аспирация қурилмасининг паспортига ёзиб қўйилиши зарур.

Аспирация тармоқларидаги барча ўзгаришлар аспирация қурилмасининг паспортига ёзиб қўйилиши лозим.

120. Портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд бўлган уч смена иш ташкил этилган ишлаб чиқариш хоналари учун мўлжалланган вентиляция тизимлари ҳаво ёрдамида иситиш тизими билан бирга жойлаштирилади. Бошқа ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналарда сув билан иситиш кўзда тутилади.

121. Янги қуриладиган, реконструкция қилинадиган ва техник қайта жиҳозланадиган ишлаб чиқаришлар ва объектларни лойиҳалаштиришда, улар ҳаво узатиладиган қурилмалар «А» ва «Б» тоифа хизмат кўрсатиладиган хоналарда жойлаштирилиши мумкин эмас.

«А» ва «Б» тоифа хизмат кўрсатиладиган хоналари портлаш хавфидан ҳимояланган ҳолларда уларда ҳаво узатиш қурилмаларини ўрнатишга рухсат берилади.

122. Изоляция қилинган хоналар ва «А» ва «Б» тоифа хизмат кўрсатиш хоналарига жойлаштириладиган, оддий тайёрланган ҳаво узатиш тизимлари портлашдан ҳимояланган, вентилция учун мўлжалланган жиҳозлар хоналар тўсиқларини ҳаво ўтказгичлар билан кесишган жойларига ўрнатиладиган қайтарувчи клапанлар билан бутланган бўлиши зарур.

123. Янги қуриладиган, реконструкция қилинадиган ва техник қайта жиҳозланадиган ишлаб чиқаришлар ва объектларни лойиҳалаштиришда вентиляция ва ҳаво билан иситиш тизимлари кўпи билан учта қаватда жойлаштирилган «Б» тоифа ишлаб чиқариш хоналар учун умумий ҳолда кўзда тутилади.

124. «Б» тоифа хоналарига хизмат кўрсатувчи вентиляция қурилмаларида авария ва ёнғин ҳолларида масофадан туриб ўчириш мосламалари бўлиши зарур.

125. Ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд ишлаб чиқариш хоналарида гидрофильтри носоз, фильтрлари қуриб қолган, чанг тортувчи ва чанг ушлаб қолувчи ҳамда вентиляция тизимларининг бошқа қурилмалари носоз бўлган жиҳозларини ишга туширишга рухсат берилмайди.

Вентиляция тизимларининг маҳаллий тортувчи мосламалари (вентиляторлар ичига металл ёки қаттиқ жисмлар тушишининг олдини олиш мақсадида) ҳимоя ойналари ёки магнитли тутқичлар билан жиҳозланган бўлиши зарур.

Портлаш хавфи мавжуд бўлган ёки ёнувчан чанг транспортировка қилинадиган тортувчи ҳаво ўтказгичларда, даврий равишда тозалаш учун мўлжалланган мосламалари (люклари, ажраладиган уланишлари ва бошқалар) бўлиши зарур.

126. Ёнғинга қарши деворлар ёки тўсинлар кесишадиган жойларда, ҳаво узатгичларда оловни тўсадиган клапанлар ўрнатилади.

Вентиляция ва ҳаво билан иситиш тизимларининг транзит ҳаво ўтказгичлари ва коллекторларини «А», «Б» ва «В» тоифа ишлаб чиқариш хоналари орқали ўтказишда, уларнинг оловга чидамлилик чегараси камида ЕI 30 дан иборат бўлиши зарур.

Автоматлаштирилган олов ушлаб қолувчи қурилмалардан фойдаланишда қуйидагиларни бажариш зарур:

ҳар ҳафтада камида бир марта уларнинг умумий техник ҳолатини текшириб туриш;

задвижка приводларининг сезгир элементларини ёнувчан чангдан ўз вақтида тозалаб туриш.

127. Элеваторларнинг иш бинолари ҳамда иситилмайдиган омборларда жойлашган хона (кабина)ларда ишчиларни иситиш учун, ёпиқ металл қопламаси бўлган (очиқ спирал ва бошқа иситиш элементлари бўлмаган), заводда тайёрланган, қуввати 1 kW гача бўлган турғун ҳолда ўрнатилган электр иситиш асбобларидан фойдаланишга рухсат берилади.

128. Аспирация ишлаши натижасида разрядка ҳосил бўладиган иситилмайдиган ишлаб чиқариш хоналарида зарур миқдорда ташқи ҳаво оқими кириб туриши кўзда тутилган бўлиши зарур.

129. Иситиш асбоблари олдига ўтиш йўллари тўсилмаган бўлиши зарур. «А», «Б» ва «В» тоифа ишлаб чиқариш хоналарида силлиқ юзали иситиш асбобларидан фойдаланиш зарур бўлиб, уларни чангдан тозалаш имкони таъминланган баландликда жойлаштириш лозим.

Иситиш мавсуми бошланишидан олдин қозонхоналар, калорифер қурилмалари ва маҳаллий иситиш ускуналари синчиклаб текширилиши ва таъмирланиши зарур. Носоз иситиш қурилмаларидан фойдаланишга рухсат берилмайди.

Иситиш асбобларини бегона жисмлар ёки материаллар билан ёпиб қўйиш ман этилади. Иситиш асбобларини токчаларга жойлаштиришга рухсат берилмайди.

130. Ишлаётган ишлаб чиқаришлар ва объектлардаги «Б» ва «В» тоифа ишлаб чиқариш хоналарида ҳаво циркуляциясини саноат хавфсизлиги бўйича экспертизанинг ижобий хулосаси олинган техник қарорларга мувофиқ аспирация ва пневмотранспорт қурилмалари орқали олишга рухсат берилади.

131. Қопларни тозалаш хоналари иш зонасида ҳосил бўладиган чангларни тозалаш учун самарали ишлайдиган тортиш-кириш вентиляцияси билан жиҳозланган бўлиши зарур.

132. «Б» тоифа хоналарида жойлашган норийлар, занжирли конвейрлар ва шу кабиларга хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган чуқурчалар учун киритиш-тортиш ёки тортиш вентиляциясини кўзда тутмасликка рухсат берилади.

133. Электр қурилмаларидан фойдаланиш «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш Қоидалари» (рўйхат рақами 1383, 2004 йил 9 июль;Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 27-сон, 317-модда), «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги Қоидалари» (рўйхат рақами 1400, 2004 йил 18 август; Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 33-сон, 379-модда) ва мазкур Қоидалар талабларига мувофиқ амалга оширилиши зарур.

134. Қўлланиладиган машиналар, аппаратлар, асбоблар, кабеллар, приводлар ва электр қурилмаларининг бошқа элементлари конструкцияси, тайёрлаш тури, қобиғини ҳимоя қилиш даражаси, ўрнатиш усули, изоляция класси тармоқдаги номинал кучланиш, портлаш ва ёнғин хавфи зоналарининг класси, атроф муҳит хусусияти, шунингдек «Электр қурилмалари тузилиши қоидалари» (ЭТҚ) талабларига мос келиши зарур.

135. Хоналар ва ташқи қурилмаларнинг портлаш ҳамда ёнғин хавфсизлиги классини аниқлаш технологлар томонидан, лойиҳалаштирувчи ёки фойдаланувчи ташкилотнинг энергетиклари билан биргаликда амалга оширилади. Ишлаб чиқариш хонасига кириш жойида унинг портлаш ёки ёнғин хавфи бўйича класси ёзилган бўлиши зарур.

136. Электр машиналари, аппаратлар ва асбобларга кабеллар ёки симларни улаш мосламалари портлаш ва ёнғин хавфи зоналарининг мазкур класси учун ЭТҚ лари талабларига мос бўлиши зарур.

137. Турғун ўрнатилган электр двигателларининг типлари, тайёрланиши портлаш ва ёнғин хавфи зоналарининг мазкур класси талабларига жавоб бериши лозим.

138. Ишлаб чиқариш хоналаридаги портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналарида, мазкур Қоидаларнинг 127-бандида кўрсатилган ҳоллардан ташқари, электр иситиш асбобларидан фойдаланиш ман этилади

139. Портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналарда жойлашган кранлар, таллар, лифтлар ва бошқа электр юк кўтариш механизмларидаги электр жиҳозларининг қобиғи ҳимояси ЭТҚ талабларига жавоб бериши зарур.

140. Электр магнитли сепараторлардаги ток ўтказувчан қисмларининг ишончли изоляцияси бўлиши зарур. Электр аппаратларининг қобиқлари хонанинг портлаш ва ёнғин хавфсизлиги бўйича тегишли тоифаси талабларига мос ҳолда тайёрланган бўлиши зарур. Электр майдони кучланиши завод томонидан берилган паспортда кўрсатилган ўлчамдан ошмаслиги, электр магнит ўрами изоляциясининг қаршилиги эса камида 0,5 MQ бўлиши лозим.

141. Электр магнит сепараторини кучланиш остига ёқиш фақатгина изоляцияси текширилгандан кейин ва барча электр қисмларини электр жиҳозлари тузилиши қоидаларига мослиги текширилгандан кейингина рухсат берилади. Электр магнит сепараторларининг тўсиқ қопламалари статик электр токини четлатиш учун ишончли равишда ерлаштирилган бўлиши зарур.

142. Ёритқичлар, шитлар, аппаратлар, электр симлари, ёритиш қурилмаларининг барча асосий қисмлари ва деталларининг конструкцияси портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналар класси, портлаш хавфи мавжуд аралашмалар тоифалари ва гуруҳларига мувофиқ бўлиши зарур. Ёритиш тармоқлари элементларининг конструкцияси чанг кириши ҳолларини истисно этиши зарур.

143. Электр двигателлар, ёритқичлар, электр симлари, тақсимловчи қурилмалар ёнувчан чангдан камида ҳар ойда икки марта, чанг кўп чиқарадиган хоналарда эса ҳар ойда камида тўрт марта тозалаб турилиши зарур.

144. Ёритқичлардаги лампаларнинг қуввати, мазкур типли ёритгичлар типи учун мўлжалланган қувватлардан ошмаслиги лозим. Ёритқичлар мустаҳкам маҳкамланган бўлиши зарур.

145. Бункерлар ва силосларни ёритиш, қобиғининг ҳимоя даражаси камида IР 54 бўлган, чанг ўтказмайдиган қилиб тайёрланган прожектор типидаги кўчма ёритқичлар ёрдамида юқоридаги люк орқали ёки кўчма аккумуляторли фонуслар ёрдамида амалга оширишга рухсат берилади.

146. Бункер ва силослар ичини ёритиш (юк туширувчи-чиқарувчи механизмлар ва жиҳозлар ўчирилган ҳолларда) кўчма ёритқичлар билан электр тармоғида қувват 12 V (металл сиғимларда) ҳамда 42 V (темир-бетон ва ёғоч сиғимларда)дан ошмаган ҳолларда рухсат берилади.

Бунда кўчма ёритқичлар портлашга қарши ҳимояси кучайтирилган, қобиғининг ҳимоя даражаси камида IР 54, шиша қалпоқлари эса металл сетка билан ҳимояланган бўлиши зарур.

147. Бино ташқарисидаги ёритқичлар портлаш хавфи мавжуд зоналарда шамол таъсирида чайқалмаслиги лозим.

148. Хона ичкарисидаги ёритқичлар камида 2,5 m баландликда ўрнатилиши зарур, 2,5 метрдан пастда ўрнатилган ёритгичларнинг металл сеткадан тайёрланган ҳимояси бўлиши зарур.

Нарвонлар ёки тиркама зинапоялар ёрдамида хизмат кўрсатиладиган ёритқичлар кўпи билан полдан 4,5 метр баландликда ўрнатилиши зарур.

149. Галереялар, тоннеллар, майдончалар ости ва устида ёритқичлар камида 1,7 m баландликда ўрнатилади, бунда арматураларнинг мустаҳкамлагичлари ўтиш жойларида хизмат кўрсатувчи ходимларнинг ҳаракатига халақит бермаслиги лозим. Бунда, лампа ва ток ўтказгич қисмларига фақат электр таъмир асбоблари ёрдамида ишларни бажариш имкони бўлган ёритгичлардан фойдаланиш зарур.

150. Арматура ўрнатилган қувур ва кронштейнлар ичида электр симларини улашга рухсат берилмайди.

Погодокка зич туташган арматура (плафонлар) розеткага изоляцияси бўлган материал билан мустаҳкамланиши зарур.

151. Тамбур-шлюзлар авариявий ёритқичлар билан жиҳозланган бўлиши зарур.

Авария ҳолларида фойдаланиладиган ёритқичлар мустақил электр манбасига уланиши зарур.

152. Умумий мақсадда фойдаланиладиган электр жиҳозлари бўлган (портлашга қарши ҳимоя воситасисиз) тақсимловчи қурилмалар (ТҚ), трансформаторлар, бутланган трансформаторлар ва ток ўзгартиргич подстанциялари (ТП, БТП ва ТЎП) ЭТҚ талабларига мувофиқ бўлиши зарур.

153. Электр хоналарида ортиқча иссиқликни чиқариб юбориш учун мўлжалланган механик киритиш-тортиш вентиляцияси кўзда тутилган бўлиши зарур. Бунда ушбу хоналардаги киритиш-тортиш вентиляцияси портлаш хавфи мавжуд зоналардаги хоналарга боғлиқ бўлмаслиги лозим.

154. Мойли, қуруқ, шунингдек ёнмайдиган суюқликда ишлайдиган БТПларни, трансформаторларини тўсиқлар билан ажратмаган ҳолда, ТҚли умумий хоналарда жойлаштиришга рухсат берилади.

155. Ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд моддалар (аралашмалар) узатиладиган қувур ўтказгичларни ТҚ, ТП ва ТЎП лар орқали ўтказиш қатъиян ман этилади.

156. B—Ia, B—I6 ва В—Iia классли хоналар ҳамда ёнғин хавфи мавжуд бўлган ТҚ, ТП зоналар ва портлаш хавфи мавжуд бўлган барча класс хоналардан кабеллар ва электр симлари ўтказилган қувурларнинг кириш жойлари ёнмайдиган материаллар билан зич беркитилган бўлиши зарур.

157. ТҚ, ТП ва БТП хоналарида кабель каналлари ва поллари ёнмайдиган материалдан тайёрланган бўлиши ва пол билан бир текисликда, ёнмайдиган плиталар билан ёпилган бўлиши лозим.

158. Бошқармадаги диспетчерлик хоналарининг полларини линолеум ёки паркет билан қоплаш зарур бўлиб, канал ва иккинчи полнинг настили кабель ўтказилган томони листли темир билан ёпилган ҳолда, очиладиган ёғоч шит билан ёпилади.

159. ТҚ, ТП, БТП, диспетчер хонаси ва уларнинг олдидаги тамбурларда остоналар бўлишига рухсат берилмайди.

160. Мойда ишлайдиган трансформаторлари бўлган ТП ва БТП хоналардаги эшиклар ёки вентиляция туйнуги устида дераза бўлганда, унинг остида эшик ёки вентиляция туйнуги кенглигида ёнмайдиган материалдан тайёрланадиган 70 сm узунликка чиқарилган тўсиқ (козирек) ўрнатилади.

161. Аккумулятор батареялари хоналарининг ёнғинга қарши ҳимояси даражаси камида 2 бўлган биноларда жойлаштирилади. Зарядка станциясининг зарядка хонасига электр қурилмаларини танлаш, ўрнатиш ва монтаж қилиш ЭТҚ талабларига риоя этган ҳолда амалга оширилади.

162. Тягали ва стартерли аккумулятор батареялари ушбу мақсадларга алоҳида мўлжалланган зарядка станциялари ёки цехдаги алоҳида ажратилган жойларда зарядка қилинади.

Кислотали ва ишқорли аккумулятор батареялари алоҳида хоналарга жойлаштирилади.

163. Тягали аккумулятор батареяси бўлган ер усти машиналарининг сони олти бирликкача бўлганда, уларни табиий вентиляцияли алоҳида хоналарда, шунингдек умумий портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд бўлмаган ишлаб чиқариш хоналарида, битта жойда иккитадан ошмаган машина ёки батареяларни, маҳаллий тортувчи вентиляция олдига жойлаштирган ҳолда зарядка қилинади.

Ушбу талабларга риоя этилган ҳолларда портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналар класси ўзгармайди.

164. Аккумулятор хоналаридаги кирувчи ва тортувчи вентиляция зарядка қурилмалари ишга туширилишидан олдин ёқилиб, зарядка тугаганидан кейин камида 1,5 соатдан кейин ўчирилади.

165. Аккумулятор батареяларини зарядка қилишни бошқариш ва автоматикаси чизмасида вентиляция тўлиқ ўчган ҳолларда зарядка қилаётган токни ўчирувчи блокировка кўзда тутилган бўлиши зарур. Кирувчи вентиляция таъсири тўхтаганлиги тўғрисида сигнализация ёрдамида хабар берилиши лозим.

166. Кўчма қурилмаларнинг бир қисми бўлган кўчма электр машиналари, аппаратлар ва ускуналар турғун ҳолда жойлаштириладиган электр машиналари, аппаратлар ва ускуналар каби тайёрланган бўлиши зарур. Кўчма қурилмалар ЭТҚ талабларига жавоб бериши зарур.

167. Портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналарда фойдаланиладиган қўлда кўтариб юриладиган ва кўчма аппаратлар ва ускуналар ЭТҚ талабларига жавоб бериши зарур. Ушбу ускуналар ва аппаратлар қобиқларининг ҳимоя даражаси камида IР 54 дан иборат бўлиши зарур.

168. Электр рубильникларида ёпиқ қоплама(кожух)лар бўлиши зарур.

169. Кўчма приемникларни ноллаштириш иш ўтказгичлари билан биргаликда, умумий қобиқда жойлашган ва ноллаштириш тармоғига ўтказгичнинг манбадан ток олувчи томонидан ишончли равишда уланган махсус мўлжалланган эгилувчан ўтказгич ёрдамида амалга оширилади. Ушбу мақсадлар учун бевосита электр приемник олдидаги ерлаштирилган нолинчи ўтказгичдан фойдаланиш ман этилади.

170. Электр асбоб-ускуналар ва кўчма ёритгичларни ёқишга мўлжалланган штепселли уланишларнинг ток ўтказувчи қисмлари ҳимояланган бўлиши ҳамда 127 V ва 220 V кучланишга мўлжалланган ноллаштирувчи контакти бўлиши лозим.

171. 42 V кучланишгача қувватларда фойдаланиладиган штепселли уланишлар (вилкалар, розеткалар) ўзининг конструктив тайёрланиши жиҳатидан 127 V ва 220 V кучланишга мўлжалланган оддий штепселли уланишлардан фарқланиши ҳамда 42 V кучланишгача қувватларга мўлжалланган электр вилкаларини 127 V ва 220 V кучланишга мўлжалланган штепселли розеткаларга киришини истисно этиши зарур.

172. 42 V кучланишгача қувватларда фойдаланиладиган штепселли уланишлар 127 V ва 220 V кучланишга мўлжалланган штепселли уланишлардан кескин фарқланадиган рангларга бўялиши зарур.

173. Кучланиш қуввати 42 V дан ошган ҳолларда штепселли уланишларда корпусни ноллаштирувчи симни мажбуран ва олдини олувчи уланишга мўлжалланган контактлари бўлиши зарур.

174. Хавфсиз кучланиш олиш мақсадида автотрансформаторлар ва қўшимча қаршиликлардан фойдаланиш ман этилади.

175. Электростатик учқун хавфсизлиги, чангли ҳаво аралашмаларининг ёниб кетиши манбаи ёки жиҳозларнинг электризацияга дучор бўладиган нометалл деворларининг ёрилиши ва емирилишига сабаб бўлиши мумкин бўлган статик электр токи разрядлари пайдо бўлишини истисно этиш учун шароитлар яратиш ҳисобига таъминланади.

176. Шишадан тайёрланган қувурлардан фойдаланишнинг рухсат берилган соҳалари электростатик хавфсизлик бўйича белгиланган талабларга мувофиқ бўлиши зарур.

177. Ишлаётган ишлаб чиқаришлар ва объектларда саноат хавфсизлиги бўйича йўриқномаларда статик электр токининг хавфли кўринишларидан ҳимояланиш чоралари кўрсатилган бўлиши зарур.

178. Статик электр токидан ҳимояланишнинг асосий воситалари ерлаштиришдан иборатдир.

Электр ўтказувчан материалдан тайёрланган жиҳозлар, шунингдек электр ўтказувчан материаллардан тайёрланган унинг иш органлари, қисмлари ва конструкцияси элементлари белгиланган тартибда ерлаштирилган бўлиши зарур.

179. Алоҳида жойлашган, шунингдек бошқа машиналар ва жиҳозлар билан материал ўтказувчилар ва металл конструкциялар билан уланган маҳсулотлар ва чангли ҳаво аралашмаларининг майдаланиши, чанглаштирилиши, тортилиши, гранулаларга ажратилиши, ҳаракатланиши амалга ошадиган аппаратлар, сиғимлар, агрегатлар ва шу кабилар, кўрсатиб ўтилган материал ўтказгичлар ва металл конструкцияларнинг ерлаштирилганлигидан қатъи назар, ерлаштириш контурлари билан алоҳида шахобчалар орқали уланган бўлиши зарур.

180. Пневмотранспорт материал ўтказгичлари, металл бункерлар, темир-бетон силосларнинг туби, циклонлар, унларни сақлаш учун мўлжалланган идишсиз жиҳозлардан иборат барча қувурлар, ишончли равишда ерлаштирилган бўлиши зарур.

181. Ун тиндириладиган материалсимон фильтрларда статик электр зарядлари йиғилиши хавфи мавжуд бўлади. Материалсимон фильтрлардан статик электр зарядларини четлатиш учун уларни мис симлар билан тикиб, ерлаштириш тизимига улаш зарур.

182. Ун ташувчи автомашинанинг қабул қилиш тизими билан улаш учун хизмат қиладиган эгилувчан рукавлар ток ўтказувчан бўлиши ҳамда электр ўтказувчан резинадан тайёрланган металл рукав кўринишида тайёрланган бўлиши зарур.

183. Статик электр токи зарядларини камайтириш, бункерга ун юкловчи патрубканинг кириш қисмини юқорида, унни вертикал равишда пастга йўналтириш, ун аэроаралашмасини эса горизонтал ҳолатда — сиғимнинг юқори қисмидаги айлана юзасига тегиб турган ҳолда (томида) йўналтириш орқали эришилади. Бундай ҳолатда барча оқим бункерга киргандан кейин, у тўлиқ тўлдирилгунча доимо деворининг ток ўтказувчан юзаси билан контактда бўлади. Тўғри бурчакли бункерда оқимни бирорта бир деворга йўналтириш лозим.

184. Жиҳозлар ток ўтказувчан материалдан тайёрланган бўлиб, ерлаштириш статик электр токидан ҳимоялаш учун етарли даражада ҳимоя воситаси бўлган барча ҳолларда ерлаштиришни энг оддий ва ишончли ҳимоя воситаси сифатида фойдаланиш зарур.

185. Барча классли портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналарда жойлашган технологик жиҳозлар, маҳсулот узатувчилар ва шу кабилар потенциаллари хавфсиз ўлчамларгача тенглаштирган ҳолда камида иккита жойида ерлаштирилган бўлиши зарур.

186. Пневмотранспорт қурилмаларида ўрнатиладиган органик шишадан тайёрланган вставкаларнинг ташқи томонини ўрам қадами 100 mm дан ошмаган ҳолда, сим билан ўраб чиқилади. Кўрсатиб ўтилган симнинг иккала учлари, оралиғида вставка жойлашган қурилмаларнинг металл қисмларига мустаҳкамланади.

Аспирацион ҳаво ўтказгичларга ўрнатилган брезент ва резинадан тайёрланган вставкаларнинг сим ёки тросдан тайёрланган перемичкаси бўлиши лозим. Кўрсатиб ўтилган сим ёки троснинг иккала учлари, оралиғида вставка жойлашган қурилмаларнинг металл қисмларига маҳкамланади.

187. Қувурлар, аппаратлардаги фланецли уланишлар, қопқоқларнинг корпуслар билан уланишлари, разбортовкадаги уланишларда узлуксиз электр токи занжирини пайдо қилиши учун қўшимча қурилмалар, масалан махсус перемичкалар қурилмаси талаб этилмайди. Ушбу уланишларда электр токини ўтказмайдиган бўёқлар билан бўялган ҳамда диэлектрик материаллардан тайёрланган шайбалардан фойдаланишга рухсат берилмайди.

188. Ерлаштириш қурилмаси ерлаштиришнинг умумий контури кўринишида амалга оширилади. Умумий ерлаштириш қурилмасидан статик электр токи, чақмоқнинг бирламчи ва иккиламчи таъсири ҳамда электр қурилмаларининг ҳимоя ерлаштирилиши сифатида фойдаланишга рухсат берилади.

189. Ишлаб чиқариш ва омборхоналарда ишлаши статик электр зарядлари ва учқунли разрядлар келтириб чиқарадиган жиҳозлар ва қурилмалардан, шаклланадиган статик электр зарядларини узлуксиз ва тўлиқ бартараф этувчи ёки уларда учқун разрядлари пайдо бўлишини истисно этувчи ҳимоя қурилмаларисиз фойдаланишга рухсат берилмайди.

190. Статик электр токи зарядлари йиғилиши билан боғлиқ хавфнинг олдини олиш учун ҳалқали мойланиб сирпанадиган подшипниклар билан жиҳозланган машина валларини ерлаштириш зарур.

191. Электр қурилмаларидан фойдаланишда қуйидагилар зарур:

а) ёнувчан моддалар ва материаллар, шунингдек ахлат, чанг ва ишлаб чиқариш чиқиндиларини электр двигателлари, тақсимловчи қурилмалар, бошқариш аппаратлари ва асбоб-ускуналар олдида тўпланишига йўл қўймаслик;

б) электр двигателларини ишга тушириш ва тўхтатишда сигналларни қабул қилиш ва бериш бўйича белгиланган кетма-кетликка қатъий риоя этиш;

в) ёритиш арматурасини алмаштириш, уни кўчириш, янги ёритқичларни ўрнатишда, симларнинг ёритқичга уланиш жойларида ишқаланиши, тортилишига йўл қўймаслик ҳамда уларда изоляция мавжудлиги таъминланиши зарур.

192. Электр двигателлар, тақсимловчи қурилмалар, ўтказгичлар, ёритгичлар, улар ўрнатилган хоналарда чанг тозалаб туриш бўйича тасдиқланган жадвалларга мувофиқ мунтазам равишда чангдан тозаланиб турилиши зарур.

193. Изоляцияси бузилган, электр изоляция хусусиятларини йўқотган кабеллар ва симлардан, шунингдек бузилган розеткалар ва уланиш коробкаларидан фойдаланиш ман этилади.

194. Электр энергиясини узатиш тўсатдан тўхтатилган ҳолларда зудлик билан барча ўчирувчи қурилмаларни ўчириш лозим.

195. Кўчма ва кўтариб юриладиган электр приемникларни манбадан таъминлаш учун эгилувчан шлангли кабеллардан фойдаланилади. Шлангли кабелларнинг қобиғи ҳолатини тизимли равишда текшириб туриш зарур бўлиб, изоляцияси бузилганлиги аниқланган ҳолларда кабелни алмаштириш учун зудлик билан механизм ишини тўхтатиш зарур.

196. Ўзи юрар транспорт машиналарининг босиб кетиши натижасида қисқа туташувнинг олдини олиш мақсадида шлангли кабель хавфсиз баландликда илиб қўйилиши ёки махсус короб билан ҳимояланган бўлиши зарур.

197. Штепселли электр вилкаларини улаш ёки ўчириш тақсимловчи яшикдаги рубильник (автомат) ўчирилган ҳолатида амалга оширилиши лозим.

198. Бункерлари, силослари, бошқа сиғимлари ва қуритгичлари ичидаги кучланиш манбасининг қуввати 42 V дан ортиқ бўлган электр қурилмаларидан фойдаланиш ман этилади.

199. Электр пайванд қурилмалари, ишончли контактни таъминлайдиган қисқичлари бўлган, эгилувчан мис симлар билан ишончли равишда ерлаштирилиши зарур. Электр пайванд қурилмалари ишламайдиган ҳолатида, кучланишни чегаралайдиган мосламалар билан жиҳозланади.

200. Қўл электр асбоб-ускуналари ёки кўтариб юриладиган лампаларга тортилган симларни имкон даражасида юқорида илиб қўйиш лозим. Симларни иссиқ, нам ва юзаси мой билан қопланган металл жисмлар билан бевосита тегиб туриши истисно этилган бўлиши зарур.

201. Кўтариб юриладиган электр асбоб-ускуналар, лампалар, трансформаторлар, улардаги ерлаштирувчи симларининг созлиги ва симлар орасида туташув йўқлигини текшириб туриш мақсадида камида бир ойда бир марта стендда ёки асбоблар ёрдамида текшириб туриш зарур.

202. Электр монтаж ишларини бажариш учун мўлжалланган қўл асбоб-ускуналари (отверткалар, омбирлар, кусачкалар ва бошқалар)нинг дастаклари изоляцияланган бўлиши зарур.

203. Электр қурилмаларидан фойдаланишда қуйидагиларга йўл қўйилмайди:

а) электр кучланиш остида бўлган электр жиҳозлари ва тармоқларини таъмирлаш ва тозалаш;

б) электр қурилмаларини, ерлаштириш(ноллаштириш)и, аппаратларининг қопқоқлари блокировкаси ва машиналарни ёқиш блокировкаси носозликларида ҳамда портлашдан ҳимоя қурилмалари носозликлари (нуқсонлари) мавжуд ҳолларида ишга тушириш;

в) электр жиҳозларининг қопламаларини, ток ўтказувчан қисмлари электр токи кучланиши остида бўлганда очиш;

г) қисқа туташув ёки бошқа сабабларга кўра автоматик равишда ўчган электр қурилмаларини, сабаблари аниқланиб, бартараф этилмагунча ишга тушириш;

д) фойдаланилмаётган электр тармоқларини кучланиш остида қолдириш (вақтинча ҳам мумкин эмас), шунингдек учлари изоляцияланмаган электр симлари ва кабелларни кучланиш остида қолдириш;

е) электр қурилмаларини механик шикастланишдан ҳимоясини таъминламасдан туриб, ишга тушириш;

ж) кабеллар, симлар ва электр қурилмаларини номинал ўлчамлардан ортиқча кучланиш узатмаслик;

з) учқун хавфсизлик асбобларини электр токи билан таъминлайдиган трансформаторларга учқун хавфсизлик комплектига кирмайдиган бошқа занжирлар ва асбобларни улаш;

и) порталаш ва ёнғин хавфи мавжуд зоналарда ўрнатилган ёритгичлардаги куйган электр лампаларини мазкур классли зоналарда ишлашга яроқсиз бўлган бошқа тип ва қувватли лампаларга алмаштириш;

к) кучланиш остида бўлган ёритқичлардаги шиша қалпоқлар, қайтарувчилар ва бошқаларни ечиш;

л) ёритгичлардаги портлашдан ҳимоя қиладиган арматураларни оддий тайёрланганларига алмаштириш;

м) электр жиҳозларидаги ҳимоя воситаларини (иссиқлик элементлари, предохранителлар, расцепителлар) ҳимоянинг бошқа турларига ёки шу турдаги, бироқ мазкур электр жиҳози мўлжалланмаган номинал ўлчамлари бўлган ҳимоя воситаларига алмаштириш.

204. Электр тармоқлари ва электр аппаратларидаги учқун чиқариш, қисқа туташув, кабель ва симларидаги изоляциянинг ҳаддан ташқари қизиб кетишини келтириб чиқариши мумкин бўлган носозликлар зудлик билан навбатчи ходимлар томонидан бартараф этилиши зарур.

Носоз электр тармоғи зудлик билан ўчирилиши зарур.

205. Маҳсулот ва чиқиндиларни автотранспортга идишсиз юклаш ҳудуд чангланишининг олдини олувчи қурилмада амалга оширилиши ёки ёпиқ хонада амалга оширилиши зарур.

206. Унсимон хом ашё ва отрубларни темир йўл ва автомобиль транспортидан тушириш жойлари чанг шаклланишининг олдини олувчи қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши зарур.

207. Ишлаб чиқариш ва омборхоналар ичида ички ёнув двигатели машина ва жиҳозлардан фойдаланиш ман этилади.

208. Жўхори донини фақат алоҳида жойлашган шахтасимон тўғри оқимли қуритгичларда қуритиш мумкин.

209. Жўхори донини сақлашда уни минимал миқдорда ҳаракатлантириш кўзда тутилган бўлиши зарур.

210. Гуруч, просо, арпа, гречка кепаклари дон заводидаги 1....2 суткалик ишга мўлжалланган сиғимли бункерларда сақланиши зарур.

Кепакларни очиқ майдонларда, айвон тагида сақлаш ман этилади.

211. Жмих ва шротларни сақлаш амалдаги меъёрий-техник ҳужжатлар талабларига мувофиқ амалга оширилади.

212. Сотиладиган шрот партияси таркибидан белгиланган тартибда намуна танлаб олинади ва шрот таркибида бензин мавжудлиги назорат қилинади.

Силосга бензин ҳиди бўлган шротни туширишга рухсат берилмайди.

213. Ҳарорати ва намлиги белгиланган меъёрлардан юқори бўлган шрот ва жмихларни сақлаш ман этилади. Уларга дарҳол қайта ишлов берилиши ёки сақлаш имкони таъминланадиган ўлчамларга келтирилиши лозим.

214. Ўз-ўзидан ёниб кетишга мойил бўлган шрот ва бошқа унсимон хом ашёни даврий равишда эгаллаб турган сиғимидан бўшларига кўчириб туриш лозим.

Кўрсатиб ўтилган кўчиришлар хом ашёни бункер ва силосларда узлуксиз сақлашнинг йўл қўйиладиган муддатлари асосида ишлаб чиқилган режа-жадваллар асосида амалга оширилади.

215. Унсимон ва донали хом ашёда ўз-ўзидан ёниб кетиши аломатлари билан боғлиқ бўлган ҳарорат ошиши аниқланган ҳолларда, мазкур партиянинг ҳарорати ҳар суткада текшириб турилади.

Ушбу партиялар биринчи навбатда сотилиши зарур.

216. Чиқиндиларни транспортировка қилиш учун ўзи оқадиган, механик транспорт (норийлар, занжирли ва винтсимон конвейрлар, ёпиқ кожухлардаги лентали ва роликсиз конвейрлар) ҳамда хона чангланишини истисно этувчи пневмотранспортдан фойдаланиш мумкин.

Ишлаб чиқариш чиқиндиларини очиқ лентали конвейрларда транспортировка қилиш ман этилади.

217. Бункер ва силослардан унсимон маҳсулотларни тўсиқларсиз чиқарилишини таъминлаш учун антиадгезион полимер қопламалар (чанглатилган қопламалар) ва махсус техник қурилмалар ёки силос (бункер)дан чиқарилишини енгиллаштирадиган тўкувчи механизмлардан фойдаланиш тавсия этилади.

218. «В» тоифа ёнғин хавфи мавжуд хоналарда ишлаб чиқариш чиқиндиларини идишга синдириб жойлаштириш ман этилади.

219. «Б» тоифа ишлаб чиқариш хоналарида технологик жараённи юритиш билан боғлиқ бўлмаган ҳолда хом ашё ёки тайёр маҳсулот тўлдирилган қопларни, бўш қопларни ёки бошқа ёнувчан материалларни сақлаш ман этилади.

220. Қоп чиқарувчи машиналар қуйидагича бўлиши зарур:

а) аспирация қилиниши ва чангнинг хонага ажралиб чиқишига йўл қўймаслиги;

б) ишончли ерлаштирилган бўлиши;

в) хона девори ва бошқа жиҳозлардан камида 0,9 m масофага жойлаштирилган бўлиши;

г) мунтазам равишда қоп ипларидан тозалаб турилиши.

221. Қопларни сақлаш учун мўлжалланган омборнинг чеккасида қопларга ишлов бериш учун, омбордан ёнмайдиган материалдан тайёрланган ёпиқ девор билан тўсилган, тўсинли ва оловга чидамлилик чегараси камида R 90 бўлган ўзи ёпиладиган эшиклари бўлган махсус хона ажратилишига рухсат берилади.

222. Элеваторларда чиқинди цехлари ёки алоҳида жойлашган чиқиндилар учун мўлжалланган бункерлар бўлиши зарур.

223. Ишлаётган хавфли ишлаб чиқариш объектларини реконструкция қилиш ва техник қайта жиҳозлашда ташкилот, реконструкция қилинадиган участкани ишлаётган цехлар, омборлар ва бошқа ишлаб чиқариш хоналаридан ёнмайдиган шитлар ёки тўсиқлар билан ажратиш шарт.

224. Ташкилот ҳудудида ишларни бошлашдан олдин буюртмачи ва бош пудратчи, субпудратчи ташкилотлар иштирокида наряд-допуск расмийлаштиришлари зарур.

Наряд-допускда кўзда тутилган чора-тадбирлар бажарилиши (риоя этилиши) учун масъулият қурилиш-монтаж ташкилоти ва буюртмачи раҳбарлари зиммасида бўлади.

225. Ишлаётган ташкилотларда жорий ва мукаммал таъмирлаш, реконструкция қилиш, техник қайта жиҳозлаш ва кенгайтиришда ўз ходимлари ва ташқаридаги ташкилотлар ходимлари томонидан олов билан боғлиқ ишларни бажаришда портлаш ва ёнғин хавфсизлиги бўйича белгиланган талабларга амал қилиш зарур.

226. Жиҳозлар ишлаётган портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд хоналарда жиҳозларни таъмирлаш, демонтаж ва монтаж қилишда очиқ оловдан фойдаланиш ҳамда учқун чиқариши мумкин бўлган механизм ва мосламалардан фойдаланиш ман этилади.

227. Жиҳозлар ва қурилмаларнинг қисмлари ва деталларини иситиш фақат буғ ёки иссиқ сув билан амалга ошириш мумкин. Фойдаланилган мойланган артиш материаллари (латталар ва ҳоказолар)ни зич ёпиладиган пўлат контейнерларга тўплаш ва хонадан чиқариб ташлаш лозим.

228. Ташкилот ҳудуди баландлиги камида 2 метрдан иборат тўсиқ билан тўсилган бўлиши зарур. Девор устидан баландлиги камида 0,5 метрдан иборат металл стерженларга тўрт ўрам тиканли сим тортилади.

Деворда қулфланадиган дарвоза ва эшик бўлиши зарур.

229. Ташкилот ҳудудининг атмосфера ёғингарчиликларини бино ва иншоотлардан оқоваларга четлатилиши, транспорт учун йўллар, ёнғинни ўчириш транспорт воситалари учун йўллар, талаб этиладиган ўлчамларга, йўл қўйиладиган пастлашиш ва айланма радиусларга риоя этилган рельсли йўллар, ташқи ёритиш тармоғи, пиёдалар йўлакчалари, ёнғин ҳолатига ва хўжалик ишларига мўлжалланган сув қувурлари кўзда тутилган тегишли режаси бўлиши зарур.

230. Ташкилот ҳудудида техник мақсадлар учун мўлжалланган ўра ва бошқа чуқурликлар зич ва мустаҳкам ёпилган, ишончли тўсилган, тунги вақтда ёритилган ҳамда сигналли (огоҳлантирувчи) ёзувлари бўлиши зарур.

231. Юклаш-тушириш ишларини бажариш, кўчма транспорт механизмларининг мунтазам ҳаракатланиш жойлари (конвейрлар, узатувчилар, электр юклагичлар ва шу кабилар) ва переездлар режалаштирилган ҳамда қаттиқ қопламали бўлиши зарур.

Майдонларнинг пастлашиш даражаси 3° дан ошмаслиги зарур.

232. Ҳудуднинг ишлаб чиқариш ва омборхоналар, ҳовлидаги ҳожатхоналарга туташган участкалари проездлар ва пиёдалар йўлакчалари билан уланган ҳолда қаттиқ қопламали бўлиши зарур. Ҳудуднинг бўш ерлари ободонлаштирилган ва кўкаламзорлаштирилган бўлиши лозим.

233. Ташкилот ҳудудида вақтинчалик иншоотлар қуриш ёки турар хоналарни жойлаштириш ман этилади.

234. Ҳудуддаги чекиш учун ажратиладиган жойлари ташкилот бўйича чиқариладиган буйруқ билан махсус ажратилган ва жиҳозланган жойларида жойлаштирилади. Чекиш учун ажратилган жойларда сигарета қолдиқлари учун мўлжалланган челаклар ёки сув тўлдирилган бочкалар ўрнатилган ҳамда «Чекиш жойи» ёзуви бўлиши лозим.

235. Ҳудуди 5 ha дан катта бўлган ҳар бир ташкилотда автотранспорт воситалари киришига мўлжалланган камида иккита кириш жойи бўлиши зарур.

Автомобиль транспортини ташкилот ҳудудига ўтиши учун қаттиқ қопламали йўллар қурилади. Ушбу йўллар техник меъёрларга мувофиқ бўлиши зарур: кенглиги, бир томонлама ҳаракатда — камида — 3,5 метр; икки томонлама ҳаракатда — 6 метр бўлиши лозим.

236. Автомобиль йўллари ва пиёдалар йўлакчаларининг темир йўллар билан кесишган жойларида рельс усти баландлигида ёппа настиллар ўрнатилиши лозим. Пиёдалар йўлакчаларининг кенглиги камида 1 метр бўлиши зарур.

237. Автомобилларнинг вақтинча тўхташ жойи ҳамда шахсий автотранспорт воситалари учун мўлжалланган жойлар ташкилот ҳудудидан ташқарида, кириш йўлларидан четда жойлашган бўлиб, қаттиқ қопламали бўлиши зарур.

238. Ташкилот ҳудудига кириш жойида унинг ичида автотранспорт воситаларининг ҳаракатланиши чизмаси илиб қўйилган бўлиши зарур.

Ташкилот ҳудудида ўтиш йўллари ва жойлари кўрсаткичлари, шунингдек автотранспорт воситаларининг ҳаракатланиши тезлиги, йўналиши, тўхташ жойлари кўрсатилган ёзув ва белгилар ўрнатилган бўлиши зарур.

239. Ташкилотдаги барча бино ва иншоотларнинг олдига ёнғинни ўчириш автомашиналари, бино ва иншоотнинг кенглиги 18 метргача бўлганда бир томондан, кенглиги 38 метрдан ошиқ бўлганда икки томондан эркин ўтиш имконияти таъминланган бўлиши зарур.

Бинолар ва ёнғин ҳолатига мўлжалланган сув манбалари, ёнғинни ўчириш воситалари ва жиҳозларининг олдига ўтиш жойлари ҳар доим очиқ бўлиши зарур. Бинолар оралиғидаги ёнғинга қарши ўтиш жойларидан материаллар, жиҳозлар, упаковка тараларини тўплаш ва автотранспорт воситаларининг тўхташ жойлари сифатида фойдаланишга рухсат берилмайди.

240. Ҳудудга кириш ва чиқиш дарвозалари одатда механизациялашган приводли бўлиб, ҳудуд ичкарисига очилиши ёки суриладиган бўлиши лозим. Бунда уларнинг ўз-ўзидан ёпилиш ҳолати истисно этилган бўлиши керак. Дарвоза кенглиги камида 4,5 метрдан иборат бўлиши зарур.

241. Автомобиль тарозилари ва қабул қилиш қурилмаларининг ёпиқ ўтиш жойлари кенглиги 3,5 метр, баландлиги кўпи билан 3,5 метр бўлиши зарур. Автомобиль тарозиларининг чиқиш жойларида, дарвозадан 1 метр масофада йўналтирувчи устунлар ўрнатилган бўлиши зарур.

242. Нормал даражадаги ва тор изли темир йўллари, переездлар ва улар устидан ўтиш жойларини қуриш, шунингдек корхона темир йўл хўжалигини ташкил этиш ҳамда улардан фойдаланиш амалдаги талабларга жавоб бериши лозим.

243. Ташкилот ҳудудидаги темир йўллар иншоотларга нисбатан яқинлашиш габарити талабларига мувофиқ ҳолда жойлаштирилган бўлиши зарур.

244. Темир йўлларда огоҳлантирувчи белгилар ўрнатилиши, мўлжалланмаган жойдан ўтиш тақиқланиши тўғрисидаги плакатлар илиб қўйилиш лозим. Юклаш ва маневр операциялари бажариладиган жойлар сунъий ёритилиши зарур.

Темир йўллари соз ҳолда сақланиши, қор, муз, ахлат ва ўтлардан тозалаб турилиши керак.

245. Ишлаб чиқариш ёки ёрдамчи хоналардан 6 метрдан яқин масофада бевосита темир йўлларга чиқиш жойлари мавжуд ҳолларда, омбор дарвозасидан ташқари барча бинодан чиқиш жойларида, бинодан чиқадиган одамларни темир йўл состави яқинлашаётгани тўғрисида огоҳлантирувчи сигнализация ўрнатилган бўлиши зарур. Бундан ташқари, темир йўлларининг бинодан чиқиш жойларида тўсиқлар ўрнатилган бўлиши зарур.

246. Темир йўлларининг электр узатгич, алоқа, қувур ўтказгич линиялари ва бошқа ер ости ва усти қурилмалари билан кесишган жойларини ўрнатишга поездларнинг узлуксиз ва хавфсиз ҳаракатланишини таъминлайдиган махсус тўсиқ мосламаларини ўрнатган ҳолда жойлаштиришга рухсат берилади.

247. Темир йўлларининг ер ости кабеллари билан кесишган жойлари мавжуд ҳолларда кабелларни рельс изига перпендикуляр ҳолатда, камида 1 метр чуқурликда ва махсус желоб ёки қувурлар билан ҳимоялаган ҳолда ўрнатиш мумкин.

248. Рельс излари устидан кўчма транспорт воситалари ҳаракатланиш жойларида кенглиги камида 2,5 метрдан иборат настиллар қурилиши лозим.

249. Темир йўлларда вагонларни қўлда ҳаракатлантиришдан фойдаланиладиган ҳолларда йўлнинг бутун узунлиги бўйича, шпалларнинг кенглигида ҳаракатланиш хавфсизлигини таъминлайдиган настиллар жойлаштирилиши зарур. Настил рельс юзасидан баландроқ бўлиши лозим.

250. «А», «Б» ва «В» тоифа ишлаб чиқариш хоналарига барча типдаги локомотивлар, «Г» тоифа ишлаб чиқариш хоналарига эса паровоз ва тепловозларнинг кириши ман этилади.

251. Тўхтаб туриш ҳамда юклаш - тушириш ишларини бажариш учун тўхтатиб қўйиладиган вагонлар тормоз башмаклари билан мустаҳкамлаб қўйилиши зарур.

252. Юклаш (тушириш) учун мўлжалланган иншоотлар сигнализация қурилмалари билан таъминланган бўлиши зарур.

253. Ташкилот ҳудуди озода сақланиши зарур. Ўтиш ва юриш йўллари ҳаракатланиш учун очиқ, текисланган бўлиши, чуқурликлар ва ариқчалар бўлмаслиги, тунги вақтда ёритилиши зарур.

254. Ёзги қуруқчилик вақтларда, ишлаб чиқариш, маъмурий ва санитар-маиший хоналарга туташган ўтиш ва юриш йўлларига сув сепилади. Қишки вақтларда ўтиш йўллари, йўлакчалар, эстакадалар, платформалар ва ташқи зинапоялар қор ва муздан тозаланади, музлаган ҳолларда эса қум сепилади.

255. Атмосфера ёғингарчиликлари учун мўлжалланган оқовалар мунтазам равишда тозаланиб туриши ва соз ҳолда сақланиши зарур.

256. Кўприклар, ўтиш йўллари, ўтиш йўлакчалари, эстакадалар соз ҳолда сақланиши, кўрсаткичлар ўрнатилган бўлиши ҳамда тунги вақтда ёритилиши лозим.

257. Ишлаб чиқариш мақсадлари учун зарур бўлган ер ости резервуарлари, қудуқлар, ёнғинга қарши ҳовузлар ёпиқ ва ҳар томонлама тўсилган бўлиши зарур. Ёнғинга қарши гидрантлар жойлашган жойларда кўрсаткичдан гидрантгача бўлган масофа ҳамда қувур ўтказгичнинг миллиметрларда кўрсатилган ички диаметри, «ПГ» рақамли индекс сифатида ёзилган ёритиладиган ёки флуоресцентли кўрсаткичлар ўрнатилган бўлиши лозим.

Ёнғин ўчиришда фойдаланиш мумкин бўлган сув ҳавзалари ёки табиий сув манбалари олдига ўтиш мақсадида, ушбу жойларга бориш учун кенглиги камида 3,75 метрдан иборат қаттиқ қопламали йўллар ва олдида ўлчами камида 12 x 12 метрдан иборат майдончалар қурилиши зарур.

258. Ташкилот ҳудудида дон чиқиндилари, кепак ва чангни очиқ ҳолда сақлашга рухсат берилмайди.

259. Автотранспорт воситасига маҳсулот ва чиқиндиларни идишсиз юклашда ҳудуд чангланишининг олдини олишга мўлжалланган қурилмаларни кўзда тутиш лозим. Шу каби қурилмаларни дон, ун, комбикорм ва бошқа турдаги унсимон хом ашё ва тайёр маҳсулотни темир йўл ва автомобиль транспортидан қабул қилиш ва узатиш жойларида ҳам кўзда тутиш лозим.

260. Ишлаб чиқариш ва омборхона бинолари саноат ва ёнғин хавфсизлиги талабларига жавоб бериши зарур.

261. Ишлаб чиқариш хонасининг ҳажми ҳар бир ишловчига камида 15 m³, хонанинг майдони эса камида 4,5 m² бўлиши зарур.

262. Хонанинг баландлиги, полдан тўсинларнинг туртиб турган конструкцияларигача камида 2,2 m бўлиши зарур.

263. Ишлаб чиқариш хоналаридаги деворлар, шиплар, асосий конструкциялар, эшиклар, полларнинг ички юзалари, шунингдек ишлаб чиқариш биноларига туташган силослар ва бункерлар деворларининг ички юзалари туртиб чиққан жойларисиз, чуқурликларсиз, белбоғларсиз бўлиши ва енгил тозалаш имконини бериши зарур.

264. Полларнинг қопламаси типлари технологик талабларни ҳисобга олган ҳолда танланади. Поллар текис ва мустаҳкам қопламага эга бўлиши лозим бўлиб, чанг чиқариладиган ишлаб чиқаришларда тозалаш енгил ҳамда имкон қадар кам чанг чиқарадиган қопламали бўлиши зарур.

265. Табиий ёритиладиган ҳар бир хонада, шамоллатиш мақсадида деразаларда ҳар бирининг майдони камида 1 m² дан иборат камида иккита очиладиган тавақа (биринчидан юқоридаги қаватларда ичкарига очиладиган) ёки қўлда очиладиган форточка кўзда тутилиши лозим. Очиладиган тавақалар ва форточкаларнинг умумий майдони хона майдонининг камида 0,2 %, силос устидаги қаватларда эса камида 0,3 % ташкил этиши лозим.

266. Дераза ромларининг ўрнатилиши деразаларнинг ташқи юзаларини бевосита хонадан туриб тозалаш ва таъмирлаш имконини таъминлайдиган ҳолда бўлиши зарур.

267. Тайёр маҳсулотларни қопларга жойлаш ва пакетларга фасовка қилиш учун мўлжалланган хоналар бошқа ишлаб чиқариш хоналари ва омборхоналардан ажратилган бўлиши зарур.

268. Фойдаланишда бўлган қопларга саралаш, тозалаш, таъмирлаш ва дезинфекция қилиш учун мўлжалланган алоҳида махсус жиҳозланган хоналарда қайта ишлов берилади.

269. Вальцовка қилиб кесиш устахонаси, изоляция қилинган хонада, одатда вальцовка станоклари жойлашган қаватда жойлашган бўлиши зарур. Вальцларнинг вальцовка қилиб кесиш ва вальцовка станокларига нисбатан ҳаракатланиши механизациялашган бўлиши зарур.

270. Антибиотиклар, микроэлементлар, витаминлар ва ферментларни сақлаш, суспензия тайёрлаш, шунингдек жўхори уруғларини заҳарлаш, уруғларга кимёвий ишлов бериш хоналари асосий ишлаб чиқариш хоналаридан ажратилади. Суспензиялар ва бойитиладиган аралашмалар тайёрланадиган хоналарда оқова ва тортиш вентиляцияси бўлиши, деворлари силлиқланган плиткалар билан қопланган бўлиши зарур. Кўрсатиб ўтилган хоналар ишдан ҳоли вақтларда қулфланган бўлиши зарур.

Ушбу хоналар бошқа хоналардан ажратилган бўлиши ва оқова-тортувчи вентиляцияси бўлиши зарур.

271. Технологик жиҳозлар жойлашган ишлаб чиқариш бинолари, майдончалар, антресоллар, чуқурчаларнинг тўсиқлари пўлат решёткасимон бўлиб, баландлиги 1,0 m, бўлиб, бунда тўсиқларнинг полдан 150 mm баландликдаги қисми бутунлай ёпилган бўлиши зарур. Баландлиги карниз тепасигача ёки парапетгача 10 метрдан баланд бўлган иш ва бошқа бино ҳамда иншоотларнинг ташқи девори периметри бўйича, томида баландлиги камида 0,6 метрдан иборат ёнмайдиган материалдан тайёрланадиган решёткасимон тўсиқлари бўлиши зарур. Томда хизмат кўрсатиладиган жиҳозлар ўрнатилган ҳолларда тўсиқ баландлиги камида 1,0 метрдан иборат бўлиши зарур.

272. Полдан баландлиги 1 метрдан паст жойлашган деразаларда, полдан 1 метр баландликда, бутун кенглиги бўйича тўсиқлари бўлиши лозим.

273. Ясси полли омборхоналарнинг баландлиги транспорт воситаларининг эркин ҳаракатланишини таъминлаши ва бинонинг туртиб турган конструктив элементлари пастидан ёки юқоридаги турғун транспорт ва бошқа қурилмалардан камида 2,6 метр бўлиши зарур.

274. Омборхона поллари чуқурчаларсиз, қаттиқ, текис ва мустаҳкам қопламали бўлиши зарур.

275. Дон омборларининг ички деворлари юзаси силлиқ (туртиб чиққан жойларисиз, чуқурчаларсиз, горизонтал қовурғаларсиз, белбоғчаларсиз), тозалаш енгил бўлиши зарур.

276. Омборларни тўлдиришнинг баландлик бўйича рухсат бериладиган чегараси омбор деворида аниқ кўрсатилган чизиқ (лойиҳага мувофиқ) ҳамда огоҳлантирувчи ёзувлар билан кўрсатилган бўлиши зарур.

277. Ясси полли механизациялашган дон омборларида, шу жумладан аэрожелоблар билан жиҳозланганларида конвейрга тўкувчи туйнуклар устида, уларнинг марказида ишлаётганларни ўрамага тортиб кетишидан ҳимоялайдиган вертикал устунлар ўрнатилган бўлиши зарур.

Вертикал устуннинг баландлиги 5500 mm, ташқи диаметри 394 mm ҳамда ҳалқалари орасидаги масофа 165 mm бўлиши лозим.

Чиқарувчи ўрама жойларида иккита тиргак (упор) пайвандланади. Маҳкамловчи рамка ва тиргакларга, устунларнинг давоми ҳисобланган баландлиги 690 mm дан иборат иккита нарвон пайвандланади. Устунларни нарвонларсиз ўрнатиш ман этилади.

278. Механизациялашган дон омборларидан вертикал устунлар ёки пирамидасимон решёткалар ўрнатмасдан туриб фойдаланишга рухсат берилмайди.

279. Комбикормлар, отрублар, кепак, ун, шрот ва жмихни ясси полли ва пастки галереяли (ўтишли ёки ўтишсиз) механизациялашган омборнинг полида сақлаш ҳолларида маҳсулотларнинг ўз-ўзидан пастки конвейрга тушиши истисно этилган бўлиши зарур. Омборни юклашда камида битта чиқариш қурилмасини ҳамда кўчма механизация ҳаракатланиши учун эркин майдонни бўш қолдириш зарур. Уюм остида бўлган бошқа люклар ва чиқариш қурилмалари зич қопқоқ билан ёпилган бўлиши зарур.

Маҳсулот уюмлари чиқиш қурилмаси томонига ҳаракатланиши кўчма механизация воситалари билан омборнинг маҳсулот бўлмаган томонидан энг яқиндаги бўш чиқариш қурилмаси томонига ҳаракатлантирилиши лозим.

Ясси полли омборларнинг ўтиш галереялари мажбурий тортиш ёки табиий вентиляция билан жиҳозланган бўлиши зарур.

280. Донни ўз оқими билан чиқариладиган механизациялашган ҳар бир омборда ташқарида пастки галерея конвейрини авариявий ҳолда тўхтатиш учун мўлжалланган «Тўхтатиш» ёзувли камида иккита, ҳар бир томонидан биттадан тугмача бўлиши зарур. «Тўхтатиш» ёзувли авариявий тўхтатиш тугмачаси олдига ўтиш йўллари бўш бўлиши зарур. «Ишга тушириш» ва «Тўхтатиш» тугмачалари конвейр электр двигатели олдида ҳам жойлаштирилиши лозим.

281. Ўсимлик хом ашёси ва уни қайта ишлаб чиқариш маҳсулотлари учун мўлжалланган силослар ва бункерлар, уларнинг жойлашган жойидан қатъи назар, улардаги юклаш ва ўтиш люкларини зич ёпиладиган қурилмаси ҳамда қулфланадиган ҳимоя решёткалари бўлган ялпи тўсиқли ёпиш қурилмаси бўлиши зарур.

Қабул қилиш бункерларида кириш люклари бўлган бункерга одамлар киришининг олдини олиш учун қулфланадиган люклари бўлиши зарур.

282. Ишлаб чиқариш тўсинларидаги силослар ва бункерлар люклари пол баландлигида қопқоқлар билан ёпилиши зарур.

283. Силослар ва бункерлар ҳамда бошқа қурилмаларнинг кирувчи ва юклаш люкларида, жойлашган жойидан қатъий назар, қопқоқларидан ташқари, ячейкаларининг ўлчами кўпи билан 250 x 75 mm дан иборат мустаҳкам металл решёткалари бўлиши зарур. Люк решёткаларини хона поли юзасидан 60 mm дан ортиқ чуқурликда жойлаштириш тавсия этилмайди.

284. Люкларнинг барча решёткалари ошиқ-мошиқ ёки болтлар билан маҳкамланиши ва қулфланиши лозим.

285. Кириш люклари тўғри тўртбурчак шаклида кесимининг ўлчами камида 500 x 600 mm бўлиши зарур.

286. Силослар ва бункерлар деворларининг ички юзаси ва тублари улардан маҳсулотнинг тўлиқ чиқиб кетишини таъминлаган ҳолда силлиқ бўлиши (одатда туртиб чиққан жойларисиз, қобирғасиз, белбоғсиз, чуқурликларсиз, ғадирликларсиз) зарур. Силосларнинг ички юзасига ишлов берилиши тўкилувчан материалнинг эркин сирпанишини таъминлаши зарур. Силосларнинг ички юзаси, шунингдек чиқарувчи ўрамаларга ишлов бериш учун полимер материаллардан фойдаланиш лозим.

287. Дон, ун, отрублар, комбикормлар, кепак ва бошқа тўкилувчан маҳсулотларни сақлаш учун мўлжалланган силослар ва бункерлар, маҳсулотнинг тўлиқ чиқиб кетишини таъминлайдиган қурилмалар билан таъминланган бўлиши зарур.

288. Силослар ва бункерларда сақланадиган хом ашё ва бошқа маҳсулотларнинг ҳароратини текшириш ҳарорат ўлчайдиган қурилмалар ёрдамида амалга оширилади. Ушбу мақсадларда силослар ва бункерларга одамларни тушириш ман этилади.

289. Туташ қурилган идишсиз сақлаш учун мўлжалланган бункерлар ва бино деворлари оралиғида ўтиш жойлари мавжуд ҳолларида уларнинг кенглиги камида 0,7 m бўлиши зарур.

290. Технологик зарурат бўлган ҳолларда алоҳида хоналарни дон ва хом ашё тушириладиган иншоотларнинг режалаштирилган белгисидан пастроқда жойлаштиришга, шунингдек очиқ чуқурчаларни ишлаб чиқариш биноларининг биринчи қаватида жойлаштиришга рухсат берилади. Бунда барча ер ости хоналаридаги чуқурликлар технологик жараённи ҳисобга олган ҳолда минимал даражада бўлиши зарур.

291. Биноларда ертўлалар ва ер ости галереялари(тоннеллар) қурилиши уларнинг ичига ер ости сувларининг киришини истисно этиши зарур.

292. Ертўлаларда ҳамда пойдевор қаватларида «Б» тоифа портлаш ва ёнғин хавфи мавжуд ишлаб чиқаришларни жойлаштириш ман этилади. Ярим ертўла қаватларида жойлашган ишлаб чиқариш хоналари, шунингдек ер ости транспорт тоннеллари самарали вентиляция билан таъминланган бўлиши ҳамда хона ёки тоннелнинг боши ва охирида жойлашган камида иккита кириш ва чиқиш жойлари бўлиши зарур. Қисқа тоннелар (узунлиги 15—20 метрдан иборат)да битта кириш-чиқиш жойи бўлиши мумкин. Тоннелнинг узунлиги 120 метрдан ортиқ ҳолларда камида ҳар 100 метр оралиғида баландлиги 1,5 метр ва кенглиги 0,7 метрдан иборат оралиқ чиқиш жойлари бўлиши зарур бўлиб, улар дон омборидан ташқарида, металл нарвон ёки чиқиш учун мўлжалланган зинапоялари бўлган люкли қудуқ билан тугаши зарур.

293. Транспорт галереялари ва тоннелларнинг ўлчовини технология талабларига мувофиқ белгилаш зарур. Бунда ўтиш жойларининг баландлиги камида 1,8 m бўлиши зарур.

294. Алоҳида яхлит бўлмаган тўсиқлар, мехнизмларга хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган кўприкчалар ва галереялар, омборлар галереяларининг юқори конвейрлари, ўтиш кўприкчалари баландилиги камида 1,0 метр ҳамда пастки қисмининг камида 0,15 метри ёпиқ бўлган тўсиқлари бўлиши зарур.

295. Узунлиги 20 метрдан ортиқ бўлган ҳамда ердан ёки полдан 2 метрдан ортиқ баландликда жойлашган галереялар ва майдончаларнинг биттаси галереялар ва майдончаларнинг бошланишида ва иккинчиси охирида бўлган камида иккита кириш ва чиқиш жойлари бўлиши зарур.

296. Жиҳозларнинг конструкцияси, уларни монтаж (демонтаж) қилиш, улардан фойдаланиш, таъмирлаш, транспортировка қилиш ва сақлашда, уларни алоҳида ёки технологик тизимлар мажмуи таркибида фойдаланишда хавфсизлик бўйича белгиланган талабларга жавоб бериши зарур.

297. Хом ашёни тозалаш, қуритиш, қайта ишлов бериш ва транспортировка қилиш учун мўлжалланган жиҳозларда, уларнинг ўзаро ишқаланиши ёки машина деталларининг бир-бирига ўзаро ёки хом ашё ва маҳсулотдаги бегона аралашмалари билан урилиб кетиши натижасида учқун чиқишини истисно этувчи қурилмаси бўлиши зарур.

298. Ишлаб чиқариш жиҳозларининг конструкцияси статик электр токи зарядининг хавфли миқдорларда тўпланишини истисно этиши зарур бўлиб, бунинг учун уларда ерлаштириш контурини улаш имконини берувчи қурилмалар бўлиши зарур.

299. Ишлаб чиқариш жиҳозларининг конструкцияси ишловчиларнинг иссиқ қисмларга тасодифан тегиб кетиши ҳолларини истисно этиши лозим.

300. Жиҳозлар конструкциялари элементларида, шикастланиш хавфини келтириб чиқарадиган ўткир бурчаклари, чиқиб қолган ортиқлари, қирралари ва тозаланмаган юзалари, пайванддан кейин металл оқиши бўлмаслиги лозим.

301. Бошқариш органлари (ишга тушириш тугмалари, дастаклар, педаллар, магнитли пускателлар ва бошқалар)нинг конструкцияси ва жойлашуви жиҳозларнинг нотўғри ёки ўз-ўзидан ишлаб кетиши ҳамда тўхтаб қолиши ҳолларини истисно этиши зарур. Бошқариш органларида, қандай органлиги тўғрисидаги ёзуви бўлиши ҳамда хизмат кўрсатувчи ходимларнинг унинг олдига эркин ўтиши учун имкон бўлиши зарур. Авариявий ўчириладиган бошқариш органлари қизил рангга бўялган бўлиши, кўринадиган тўғри жойда жойлашиши ҳамда қаерда жойлашгани тўғрисида кўрсатилган ёзувлари бўлиши зарур.

302. Ишлаб чиқариш жиҳозларининг хавф манбаи бўлган ҳаракатланувчи қисмлари, валларининг туртиб чиққан қисмлари, очиқ узатувчилар (шкивлар, ременлар), конвейрларнинг тортилган бурилувчи барабанлари ва бошқа элементлари ишончли равишда тўсилган бўлиши зарур.

Тишли узатувчилар станина ёки машинанинг бошқа турғун қисмига мустаҳкам маҳкамланган ёпиқ кожухлар билан қопланган бўлиши зарур. Машина ва механизмларда фойдаланиладиган ҳаракатланувчи юкка қаршиликлар (оғирликка қаршиликлар) машина ичида жойлаштирилиши ёки мустаҳкам ва ишончли маҳкамланган тўсиқлар ичига ўрнатилган бўлиши зарур.

303. Фойдаланиш мақсади ва муддатларидан келиб чиқиб, тўсиқлар очиладиган ёки ечиладиган кожухлар кўринишида тайёрланади. Ечиладиган кожухларнинг дастаклари, қисқичлари ва уларни ечиш ва ўрнатишда қулай ва хавфсиз ушлаб туриш учун мўлжалланган бошқа қурилмалари бўлади.

Ечиладиган, кўтариб қўйиладиган ва суриладиган тўсиқлар, шунингдек улардаги очиладиган қопқоқлар, люкчалар ва шитларда, уларнинг тасодифан ечилиши ёки очилиб кетишининг олдини олувчи мосламалари бўлиши лозим.

Механизмларнинг иш жараёнида бошқариб туриш ва созлаш талаб этиладиган тўсиқлари электр приводлар билан блокировка қилинган бўлиши зарур.

304. Ремен тўсиқлари жиҳоз ва тўсиқ остини, уларни ечмасдан туриб тозалаш имконини таъминлаши лозим.

305. Жиҳозлар ишлаётган вақтда тўсиқларни ечиш ва ўрнатиш ман этилади.

306. Жиҳозларнинг тез айланадиган(тезлиги 5 m/s дан юқори) қисмлари (шкивлар, вентиляторларнинг шкивлари билан бирга иш ғилдираклари, чўткали ва арқонли барабанлар, шкив ва шестернялар билан вальцлар, дисклар билан бирга дискли триерлар, шлифовка ва полировка қилувчи машиналарнинг барабанлари ва шу кабилар) йиғилган ҳамда алоҳида қисмларга ажратилган ҳолларда статик балансировка қилинган бўлиши зарур.

Балансировка қилувчи юкларнинг ўткир учлари бўлмаслиги зарур бўлиб, улар юкларни тенглаштирадиган деталларнинг ички юзаси томонидан винтлар ёки болтлар билан маҳкамланмаслиги зарур.

307. Жиҳозлар ишлаётган вақтда подшипникларнинг корпуслари 60°С дан ортиқ қизиб кетмаслиги зарур.

308. Привод ременлари ҳамда ясси ременли узатувчилар учларининг уланиши мустаҳкам, силлиқ, эгилувчан бўлиб, хизмат кўрсатувчи ходимларнинг қўлини шикастлаш ёки уларнинг кийимини илиб олиш ҳолларини истисно этиши зарур.

Ремен учларини узайтириш, елимлаш ёки хом ямоқлар билан тикиш орқали амалга оширилиши зарур.

Привод ременларининг учларини металл уланишлар билан улашга рухсат берилмайди.

309. Машиналарнинг конструкциясида (ичкари ва ташқари томонида) маҳкамловчи деталларнинг ўз-ўзидан очилиб кетишини истисно этувчи чоралар кўзда тутилиши, вертикал жойлашган болтлар эса головкаси юқорига қаратилган ҳолда ўрнатилиб, болтнинг резьбали чиқиб турадиган қисми, резьбанинг 2 — 2,5 айланишидан ортиқ чиқиб турмаслиги лозим.

310. Станоклар, машиналар, аппаратлар ва механизмларнинг мойлаш талаб этиладиган барча қисмлари автоматлаштирилган ҳолда мойлайдиган ускуналар билан таъминланган бўлиши ёки уларда ушбу жиҳоз тўхтаган ҳолларда мойлаш учун етарли даражада мой захиралари резервуарлари кўзда тутилган бўлиши зарур.

311. Таъминловчи қурилмалар (бункерлар ва ўрамалар)да, зарур ҳолларда юкланган материалларнинг муаллақ туриб қолиши ёки бўшлиқ ҳосил қилиши имконларини истисно этувчи мосламалари бўлиши зарур.

312. Вибротаъминловчи ва сепаратор кузовининг балансировка қилувчи юки, эксцентрик тебратувчи, шнекларнинг муфталари ва ременли узатувчилари тўсилган бўлиши зарур. Тўсиқлар, уларнинг деворлари ва айланувчи деталлари ҳамда ременли узатувчилари, оралиқдаги масофани сақлаган ҳолда ўрнатилган бўлиши зарур. Ярим чорраҳали ременли узатувчиси бўлган сепараторларнинг приводларида ремен ушловчилар бўлиши зарур.

313. Тош йиғиб олувчилар ва айланма ҳаракатланувчи элакли сепараторлардаги юклар болтлар ёки контргайкалар ва шплинтли шпилькалар билан мустаҳкам маҳкамланиши зарур.

314. Дискли триернинг ҳар бир диски ва ротори йиғилган ҳолда статик балансировка қилинган бўлиши зарур.

315. Триер юзасининг ячейкаларида тишлари ва ортиқлари бўлмаслиги зарур.

316. Цилиндрик триернинг созловчи ва секторли қурилмалари енгил бурилишни, шунингдек тоғорасини тегишли ҳолатда мустаҳкам маҳкамланишини таъминлаши зарур.

317. Машина ва аппаратларнинг турғун қисмлари оралиғида, уларнинг ишқаланишини истисно этувчи оралиқ бўлиши зарур.

318. Триерлар аспирация қилиниши, уларнинг кожухлари эса герметик зич бўлиши зарур.

319. Радиал ёки кўндаланг бичларнинг валга ва розеткаларга маҳкамланиши ишончли бўлиб, уларнинг узилиб кетишини истисно этиши зарур. Ҳар бир розетка ва йиғилган бич барабани статик балансировка қилинган бўлиши зарур.

320. Хизмат кўрсатиш хавфсизлиги мақсадида розеткаларнинг лапкалари бичларнинг чеккасидан туртиб чиқмаслиги, болтларнинг головкалари ярим айлана шаклида бўлиши ва бич томонида жойлашиши, контргайкали гайкалар эса — розетка лапкалари томонида жойлашиши зарур.

321. Обой машиналари тўғри кесимли, дарзсиз ва синмаган бир хил пўлатдан ясалиши зарур бўлиб, учқун чиқишининг олдини олиш мақсадида бичлар билан бичли барабаннинг ички юзасига тегиб туришига рухсат берилмайди.

322. Барабанларнинг балансировка қилувчи юклари болтлар ёрдамида, розеткаларнинг ички юзасига маҳкамланиши зарур. Бичларнинг учлари думалоқлаштирилган, иш қирралари чархланган бўлиши зарур.

323. Абразив барабанларининг наждакли массаси мустаҳкам бўлиши, дарзлари ёки обечайклардан қатламларга ажралган бўлмаслиги зарур.

324. Эшикчалар, кўриш люкчалари ва чиқариш мосламалари зичланган ва чанг ўтказмайдиган бўлиши зарур.

325. Донга сув ва иссиқлик билан ишлов берувчи машиналар, уларнинг буғ секциялари буғ ва иссиқ сув қувур ўтказгичларнинг тузилиши ва улардан хавфсиз фойдаланиш бўйича белгиланган талабаларга жавоб бериши зарур.

326. Намлантирувчи машиналарнинг сув ва дон ғилдираклари ҳамда дисклари балансировка қилинган, юмшоқ айланиши, сув оқими бир маромда бўлиши, қувурлар, резервуарлар ва арматурада сув сизиб чиқиши ҳоллари бўлмаслиги, сув чиқариш эркин бўлиши зарур.

327. Ювиш машиналари иситиладиган хоналарда, бортининг баландлиги 50—75 mm бўлган металл ёки бетон тоғораларда ўрнатилган бўлиши зарур. Ювиш машинаси атрофидаги пол қуруқ бўлиши зарур.

328. Ювиш машинасининг сиқиладиган колонкали кожухи сув сачратмайдиган, мустаҳкам бўлиши, унинг тез очилишини таъминлайдиган маҳкамловчиси бўлиши зарур.

329. Кондиционерларнинг конструкцияси уларда дон осилиб қолишини истисно этиши ва авария ҳолларида шахта ва каналларини тозалаш учун мўлжалланган люкча ва туйнуклари бўлиши лозим.

330. Машиналарда дон миқдорини кўрсатувчи датчиклар ҳамда белгиланган иш режими бузилган ҳолларда уни тезкор ва ишончли ишга туширилиши ҳамда тўхтатилишини таъминлайдиган охирги ўчирувчилар ўрнатилган бўлиши зарур. Машиналар электр тармоғида кучланиш пасайган ҳолларда юқори затворининг ўз-ўзидан очилиб кетишини истисно этувчи мосламалар билан таъминланган бўлиши зарур.

331. Тезкор ҳаво алмаштирадиган кондиционер аппаратлари буғ босимининг юқори ва пастки чегараларини бошқарувчи ускуна, шунингдек кондицонердаги дон ҳароратини бошқарадиган ва ортиқча кучланишдан ҳимоялайдиган автоматик тизим билан таъминланган бўлиши зарур.

332. Вальц станокларининг конструкцияси, бўшлиқли станоклар учун вальцлар орасида ўлчами 5 mm дан ошмайдиган, ёппа бочкали майдалайдиган вальцли станоклар учун эса 8 mm дан ошмайдиган бегона жисмларнинг ўтишини таъминлаши лозим.

333. Вальц станоклари эркин юришининг ёруғлик сигнализацияси бўлиши зарур.

334. Пневмоприёмникли станокларда, бункер тўлиб кетганда станокни эркин холга ўтказадиган блокировка механизмлари бўлиши зарур.

335. Пневмоприемникларда маҳсулот тўлиб кетган ҳолларда бўшатишга мўлжалланган қурилмаси бўлиши зарур.

336. Вальцлар оралиғидаги узатувчи шестерняни тўсадиган кожух конструкцияси картерда мой миқдори нормал даражада бўлган ҳолатда ташқарига мой сачратишини истисно этиши зарур.

337. Вальцларни сувда совутиш қурилмасининг конструкцияси кираётган ва майдаланган маҳсулот ҳароратини 12° Сдан ошмаган даражада ўзгаришини таъминлаши лозим.

338. Вальц станогининг привод ременлари ҳамда шкивлари ва электр двигателлари ҳам ташқаридан, ҳам ичкари томондан (станок томонидан) тўсилган бўлиши зарур.

339. Айланаётган вальцлар қўл бармоқларини илиб кетишидан ҳимоя қилиш мақсадида станокларда ҳимоя қилувчи решёткалар ўрнатилган бўлиши зарур.

340. Дон ва арпаларга сув билан иссиқлик ишлов берувчи машиналар, уларнинг буғ секциялари ва шу кабилари буғ ва иссиқ сув қувур ўтказгичларнинг тузилиши ва улардан хавфсиз фойдаланиш бўйича белгиланган талабларга жавоб бериши зарур.

341. Буғ билан ишлов берувчи юқори ва пастки шлюзли затворларни фиксация қилувчи қурилмалар ишлаш вақтида, қопқоқ бурилишида уларнинг ишончли илиниши ҳамда ричагнинг эркин юриши вақтида илгакдан эркин чиқишини таъминлаши лозим. Буғ билан ишлов берувчининг юқори ва пастки затворлари идишнинг дон билан тўлган ҳолатда унинг зич ёпилишини таъминлаши лозим.

342. Дробилкаларнинг юклаш воронкаларида, бегона жисмлар тушишидан ҳимояловчи ячейкаларининг, ўлчам 20 x 20 ёки 25 x 25 mm дан иборат ҳимоя решёткаси бўлиши зарур.

343. Дробилкаларнинг қопқоқлари, уларнинг ўз-ўзидан очилиб кетишига йўл қўймайдиган ишончли фиксация қилувчи қурилмалари бўлиши зарур.

344. Жмих синдирувчи ва жўхори поясини майдаловчиларни таъминлайдиган қурилмалар, горловинасидан майдаланган жмих ва жўхори маҳсулотларини қайтариб чиқарилишини истисно этадиган клапанлари бўлиши зарур.

345. Қоп тозаловчи машиналар, уларни чангдан тозалаш жараёнида қўлда ушлаб туришни истисно этиши лозим.

346. Матодан тикилган қопларни тозалайдиган машина ва аппаратларда ишловчи қўлини, қоқаётган (тозалаётган) ва транспортировка қилаётган механизм зонасига киришининг олдини олувчи қурилмаси бўлиши зарур.

347. Суюқ ва газсимон ёнилғида ишлайдиган ўтхоналарда, қуйидагиларнинг олдини олиш учун мўлжалланган автоматик тизими бўлиши зарур:

иссиқ ёнилғини ўтхона олдига чиқариб ташланиши;

ўтхонага алангалатувчиси ўчган ҳолатда ёнилғи оқиб кириши;

вентиляторни олдиндан ишга туширмасдан ва ўтхонани олдиндан сақланиб қолган ёнилғи буғларини ҳавода тозалаб ташламасидан туриб, ёнилғи ёқилиши.

348. Суюқ ва газсимон ёнилғида ишлайдиган ўтхоналарда алангалатувчи ўчган ҳолатда ёнилғи узатишни автоматик равишда тўхтатилишини таъминлайдиган қурилма бўлиши зарур.

349. Бевосита суюқ ва газсимон ёнилғи ёқиладиган ўтхона бўшлиғи портлашга қарши разрядли (клапан) қурилма билан таъминланган бўлиши зарур.

350. Ишлаб чиқариш жиҳозлари, уларни монтаж қилиш, таъмирлаш ва уларга хизмат кўрсатиш қулай, хавфсиз хоналар ва жиҳозларни тегишли ҳолатда сақлаб туриш имконини берадиган ҳолда жойлаштирилиши зарур.

351. Турғун ўрнатиладиган жиҳозлар, уларга хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун олдига бемалол ўтиш кўзда тутилган ҳолда жойлаштирилиши лозим.Ўтиш жойларининг кенглигини белгилашда, қурилиш конструкцияларининг туртиб чиққан жойлари (коммуникация тизимлари)дан жиҳозларнинг энг кўп чиқиб турган қисмлари оралиғини ҳисобга олиш лозим.

352. Бевосита зинапоя майдончалари ёки туташ хоналарга эвакуация чиқиш, шунингдек машина ва станоклар гуруҳи олдига ўтиш билан боғлиқ тўғри ва кўндаланг ўтиш жойларининг кенглиги камида 1,0 метр, алоҳида машина ва станоклар олдига ўтиш жойларининг кенглиги эса камида 0,8 метрдан иборат бўлиши зарур.

353. Пастки қаватда жойлашган трансмиссия приводи ёки индивидуал электр двигателлари приводи таркибидаги гуруҳда жойлашган вальц станоклари шкивлари оралиғидаги ажралишларнинг кенглиги камида 0,35 m бўлиши зарур.

354. Вальц станоклари ҳар бир гуруҳда, электр двигателлари билан бирга умумий узунлиги 15 метрдан ошмаса ва гуруҳдаги бошқа станоклар ишини тўхтатмаган ҳолда исталган станокдаги ишчи валларни алмаштириш имкони бўлган ҳолларда гуруҳий равишда ўрнатилиши мумкин.

355. Бино деворлари ва рассевлар оралиғида, кенглиги камида 1,25 метр, ЗРМ типидаги рассевлар оралиғида, уларнинг узун томони бўйича камида 1,15 метр, қисқа томони бўйича эса камида 1,0 метр ўтиш жойлари кўзда тутилган бўлиши зарур. 3 РШ, РЗ-БРБ ва РЗ-БРВ типларидаги рассевлар оралиғида, улар бир қатор жойлаштирилган ҳолларда қисқа томонлари бўйича камида 1,15 метр, узун томонлари бўйича камида 1,0 метр, икки қатор кўндаланг жойлаштирилган ҳолларда ушбу типдаги рассевлар учун ўтиш жойларининг кенглиги ҳам қисқа, қам узун томонлари учун камида 1,15 метрдан иборат бўлиши зарур.

356. Хизмат кўрсатиш учун барча томонларига ўтиш зарур бўлган рассевлар, сепараторлар, обой ва ювиш машиналари, шунингдек шу каби бошқа жиҳозларни гуруҳий жойлаштиришга рухсат берилмайди.

357. Элаклайдиган машиналарнинг ён томонларидан, аспирация қувурларидан ҳоли жойларда кенглиги камида 0,8 метр ўтиш жойлари кўзда тутилади.

358. Вертикал думалоқ чўткали машиналарни гуруҳий жойлаштиришда гуруҳдаги алоҳида машиналар оралиғининг кенглиги камида 0,7 метр бўлиши зарур.

359. Маҳсулотни табоқлаш ва упаковка қилиш учун мўлжалланган карусел типидаги тарози қурилмасининг барча томонларидаги ўтиш жойларининг кенглиги камида 2,0 метр бўлиши зарур.

360. Таъмирлаш вақтида хизмат кўрсатиш учун шароит яратиш мақсадида гранулятор шнеки приводидан деворгача, кенглиги камида 1,7 метр ҳамда бўшатувчи қурилма приводи томонидан совутгичдан деворгача камида 1,6 метр кенгликда ўтиш жойи кўзда тутилган бўлиши зарур.

361. Турғун жойлаштириладиган қаттиқ ёнилғида ишлайдиган ўтхонали дон қуритгичларнинг кулдон томонидан кенглиги камида 0,8 метр, ўтхона олдида эса камида 2,5 метр кенгликда ўтиш жойи кўзда тутилган бўлиши зарур.

Суюқ ёки газсимон ёнилғидан фойдаланишда ўтхонанинг форсункалари, газ горелкалари ва арматурасининг чиқиб турган қисмидан девор ёки бинонинг бошқа қисмлари ёки ишлаётган дон қуритгичлардаги жиҳозларгача бўлган масофа, реконструкция қилиш вақтида ўтхона олдидаги хонанинг кенглигини камида 1,5 метргача бўлишига рухсат берилади.

362. Иккита сепараторлар оралиғида, шунингдек сепараторлар ва бинонинг конструктив элементлари оралиғидаги ўтиш жойларининг кенглиги қуйидагича бўлиши зарур:

решёткаларининг ён томонида ариқчаси бўлган сепараторлар учун: приводли вал томонидан кенглиги камида 1,0 метр, ён томонларида эса кенглиги камида 1,2 метр;

решёткалари айланма ҳаракатланадиган сепараторлар учун: приводли вал томонидан кенглиги камида 1,4 метр, ён томонларида эса кенглиги камида 1,0 метр;

ишлаб чиқариш қуввати 50 t/h гача (элеваторда тозалаш ҳисобланган ҳолда) бўлган, решёткалари қайтарма ва айланувчи ҳаракатланувчи ҳамда решёткаларининг приводли вал томонида ариқчалари бўлган ҳолда, шунингдек А1-БСЦ марка типидаги сепараторлар учун — камида 1,0 метр, ён томонларидан эса камида 0,8 метр.

Барча сепараторлар учун дон чиқариладиган томонида кенглиги 0,7 метрдан иборат ўтиш жойи бўлиши зарур.

Сепараторларда дон чиқиш жойида магнитли ҳимоя қурилмаси йўқ бўлган ҳолларда, сепаратор габарит ўлчамларидан камида 0,15 метр масофада норий қувурларини ўрнатишга рухсат берилади.

363. Норий башмаклари олдидаги ўтиш жойлари хизмат кўрсатиладиган учта томонида кенглиги камида 0,7 метр бўлган ўтиш жойлари бўлиши зарур.

364. Ишлаб чиқариш бинолари, галереялар, тоннеллар ва эстакадаларда, конвейрлар трассалари бўйича, уларни жойлаштиришда конвейрнинг ҳар икки томонида, уларни хавфсиз монтаж қилиш, хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун ўтиш жойлари кўзда тутилган бўлиши зарур.

Конвейрларга хизмат кўрсатиш учун ўтиш жойларининг кенглиги камида қуйидагича бўлиши зарур:

лентали ва занжирли конвейрлар учун — 0,75 метр;

параллель жойлаштирилган конвейрлар оралиғи — 1,0 метр.

Бутун трасса бўйлаб қаттиқ короблар ёки сеткасимон тўсиқлар билан ёпилган параллель ўрнатилган конвейрлар учун ўтиш жойларининг кенглиги 0,7 метргача камайди.

365. Конвейрлар оралиғидаги ўтиш жойларида ўтиш жойини маҳаллий торайтирадиган қурилиш конструкциялари (устунлар, пилястр ва шу кабилар) мавжуд ҳолларда конвейрлар ва қурилиш конструкциялари оралиғидаги масофа 1,0 метр узунликдаги ўтиш жойигача, кенглиги камида 0,5 метр бўлиши зарур. Ўтиш жойининг ушбу жойлари тўсилган бўлиши зарур.

366. Галереяларда жойлашган, полнинг пастлашиш даражаси горизонтга нисбатан 6—12° ташкил этадиган конвейрлар трассаси бўйича ўтиш жойининг кенглигида кўндаланг тўшалган настиллар ўрнатилиши, 12° дан ортиқ пастлашиш ҳолларида эса зинапоя майдончалари ўрнатилиши зарур.

367. Конвейрларда юк туширувчи аравачалар бўлган ҳолларда ўтиш жойларининг кенглиги ушбу аравачаларнинг энини ҳисобга олган ҳолда катталаштирилиши зарур.

368. Ўтиш жойларининг баландлиги қуйидагилардан паст бўлмаслиги лозим:

ишлаб чиқариш хоналарига ўрнатилган ва иш жойлари бўлмаган конвейрлар учун — 2,0 метр;

369. Узунлиги 20 метрдан ортиқ бўлган, полдан 1,2 метрдан ортиқ бўлмаган баландликда ўрнатилган конвейрлар(юк туширувчи аравачалари бўлмаган) устидан, зарур жойларда одамлар ўтиши учун мўлжалланган, баландлиги камида 1,0 метрдан иборат тўсиқлари бўлган кўприкчалар ўрнатиш зарур.

Конвейрлар устидан қурилган кўприкчалар оралиғидаги масофа камида қуйидагича бўлиши зарур:

ишлаб чиқариш хоналарида — 50 метр;

галерея ва эстакадаларда — 100 метр.

Кўприкчаларни қуришда уларнинг полидан траснпортировка қилинадиган маҳсулотнинг энг кўп туртиб чиққан қисми орасидаги масофа камида 0,6 метр, туртиб чиққан қурилиш конструкциялари (коммуникация тизимлари)гача бўлган масофа — камида 2,0 метрни ташкил этиши зарур.

370. Юк туширувчи аравачалари бўлган лентали конвейрлар устидан ўтиш учун, кенглиги камида 0,7 метр бўлган юк туширувчи аравачалар кўприкчаларидан фойдаланиш зарур.

371. Ўқи ердан 1,8 метрдан юқорида жойлашган занжирли конвейрларнинг приводли ва тортиш станциялари, 2,0 метрдан ортиқ баландликда жойлашган конвейрлардан тўкувчи коробкалардаги айланувчи чўткаларга хизмат кўрсатиш учун тўсиқлари бўлган турғун майдончаларни ўрнатиш кўзда тутилади.

Майдончаларга кўтарилиш учун кенглиги камида 0,7 метрдан иборат зинапоялар ўрнатилиши зарур.

372. Бино ташқарисида норийларни ўрнатиш ҳолларида улар тўсиқларининг баландлиги камида 1,0 метр бўлган, кўтарилиш бурчаги 6,0 метрдан ошмаган, баландлашиш бурчаги 60° дан ошмаган тўсиқлари бўлган алоҳида зинапоялар кўзда тутилган бўлиши зарур.

373. Ҳаракатланувчи қисмлари бўлмаган жиҳозлар (ўз оқими билан оқадиган қувур, маҳсулот ўтказгич, ҳаво ўтказгич, норийли қувурлар ва шу кабилар), девор устунлар олдида, улардан камида 0,25 метр ажралган ҳолда жойлаштирилиши мумкин.

374. Жиҳозларнинг барча иш органлари созланган, зарур ҳолларда балансировка қилинган ва соз ҳолда, уларга хос бўлмаган шовқин, вибрация ва узилишсиз ишлаши зарур.

375. Ишлаётган ишлаб чиқаришлардаги хоналарда таъмир ишларини бажариш, фақат бош муҳандис, цех бошлиғи ёки уларнинг вазифасини бажарувчи шахсларнинг рухсатига кўра бажарилиши зарур. Таъмир ишларини бажаришда, уларнинг хавфсиз амалга оширилишини таъминловчи барча тегишли чоралар кўрилиши лозим.

Мураккаб таъмир ишларини бажаришда, ушбу ишларни бажариш жойлари тўсилган ҳамда туташ жойларда ишлаётган ишчиларнинг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида, огоҳлантирувчи плакатлар илиб қўйилган бўлиши зарур.

376. Таъмирланаётган жиҳозлар энергия манбаидан узиб қўйилади, жиҳозни ишга тушириш, тақсимлаш пункти хонаси ва диспетчерлик бошқариш пунктида «Ёқилмасин. Одамлар ишламоқда» ёзувли плакат илиб қўйиш зарур.

377. Дон қуритгичлар, айниқса ўтхоналар, иссиқлик кондиционерлари, донга буғ билан ишлов берувчи автоматлар, буғли қуритгичлар, қайнатувчи аппаратлар, мой ва комбикорм киритувчи қурилмалар ҳамда дон ва маҳсулотларга иссиқлик билан ишлов берувчи бошқа машиналарни, улар тўлиқ тўхтатилиб, совутилганидан кейин таъмирлаш ишларини амалга ошириш мумкин.

378. Ишлаб чиқариш хоналарида пайвандлаш ва бошқа олов билан боғлиқ ишларни фақат алоҳида зарур ҳолларда, ишламаётган цехларда ҳамда фақатгина уларнинг ўлчамларига кўра ушбу мақсадлар учун ажратилган махсус жойларга олиб чиқиш имкони бўлмаган жиҳозлар учун фойдаланиш мумкин. Жиҳозларнинг асосий қисмлари, ўз оқими билан оқадиган ускуналар, ҳимоя кожухлари ва шу кабиларни, ишлаб чиқариш хоналаридан ташқарига олиб чиқилиб, кейин олов билан боғлиқ ишларни бажариш кўзда тутилган ҳолда қисмларга ажратиш кўзда тутилган бўлиши зарур.

Пайвандлаш, газ алангаси ва олов билан боғлиқ бошқа хавфли ишларни халқ хўжалиги объектларида пайвандлаш ва олов билан боғлиқ бошқа ишларни бажаришда ёнғин хавфсизлиги Қоидалари талабларига тўлиқ риоя қилган ҳолда ташкил этиш ва бажариш зарур.

379. Жиҳозлар тўхтатилиши ва уларга техник хизмат кўрсатилишидан кейин ишга туширишда, уларнинг созлиги текшириб кўрилиши зарур.

380. Янги ўрнатилган ёки таъмирланган жиҳозларни корхона бош муҳандисининг рухсатига кўра ишга туширишга рухсат берилади. Жиҳозларни олдин қуйидагилар бўйича текшириб кўриш лозим:

тўғри йиғилганлиги ва маҳкамловчи деталларининг ишончли мустаҳкамланганлиги;

жиҳозларда бегона жисмларнинг йўқлиги;

айланувчи қисмларининг балансировка қилинганлиги;

мойлаш тизимининг ишлаши;

узатувчи ва приводли ременлари бутланганлиги;

тўсиқларнинг мавжудлиги, уларнинг созлиги ва амалдаги қоидаларга мувофиқлиги;

ўчирувчи ва зичловчи қурилмалари, люклари, қопқоқлари ва эшикчаларининг созлиги;

мунтазам ёки вақтинчалик приводдан эркин юришини текшириб кўриш;

ўрнатилган иссиқлик релеси ва магнитли пускатели электр двигателининг номинал ўлчовига мослиги;

блокировка қилиш ва назорат қурилмаларининг мавжудлиги ва созлиги.

381. Жиҳозлар эркин юриши бўйича текширилгандан кейин ва аниқланган нуқсон ва носозликлари бартараф этилгандан кейин, жиҳозларни аввал кичик кучланиш билан, кейинчалик кучланишни зарур даражагача ошириш орқали текширишга рухсат берилади.

382. Конвейрлар, норийлар башмаклари ва бошқа машиналар ишлаётган вақтда уларни тўлиб қолиш, прессланган маҳсулотлардан ёки тушган бошқа жисмлардан тозалаш мумкин эмас.

Тозалаш ишларини машиналар тўлиқ тўхтатилиб, улар тасодифан ишга тушиб кетишининг олдини оладиган тегишли чоралар кўрилгандан кейин амалга оширишга рухсат берилади.

383. Машиналарни ишга туширишдан олдин, уларнинг ишга туширилиши ишлаётган ходимларга хавф келтириб чиқармаслигига амин бўлиш, масофадан туриб бошқариш ҳолларида эса, машиналарни ишга туширилиши ҳақида огоҳлантирувчи сигнал берилиши зарур.

384. Приводли ременларни, ҳаракатланаётган вақтда ечиш ёки тақиш, ремен ва занжирларнинг тортилишини машина ишлаётган вақтда созлаш ман этилади.

385. Барча ишлаётган машиналар, шовқин кучайиши ёки айланадиган деталларнинг қизиб кетишини келтириб чиқариши мумкин бўлган нуқсонлар(машина қисмларининг нотўғри йиғилиши ёки уларнинг яроқсиз ҳолга келиши, ўз вақтида ёки етарли даражада мойламаслик ва ҳоказолар)ни ўз вақтида бартараф этиш мақсадида мунтазам назорат қилиб турилиши зарур. Ишлаётган ходимларга хавф келтириб чиқарадиган носозликлар аниқланган ҳолларда жиҳозлар зудлик билан тўхтатилиши зарур.

386. Ҳаракатланаётган қисмларда болтли уланишларни тортиш, турли носозликларни бартараф этишга, жиҳозлар тўлиқ тўхтатилгандан кейин рухсат берилади.

387. Автоматик равишда мойлаш қурилмасининг имкони бўлмаган ҳолларда ва подшипниклар ва мойдонларни ишлаш вақтида тўлдириш зарурати бўлган ҳолларда, мойлаш ишлари ушбу жойларга ўтиш жойининг хавфсизлигини таъминлаш ёки хавфсиз ўтиш қулай бўлган жойларга махсус трубкалар ва мойдонларни чиқариш орқали амалга оширилади. Қўл мойдонларининг учлари подшипникка хавфсиз яқинлашиш имконини таъминлайдиган узунликда (камида 200 mm) бўлиши зарур.

388. Машиналарнинг ички текширувчиси, уларни таъмирлаш, узоқ муддатга тўхтатилиши, уларнинг носозлиги ҳолларида уларни электр тармоғидан узиш, трансмиссион привод мавжуд ҳолларида эса, привод ременлари ечиб қўйиши зарур. Жиҳозларни ишга тушириш жойларида «Ишга туширилмасин таъмирланаяпти» ёки «Жиҳозлар носоз» каби ёзувли табличкалар илиб қўйилиши зарур.

389. Чанг чиқарадиган машиналарни очиқ люклари, қопқоқлари ёки эшикчалари бўлган ҳолда ишга тушириш ман этилади.

Машиналарнинг қопқоқларида махсус ўрнатилган аспирацион тешикларни елимлаш ёки тўлдириб қўйиш ман этилади.

390. Жиҳозлардаги ҳаракатланаётган қисмларидан ёки ушбу қисмларга яқин жойлардан дон ва арпани ёки уларни майдалаш маҳсулини қўлда синов учун олиш ман этилади. Ушбу мақсадлар учун маҳсулот ўтказгичда махсус люкчалар қолдирилган бўлиши зарур Синов учун маҳсулот олингандан кейин ёки текшириш ишларидан кейин люкчалар зич ёпиб қўйилиши зарур.

Чиқариш патрубкаси люкчасидан синов учун маҳсулотни фақат хокандозларда олиш лозим.

Дон қуритувчининг иссиқ камерасидан маҳсулотни синаш учун олиш, олиш осон ва хизмат кўрсатиш қулай бўлган жойда сақланадиган махсус ёғоч дастакли хокандозда олинади.

391. Машиналарга хизмат кўрсатишда хавфсиз бўлган қуйидаги махсус қирғич ва чўткалардан фойдаланиш лозим:

вальц станокидаги заслонка ва таъминловчи валча орасидаги оралиқни тозалаш;

норий башмаклари ва конвейрлар тўлиб қолганда тозалаш;

сепараторлар решёткаларининг юқори яссиликларини эркин юришда тозалаш (узун дастакли чўткалар ёрдамида);

таъминловчи механизмларни тозалаш;

магнитлик колонкаларни металл аралашмаларидан тозалаш.

Кўрсатиб ўтилган мосламалар, олишга осон ва хизмат кўрсатиш учун қулай жойларда сақланиши зарур.

392. Технологик, транспорт, аспирацион ва бошқа жиҳозлар, шунингдек оқовалар, материал ўтказувчилар технологик чизмага мувофиқ маркировка қилинган бўлиши зарур. Ёзувлари аниқ ва кўринадиган жойларида бўлиши зарур.

393. Сепараторлар ва тош олувчиларни ишга туширишда, кузовининг эркин юришида мувозанати, решёткали рамаларнинг ишончли маҳкамланганлиги, тақиллашлари ва ортиқча вибрация йўқлигига амин бўлиш лозим.

394. Пневмосепараторларнинг ҳаво билан тозаланадиган каналидаги ҳаракатланувчи деворини созлайдиган механизми канал кенглигини бир маромда ўзгаришини таъминлаши лозим.

395. Айланма ҳаракатланадиган тош олувчилар ва сепараторларда кузов илинадиган трослари бир хил тортилган бўлиши ҳамда тизимли равишда текширилиб турилиши зарур. Троснинг ўралган қадамига тенг участкасидаги симлари умумий сонининг 5% узилган ҳолларда янгисига алмаштириш лозим. Трос учлари мис сим билан жипслаштирилган ҳамда пайвандланган бўлиши зарур.

396. Сепараторлар решёткаларининг мувозанати даврий равишда текширилиши, вентиляторлар роторлари — балансировка қилиниши зарур.

397. Триерлар цилиндрлари айланаётган вазиятда мойдонларга мой тўлдириш ҳамда ундаги мойни пресслаш ман этилади.

398. Обой машиналари ишлаётган вақтда обой рамкаларининг сеткаларини чиқариб олиш ҳамда наждакли ва металл барабанлардаги люкларни очиш ман этилади. Худди шу қоидалар дон қобиғини майдалаш учун мўлжалланган цилиндрлари горизонтал ва вертикал жойлашган майдаловчи бичевка ва шетка машиналари учун ҳам тегишлидир.

399. Ювувчи машина ва сиқувчи колонканинг иш юзалари кучли сув оқими билан ювилиши, зарур ҳолларда эса махсус чўтка билан ювилиши зарур. Машина ишлаётган вақтда тоғора шнекларидан донни сидириб олиш ҳамда унга тасодифан тушган бегона жисмларни чиқариб олиш ман этилади.

400. Донни иситадиган колонкалар тўсинга ишончли маҳкамланган бўлиши зарур. Иситувчига буғ узатадиган магистралда, кузатиш учун қулай жойда, полдан кўпи билан 2 метр баландликда монометр ўрнатилган бўлиши зарур.

Буғ узатишдан олдин иситувчи дон билан юқорисигача тўлдирилган бўлиши зарур.

Иситувчининг юқори қопқоғидаги вентиляция туйнугини камида сменада бир марта, ундан тўйдирилган ҳавони чиқариш учун очиб туриш зарур.

401. Кондиционерни дон билан бир маромда тўлдириш зарур бўлиб, тўхтаб қолиш ҳолларида зудлик билан батареяларни иссиқ сув билан таъминлашни тўхтатиш, қуритиш камерасига иссиқ ҳаво узатишни ҳамда кондиционер колоннасига дон узатишни тўхтатиш зарур. Дон осилиб қолиш ҳолларида шахта ва каналларни люкчалар ва туйнуклар орқали тозалаш зарур.

402. Аппарат шнеклари (иситувчи ва назорат қилувчи) желобларида герметик зич ёпилган бўлиб, ишлаётган вақтда уни тўлиб кетишидан тозалаш ва таъмирлаш ман этилади. Желобларнинг ечиладиган қопқоқларини фақатгина машина тўхтатилган ҳолатда очишга рухсат берилади.

403. Машинани бошқарув пульти орқали бошқарганда, у барча бошқариш механизмларнинг аниқ ишлаши ҳамда уларнинг нормал ишлаши издан чиққан ҳолларда овозли ёки ёруғлик сигнали билан огоҳлантирилиши таъминланиши зарур.

404. Тезкор шамоллатадиган кондиционер аппаратининг намликни қуритувчисида дон қабул қилиш ва чиқаришни автоматик равишда блокировка қиладиган тизими бўлиши зарур.

405. Электр магнитли сепараторлар деталлари(магнитли узатгич, подшипниклар)нинг қизиши 60° С дан ошмаган ҳолатгача ишлашга рухсат берилади, маҳсулот билан бевосита тегиб турадиган деталларининг рухсат бериладиган қизиш ҳарорати 50° Сни ташкил этади.

406. Титувчи, валикни таъминловчи, юрувчи валик приводларининг механизмлари, магнитли полюсларни тозаловчи қурилмалар ишончли равишда тўсилган бўлиши зарур.

407. Электр магнитли сепараторларнинг қирувчи механизмлари бир маромда ишлаши ва магнитли аралашмаларни, кейин қўлда тозаламасдан, тўлиқ чиқарилишини таъминлаши зарур.

Сепаратор полюсларига қўл тегизиш ман этилади.

408. Электр магнитли сепараторларнинг ёруғлик сигнализацияси узлуксиз ишлаши зарур бўлиб, у бўлмаган ҳолларда сепараторни электр кучланишга улаш ман этилади.

409. Сепараторда тақиллаш ёки носозликнинг бошқа белгилари пайдо бўлган ҳолларда, учқун чиқишининг олдини олиш мақсадида уни зудлик билан тўхтатиш зарур.

410. Қобиқларининг тегишли даражадаги ҳимояси бўлмаган селенли випрямитель, электр коммутация ускуналари электр тақсимлаш ёки юқори хавф бўлмаган бошқа хоналарга ўрнатилган бўлиши зарур.

411. Магнитли аралашмалар ажратадиган машиналар хизмат кўрсатиш қулай бўлган, кўриш учун олдига бемалол ўтиш имкони бўлган жойларга ўрнатилиши зарур.

412. Магнитли колонкаларнинг конструкцияси подковка блокларини магнитли аралашмалардан, катта жисмоний куч ишлатмасдан тозалаш учун енгил чиқариб олишни таъминлаши зарур. Магнитларни тозалаш вақтида уларнинг маҳсулотга тушиш ҳоллари истисно этилган бўлиши зарур.

Магнитли колонкаларни металл аралашмаларидан тозалаш учун махсус чўткалар ёки ёғочдан тайёрланган қирғичлардан фойдаланиш лозим. Магнитли аралашмаларни махсус яшикларга йиғиш зарур.

Магнитли подковкаларнинг ён томони ва чеккасидаги юзалари тоза ишлов берилган ҳамда уларда ўткир қирралар ва ортиқлар бўлмаслиги лозим.

413. Магнитли подковкаларни магнитлаш изоляцияланган қуруқ хонада бажарилиши лозим.

414. Хизмат кўрсатувчи ходимлар тизимли равишда маҳсулотларни электромагнит сепараторлар ва магнитли колонкаларга, магнит майдонининг бутун узунлиги бўйича узлуксиз ва бир маромда узатилишини текшириб туришлари лозим.

415. Вальц станогининг ҳар бир ярмидаги майдаловчи вальцларнинг цапфалари (65 mm диаметрли) юзасининг умумий ўқидаги қийшайиши 1000 mm узунликда 0,25 mm дан ошмаслиги зарур.

416. Вальцлар оралиғидаги оралиқ бошқариладиган бўлиши ҳамда 0,1 дан 1,0 mm гача чегараларда бўлиши зарур.

417. Вальц станокининг таъминловчи қурилмаси вальцларнинг бутун узунлиги бўйича маҳсулотни бир маромда узатилишини таъминлаши зарур.

418. Заслонка ва таъминловчи валик орасидаги оралиқни, шунингдек аспирация қувурлари, каналлар ва маҳсулот узатувчиларни тозалаш учун хавфсиз ва қулай мосламалар мавжуд бўлиши зарур. Таъминловчи валикни тозалаш учун заслонкани ечиш ва ўрнатиш ишларини бажаришга станок тўлиқ тўхтагандан кейин амалга оширишга рухсат берилади.

419. Вальц станоги ишлаётган вақтда маҳсулотларни таъминловчи валикдан иш зонасига узатувчи шитларни тозалаш ва чиқариш, шунингдек станокка тушиб қолган бегона жисмларни қўлда илиб олиш ман этилади. Шу каби жисмларнинг тушиб қолиши ҳолларида станокни зудлик билан тўхтатиш ва станок тўлиқ тўхтагандан кейингина уларни чиқариб ташлаш лозим.

420. Вальцларни станокдан чиқариш, ҳаракатлантириш ва ўрнатиш фақатгина махсус мосламалар(кранли ва бошқа аравачалар, таллар, монорельсли излар ва шу кабилар)дан фойдаланган ҳолда бажарилади.

421. Монорельснинг кўндаланг ўқи тез айланадиган вальц ўқи устидан ўтган бўлиши зарур. Полдан монорельсгача бўлган масофа камида 3,2 метрни ташкил этиши зарур.

422. Машиналарнинг балансирлари ва ҳаракатланувчи қисмлари (эксцентрикли тебратувчи, приводли валлар ва бошқалар) ишончли маҳкамланган ва енгил ечиладиган тўсиқлар билан ёпилган бўлиши зарур.

Рассевларни тўсилмаган балансирлар мавжуд ҳолларда ишга тушириш ман этилади.

Балансирлар тўсиқларга ва рассев корпусига тегмаслиги лозим.

423. Кузов мустаҳкамланиши ишончли, контргайкали тортувчи болтларнинг тўлиқ комплекти билан маҳкамланган бўлиши зарур.

424. Рассевлар кузовлари, кузовнинг пастки юзаси полдан камида 0,35 метр баландликда жойлашган ҳолда илиниши зарур.

425. Чиқарувчи патрубкали рассевлар ва тош олувчилар кузовларининг барча эгилувчан уланишлари чанг ўтказмайдиган материалдан тайёрланган бўлиши, кузов штуцерлари ва патрубкаларда ишончли маҳкамланган бўлиши зарур.

426. Рукавларни илиб қўйиш учун мўлжалланган штуцерлар ўткир қирралари ва ортиқлари бўлмаслиги ҳамда штуцерларнинг пастки қобирғалари ичкарига ўралган бўлиши зарур.

427. Балансирларни ўрнатиш, ечиш ва ҳаракатлантириш махсус аравачалар ёрдамида бажарилиши зарур.

428. Нормал ҳолда ишлаётган рассевнинг тезлашиши вақтида тўхтатиш, шунингдек рассев тўлиқ тўхтагунча қайта ишга тушириш ман этилади. Рассевларни ишга тушириш ва тўхтатиш вақтларида улар орасидаги ўтиш жойларида туриш ман этилади.

429. Рассев, зарблар ва тақиллашларсиз, бир маромда айланиши зарур. Рассевларнинг нормал юриши бузилса ёки тақиллаш пайдо бўлган ҳолларда уни, маҳсулот узатишни тўхтатган ҳолда зудлик билан тўхтатиш зарур.

430. Рассевни ишга туширишдан олдин машинада бегона жисмлар йўқлигини текшириб кўриш лозим.

431. Элаклайдиган машиналарда элакли рамалар, уларнинг машина ишлаётган вақтда тушиб қолиши ёки ариқчаларида ҳаракатланишининг олдини олиш мақсадида ишончли маҳкамлаш зарур.

432. Элаклайдиган машиналар ишлаётган вақтда йиғма шнекларни (эски конструкцияларда) тўлиб қолишдан тозалаш, эксцентрикли тебратувчини мойлаш ва таъмирлаш ман этилади.

433. Пўчоғини ажратувчи машиналарнинг головкалари ечилган ҳолларда, тортувчи қурилмаларнинг носозлигида ёки бўш маҳкамланган абразив дискларида пўчоқ ажратувчи круглари бўлмаган ҳолларда ишга тушириш ман этилади.

434. Пўчоқ ажратувчи станокларнинг резина валчалари енгил ечилиши ва тақилиши лозим. Резина валчаларининг қизиб кетишига йўл қўйилмайди.

435. Дисклар, валчалар, декларда дарз кетишлар ва шикастланишлар бўлмаслиги лозим. Дисклар ва валчаларнинг ҳар бири алоҳида ҳамда роторлар билан йиғилган ҳолда балансировка қилинган бўлиши зарур.

436. Вальц-декли станок барабанининг мувозанатли юришини кузатиб туриш зарур. Тақиллаш пайдо бўлса ёки бир маромда ишламаган ҳолларда станок зудлик билан тўхтатилиши зарур.

437. Вальц-декли станокнинг пўчоқ ажратиш зонасидан маҳсулот чиқиши жойида маҳсулотнинг сачрашига йўл қўймайдиган қайтарувчи ўрнатилиши зарур.

438. Станокнинг иш зонасига (валча ва дек оралиғида) тушиб қолган бегона жисмларни станок тўлиқ тўхтамагунча қўлда олиш ман этилади.

Заслонка ва таъминловчи валча орасидаги оралиқни тозалаш учун махсус қирғичлардан фойдаланиш лозим.

439. Вальц станокларининг абразив қисмлари (барабан ва дека) мустаҳкам бўлиши, синган ва дарз кетган жойлари бўлмаслиги ҳамда чўян асослар билан маҳкамланган бўлиши зарур. Дарз кетган валча ва декалардан фойдаланиш ман этилади.

440. Пўчоқ ажратувчи поставнинг иш юзалари ўзаро аниқ горизонтал ва паралель ҳолда бўлиши лозим. Пастки айланувчи диск даврий равишда балансировка қилинганлиги ва радиал зарби йўқлиги текшириб турилиши лозим.

Дискларнинг ишлаш вақтида, иш юзаларининг ўзаро тегиб туриши, иш юзаларида дарз кетишлар пайдо бўлиши ва улар ёрилиб кетишининг олдини олиш мақсадида штурвалли механизмни тўлиқ тушириш ман этилади.

441. Буғлантирувчилар, буғли қуритувчилар, буғловчи ва қайнатувчи қозонларнинг ишлаши вақтида қуйидагиларга риоя этиш зарур:

а) назорат ва ўлчов асбоблари(манометрлар, термометрлар ва шу кабилар)нинг ҳимоя клапанлари созлиги;

б) жиҳозлар, буғ ва иссиқлик узатгичлар, уларнинг уланишлари иш хонасига буғ киришига йўл қўймайдиган ишончли герметик зичлиги;

в) машиналар, аппаратлар, буғ ва иссиқлик узатгичларнинг барча иссиқ участкалари яхшилаб термик изоляцияланганлиги;

г) маҳсулот кириши ва чиқарилиши жойларидаги ўчирувчи вентиллар, шлюзли затворларнинг ишончли ишлаши;

д) приводли ременлар, шкивлар ва занжирли узатувчилар тўсиқларининг созлиги.

442. Буғ босими манометр кўрсаткичида белгиланган назорат белгисидан юқори бўлмаган даражада ушлаб турилиши, аппаратдаги ҳарорат эса — белгиланган меъёрлардан ошмаган ҳолда сақлаб турилиши зарур.

443. Буғлантирувчилар, қуритгичлар, буғловчи ва қайнатувчи аппаратлар жойлашган хоналар ҳаво оқимли вентиляция билан жиҳозланган бўлиши зарур.

444. Қопқоқлар, люкчалар, задвижкалар сув, буғ, чанг киришини истисно этган ҳолда зичланган ва ўрнатилган жойларда ишончли маҳкамланган бўлиши зарур.

445. Жиҳозларни таъмирлашга фақат, аппаратга буғ узатишни тўхтатиб, ундаги буғлар тўлиқ чиқариб ташлангандан кейин рухсат берилади.

446. Аппаратдан буғ линиясини ўчириш учун ўчирувчи вентиль ўрнатилган бўлиши лозим.

447. Буғли қуритгичдан олдин калорифер трубкалари ёрилишининг олдини олиш учун белгиланган, босимни ушлаб туриш мақсадида манометрли редукцион клапан ўрнатилган бўлиши зарур.

448. Буғли қуритгич чиқариш патрубкасининг люкчасидан синовга маҳсулот олишда фақат ёғочдан тайёрланган хокандоздан фойдаланиш зарур.

449. Ротор айланаётган вақтда дробилкаларнинг қопқоғини очишга рухсат берилмайди. Дробилкаларнинг роторлари йиғилган ҳолатда статик балансировка қилинган бўлиши зарур.

Дробилкалар болғалари ишончли маҳкамланган бўлиши, дарз кетиш ёки бошқа нуқсонлари бўлмаслиги зарур. Болғалар учқун чиқаришнинг олдини олиш мақсадида дека ва элакка тегмаслиги лозим.

Тебраниши юқори бўлган ёки бошқа нуқсонлари бўлган дробилкалардан фойдаланишга рухсат берилмайди.

450. Дробилкаларни фақат тўлдирилмаган ҳолатда, унда бегона жисмлар йўқлиги синчковлик билан текширилгандан кейин ишга тушириш мумкин.Уларни ишга туширишдан олдин бутланганлиги, маҳкамланганлиги ва ротордаги болғаларнинг ҳолати ва элакларнинг бутлигини текшириш лозим.

451. Тақиллаш ёки бошқа носозликлар аниқланган ҳолда, носозликлар сабабини аниқлаш ва бартараф этишгача машина зудлик билан тўхтатилиши лозим. Дробилкани ишга туширишда аввал уни бўш ҳолда ишлатиб кўриш, кейин аста секин тегишли миқдоргача тўлдирган ҳолда ишлатиш зарур. Бунда маҳсулотни ортга қайтаришга қарши чоралар кўрилиши зарур.

Дробилкага сомон узатишда, унинг горловинаси ишончли беркитилган бўлиши зарур.

Дробилкалар ишлаётган вақтда турли таъмир ишларини бажариш ман этилади.

452. Болғали дробилкалар тебранишдан ҳимояланган асосларга ўрнатилиши лозим.

453. Сомонни майдалайдиган қурилмага, боғланган симдан ечилган сомонни юклаш ишлари махсус (роликсиз) конвейрлар ёрдамида амалга оширилиши зарур. Сомонни сомон майдалаш қурилмаси горловинасига қўлда итариб тиқиш ман этилади.

454. Жмих синдирувчи қурилма ва дробилкалар горловинасида тиқилиб қолган жўхори пояси ёки жмих плиткасини қўлда ёки бошқа бирор-бир асбоблар билан итариб юбориш ман этилади.

455. Жмихни майдалаш учун дробилкага конвейр орқали узатиш зарур.

456. Дозатор устидаги бункерлар конуслари ва дозаторлар устидаги патрубкалар герметик зичланган, мустаҳкам бўлиши ҳамда маҳсулот ағдарилганда ёрилишни истисно этиши зарур.

Оғир тўкилувчи маҳсулотлар учун, бўшлиқ шаклланиши, маҳсулотнинг осилиб қолиши ёки ағдарилишининг олдини олиш мақсадида бункер конусларида электр тебратувчи ёки механик тебратувчиларни ўрнатиш мақсадга мувофиқдир.

457. Барча айланувчи ричагли уланишлар, дозаторларнинг храпли механизмлари, приводли ва занжирли узатгичлар, валларнинг охирги ва эркин участкалари ишончли тўсилган бўлиши зарур.

458. Барабанли дозаторнинг лопастли қўзғатувчиси валда ишончли мустаҳкамланган бўлиши зарур.

459. Дозаторлар герметик зичланган бўлиши ва чанг ўтказмаслиги лозим. Дозаторни таъмирлаш ёки тозалаш машина тўлиқ тўхтатилгандан кейин рухсат берилади.

460. Смесителнинг юк туширувчи қурилмаларидан кейинги оқова қувурларда маҳсулотни подпорка қилишда очиладиган, ўзи очиладиган ҳимоя клапанлари ўрнатилган бўлиши зарур.

461. Синов учун маҳсулот олишда, смесителдан кейин хизмат кўрсатувчи ходимларнинг қўллари аралаштириш зонасига киришини истисно этувчи мосламалар кўзда тутилган бўлиши зарур.

462. Смесителни ишга туширишдан олдин қуйидагиларни текшириш зарур:

барча зичлантирувчи қурилмалар болтларининг тортилганлиги;

редуктор ва мой тақсимловчиларнинг мойланганлиги;

пастки қопқоқнинг зич ёпилганлиги ва очилишини фиксация қиладиган охирги виключателнинг ишлаб кетиши.

Смесителларнинг юқори қопқоқлари зич ёпилган ва маҳкамланган бўлиши зарур. Смесителларни қопқоқлари очиқ ҳолатда ишлатиш ман этилади.

463. Смесителларга маҳсулот тиқилиб қолиши ёки бошқа носозликлар фақат ўчирилган электр двигатели ва машина тўлиқ тўхтатилган ҳолатда бартараф этилади.

Смесителлар тиқилишини тозалаш учун махсус қирғичлардан фойдаланилади.

464. Комбикормларни грануларлага ажратадиган қурилмани ишга туширишдан олдин машинада бегона жисмлар йўқлиги, механизм ва асбобларнинг созлигига амин бўлиш зарур.

465. Гранулятор ишлаётган вақтда матрица штифтини ҳимоя қилувчи кесадиган узел зонасида туриш ман этилади, чунки штифтларни кесиш вақтида айланадиган фланец шикаст етказиши мумкин.

466. Ҳимояловчи штифтларни металл стержен ёки бошқа бирор жисм билан алмаштириш ман этилади.

467. Матрицани алмаштириш учун махсус кўтаргичдан фойдаланиш лозим.

Гранулятор рамасининг пастки юзаси матрицани алмаштиришда кўтаргичдан фойдаланиш имконияти бўлиши учун хона поли билан бир текисликда жойлашган бўлиши зарур.

468. Роликлар ва матрица орасидаги оралиқни созлаш фақат гранулятор тўхтатилган ҳолатда бажарилиши мумкин.

469. Пультлар, бошқарув шитлари, арматура ва асбоблар хизмат кўрсатиш учун қулай жойда ўрнатилган бўлиши ва уларнинг олдига бемалол ўтиш имкони бўлиши зарур.

470. Совутгични ишга тушириш фақат ишлаётган вентилятор ва шлюзли затвор ҳолатида рухсат берилади.

471. Жўхори поясини қуритгичлардаги иссиқлик ташувчининг йўналишини ўзгартириш учун мўлжалланган люклари, эшиклари ва тўсиқлари, уларнинг узилиб кетиши истисно этилган ҳолда маҳкамланган бўлиши зарур.

472. Қуритиш камераларининг юқоридаги ҳаво билан тозалаш люклари қопқоқлардан ташқари, одамларнинг камераларга йиқилиб кетишидан ҳимоя қилувчи ечиладиган решёткалар билан жиҳозланган бўлиши зарур.

Қуритиш камераларига ўтиш учун тўсиқли турғун зинапоялар ўрнатилган бўлиши зарур.

473. Поя ва донни тозалаш учун мўлжалланган жиҳоз тебратгичининг вали, эксцентрикни лоток билан боғлайдиган эксцентрик ва тягалари ишончли маҳкамланган, вал эксцентрик эса тўсилган бўлиши зарур.

474. Жўхори майдалагич барабани ва вентилятор крилчаткаси балансировка қилинган ва ўз валларига мустаҳкам маҳкамланган бўлиши зарур. Барабан дека прутокларига тегмаслиги лозим.

475. Жўхори уруғларини калибровка қилувчининг эксцентрик вали қўлда енгил бурилиши ва шовқинсиз ишлаши зарур.

476. Жўхори уруғларини калибровка қилиш учун мўлжалланган қайтарувчиларнинг иш юзалари, шунингдек триер цилиндрларининг ячейкалари текис, ўткир чиқиб турган, қирилиш ҳамда ортиқларсиз ва тирналмаган бўлиши зарур.

Приводнинг занжирли узатувчиси ишончли тўсилган, силтанмасдан, бир маромда ишлаши зарур.

477. Қоқувчи ва оғирлик туширувчи аппаратларнинг силкитувчи механизмлари, тикиш машиналари ва транспортёрларнинг, хизмат кўрсатувчи ходимларга хавф туғдиришининг олдини олиш мақсадида, ўз-ўзидан ишга тушиб кетиши мутлақо истисно этилган бўлиши зарур.

478. Оғирлик туширувчи аппаратларнинг автоматик равишда ишлайдиган қоқувчи механизми қаттиқ тақиллаш ва силкинишларсиз ишлаши лозим.

479. Оғирлик туширувчи аппаратларнинг юмшатувчиси, лопастли таъминловчиси, блокировка қилувчи қурилмалари ва қоқувчи механизмини, у тўлиқ тўхтатилмагунча кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш ман этилади.

480. Тарозиларнинг задвижка механизми енгил очилиши зарур. Ҳисоблагич ва тарозининг оғирлик шкаласи етарли даражада ёритилган бўлиши лозим.

481. Ковшнинг кўтарилиши ва қоқувчи механизмнинг ишлаши вақтида шовқин, зарблар ёки силкинишларни камайтириш мақсадида, тарозилар остига қалинлиги 40 mm дан иборат ёғоч рама ўрнатилиши, рама ва тарози станинаси оралиғига эса тароз станинасининг оёқлари кенглигида резина прокладкалар ўрнатилиши лозим.

482. Унни қопларга табоқловчи ва упаковка қилувчи табоқлайдиган каруселли қурилманинг конструкцияси қурилманинг нормал ва хавфсиз ишлаши, хизмат кўрсатилиши ва таъмирланишини таъминлаши зарур.

Қурилмадан фақат аспирация мавжуд ҳоллардагина фойдаланишга рухсат берилади. Маҳсулот узатиладиган тракт чангдан ҳимояланган бўлиши лозим.

Қурилмада бажариладиган барча турдаги таъмирлаш ишларини, жиҳозни электр таъминоти тармоғидан тўлиқ ўчирилгандан кейин бажаришга рухсат берилади.

Таъмирлаш вақтида қисмларга ажратилмайдиган йиғма бирликларнинг барча ҳаракатланувчи деталлари ишончли маҳкамланган бўлиши зарур.

483. Қўлда табоқлашда тикув машиналари ва автоматик тарозиларни ишга тушириш ва ўчириш, оёқда босиладиган педаль ёрдамида амалга оширилиши зарур. Тикув машиналарининг конвейрлари реверсив бўлиши лозим.

484. Тикув машина приводини тўсмасдан туриб, сим билан тикувчи машиналарни эса — қисқичларни тайёрлашга, сим узатадиган жойини шит билан тўсмасдан туриб ишга тушириш ман этилади.

485. Қоқувчи ва табоқловчи бўлинмалар полидаги конвейрга қоп узатиладиган люклари камида 1 метр тўсиқ билан тўсилган бўлиши зарур. Қоп узатилиши тўхтаган вақтларда люклар қопқоқлар билан беркитилган бўлиши зарур.

486. Конвейрлардаги йўналтирувчи полосалар ва буриладиган шитларнинг ўткир қирралари, чеккалари ва ортиқлари бўлмаслиги зарур.

487. Ун ва донни табоқлайдиган автомат ишлаётган вақтда яроқсиз пакетларни чиқариб олиш, машина қисмларини мойлаш ва тозалаш ишларини бажариш ман этилади.

488. Автомат ва конвейрлар ишида носозлик аниқланган ҳолларда тезкорлик билан тўхтатиш учун мўлжалланган «стоп» ёзуви битилган тугмачалар билан жиҳозланган бўлиши зарур.

489. Маҳсулотни пакетга жойлаш ва уни зичлаштиришда фаол чанг чиқарувчи барча зоналар аспирация қилиниши зарур.

490. Маҳсулотни полиэтилен қопларга упаковка қилишда термик пайвандлаш режимида ишлайдиган автоматларнинг пайвандловчи қурилмалари зонаси, полиэтилен буғлари ажралиб чиқарилишининг олдини олиш мақсадида, аспирация зоналари бўлиши зарур.

491. Матодан тикилган қопларни таъмирлаш учун мўлжалланган тикув машиналари узунлиги 15 метрдан ошмаган умумий столга ўрнатилади. Улар столга мустаҳкам маҳкамланган бўлиши зарур. Машиналарнинг головкалари тебранмаслиги лозим. Ҳар бир машинада чанг ва мато қолдиқларини тортиб олувчи маҳаллий мослама бўлиши зарур.

492. Тикув машиналарида қўлларнинг игна остига кириб қолишидан ҳимояловчи мосламалари бўлиши зарур. Тикув машиналарида тез ишга тушадиган тормоз қурилмалари бўлиши лозим. Игна ушлаб турувчи лопатка олдида ёйсимон пластина маҳкамланган бўлиши зарур. Игна ушлаб турувчининг оёқлари олдида ипни қирқиш учун мўлжалланган тиғ маҳкамланган бўлиши зарур.

493. Стол чеккаси ва ямоқ кесувчи станокнинг тиғ диски тўсиғи оралиғида 3 mm дан ошмайдиган оралиқ бўлиши зарур.

494. Станокнинг дискли тиғлари бўлган привод вали синчковлик билан балансировка қилинган бўлиши зарур. Станокнинг ҳар томонидан камида 1 метрдан иборат ўтиш жойлари бўлиши лозим. Дисклари ишончли тўсилган бўлиши зарур.

495. Матодан тикилган қопларни чангдан ва қотиб қолган ун қолдиқларидан тозаловчи машина ва аппаратлар аспирация қилиниши ҳамда хонага чанг ажралиб чиқишини истисно этиши зарур.

496. Қоп қоқувчи машиналарнинг хипчинли барабанлари балансировка қиланган бўлиши зарур. Барабан хипчинлари бир хил узунликда, ўткир қирралари ва ортиқлари бўлмаслиги зарур. Барабан хипчинлари решёткалар орасидан эркин ўтиши ва машиналарнинг ҳаракатланмайдиган қисмларига тегмаслиги лозим бўлиб, улар ўз барабанларида ишончли маҳкамланган бўлишлари зарур. Қоп қоқувчи машиналарнинг қопқоқлари, люкчалари ва эшиклари резина ва матоли прокладкалар билан зичланган ҳамда чанг ўтказмаслиги лозим.

497. Қоп қоқувчи машиналар ишлаётган вақтда, қоп ушловчилар ёки конвейр ҳамда чиқарувчи механизм занжирларидаги илгаклардан қопларни тортиб чиқаришга рухсат берилмайди.

498. Занжирли трос блоклари билан бошқариладиган рейкали задвижкалар, ўтказувчи клапанларда, тушиб қолишини чегараловчилар ўрнатилган бўлиши зарур.

499. Задвижкаларнинг шиберлари ариқчаларда чайқалиб ва тиқилиб қолмасдан ҳаракатланиши ҳамда уларда тушиб қолишдан чегараловчилари бўлиши зарур. Задвижкаларнинг оқова қувурларга уланишлари зич бўлиши лозим.

500. Тўлдирувчи лотоклар транспортёр ўқлари бўйича аниқ ўрнатилган бўлиши, ён чўткалар ва шитлар ўз жойларига, тўғри жойлаштирилган бўлиши зарур. Тўлдириладиган лотокнинг ўткир қирралари ва ортиқлари бўлмаслиги лозим.

501. Тўлдриладиган лотоклар аспирация қилиниши ҳамда чанг чиқармаслиги ва доннинг ифлосланмаслигини таъминлаши лозим.

502. Шлюзли затвордан киритиладиган ва чиқариладиган маҳсулот узатилувчи оқоваларнинг люклари, стробларни олиш ва оқовани тозалашда хавфсизликни таъминлаш мақсадида, затвор корпусидан камида 250 mm масофада жойлаштирилади.

503. Затвор крилчаткаси айланишини синашда, валнинг учидан ушлаб туриб айлантириш лозим, крилчаткани лопастларни қўлда айлантирган ҳолда айлантириш ман этилади.

504. Аэрозол, пневматик ва аспирацион қурилмаларда фойдаланиладиган шлюзли таъминловчилар герметик зичланган бўлиб, ҳаво чиқармаслиги лозим.

505. Шлюзли затвордаги крилчатка деворларига ёпишиб қолган маҳсулотларни ҳаво билан тозалаш лозим.

506. Циклонларнинг уланиш фланецлари ва ундаги улиткаларда, ҳаво чиқишини истисно этувчи зичлантирувчилар бўлиши зарур.

507. Чанг ушлаб қолувчилардан чанг ва бошқа чиқиндилар узлуксиз равишда чиқариб турилиши зарур. Шлюзли затворлар ва чанг ушлаб қолувчилар ишини тизимли равишда назорат қилиб туриш зарур. Циклонлар тўлиб қолганда улардан аспирацион чиқиндиларни чиқаришга йўл қўйилмайди.

508. Тортувчи фильтрлар рукавлари бутун бўлиб, ёриқлари бўлмаслиги зарур, улар ҳавони чангдан белгиланган меъёрларгача тозалайдиган зич фильтрловчи материалдан тайёрланиши зарур. Рукавларнинг тортилиши бир маромда бўлиши зарур.

509. Рукавларни механик равишда қоқувчи ва атмосфера ҳавосини қайта пуфлайдиган қурилмали фильтрларнинг носоз қоқувчи механизми ёки зарблар сони камайган ҳолларда ишлатилишига рухсат берилмайди.

510. Фильтрловчи рукавларнинг симли каркаслари корпусга фольга қирқмалари билан ерлаштирилган бўлиши зарур.

511. Компрессорни автоматикасиз, ҳарорат ошишидан ҳимоялайдиган клапансиз, босим ва мой даражаси паст бўлганда, сув ва мой ажратувчидан олдин ўрнатиладиган қайтарувчи клапансиз ҳамда сув ва мой ажратувчидан кейин ўрнатиладиган ҳимоя клапансиз фойдаланишга рухсат берилмайди.

512. Сув билан совутиладиган компрессор учун совутилган сув узатувчи автоматик қурилма кўзда тутилган бўлиши зарур.