22.05.2009 йилдаги 111-сон
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси «Саноатконтехназорат» бошлиғининг буйруғи, 22.05.2009 йилдаги 111-сон
Кучга кириш санаси
08.06.2009
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикаси Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси «Саноатконтехназорат» Бошлиғининг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Буйруғи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«ХАВФЛИ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ОБЪЕКТЛАРИНИ НАЗОРАТИ УЧУН ҚЎЛЛАНИЛАДИГАН АКУСТИК - ЭМИССИЯНИ ЎЗГАРТИРГИЧЛАРИГА ТАЛАБЛАР»НИ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги билан келишилган ҳолда техник ҳужжат деб топилган, 2009 йил 25 май 20-15-216/13-сон]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июль 323-сонли «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги қарорига ва Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари Э. Шоисматов томонидан 2007 йил 21 майда тасдиқланган Саноат хавфсизлиги соҳасидаги меъёрий-ҳуқуқий ва меъёрий техник ҳужжатларни тайёрлаш жадвалига асосан, буюраман:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. «Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорати учун қўлланиладиган акустик эмиссияни ўзгартиргичларига талаблар» тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ушбу Талаблар Ўзбекистон Республикаси адлия вазирлиги билан келишилиб, норматив техник ҳужжатлар жумласига киритилгач кучга киритилсин ва кўпайтирилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Инспекция бошлиғи И. ХОЛМАТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009 йил 22 май,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
111-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси бошлиғининг 2009 йил 22 майдаги 111-сонли буйруғи билан
«ТАСДИҚЛАНГАН»
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ХАВФЛИ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ОБЪЕКТЛАРИНИ НАЗОРАТИ УЧУН ҚЎЛЛАНИЛАДИГАН АКУСТИК-ЭМИССИЯНИ ЎЗГАРТИРГИЧЛАРГА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ТАЛАБЛАР
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорати учун қўлланиладиган акустик-эмиссияни ўзгартиргичларга талаблар» Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 28 сентябрдаги 57-сонли «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июлдаги 323-сонли «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ ишлаб чиқилди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу талаблар саноат объектларини назорат қилишда, шунингдек лаборатория шароитларида акустик эмиссия (АЭ)ни ўрганишда ишлатиладиган контактли, бевосита, пьезоэлектр акустик эмиссия ўзгартиргичлари (АЭЎ)га жорий этилади ва АЭ ўзгартиргичларининг асосий параметрларини аниқлаш усулларини белгилаб беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Талаблар АЭЎ параметрларини аниқлаш учун ҳам аналитик, ҳам экспериментал усуллардан фойдаланиш тартибини белгилаб беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Параметрларни аниқлашнинг экспериментал усуллари асосини АЭЎ ўрнатиладиган калибрловчи блок (объект) юзасида содир бўладиган динамик қўзғалишга АЭЎнинг таъсири ташкил этади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Талабларда АЭЎнинг йўналтирилганлик тавсифларини аниқлаш ва ҳар хил турдаги тўлқинлардан фойдаланиш тартиби белгиланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Акустик эмиссия ўзгартиргичи акустик-эмиссиявий бузмайдиган назорат асбоби (тизими)нинг муҳим элементи ҳисобланади. АЭЎ акустик-эмиссия жараёнидаги акустик сигнални параметрлари АЭ манбаларини баҳолашда фойдаланиладиган электр сигналига ўзгартиради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Акустик эмиссия параметрларини нисбий ўлчаш ва АЭ сигналлари параметрларининг юкланиш параметрларига боғлиқлигини аниқлаш саноат объектларини назорат қилишда АЭЎдан фойдаланишнинг ўзига хос жиҳатлари ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. АЭЎнинг асосий параметрлари ва техник тавсифлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Акустик эмиссия ўзгартиргичларининг паспортида ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган асосий параметрлар (1-илова):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) АЭ ўзгартиргичининг ўзгартириш коэффициенти – s (V/m). Мазкур коэффициент ўтувчи АЭЎ импульс характеристикаси (кейинги ўринларда — импульс характеристика) максимал миқдори um(V) нинг бевосита АЭ ўзгартиргичи остида ёки унинг яқинида жойлашган эталон манбадан чиқаётган акустик сигналнинг максимал қиймати u1{m)га нисбати сифатида аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) n +0,1um — мусбат қутбларга эга импульс характеристикаларнинг 0,1 um даражасидан ортиқ чиқишлари сони, чиқишлар сони билан ўлчанади. АЭ ўзгартиргичининг ўлчанадиган асосий параметрлари кўрсатилган типик импульс характеристикаси 1-расмда келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ: Ёзувни соддалаштириш учун n + 0,1um ишорасидаги (+0,1 um) индекси тушириб қолдирилади ва nu ишора қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-расм. Акустик эмиссия ўзгартиргичи (АЭЎ)нинг типик импульс характеристикаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) Т0 – импульс характеристиканинг асосий тебранишлар даври давомийлиги, секундларда ўлчанади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) Еu – импульс характеристиканинг энергияси, жоул (J)да баҳоланади. Энергия қуйидаги интеграл ёрдамида ҳисоблаш орқали аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда Z — АЭ сигнали энергияси ҳисобланадиган занжир импеданси, и — АЭЎ импульс характеристикаси (сигнали)нинг лаҳзавий қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Акустик эмиссия ўзгартиргичларининг умумий параметрлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) импульс характеристиканинг энергия параметрлари — талай ҳолларда аниқ формула (1) бўйича ҳисобланадиган энергия ўрнида ишлатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Импульс характеристиканинг нисбий энергияси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Импульс характеристиканинг хос энергияси: Е = u2k,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда к = е2 /8b, e — натурал логарифмлар асоси, b — АЭЎ импульс характеристикасининг сўниши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Амплитуда-саноқ энергияси: Е = u2m · nu
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) хусусий тебранишлар даври — Т0; аниқликни ошириш учун қуйидаги формула бўйича ҳисобланади: Т0 = tu/nu.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Резонансли АЭЎ учун хусусий тебранишлар даври айнан резонанс частотасига боғлиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) резонанс частотаси (*): Ғ0 =1/T0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) АЭЎ сифатлилиги (*): Q = 1,37nu;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ишчи частота минтақалари ƒ,(*): ƒ= 1/1,37nuT0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) АЭЎ электр импеданси (тўлиқ қаршилик): Z = 1/2 ƒС, бу ерда ƒ = F0 резонансли АЭЎ учун, ƒ = (Ғmах + Ғmin)/2 чизиқли ёки кенг тасмали АЭЎ учун, бу ерда Ғmax,min— АЭЎ ўтказиш минтақасининг максимал ва минимал частоталари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) импульс характеристиканинг ўсиш вақти (*): tн;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) импульс характеристиканинг тушиш вақти (*):tс;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
и) импульс характеристиканинг сўниш коэффициенти (*):δ = 2,3/nuT0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
к) частоталар минтақасидаги резонанс частотада хусусий иссиқлик шовқинларининг ўртача квадрат қиймати ƒ = 10 kHz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
л) ишчи частоталар минтақасидаги хусусий иссиқлик шовқинларининг ўртача квадрат қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Изоҳ: (*) — резонансли АЭЎ учун.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Акустик эмиссия ўзгартиргичларининг АЭ ўзгартиргичларини ишлаб чиқарувчи корхона томонидан келтириладиган ва АЭЎ паспортида кўрсатиладиган асосий техник тавсифлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) Ўзгартиргичнинг тури (конструктив): бир қутбли ёки дифференциал; резонансли, кенг тасмали ёки чизиқли; олдиндан кучайтиргич (передатчик)га уланган ёки уланмаган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) Амплитуда-частота характеристикаси (АЧХ).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3) Массаси (кg).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4) Ишчи ҳароратлар диапазони (°С).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5) Кабелнинг узунлиги, агар кабель АЭЎ билан қаттиқ уланган бўлса (телеметрия чоғида ишончли қабул қилиш масофаси, m).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6) АЭЎнинг физик сиғими (Ғ).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7) Изоляциянинг қаршилиги (Ω).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8) Габарит ўлчамлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9) Ишончлилик (бузилмаслиги, мустаҳкамлиги, сақланиши) бўйича талаблар; кафолатли муддат (йил).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10) Ташиш ва сақлаш шароитларига қўйиладиган талаблар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Акустик эмиссия ўзгартиргичларининг умумий техник тавсифлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) пьезоэлектр элементнинг тури ва ўлчамлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ҳимоя пластинкаси ва корпус материали;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) ташқи атроф-муҳит таъсирларидан, вибрациялар, зарблардан стандартларга мувофиқ ҳимояланганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) портлаш ва ёнғиндан ҳимояланганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) халақит қилувчи тўсқинликлардан ҳимояланганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) объектга маҳкамланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) АЭЎ нинг йўналганлик диаграммаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
II боб. Акустик эмиссия ўзгартиргичлари таснифи ва параметрларга қўйиладиган талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Ўзгартириш коэффициенти бўйича АЭЎ тўртта синфга ажратилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
биринчи синф АЭЎ — сезгирлиги 50 ·10 V/m кам бўлган ўзгартиргичлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иккинчи синф АЭЎ — сезгирлиги (50...100) · 106 V/m доирасида бўлган ўзгартиргичлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
учинчи синф АЭЎ — сезгирлиги (100...200) · 106 V/m доирасида бўлган ўзгартиргичлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тўртинчи синф АЭЎ — сезгирлиги 200·10 V/m дан юқори бўлган ўзгартиргичлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Биринчи синф АЭЎ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Биринчи синф АЭЎга конденсаторли ўзгартиргичлар ва лазер интерферометрларга асосланган ўзгартиргичлар киради. Кўрсатилган ўзгартиргичлардан эталон ва ишчи АЭЎ ни калибрлашда фойдаланиш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иккинчи синф АЭЎ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Иккинчи синф АЭЎга пьезоэлектр фаол элемент қўлланиладиган кенг тасмали ўзгартиргичлар киради. Улардан эталон ва ишчи АЭЎни калибрлашда фойдаланиш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Учинчи синф АЭЎ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Учинчи синф АЭЎга пьезоэлектр фаол элемент қўлланиладиган чизиқли ва резонансли ўзгартиргичлар киради. Улардан лаборатория тадқиқотларида фойдаланиш тавсия этилади. Агар АЭЎ ўртасидаги масофа 0,5 — 1,0 т дан ошмаса, кичик ва ўрта ўлчамдаги саноат объектларини назорат қилишда улардан фойдаланиш рухсат этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўртинчи синф АЭЎ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Тўртинчи синф АЭЎга пьезоэлектр фаол элемент қўлланиладиган резонансли ўзгартиргичлар киради. Улардан саноат объектларини назорат қилишда фойдаланиш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Частота диапазони бўйича АЭЎ қуйидаги турларга ажратилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
паст частотали АЭЎ — ишчи частота 50 кНz гача — катта кўламдаги ва товуш сўниши юқори бўлган объектларни назорат қилишда фойдаланиш тавсия этилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
стандарт саноат АЭЎ — 50 — 200 kHz — саноат объектларини назорат қилишда фойдаланиш тавсия этилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
махсус саноат АЭЎ — 200 — 500 kHz — кичик ўлчамдаги (узунлиги 1m дан ошмайдиган) саноат объектларини назорат қилишда фойдаланиш тавсия этилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юқори частотали — ишчи частота 500 кНz дан юқори — кичик ўлчамдаги (узунлиги 1 m дан ошмайдиган) саноат объектларини назорат қилишда ва лаборатория тадқиқотларида фойдаланиш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Ишлаб чиқариш объектларини назорат қилишда асосан пьезоэлектр фаол элемент қўлланиладиган резонансли АЭ ўзгартиргичларидан фойдаланиш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Частоталарни ўтказиш тасмаси бўйича АЭ ўзгартиргичлари учта турга (амплитуда-частота характеристикаси тури билан боғлиқ ҳолда) ажратилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Резонансли АЭ ўзгартиргичлари — ўтказиш тасмаси 0,2 Ғp га тенг, бу ерда Ғp — АЭЎ нинг ишчи частотаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Чизиқли АЭ ўзгартиргичлари — ўтказиш тасмаси (0,8 ... 0,2) Ғp, бу ерда Ғp — АЭЎ нинг ишчи частотаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кенг тасмали АЭ ўзгартиргичлари — ўтказиш тасмаси 0,8 Fp дан ортиқ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Чизиқли ва кенг тасмали ўзгартиргичлар учун ишчи частота ўтказиш тасмасининг юқори — Ғю ва қуйи — Ғқ частоталари билан боғлиқлиги қуйидаги ифода ёрдамида аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ва у АЭЎ нинг ўртача геометрик частотаси ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
III боб. Ўлчовларни ўтказиш шароитлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. АЭЎ параметрларини ўлчаш ишлари қуйидаги шароитларда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) атроф-муҳит ва электр энергияси таъминоти шароитлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳаво ҳарорати 20 ± 5 °С;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳавонинг нисбий намлиги 65 ± 15 %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
атмосфера босими 100 ± 4 кРа (750 ± 30 шт Нg.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
электр тармоғи кучланиши 220 ± 4,4 V;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
электр тармоғи частотаси 50 ± 0,5 Нz.;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) вибрация, ташқи электр ёки магнит майдонлари даражаси ўлчаш ишларида қўлланиладиган аппаратларнинг ҳужжатларида кўрсатилган доирада бўлиши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) аппаратларнинг қизиш вақти АЭЎ параметрларини ўлчашда қўлланиладиган аппаратларнинг техник тавсифига мувофиқ белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ІV боб. Акустик эмиссия ўзгартиргичларининг асосий параметрларини аниқлаш усуллари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. АЭЎ нинг асосий параметрларини аниқлаш АЭЎ нинг импульс характеристикасини қайд этиш, унинг қуйидаги параметрларини ўлчаш ва аниқлашга асосланган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
импульс характеристиканинг максимал қиймати — иm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АЭЎ ўрнатилган объект юзасида зарраларнинг нормал қўзғалишининг максимал қиймати — и1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
олдиндан белгиланган даражадан, масалан— 0,1 um дан ортиқ чиқишлар сони — n (ёки импульс характеристика давомийлиги — tu). АЭЎ нинг амплитуда ва фаза-частота характеристикалари мажмуи АЭЎ импульс характеристикасининг Фурье-ўзгариши ёрдамида ҳисоб-китоб йўли билан аниқланади. АЧХ ни Ўзстандарт билан келишилган бошқа усуллар ёрдамида аниқлаш рухсат этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Абсолют ўлчов усуллари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Абсолют ўлчов усуллари қуйидагиларни аниқлаш учун қўлланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АЭЎ нинг ўзгартириш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чиқишлар сони (импульс характеристика давомийлиги);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
импульс характеристика асосий тебранишлари даврининг давомийлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Солиштириш усули ёрдамида ўзгартириш коэффициентини аниқлаш учун калибрловчи дельта импульс манбаи ёки поғонали қўзғатиш манбаи томонидан қўзғатиладиган блок юзасининг абсолют динамик нормал қўзғалишларини ўлчаш лозим. Ўзстандарт билан келишилган усуллар бўйича гармоник сигналдан (масалан, МИ 1786-87 дан) фойдаланиш рухсат этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўлчовлар акустик-электрон ўзгартириш коэффициенти аниқ бўлган намунавий акустик-электрон ўлчаш воситалари (намунавий ўзгартиргичлар) ёрдамида амалга оширилади. Намунавий ўзгартиргич (НЎ) сифатида конденсаторли ёки лазерли ўзгартиргичлардан, ёки ишлатилаётган частоталар диапазонида параметрлари бўйича уларга тенглаша оладиган ўзгартиргичдан (пьезоэлектр, махсус конструкцияли) фойдаланилади. АЭЎ нинг ўзгартириш коэффициенти намунавий ўзгартиргичнинг ўзгартириш коэффициенти билан солиштириш йўли билан аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Намунали ўзгартиргичнинг паспорти бўлиши, унда ўзгартиргичнинг Ўзстандартда аккредитациядан ўтказилган ихтисослашган синов лабораториясида ўлчанган ёки назарий (ҳисоб-китоб) усул ёрдамида баҳоланган ўзгартириш коэффициенти кўрсатилган бўлиши керак. Калибрлаш натижалари V/m физик катталик бирликларида ифодаланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Калибрлаш чоғида намунавий ўзгартиргич ва калибрланаётган АЭЎ блокнинг битта юзасида манбадан бир хил масофада ва унга симметрик равишда жойлаштирилади. Калибрловчи блокда қўзғатиш импульси юборилади. Калибрланаётган АЭЎ ва намунавий ўзгартиргич билан импульс сигнали қабул қилинади. Қуйидаги ифода ёрдамида ўзгартириш коэффициенти sк аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда so — намунавий ўзгартиргичнинг ўзгартириш коэффициенти, uk — калибрланаётган АЭЎ нинг чиқишидаги кучланишнинг максимал қиймати, uo — намунавий ўзгартиргичнинг чиқишидаги кучланишнинг максимал қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шунингдек, калибрланаётган АЭЎ ва намунавий ўзгартиргични блокнинг сигнал тарқатувчи ўзгартиргич (манба) жойлашган юзасига қарама-қарши юзада жойлаштириш рухсат этилади. Бундай ҳолларда калибрлаш ҳажмий тўлқинлар ёрдамида амалга оширилади. Ҳажмий тўлқинлар таъсирида калибрлаш натижалари қўшимча маълумот ҳисобланади ва юза бўйлаб тарқаладиган тўлқинлар ёрдамида калибрлаш натижаларининг ўрнини босмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. 17-бандда кўрсатилган схема бўйича ишлаб чиқариш объектлари, ишлаб чиқариш объектларининг макетлари (моделлари)ни АЭ назоратида ва материал намуналарини синовдан ўтказишда қўлланиладиган эталон АЭЎ ва ишчи АЭЎ калибрланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АЭ ишчи ўзгартиргичини калибрлашда калибрланаётган ишчи ўзгартиргичга ўхшаш турдаги АЭ эталон ўзгартиргичидан фойдаланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Импульс характеристикасининг чиқишлари сони АЭЎ нинг рақамли осциллограф экранида қайд этилган импульс характеристикасидан фойдаланган ҳолда 0,1 um даражадан юқори мусбат қутбли чиқишлар сонини санаш йўли билан аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Импульс характеристиканинг давомийлиги tu импульс характеристика кўтарилиш ва тушишда 0,1 um га тенг бўлган даража билан кесишадиган моментлар ўртасидаги вақт оралиғини ўлчаш йўли билан аниқланади. Ўлчов хотирали рақамли осциллограф экранида амалга оширилади. Натижа секундларда берилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Хусусий тебранишлар даври — Тo осциллограф экранида импульс характеристика максимумида унинг лаҳзавий қийматларининг такрорланиши ўртасидаги вақт оралиғини ўлчаш йўли билан аниқланади. Аниқлик даражасини ошириш учун давр давомийлиги қуйидаги формула ёрдамида ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
To = tu / nu
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Резонансли АЭЎ учун Хусусий тебранишлари даври резонанс частотаси билан қуйидаги ифода ёрдамида боғланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ƒo = 1 / To
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Нисбий ўлчовлар усули
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Нисбий ўлчовлар усулидан лаборатория шароитларида ҳам, дала шароитларида ҳам фойдаланилади. Лаборатория шароитларида нисбий ўлчовлар калибрловчи блоклар ёрдамида, дала шароитларида эса ҳам калибрловчи блоклар, ҳам натура объектлари ёрдамида амалга оширилади. Ўлчовлар 16-18-бандларда кўрсатилган тартибда бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. АЭЎ параметрларини калибрловчи блоклардан фойдаланмасдан — «юзма-юз» схемаси бўйича ўлчаш рухсат этилади. Бунда калибрланаётган АЭЎ ва эталон пьезоэлектр ўзгартиргич сигнал тарқатувчи пьезоўзгартиргич билан ишчи юзалар ёрдамида акустик туташтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қайд этувчи аппарат сифатида хотирали рақамли осциллографдан фойдаланилади. Шунингдек, бевосита АЭ асбобидан фойдаланиш рухсат этилади. Бунда у барча зарур параметрларни, яъни импульснинг максимал қийматини, чегара (0,1 иm) дан чиқишлар сони nu ни, импульс давомийлиги tu ни ўлчанишини таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V боб. Тажрибавий тадқиқотларни ўтказиш схемалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Тажрибавий тадқиқотларни ўтказишнинг калибрловчи блоклар қўлланиладиган тавсия этилаётган схемалари 2 ва 3-расмларда келтирилган. 2-расмда келтирилган схемада шиша капилляр 4 нинг учи юкловчи қурилма 6 ва калибрловчи блокнинг ишчи юзаси 1 ўртасида жойлашган. Юкловчи қурилма винт ёки юкни 1 — 50 Ньютон (Н) диапазонида бир текис ошириб бориш имконини берувчи мослама кўринишида тайёрланган бўлиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-расм. 1-чи ўлчов схемаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Калибрловчи блок
2. Калибрланаётган АЭЎ
3. Эталон ўзгартиргич
4. Капилляр
5. Ўзакнинг зўриқишини ўлчаш учун пьезопластинка
6. Юкловчи қурилма
7. Рақамли осциллограф
8. Зарядни кучайтиргич
9. Ўлчов асбоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-расм. 1-чи ўлчов схемаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Калибрловчи блок
2. Калибрланаётган АЭЎ
3. Эталон ўзгартиргич
4. Капилляр
5. Ўзакнинг зўриқишини ўлчаш учун пьезопластинка
6. Юкловчи қурилма
7. Рақамли осциллограф
8. Зарядни кучайтиргич
9. Ўлчов асбоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Капилляр синганда поғонали функция кўринишидаги механик тойилиш блок юзаси бўйлаб тарқалади. Функциянинг кўтарилиши вақти 0,1 μs дан ошмайди. Кучнинг қиймати юкловчи винтда жойлаштирилган ва олдиндан калибрланган пьезоэлемент 5 ёрдамида ўлчанади. Куч ўлчов асбоби 9 га уланган зарядни кучайтиргич 8 дан фойдаланган ҳолда ўлчанади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Намунавий ўзгартиргич (конденсаторли, лазерли, ёки калибрланган пьезоэлектр) ва калибрланаётган АЭЎ сигнал манбаига нисбатан симметрик тарзда ва ундан бир хил 50-100 тш масофада жойлаштирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иккита ўзгартиргичдан келаётган электр сигналлари хотирали рақамли икки каналли осциллографга юборилади ва унда қайд этилади. Шундан кейин ўзгартиргичларнинг характеристикалари таққосланади ва калибрланаётган АЭЎ параметрлари аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Эталон ва ишчи АЭЎ иштирокида ўлчовларни ўтказиш схемалари, агар улар назорат қилинаётган объектнинг калибрловчи блоки ўрнида ишлатилаётган бўлса, 2 ва 3-расмларда келтирилган схемалар сингари амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VІ боб. Асосий калибрловчи блокка қўйиладиган талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Асосий калибрловчи блок назорат қилинаётган объект материалидан, ёки акустик хусусиятларига кўра унга яқин материалдан тайёрланган бўлиши керак. 2,0 МНz ± 0,5 МНz частотада стандарт дефектоскоп билан текширилганда блокда эхосигнал амплитудаси пастдан берилган сигнал амплитудасининг 5% дан ортиқ бўлган нуқсонлар бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар назорат объектининг материали олдиндан маълум бўлмаса, блок материали учун СтЗ туридаги кам легирланган конструкциявий пўлат ишлатилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Блок юзасининг тозалиги Rz40 дан паст бўлмаслиги керак. Блок ясси параллел ишчи ва туб юзали параллелепипед кўринишида тайёрланган бўлиши керак. 100 kHz дан юқори частоталар диапазонида ишлайдиган АЭЎ учун блокнинг тавсия этиладиган ўлчамлари (mm): 500 х 500 х 250.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Ишчи частотаси 100 kHz дан паст бўлган АЭЎ ни калибрлаш учун қўшимча блок қўлланилиши мумкин ва қайтаётган кўплаб синов сигналларининг ўлчовга кўрсатадиган таъсирини минимумга келтириш учун унинг ўлчамлари оширилиши керак. Агар калибрланаётган АЭЎ параметрлари ва техник тавсифларининг мазкур ҳужжатда белгиланган қийматларига эга бўлиш мумкинлиги асосланган бўлса, бошқа турдаги ва ўлчамдаги калибрловчи блоклардан фойдаланиш рухсат этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Асосий ва қўшимча калибрловчи блоклар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
блокнинг бирор юзасидан қайтган биринчи импульс импульс характеристиканинг қайрилиши 0,1 иm даражага чиқишидан олдин етиб келмаслиги керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёки реверберация амплитудаси (кўп мартали қайтишларнинг максимал қиймати) 0,1иm дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ультратовушнинг блок материалига сўниши кўпи билан 8 — 10 dB/m ни ташкил этиши, ёки оператор 2,0 МНz + 0,5 МНz частотада камида 10 та туб сигналини кузата олиш имконини таъминлаш доирасида бўлиши керак. Ишчи бўлмаган юзаларидан сигнал кам қайтадиган махсус блоклардан фойдаланиш рухсат этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VІІ боб. Акустик сигнални қўзғатиш манбалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Синов сигналини ишлаб чиқарувчи эластик тебранишлар генератори сифатида исталган иккиламчи тебранишлар даражаси 0,1 иmg дан юқори бўлмаган (бу ерда иmg— генератор импульсининг амплитудаси) давомийлиги 0,1 μs дан ошмайдиган механик импульслар, ёки олдинги фронт давомийлиги 0,1 μs дан ошмайдиган поғонали импульслар кўзғатувчисидан фойдаланиш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Поғонали функция (Хэвисайд функцияси) кўринишидаги акустик сигнални қўзғатиш манбаси бўлиб боросиликат шишадан тайёрланган шиша капилляр найчанинг синиши хизмат қилиши мумкин. Найчанинг ташқи диаметрини 0,1 — 0,3 mm диапазонида танлаш тавсия этилади. Ички канал диаметри, тахминан, найча девори қалинлигига тенг бўлиши керак. Найни синдирадиган куч 1 — 20 Ньютон диапазонида бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Сигнал манбаи сифатида, шунингдек, цанга қалами графит ўзагининг синиши (Су-Нильсен манбаси) ҳам ишлатилади. Бунда ўзакнинг синиши содир бўладиган пайтдаги кучни баҳолашни таъминлаш тавсия этилади. Ўзакнинг диаметри 0,2 — 0,5 mm диапазонида, қаттиқлиги ТМ - 2Т (НВ - 2Н) бўлиши керак. Агар ўзакни синдирадиган куч 1 — 20 Ньютон диапазонида бўлса, ўзакнинг материали сифатида шиша ҳам ишлатилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Блокнинг капилляр (қалам ўзаги) синадиган жойига блок юзасини шикастланишдан сақлаш учун цианакрил елим билан микроскоп предмет ойнасининг бир бўлагини ёпиштириб қўйиш тавсия этилади. Ушбу ойнанинг ўлчамлари 0,08 х 1,5 х 1,5 mm3 бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Юкловчи ўзакдан капиллярга тушадиган юкни горизонтал ҳолатда жойлашган ва ўқи капилляр ўқига перпендикуляр бўлган 2-3 mm диаметрли шиша ўзак орқали ўтказиш тавсия этилади. Юкловчи винтда юклар ёрдамида калибрланадиган ўлчов пьезоэлементи бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Акустик сигнал манбаи сифатида ультратовуш назоратида ишлатиладиган кенг тасмали пьезоэлектр ўзгартиргич, жумладан ўзгарувчан қалинликдаги ва (ёки) диаметрли пьезоэлементга эга пьезо ўзгартиргич қўлланилиши мумкин. Бундай ҳолларда ўзгартиргич импульсли генератор ишлаб чиқарадиган давомийлиги кўпи билан 0,1 μs бўлган электр импульс ёрдамида қўзғатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VІІІ боб. Акустик эмиссия ўзгартиргичларини калибрловчи блок ва назорат қилинадиган объектга ўрнатишга доир тавсиялар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Контактли АЭЎ дан фойдаланилганда акустик контакт акустик тўлқинларни объектдан АЭЎ га узатилишини таъминлайди. Акустик контактни таъминлаш учун тегишли акустик шаффоф контакт муҳитлари қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суюқлик ишлатилганда контакт АЭЎ ни объектга куч билан сиқиш орқали таъминланади. Контакт муҳити сифатида сув, силикон мой, ёки акустик тўлқинларни узатилишини ва уларнинг камроқ сўнишини (6 dВ дан ошмайдиган) таъминлайдиган исталган бошқа бирор суюқлик ишлатилади. Сиқиш пружина, қўшимча юк ёки магнит ёрдамида таъминланади. Ўта кўп ёки жуда кам босим ҳосил қилишдан сақланиш керак. Сиқиш кучининг оптимал миқдори 1 — 20 Ньютонни ташкил этади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Қаттиқ жисмли контакт акустик тўлқинларни кам сўнган ҳолда узатилишини таъминлайдиган елим ёрдамида бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Акустик боғланиш сифатида қатор ҳолатларда объект билан акустик боғланган (пайванд, контакт муҳити ёки бошқа усул ёрдамида) механик уловчи деталлар (ўзаклар, симлар, тегишли шаклдаги тасмалар) кўринишидаги тўлқин узаткичлардан фойдаланилади. Объектларни назорат қилишда тўлқин узаткичдан фойдаланилганда АЭ ўзгартиргичини тўлқин узаткич билан бирга калибрлаш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. АЭЎ ни ўрнатиш ва акустик контактни таъминлашда қуйидагилар тавсия этилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
акустик контакт турини танлашда уни топиш имконияти, ҳарорат, кимёвий жиҳатдан мослиги, вақт ўтиши билан бирдек туриши, радиацияга чидамлилиги, акустик мослиги шароитлари ҳисобга олиниши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АЭЎ ўрнатиладиган жой акустик контактнинг бузилишига йўл қўйилмайдиган ҳолда тайёрланиши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юзанинг ғадир-будрлиги Rz40 даражадан паст бўлмаслиги таъминланиши, юза қиялиги ҳисобга олиниши лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тўлқинларни объектдан АЭЎ га узатиш чоғида минимал йўқотишларни таъминлайдиган контакт муҳити танланиши, объект қопламасининг қалинлиги ва бир жинслилиги ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. АЭЎ нинг объектга ўрнатилиши ва контакт самарадорлиги тегишли воситалар (имитацион манба — ультратовуш тарқатгич, Су-Нильсен манбасига жавоб қайтиши) ёрдамида текширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Агар назорат қилинадиган объект жойлашган шароитлар АЭЎ ни жойлаштириш имконини бермаса, тўлқин қайтаргичлардан фойдаланиш рухсат этилади. Тўлқин қайтаргич келтириб чиқарадиган сигналнинг сўниш даражаси унинг шакли, узунлиги, материали ва улаш усулини танлаш йўли билан минимумга келтирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Атроф-муҳит таъсирини ҳисобга олган ҳолда контактнинг барқарорлиги, уни маҳкамлашнинг механик мустаҳкамлиги таъминланиши лозим. Зарур ҳолларда ўзгартиргич ва назорат қилинаётган объект юзаси ўртасида электр изоляцияси таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Назорат қилинадиган объект ёки АЭЎ да коррозияни келтириб чиқарадиган контакт муҳитининг ишлатилишига йўл қўймаслик керак (айниқса узоқ вақт давом этадиган контактда).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Назорат қилинадиган АЭЎ объектига ва уловчи кабелга механик нагрузка тушишига йўл қўйилмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. АЭЎ назорат қилинадиган объектга ўрнатилгандан ва назорат тизимига улангандан кейин унинг, шу жумладан олдиндан кучайтиргич, кабель, фильтр, асосий кучайтиргичнинг ишлаши текширилади. АЭЎ нинг нисбий ўзгартириш коэффициенти 22, 23-бандларда баён этилган талабларга мувофиқ аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Объектда АЭЎ ни ўрнатиш ва текшириш бўйича АЭ назоратни ўтказишда ҳисобот материалларига қуйидаги маълумотларни киритиш тавсия этилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) Контакт муҳитнинг тури.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) АЭЎ ни маҳкамлаш усули (механик, магнитли ва ҳ.).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3) Контакт юзанинг тозалиги ва уни тайёрлаш усули.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4) Сигналларнинг объект қопламасидан ўтиш чоғидаги йўқотишлар, юзанинг нотекислиги ва ҳ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5) Тўлқин қайтаргичлардан фойдаланганда; уларнинг материали, геометрияси ва сигнал параметрларига киритиладиган ўзгартиришлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IХ боб. Акустик эмиссия ўзгартиргичларини калибрлашни ўтказиш тартиби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Эталон АЭЎ нинг электр акустик ўзгартириш коэффициенти «Саноатконтехназорат» Давлат инспекцияси рухсатнома (лицензия)сига эга органлар (лабораториялар) томонидан қаттиқ жисм юзасининг динамик қўзғалиш амплитудасини ва импульс характеристика амплитудасини ўлчаш йўли билан, намунавий ўлчов воситаларидан фойдаланган ҳолда аниқланади. Бунда мазкур ҳужжатнинг IV боби 1-§, 2-§ да кўрсатилган усуллардан фойдаланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Ишчи АЭУ ни калибрлаш «Саноатконтехназорат» Давлат инспекцияси рухсатнома (лицензия)сига эга ташкилотлар томонидан 44-бандга мувофиқ калибрланган эталон АЭЎ дан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Ишчи АЭЎ нинг асосий параметрлари АЭЎ эгалари томонидан нисбий ўлчовлар усули (22, 23-бандлар) ва 45-бандга мувофиқ калибрланган эталон АЭЎ дан фойдаланган ҳолда аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Эталон АЭЎ ни калибрлаш бир йилда бир марта амалга оширилади. Ишчи АЭЎ нинг асосий параметрларини аниқлаш ҳар назорат олдидан, лекин камида бир йилда бир марта амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АЭ ўзгартиргичларини калибрлаш натижалари «Калибрлаш сертификати» шаклида расмийлаштирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X боб. Якуний қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Ушбу «Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорати учун қўлланиладиган акустик-эмиссияни ўзгартиргичларга Талаблар» «Ўзбекнефтгаз» Миллий холдинг компанияси, Навоий кон-металлургия комбинати ва «Ўзкимёсаноат» давлат-акциядорлик компанияси билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Ўзбекнефтгаз» МХК Бошқарув раиси У.С. НАЗАРОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009 йил 20 май
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Навоий кон-металлургия комбинати ДК Бош директори К.С. САНАКУЛОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009 йил 19 май
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Ўзкимёсаноат» ДАК Бошқарув раиси Ғ.И. ИБРАГИМОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2009 йил 20 май
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорати учун қўлланиладиган акустик-эмиссияни ўзгартиргичларга талабларга
1-ИЛОВА
(Мажбурий)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Акустик эмиссия ўзгартиргичи паспортининг таркиби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АЭЎ паспортида қуйидаги маълумотлар бўлиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Моделнинг белгиси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Серия рақами.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Қабул қилинган сана.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Ишлаб чиқарувчининг номи.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Ўзгартиргичнинг тури (конструктив).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Ўзгартиргичнинг ўзгартириш коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Ўзгартиргичнинг ишчи частотаси (чизиқли ва кенг тасмали ўзгартиргичлар учун — марказий частота).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Импульс характеристиканинг чиқишлари сони nu.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Асосий тебранишлар даври Тo (резонанс частота Ғo).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Импульс характеристика энергияси Еи.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Амплитуда-частота характеристикаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Параметрларни аниқлаш усули тўғрисида маълумотлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Ўлчамлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Масса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Ҳарорат диапазони.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Объектга маҳкамланиш шароитлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Тайёрланган сана.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Қабул қилган шахснинг фамилияси ва имзоси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Қўшимча маълумотлар (истеъмолчининг талаби бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. АЭЎ нинг хусусий иссиқлик шовқинлари даражаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Сезгир элементнинг тури ва ўлчамлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Ҳимоя пластинкаси ва корпус материали.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Тавсия этиладиган контакт муҳити.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Электр ажратгич ва кабель тури.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Физик сиғим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Изоляция қаршилиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорати учун қўлланиладиган акустик-эмиссияни ўзгартиргичларга талабларга
2-ИЛОВА
(Маълумот учун)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Акустик эмиссия ўзгартиргичларининг асосий параметрларини аниқлашда ишлатиладиган ўлчов аппаратлари турлари рўйхати
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Импульс генератори (Г5-54 туридаги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Видеоимпульс генератори, импульсли дефектоскоп (масалан, УД2-12 туридаги)дан фойдаланиш тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Рақамли осциллограф (С8-8 туридаги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Электрон-саноқли частотомер (ЧЗ-35А туридаги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Графопостроитель (Н-306 туридаги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Фурье-ўзгаришини бажара оладиган дастурлар пакетига эга компьютер.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Сиғим ўлчагич.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Акустик майдон ҳосил қилувчи - ўзгартиргич АМҲЎ (МИ 1786-87 бўйича).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзининг параметрлари бўйича юқорида кўрсатилганлардан қолишмайдиган ўлчов асбоблари ва воситалари ҳам ишлатилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорати учун қўлланиладиган акустик-эмиссияни ўзгартиргичларга талабларга
3-ИЛОВА
(Маълумот учун)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мурожаат қилинган меъёрий ҳужжатлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.‎ ГОСТ 8.057-80‎ Физик катталик бирликлари эталонлари‎
2.‎ ГОСТ 8.061-80‎ Текшириш схемалари‎
3.‎ ГОСТ 8.256-77 Ўхшаш ўлчов воситаларининг динамик характеристикаларини меъёрлаш ва аниқлаш.
4.‎ ГОСТ 8.395-80‎ Текшириш чоғида нормал ўлчов шароитлари
‎ ‎ Умумий талаблар.‎
5.‎ ГОСТ 8.513-84‎ Ўлчов воситаларини текшириш.‎
6.‎ ГОСТ 16263-70‎ Метрология. Атама ва таърифлар.‎
7.‎ ГОСТ 16465-70‎ Радиотехник ўлчов сигналлари. Атама ва таърифлар.‎
8.‎ ГОСТ 23222-88‎ Меъёрланадиган метрологик ва аниқлик характеристикалари.
9.‎ ГОСТ 23702-90‎ Бузмайдиган назорат. Ультратовушли ўзгартиргичлар. Синов усуллари.
10.‎ ГОСТ 23829-85‎ Бузмайдиган акустик назорат.‎
11.‎ ГОСТ 27655-88‎ Акустик эмиссия. Атамалар, таърифлар ва белгилар.‎
12.‎ Услубий кўрсатмалар

Қабул қилувчи акустик эмиссия ўзгартиргичларининг асосий параметрлари. Ўлчовларни бажариш усуллари. МИ 1786-87.

13.‎ Тавсиялар‎

Ўлчов воситалари учун давлат текшириш схемаси. Частоталарнинг 0,001 50 МГц диапазонида қаттиқ жисмлар юзаси заррачаларининг ультратовушда қўзғалишининг, тебраниш тезлиги ва электр акустик ўзгартириш коэффициентларининг амплитудалари МИ 2030-89.

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хавфли ишлаб чиқариш объектларини назорат учун кўлланиладиган акустик-эмиссияни ўзгартиргичларга талабларга
4-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Атама ва таърифлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

№‎

Атама, унинг шартли белгиси‎

Таърифлар‎

1‎ Импульс характеристика (u)‎

Дельта-функция кўринишидаги қисқа муддатли акустик импульс билан таъсир қилинганда АЭЎ чиқишида юзага келадиган электр сигнал‎

2‎ АЭЎ ни калибрлаш‎ АЭЎ нинг фойдаланиш учун яроқлилигини ва унинг асосий параметрларини аниқлаш‎
3‎ Ўзгартириш коэффициенти (s)‎

АЭЎ чиқишида максимал электр кучланиш қийматининг АЭЎ ишчи юзасидаги муҳит заррачалари қўзғалишининг максимал қийматига нисбати‎

4‎ Акустик эмиссия ўзгартиргичи (АЭЎ), ГОСТ 27655-88 бўйича‎

Акустик эмиссиянинг механик сигналини электр сигналга ўзгартирадиган қурилма. Изоҳ: АЭЎ таркибига механик сигнални электр сигналга ўзгартирувчи фаол элемент, конструктив элементлар, тўлқин қайтаргич, олдиндан кучайтиргич, электрон келишув схемалари кириши мумкин ‎

5‎ Техник параметрлар‎ Номинал қийматлар кўринишидаги техник маълумотлар‎
6‎ Техник тавсифлар‎

АЭЎ нинг белгиланган вазифаларини бажарилишини таъминлайдиган хусусиятларини тавсифловчи техник маълумотлар‎

7‎ Частота характеристикаси (АЧХ, ФЧХ)‎ АЭЎ импульс характеристикасининг Фурье-ўзгариши‎
8‎ Импульс характеристика энергияси‎

Қуйидаги ифода ёрдамида ҳисобланади:
‎
‎‎‎бу ерда Z — энергия аниқланадиган занжир импеданси, и — импульс характеристиканинг лаҳзавий қиймати‎

Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси