Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июлдаги 323-сонли «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги қарорига асосан, буюраман:

1. Азот ишлаб чиқариш саноатида органик ишлаб чиқаришлар учун хавфсизлик қоидалари тасдиқлансин.

2. Мазкур қоидалар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатига олинганидан сўнг ўн кун ўтгач амалга киритилсин.

«Азот ишлаб чиқариш саноатида органик ишлаб чиқаришлар учун хавфсизлик қоидалари» томонидан Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 28 сентябрдаги 57-сонли «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июлдаги 323-сонли «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги Қарорига мувофиқ ишлаб чиқилди.

Ушбу Қоидалар «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган кимё, нефть-кимё ва нефтни қайта ишлаш корхоналари учун умумий портлаш-ёнғин хавфсизлиги қоидалари», қурилиш меъёрлари ва қоидалари асосида ишлаб чиқилди ва азот ишлаб чиқариш саноати органик ишлаб чиқаришларини лойиҳалаш, қуриш, қайта таъмирлаш, кенгайтириш ва техник қайта жиҳозлашда риоя қилиниши лозим бўлган асосий хавфсизлик талабларини ўз ичига олади, шунингдек ишлаб турган ишлаб чиқаришлар хавфсизлигининг тавсия этиладиган техник даражасини белгилаб беради.

Ушбу Қоидаларда зарур маълумотлар бўлмаган ҳолларда қўшимча равишда давлат назорат органларининг амалдаги меъёрий ҳужжатларига риоя қилиниши лозим.

1. Ушбу қоидалар қуйидаги маҳсулотлар ишлаб чиқаришлари ва тажриба саноат цехларига жорий этилади:

ацетон

метанол;

тиомочевина;

карбамид;

углерод оксиди ва диоксиди;

капролактам;

синил кислота;

цианли техник тузлар;

формалин;

уротропин;

сирка кислотаси;

этиламинлар;

мураккаб эфирлар;

меркаптанлар;

карбамидформальдегид смолалар ва ҳ. к.

2. Комплект импорт ускуналар ёки хорижий лицензиялар бўйича тайёрланган ускуналар асосида барпо этиладиган ишлаб чиқаришлар учун уларнинг хавфсизлик даражаси мазкур Қоидаларда белгиланган даражадан паст бўлмаслигини таъминлаш чоралари белгиланган бўлиши керак.

3. Хавфли кимё-технологик тизимлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда уларнинг потенциал хавфи баҳоланади. Уларда айланадиган портлаш хавфи бўлган аралашмаларнинг тоифалари ва гуруҳлари, улар жойлашган бино ва хоналарнинг портлаш-ёнғин хавфи бўйича тоифалари, технологик блокларнинг хавфлилик бўйича тоифалари, портлаш хавфи бўлган зоналарнинг катталиклари, Электр қурилмаларининг тузилиши қоидалари (ЭҚТҚ) бўйича зоналарнинг синфлари аниқланади.

4. Барча ишлаб турган ва янги ишга туширилаётган ишлаб чиқаришлар, цехлар, бўлинмалар ва тажриба-саноат цехларида ўрнатилган тартибда ишлаб чиқилган ва тасдиқланган технологик регламентлар бўлиши керак.

5. Барча ишлаб чиқаришлар, бўлинмалар, участкалар ва тажриба-саноат цехларининг ҳар қайси иш жойида технологик регламентлар, ушбу Қоидалар, шунингдек амалдаги меъёрий ҳужжатлар ва кўрсатмаларга мувофиқ ишлаб чиқилган ишларни бехатар олиб бориш ва ускунадан хавфсиз фойдаланиш бўйича йўриқномалар бўлиши керак. Йўриқномалар ўрнатилган тартибда тасдиқланиши керак.

6. Тасдиқланган регламент ва йўриқномаларсиз, шунингдек ушбу Қоидалардан четга чиққан ҳолда янги объектларни фойдаланишга қабул қилиш, ишлаб турган ишлаб чиқаришлар, цехлар, бўлинмалар ва тажриба-саноат цехларидан фойдаланиш рухсат этилмайди.

7. Ишлаб чиқариш цехларига ишга кираётган ишчилар, хизматчилар ва муҳандис-техник ходимлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2000 йил 6 июндаги 300-сонли «Ходимларни ишга киришдан олдин дастлабки ва даврий тиббий кўриклардан ўтказиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги буйруғига мувофиқ дастлабки, кейин даврий тиббий кўриклардан ўтишлари керак.

8. Ишлаб чиқариш цехларига ишга қабул қилинган, шунингдек бошқа ишга ўтказилаётган барча шахслар ички тартиб қоидалари бўйича инструктаждан ўтишлари ва «Ўзкимёсаноат» ДАК таркибидаги корхона ва ташкилотларда ишловчилар билан хавфсизлик техникаси бўйича инструктаж ўтказиш, уларни ўқитиш ва билимларини текшириш тартиби» (РҲ-003)га мувофиқ хавфсиз иш усуллари бўйича ўқитилишлари керак.

Янги ишга қабул қилинган, шунингдек бошқа ишга ўтказилаётган барча шахслар иш жойида стажировкадан ўтганларидан сўнг ва билимлари текширилгандан кейингина мустақил ишлаш учун рухсат этилиши мумкин.

Стажёр-дублёр ишининг давомийлиги ишлаб чиқариш ва касбнинг мураккаблик даражасига қараб корхона раҳбари томонидан белгиланади, лекин ишлаб чиқаришдаги асосий касблар учун бу муддат камида икки ҳафта бўлиши керак.

9. Раҳбар ва муҳандис-техник ходимлар хавфсизлик техникаси қоидалари, меъёрлари ва йўриқномалари бўйича имтиҳон топширишлари шарт. Имтиҳонларни ўтказиш тартиби «Ўзкимёсаноат» ДАК таркибидаги корхона ва ташкилотларда ишловчилар билан хавфсизлик техникаси бўйича инструктаж ўтказиш, уларни ўқитиш ва билимларини текшириш тартиби» га мувофиқ бўлиши керак.

10. Ишлаб чиқариш заруриятига боғлиқ олов билан бажариладиган ишларни олиб бориш «Портлаш ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган объектларда олов билан бажариладиган ишларни хавфсиз олиб борилишини ташкил этиш бўйича намунавий йўриқнома» ва «Пайвандлаш ва бошқа олов билан бажариладиган ишларни олиб боришда ёнғин хавфсизлиги қоидалари» га мувофиқ расмийлаштирилиши керак.

11. Ҳар қайси портлаш ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган цех, бўлинма, участка учун «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган корхоналарда авариявий вазиятларни локаллаштириш режаларини ишлаб чиқиш бўйича тавсиялар»га мувофиқ аварияларни локаллаштириш режаси ишлаб чиқилган бўлиши керак. Аварияларни локаллаштириш режаси билан таништирилмаган ва режанинг ўз иш жойига тааллуқли қисмини билмайдиган шахсларни ишга қўйиш тақиқланади.

12. Ҳар қайси корхонада ишловчиларнинг соғлиғи ва ҳаёти учун хавф туғдирувчи жойлар аниқланган бўлиши керак. Хавфли жойларда тегишли ёзувлар ва огоҳлантирувчи белгилар осиб қўйилган бўлиши керак.

13. Газ хавфи бўлган жойлардаги ишлар Ўзбекистон Республикаси Давтоғтехназорат томонидан 30.09.94 йилда тасдиқланган «Корхоналарда газ хавфи бўлган ишларни хавфсиз олиб боришни ташкил этиш бўйича Намунавий йўриқнома»га мувофиқ амалга оширилиши керак.

14. Ишлаб чиқаришдаги жароҳатланиш ва авария ҳолатлари ўрнатилган тартибда текширилади ва ҳисобга олинади.

15. Азот ишлаб чиқариш саноатининг органик ишлаб чиқаришлари ҳудудини режалаштиришга қўйиладиган умумий талаблар СНиП 11-89 «Саноат корхоналарининг бош режалари», ҚМҚ 3.01.05 «Ишларни бажариш ва қабул қилиш қоидалари. Ҳудудни ободонлаштириш»га мувофиқ белгиланади.

16. Ҳудуд текис, ёғин-сочин, эрув ва суғориш сувларини четга чиқариш учун зарур нишабликда бўлиши керак. Транспорт ўтадиган йўллар ва ўтиш жойлари қаттиқ қопламали ва ҳаракатланиш учун бўш бўлиши керак. Йўллар, транспорт ўтадиган йўллар ва пиёдалар йўлкалари ўз вақтида таъмирланиши ва қишда қордан тозаланиши, муз қоплаган ҳолларда эса қум сепилиши лозим. Тунда транспорт ўтадиган йўллар ва ўтиш жойлари ёритилиши керак.

17. Ҳудуд тоза ҳолда сақланиши керак. Ишлаб чиқаришнинг суюқ ва қаттиқ чиқиндилари «Саноат чиқиндиларини инвентаризация қилиш, таснифлаш, омборга жойлаш ва зарарсизлантириш санитария қоидалари 127-сонли СанҚваМлари талабларига мувофиқ фойдаланиши керак (утилизация қилиниши керак). Ахлат, хазон, қуриган ўтларни мунтазам махсус ажратилган жойларга йиғиш ва ўз вақтида, ёнғин чиқиш хавфи бўлмаган жойларда йўқ қилиниши керак.

18. Ҳудудда зарарли ишлаб чиқариш чиқиндилари тўпланадиган жойни ҳосил қилувчи котлован ёки ўралар бўлмаслиги керак. Ҳудудда жойлашган люклар, қудуқлар ва новларнинг усти бекитилган бўлиши керак. Вақтинча очиқ ҳолдаги люклар, қудуқлар ва новлар тунги пайтда ёруғлик сигнализацияси билан жиҳозланган баландлиги камида 1 m бўлган тўсиқлар билан тўсилган бўлиши керак.

19. Қудуқлари, шунингдек бурилиш бурчакларида камералари бўлмаган ер ости муҳандислик тармоқларида уларнинг ҳолатини аниқлаш имконини берадиган ташқи танитиш белгилари бўлиши керак.

20. Ҳудуднинг вертикал тузилиши ёки махсус иншоотлар (тагликлар, марзалар ва ҳ.) авария вазиятида тўкилган маҳсулотларнинг бир объект участкасидан бошқа объектларнинг участкаларига тушишига йўл қўймаслиги, шунингдек тўкилган маҳсулот ва ёғин-сочинларни тўплаш ва четга чиқаришни ташкил этишни таъминлаши керак.

21. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган муҳитли ускуналарни ташқи майдончаларда ўрнатишда ускуна герметиклигининг бузилиши, муҳитларнинг чиқиб кетиши ва ҳавода портлаши билан боғлиқ содир бўлиши мумкин бўлган аварияларни таҳлил қилиш асосида аварияларнинг занжирли ривожланиши эҳтимолини камайтирувчи чора-тадбирлар, шу жумладан хавфли объектлар ўртасидаги оралиқларни катталаштириш кўзда тутилиши керак.

22. Ҳудудда материаллар, хом ашё, ярим тайёр маҳсулотлар, тайёр маҳсулотлар ва тараларни сақлаш учун майдончалар қуриш ёнғиндан муҳофаза қилиш органлари билан келишилиши керак.

23. Ёнғин ўчириш жиҳозларидан тез фойдаланиш учун шароит яратиш мақсадида бирламчи ёнғин ўчириш воситалари тунги пайтда ёритиладиган махсус ёнғин ўчириш шит (пост)ларида ўрнатилиши керак. Кўринадиган жойларда ёнғин ўчирувчиларни чақириш тартиби тўғрисидаги ўйма андазалар (қолиплар) осилган бўлиши керак.

24. Ишлаб чиқариш бинолари ва хоналарининг ҳажмий-режалаштириш ва конструктив ечимлари Ўзбекистон Республикасида амалда бўлган қурилиш меъёрлари ва қоидаларига мувофиқ бўлиши керак.

Бу талабларда ҳудуд ва ишлаб чиқариш хоналаридан рационал фойдаланиш, ускуналардан хавфсиз фойдаланиш ва технологик жараёнларни ташкил этиш, ишловчиларни зарарли меҳнат шароитлари таъсиридан муҳофаза қилиш, ишлаб чиқариш хоналари ва иш жойларини санитария-гигиена меъёрлари ва қоидаларига мувофиқ сақлаш, санитария-маиший хоналар ташкил этиш кўзда тутилган бўлиши керак.

25. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган бино ва иншоотларнинг ёнғин-техник таснифи, уларнинг конструкциявий ва ҳажмий-режалаштириш ечимларига қўйиладиган ёнғинга қарши умумий талаблар ШНК 2.01.02 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги» бўйича белгиланади.

26. А ва Б тоифали хоналарни ертўла ва деворнинг пастки қалинроқ қисми қаватларда жойлаштириш рухсат этилмайди.

27. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган ва кимёвий хавфли ишлаб чиқариш бино ва иншоотларининг конструктив ечимлари ёнғин ёки авария содир бўлганда уларда ишлаётган инсонларни эвакуация қилиш имкониятини таъминлаши керак. Бу эса ШНК 2.01.02 талаблари бўйича белгиланади.

28. Эвакуация чиқиш жойларининг зарур миқдори энг кўп ишчи ишлайдиган сменада ишловчилар сони ва энг четдаги иш жойидан яқин атрофдаги эвакуация чиқиш жойигача йўл қўйиладиган масофага қараб, одамлар эвакуация қилинадиган хонанинг ҳажми, тоифаси ва оловга чидамлилиги ва ушбу жойдан эвакуация қилинадиган одамлар оқимининг зичлигидан келиб чиққан ҳолда, СНиП 2.09.02. «Ишлаб чиқариш бинолари» бўйича аниқланади.

29. Турли портлаш-ёнғин, ёнғин ва заҳарланиш хавфи бўлган технологик жараёнлар бажариладиган участкаларни аварияларнинг хавфи юқори бўлган участкалардан хавф кам бўлган участкаларга тарқалишини, бир участкадаги хавфларнинг бошқа участкалардаги ходимларга таъсирини олдини олиш бўйича чора-тадбирлар қабул қилинган ҳолларда битта хонада жойлаштириш рухсат этилади.

30. Бинода портлаш хавфи бўлган хоналар портлаш хавфи бўлмаган хоналар билан бир қаторда жойлаштирилганда, портлаш хавфи бўлган хоналар бино қаватида ташқи тўсиқнинг имкон қадар каттароқ юзасига эга бўлиши кўзда тутилиши керак. Кўп қаватли (кўпи билан 5 қаватли) биноларда портлаш хавфи бўлган хоналар юқори қаватда, бинонинг ён (энсиз) қисмида жойлашган бўлиши керак.

31. Ёнувчан чанг ҳосил бўлиши билан боғлиқ жараёнлар амалга ошириладиган, авария туфайли портлаш содир бўлганда хоналарнинг портлашга чидамлилиги таъминланадиган даражадан ортиқ босим ҳосил қиладиган миқдорда ёнувчан газлар ва тез алангаланадиган суюқликлар ишлатиладиган ёки сақланадиган хоналарни бевосита бир вақтнинг ўзида 50 дан ортиқ одам бўлиши мўлжалланган хоналар остида жойлаштириш рухсат этилмайди.

32. Авария туфайли ҳавога тарқалганда хона ичида инсон ҳаёти учун хавфли концентрациялар ҳосил қиладиган миқдордаги заҳарли моддалар ишлатилиши билан боғлиқ ишлаб чиқаришлар жойлашган бино ва хоналар учун эвакуация чиқиш жойлари сони, ОНТП-24 «Хона ва биноларнинг портлаш-ёнғин ва ёнғин хавфи бўйича тоифасини аниқлаш» бўйича уларнинг тоифасидан қатъий назар, А ва Б тоифали бино ва хоналар учун белгиланган миқдорда кўзда тутилади.

33. Хоналар ва ташқи қурилмалардаги портлаш хавфи бўлган зоналарда ёнувчан аралашма ҳосил қиладиган манбаларнинг бўлмаслигини таъминлаш талаблари ушбу зоналар ва аралашмаларнинг таснифи бўйича, «Электр қурилмаларининг тузилиши қоидалари» (ЭҚТҚ)нинг 7.3-бобига мувофиқ белгиланади.

34. Портлаш хавфи бўлган, шунингдек заҳарли моддалар ажралиб чиқиши мумкин бўлган хоналарнинг ҳажмий-режалаштириш ечимлари ишлаб чиқариш хоналарига бошқа тоифали портлаш хавфи бўлган ва заҳарли моддаларнинг кириш имкониятига йўл қўймаслиги керак. Хоналар ўртасидаги эшикларда, шунингдек коридорларга ва зина майдончаларига чиқиш жойларида мунтазам қўшимча ҳаво кирадиган бино томининг гумбаз қилиб ишланган қисми дарвозалар (тамбур-шлюзлар) бўлиши керак.

35. Маиший хоналарга, уларнинг сони, жойлашишига қўйиладиган талаблар; ишлаб чиқариш жараёнларининг гуруҳини аниқлаш ҚМҚ 2.09.04 «Корхоналарнинг маъмурий ва маиший бинолари» талабларига мувофиқ бўлиши керак.

36. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган ва зарарли ишлаб чиқаришларда ишловчиларга хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган маъмурий ва маиший хоналар, одатда, алоҳида жойлашган бино (блок)ларда жойлаштирилиши лозим. Маъмурий ва маиший хоналарнинг бош режадаги жойлашувида уларнинг саноат объектларидаги портлашга мустаҳкамлиги ҳисобга олиниши керак. Уларнинг конструкцияси ва портлаш хавфи бўлган объектларгача масофа ушбу объектларда содир бўлиши мумкин бўлган портлаш зарб тўлқини ҳосил қилган ортиқча босим таъсиридан хоналардаги одамларнинг хавфсизлиги таъминланишини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши тавсия этилади. Бунда бинонинг ён (энсиз) девори, имкон қадар, энг хавфли объект томонга қараган бўлиши керак.

37. Алоҳида ишлаб чиқариш ходимларига хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган буфетлар, ошхоналар, дўконлар ва шу сингари бошқа хоналарни, агар улар ушбу ишлаб чиқаришнинг портлаш ва кимёвий хавф бўлган объектлари қарама-қарши томонига қараган деворлар ёнида жойлашган бўлса, маъмурий-маиший блоклар таркибига киритилиши рухсат этилади.

38. Маъмурий ва маиший хоналарнинг устида ва остида портлаш-ёнғин хавфи бўлган маҳсулотли технологик ускуналарни ўрнатиш ва қувурлар ўтказиш рухсат этилмайди.

39. Турли тоифали хоналардан одамларни эвакуация қилиш учун мўлжалланган зина хоналари А ва Б тоифали хоналар томонидан мунтазам қўшимча ҳаво кирадиган бино томининг гумбаз қилиб ишланган қисми дарвозалар (тамбур-шлюзлар) билан изоляцияланиши лозим.

40. Портлаш хавфи бўлган ишлаб чиқариш хоналаридан бино томининг гумбаз қилиб ишланган қисми дарвозаларига (тамбур-шлюзларга) ўтиладиган эшикларнинг оловга чидамлилик чегараси камида EI 30 бўлиши ва ёнғин хавфи катта бўлган хоналардан ёнғин хавфи камроқ бўлган хонага чиқиш йўналишида очилиши керак.

41. Биноларнинг зина хоналарида ишчи, омбор ва бошқа мақсадлардаги хоналарни жойлаштириш, саноат қувурларини, тез алангаланадиган (ТАС) ва ёнувчан (ЁС) суюқлик қувурларини ўтказиш, бошқарув электр шитлари ва ҳ. ни ўрнатиш тақиқланади.

42. Портлаш хавфи бўлган хоналарнинг поли текис, тирқишларсиз, ўйиқларсиз ва маҳаллий қабариқларсиз, учқун чиқармайдиган ва коррозияга чидамли бўлиши, ҚМҚ 2.03.13 «Поллар» га мувофиқ қурилган бўлиши керак.

43. Портлаш хавфи бўлган ва портлаш хавфи бўлмаган хоналар ўртасидаги ички деворлар газни ўтказмайдиган даражада зич ҳолда қурилиши керак. Девор сувоғи ва чокларининг ҳолати синчковлик билан кузатиб борилиши ва улардаги шикастлар зудлик билан тузатилиши лозим.

44. Биноларнинг томидаги стационар ёнғин зиналари, шунингдек ёнмайдиган материаллардан ясалган тўсиқлар соз ҳолатда сақланиши керак.

45. Агар портлаш хавфи бўлган хоналарда металл зиналар ва майдончалар бўлса, учқун ҳосил бўлишига қарши чора-тадбирлар қабул қилиниши (уларнинг устига пўлат предметлар тушишига йўл қўймаслик, зина ва майдончаларнинг сиртини учқун чиқармайдиган материаллар билан қоплаш) керак. Майдончалар 150 mm баландликдаги яхлит тўсиқлар билан тўсилиши лозим.

46. Ишлаб чиқариш, ёрдамчи бинолар ва омборхоналарнинг ёнадиган конструкцияларига ёнғиндан ҳимояловчи моддалар билан ишлов берилиши, улар ёнғиндан ҳимояловчи бўёқ ёки мой билан ҳимояланиши керак.

47. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган ишлаб чиқаришларга эга саноат корхоналаридаги йўллар, транспорт ўтадиган йўллар ва кириш йўлларига қўйиладиган талаблар СНиП П-89 «Саноат корхоналарининг бош режалари» ва СНиП 2.05.07. «Саноат транспорти» бўлимларига мувофиқ белгиланади.

48. Заводнинг ички автомобиль йўллари А ва Б тоифали бинолар ва портлаш хавфи бўлган иншоотлардан камида 12 m масофада жойлашган бўлиши керак.

49. Заводнинг ички автомобиль йўллари четидан ёнғинга қарши сув қувурлари, алоқа, сигнализация, ташқи ёритиш тармоқлари ва электр кабелларини ўтказиш рухсат этилади.

50. Технологик қурилмалар, омборхоналар ва қуйиш қурилмалари жойлашган ҳудудларда тез алангаланадиган ва ёнувчан суюқликларнинг автомобиль йўлига тўкилишини олдини олиш учун йўл қатнов қисмининг режага олиш белгилари, одатда, туташ ҳудуднинг режага олиш белгиларидан, йўл пойи четидан ҳисоблаган ҳолда, камида 0,3 m баланд бўлиши керак.

51. Автомобиль йўллари устидан турли қурилмалар (қувурлар, эстакадалар, тортқилар, галереялар ва ҳ. к.) ўтказилган жойларда, агар юкланган автомобилнинг энг баланд қисми ва иншоот ости ўртасидаги масофа камида 1 m ни ташкил этса, қатнов қисми устидан эркин баландлик камида 5 m бўлиши керак.

52. Темир йўлларда кўрсаткич кўрсаткичлари ёритилмайдиган стрелкалардан фойдаланиш рухсат этилади.

Кўрсаткич ўрнатилган жойда ташқи ёритиш ёриткичлари ёрдамида ҳосил қилинадиган ёритилганлик даражаси камида 5 1х бўлиши керак.

Заҳарли ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган маҳсулотларни қуйиш учун бошқа йўлга ўтказиш учун мўлжалланган кўрсаткичлар ёритилган бўлиши керак.

53. Пиёдаларнинг ҳаракат жадаллиги бир сменада 100 кишидан ортиқ бўлганда заводнинг ички автомобиль йўллари-транспорт йўллари ва кириш йўллари бўйлаб, пиёдаларнинг ҳаракат жадаллигидан қатъий назар барча ҳолатларда магистраль ишлаб чиқариш йўллари бўйлаб тротуарлар қурилиши керак.

54. Портлаш ва ёнғин хавфи бўлган цехлар ва қурилмаларнинг ҳудудига автомашиналар, тракторлар, кўтариш-ташиш ва қурилиш механизмларининг киришига, уларнинг туриш жойлари, ҳаракатланиши ва хавфсизлик чоралари кўрсатилган ҳолда, ушбу цехлар, қурилмалар раҳбарларининг ижозати билан рухсат этилади.

55. Корхона ҳудудининг ёнувчан буғлар ёки газлар тўпланиши мумкин бўлган участкаларига учқун тутгичларсиз автомобиллар, тракторлар, мотоцикллар ва бошқа транспорт воситаларининг кириши тақиқланади.

56. Органик ишлаб чиқариш цехлари (бўлинмалари, участкалари)да ишларнинг хавфсизлигини таъминловчи асосий шартларга қуйидагилар киради:

а) технологик регламент, ишлаб чиқариш йўриқномалари ва хавфсизлик техникаси бўйича йўриқномаларга қатъий риоя қилиниши;

б) ҳар бир аппаратнинг созлиги ва унинг ишлаш кўрсаткичларининг нормал технологик режим ва хавфсизлик техникаси бўйича йўриқномаларга мувофиқлиги;

в) ишга фақат мутахассислиги бўйича назарий ва ишлаб чиқариш ўқувида бўлган, иш жойи ва хавфсизлик техникаси бўйича йўриқномаларни ўрганган ҳамда иш жойи ва хавфсизлик техникаси бўйича имтиҳон топширган шахсларни қўйиш.

57. Ускуналар, қувурлар ва бошқа коммуникацияларни жойлаштираётганда уларга хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш хавфсизлиги ва қулайлиги таъминланиши лозим. Бунинг учун қуйидаги талабларга риоя қилиниши лозим:

а) ускунанинг энг кўп чиқиб турадиган қисмлари ўртасидаги ўтиш жойларининг фронт бўйлаб кенглиги унга бир томондан хизмат кўрсатилганда камида 1,5 m, иккала томонидан хизмат кўрсатилганда эса камида 2 m бўлиши керак;

б) кичик габаритли (кенглиги ва баландлиги 0,8 m гача) ускуналар учун ўтиш жойларининг кенглиги камида 1 m бўлиши керак;

в) аппаратлар ўртасидаги ҳамда аппаратлар ва хона деворлари ўртасидаги масофа, уларга айланиб хизмат кўрсатилганда, шунингдек ускунага вақти-вақти билан хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган ўтиш жойларининг кенглиги камида 0,8 m бўлиши керак;

г) асосий ўтиш жойларининг минимал баландлиги камида 2,2 m, бошқа барча ўтиш жойлариники эса камида 2 m бўлиши керак;

д) ускунага хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган майдончаларнинг кенглиги ва узунлиги 1 m дан кам бўлмаслиги керак.

Бундай майдончаларга олиб борувчи зиналарнинг нишаблиги кўпи билан 45° бўлиши керак. Бориш қийин ва кам хизмат кўрсатиладиган жойларда, истисно тариқасида, нишаблиги 45° дан ортиқ бўлган, шунингдек вертикал зиналарни ўрнатиш рухсат этилади. Барча ҳолларда зиналарнинг кенглиги камида 0,7 m бўлиши керак;

е) ускуналар табиий ёруғликни ва деразалар орқали хонага ташқаридан ҳаво киришини тўсиб қўймасдан жойлаштирилиши керак;

ж) кўп қаватли биноларда 15 m дан ортиқ бўлмаган баландликда жойлашган ускуналарга хизмат кўрсатиш учун юк-йўловчи лифтлари кўзда тутилган бўлиши керак;

з) биринчи қаватдан юқорида жойлашган ускуналарни монтаж ва демонтаж қилишни таъминлаш учун барча томонлари бўйича ташилаётган ускуналарнинг максимал габарит ўлчамларидан камида 0,2 m га катта бўлган монтаж туйнуклари кўзда тутилиши керак.

58. Ишлаб чиқаришни автоматлаштириш ва механизациялаштириш ишлаб чиқариш жараёнлари хавфсизлигини ва технологик жараённи асосан марказий бошқарув пультидан назорат қилиш ва тартибга солиш имкониятини таъминлаши керак.

59. Изоляцияланган ҳолда кабиналарда, бўлмаларда жойлашган аппаратларда технологик жараёнлар бошқаруви хавфсиз жойдан узоқдан туриб амалга оширилиши керак. Бунда кабина (бўлма)ларда ҳавонинг сийраклашуви, бино томининг гумбаз қилиб ишланган қисми дарвозаларида (тамбур-шлюзларда) ёки бошқарув коридорларида эса ҳаво босими ҳосил қилиниши керак.

60. А, Б тоифали ишлаб чиқариш хоналарида ва заҳарли моддаларни қайта ишлаш билан боғлиқ ишлаб чиқаришлар хоналарида бу моддаларнинг хона ҳавосидаги хавфли концентрациялари тўғрисида хабар берувчи ёруғлик ва товуш сигнализацияси билан жиҳозланган газ анализаторлари ўрнатилган бўлиши керак.

61. Заҳарли моддаларнинг зарарли таъсирини камайтириш учун заҳарли газ ва буғ ажратиб чиқарувчи барча аппаратлар хонадан ташқарида ёки ҳаво алмашинуви кучайтирилган махсус камераларда жойлаштирилиши керак.

62. Ишчи хоналарга портлаш-ёнғин хавфи бўлган ва заҳарли моддалар, аппаратларга эса ёнувчи газ ва суюқликлар билан бирга ҳаво киришини олдини олиш учун барча аппаратлар ва қувурлар пухта герметикланишини лозим.

63. Цехларда ўтказиладиган аналитик назоратдан ташқари корхонанинг санитария лабораторияси кучлари ёрдамида ишлаб чиқариш хоналарида корхонанинг техник раҳбари томонидан тасдиқланган графиклар бўйича «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган ишлаб чиқаришларда ҳаво муҳити ҳолатини назорат қилишни ташкил этиш тўғрисида низом»га мувофиқ мунтазам равишда ҳаво муҳити ҳолатининг назорати ўтказилиши керак.

64. Тозалаш иншоотларида оқова сувларни технологик регламентда кўрсатилган параметрларгача тозалаш устидан узлуксиз назорат кўзда тутилиши керак.

65. Ускунадан намуна олиш иш ҳудудига портлаш хавфи бўлган ва заҳарли газлар, буғлар ва суюқ маҳсулотлар ажралиб чиқишига йўл қўймайдиган хавфсиз усуллар ёрдамида амалга оширилиши керак.

Намуналар учун мўлжалланган идишлар герметикланган бўлиши керак.

66. Идишлар тез алангаланадиган суюқликлар ва сиқилган газлар билан қуйиш қувурлари орқали тўлдирилиши керак. Қуйиш қувурининг учидан идиш тубигача бўлган масофа 200 mm дан ошмаслиги керак; агар бунинг имкони бўлмаса, оқим идиш девори бўйлаб йўналтирилиши керак.

67. Атрофдаги ҳаво (ёпиқ хоналарда ва очиқ майдончаларда) ҳароратида қотадиган маҳсулотлар учун мўлжалланган идиш аппаратлари ва қувурлар буғ ёки сув ёрдамида иситадиган йўлдош мосламалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

68. Авария вазиятида аппаратлардан ёнувчан ва заҳарли суюқликларни тўкиб олиш учун лойиҳада авариявий идишлар кўзда тутилиши керак. Авариявий идишлар бўлмаган ҳолларда суюқликни дренаж идишларга қуйиш рухсат этилади.

Ичидаги маҳсулот авариявий идишларга қуйиладиган аппаратларда авария содир бўлганда маҳсулотлардан бўшатиш учун тегишли мосламалар бўлиши керак.

69. Маҳсулотларнинг қайнаб тўкилишини (оксидлаш цехи) олдини олиш учун авариявий резервуар ёнмайдиган тўсиқ билан ўралиши ёки ундаги маҳсулот сиғадиган котлованга жойлаштирилиши керак.

70. Қурилмани авариявий идиш билан боғловчи авариявий қувурлар авариявий идиш томонга йўналган минимал миқдордаги шахобча ва бурилишли бир томонлама доимий нишабликка эга бўлиши керак. Авариявий қувурларнинг бутун узунлиги бўйлаб қулф арматура (сурма клапанлар, вентиллар, кранлар) бўлмаслиги керак.

71. Ёнувчан суюқликлар учун мўлжалланган сарфлаш резервуарлари (мерниклар, баклар ва ҳ.) авариявий резервуарга уланмаслиги мумкин. Лекин улар сарфлаш резервуарларидан суюқлик ўз оқими билан оқиб келадиган асосий резурвуарларга қувурлар билан боғланиши лозим.

Уловчи авариявий қувурлар оловни тўсувчи қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

Авариявий резервуарнинг сиғими барча аппаратларни жами ҳажмининг камида 30% ни ташкил этиши, лекин энг катта аппарат (резервуар) сиғимидан кам бўлмаслиги керак.

72. Заҳарли, ёнувчан моддалар ва тез алангаланадиган суюқликларни ҳайдаш учун заҳарли, портлаш ва ёнғин хавфи бўлган суюқликларни ҳайдовчи турли хилдаги насосларга доир меъёрий ҳужжатларга мувофиқ тайёрланган насослар қўлланилиши керак.

73. Суюқ аммиак ва бошқа паст ҳароратда қайнайдиган моддаларни уларнинг ўз буғлари босими остида ҳайдаш лозим.

74. Тез алангаланадиган суюқликларни қувурлар бўйлаб ортиқча босим билан ҳайдаш сиқилган инерт газ (азот) ёрдамида амалга оширилиши керак. Бундай мақсадларда сиқилган ҳаводан фойдаланиш тақиқланади.

75. Нормал фойдаланиш жараёнида технологик ускуналар ва коммуникациялардан доим чиқиб турадиган ва технологик мақсадлар учун ёки ёқилғи сифатида ишлатиб бўлмайдиган ёнувчан ва ёнувчан-заҳарли газлар ва буғлар ёқиб юбориш (машъал) учун йўналтирилиши керак.

Шунингдек, технологик ускунани ишга тушириш, ускунани таъмирлаш учун тўхтатиш, технологик тартибни ростлаш (ҳаво билан тозалаш) даврида ва авария вазиятларида ҳам ёнувчан ва ёнувчан-заҳарли газлар ва буғлар ёқиб юбориш (машъал) учун йўналтирилиши керак.

76. Очиқ оловда хавф туғдирувчи тез алангаланадиган ва ёнувчан суюқликлар солинган идишларда ГОСТ 15548 «Саноат корхоналари учун сигнал ранглари ва хавфсизлик белгилари» га мувофиқ тақиқловчи белгилар, ичида хавфли зарарли моддалар (заҳарли, бўғувчи, кимёвий ва термик куйишни келтириб чиқарадиган) бўлган юқори босим остидаги ёки паст вакуумли идишларда, ва ускунанинг эҳтиётсизлик билан фойдаланилганда инсонларнинг соғлиғи ва ҳаёти учун хавфли бўлган элементларида огоҳлантирувчи хавфсизлик белгилари ўрнатилиши лозим.

77. Заҳарли, ёнғин, портлаш хавфи бўлган ва бошқа ўта хавфли моддаларни ташиш учун мўлжалланган қувурлари ГОСТ 14202 «Саноат корхоналарининг қувурлари. Танитиш ранги, огоҳлантирувчи белгилар ва тамғалаш шитлари» га мувофиқ танитиш рангида бўлиши керак.

78. Органик суюқ муҳитлар (диэлектриклар) учун мўлжалланган қувурларнинг диаметрларини белгилашда «Кимё, нефт-кимё ва нефтни қайта ишлаш саноати ишлаб чиқаришларида статик электр токидан ҳимоя қилиш қоидалари» га риоя қилиниши лозим.

79. Босим остида ишлайдиган барча аппаратлар ва қувурларда, шунингдек технологик тартибнинг бузилиши оқибатида босим ошиши мумкин бўлган аппаратларда чиқаётган газлар учун шахобчалари бўлган сақловчи клапанлар ўрнатилган бўлиши керак.

80. Ёнувчи газларни ҳавога чиқариш линиялари оловдан тўсувчи мосламалар (ёнувчи газлар таркибида тўсувчи мосламаларда тиқилиб қолиши мумкин бўлган смолали ёки ҳайдовчи моддалар бўлган ҳолатлардан ташқари) ёки гидроизоляторлар билан жиҳозланган бўлиши керак. Сақловчи клапанлардан кейин газларни чиқариш линияларига инерт газ (азот) қувури уланиши керак.

81. Ёнувчан суюқлик буғлари ҳаво билан қўшилиб портлаш хавфи бўлган аралашмалар ҳосил қилишини олдини олиш учун улар азотнинг унча катта бўлмаган ортиқча босими остида сақланиши керак.

82. Идишларда ҳавони узиб қўйиш учун газ қувурларига пайвандланган гидравлик затворлар бўлиши керак. Резьбали ва фланецли уланмалар рухсат этилмайди.

83. Нам газ ҳайдаладиган барча газ қувурларида конденсатни йиғиш ва тушириш учун қурилмалар бўлиши керак.

84. Гидрозатворларда улардаги суюқлик сатҳини назорат қилиш ва уларни тозалаш учун қурилмалар кўзда тутилиши лозим.

85. Сақловчи клапанларни ўрнатаётганда муҳит ҳисобга олиниши ва унинг хусусиятлари ва параметрларига қараб бир ёки бир нечта сақловчи клапан ўрнатилиши лозим. Клапанларнинг ўтказиш қобилияти ҳисоб-китоблар ёрдамида тасдиқланган бўлиши керак. Ўзаро ҳеч қандай қулф арматурасисиз қувурлар билан боғланган битта технологик тизим аппаратларида бундай аппаратларнинг бутун гуруҳи учун битта сақловчи клапан ўрнатиш рухсат этилади.

86. Сиқилган углеводород газлари, агрессив муҳитлар ёки 250° С дан юқори ҳароратли ноагрессив муҳитлар солинадиган идишларда камида иккита сақловчи клапан ўрнатилиши, уларнинг ҳар қайсиси тўлиқ ўтказиш қобилиятини таъминлаши керак.

87. Портлаш хавфи бўлган ва заҳарли муҳитлар солинадиган идишларда «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган кимё, нефт-кимё ва нефтни қайта ишлаш ишлаб чиқаришлари учун умумий портлаш хавфсизлиги қоидалари» шартларига риоя қилган ҳолда сақловчи клапанлар ўрнатиш тавсия этилади.

88. Идиш ва сақловчи клапан ўртасида қулфлаш қурилмаси бўлмаслиги керак. Сақловчи қурилмалар ва босим остида ишлаш учун мўлжалланган заҳарли, ёнувчан ёки портлаш хавфи бўлган газ идишлари ўртасида узиб қўювчи қурилма ўрнатиш рухсат этилади, лекин бунда узиб қўювчи қурилма идишни иккита сақловчи қурилма билан боғловчи қувурга ўрнатилиши, ва узиб қўювчи қурилма клапанларининг ҳар қандай ҳолатида ҳам иккала сақловчи қурилма ёки улардан бири идишга уланиши шарт.

Бунда ҳар қайси сақловчи клапан идиш (аппарат)да босим остида ишлайдиган идишлар учун қоидаларда кўрсатилган миқдордан ортиқ босим ҳосил бўлмаслигига мўлжалланган бўлиши керак.

89. Технологик аппаратда узиб қўювчи қурилмали иккита сақловчи клапан ўрнатилаётганда ҳар қайчи клапан тўлиқ ўтказиш қобилиятига мўлжалланган бўлиши керак. Клапанларнинг бекитиб қўйиш хусусияти юқори бўлган муҳитда ишлаганда узиб қўювчи қурилма технологик аппаратни клапанлардан бири билан боғлаши керак, иккинчи клапан эса бу вақтда захира ҳисобланади.

90. Йиғгичлар ва мерникларда қуйиш қувурлари ва суюқлик сатҳини ўлчаш қурилмалари бўлиши керак.

Қуйиш қувурлари бўлмаган ҳолларда суюқлик узатилишини автоматик тарзда узиб қўйиш мосламаси ва максимал сатҳга етганлигини билдирувчи тегишли сигнализация кўзда тутилиши лозим.

91. Аппаратлардаги сақловчи клапанлардан чиққан заҳарли буғ ва газ чиқиндилари фойдаланиш учун ишлаб чиқаришга ёки ютувчи тизим орқали атмосферага йўналтирилиши лозим.

92. Ютувчи тизим (ҳаво йўллари)дан чиқаётган зарарли буғлар ёки газлар атмосферага чиқарилишидан олдин ҳавонинг ифлосланишига йўл қўймайдиган даражада тозаланиши шарт. Чиқинди буғ ва газларни ҳаво йўлларидан ишлаб чиқариш хоналарига чиқиши йўл қўйилмайди.

93. Ишчи хонага конвекцион ва нурли иссиқлик ажралиб чиқишини олдини олиш учун ўзидан иссиқлик чиқарадиган аппарат ва қувурлар пухта герметикланиши ва иссиқлик изоляцияси билан қопланиши ёки экранлаштирилиши лозим; иш ҳудудидаги иссиқлик изоляцияси ёки экранловчи қурилмалар юзасининг ҳарорати доим ишчилар бўладиган жойларда 45° С дан ошмаслиги керак.

94. Аппарат ва механизмларнинг ҳаракатланадиган ва айланадиган қисмлари ишончли тўсиқлар билан ҳимояланган бўлиши керак.

Монтаж туйнуклари ва хизмат кўрсатиладиган майдончалар атрофида баландлиги камида 1 m бўлган панжаралар ўрнатилиши лозим.

95. Томёпмаларда агрессив суюқликда ишлайдиган аппаратларни ўрнатаётганда томёпмаларнинг барча туйнуклари атрофида баландлиги камида 0,15 m бўлган яхлит бортлар ва тўкилган суюқликни йиғгичга чиқариш учун мўлжалланган махсус қурилмалар ўрнатилиши лозим.

96. Кучли занглаганни келтириб чиқарадиган шароитларда ишлайдиган аппаратлар ҳолати устидан корхонада ўрнатилган тартибда тасдиқланган йўриқномаларга мувофиқ махсус назорат йўлга қўйилган бўлиши керак.

97. Тез алангаланадиган, ёнувчан, заҳарли суюқлик ва сиқилган газли идишлар ва аппаратларда ўлчов шишаларини ўрнатиш рухсат этилмайди.

98. Қувурларнинг, шу жумладан ёнувчан, портлаш хавфи бўлган ва заҳарли маҳсулотлар учун мўлжалланган қувурларнинг, тузилиши, жойлашиши ва уларни ўтказиш усулларига қўйиладиган талаблар Газ қувурларининг тузилиши қоидалари (ГҚТҚ), ҚМҚ 2.04.10-97, ҚМҚ 2.04.13 ва ҳ. к. бўйича белгиланади.

99. Ташилаётган моддаларнинг доимий физик-кимёвий хусусиятлари, шартли босим, ишчи ҳарорат қабул қилинган ҳар бир қувур участкаси учун 102-бандда кўрсатилган меъёрий-техник ҳужжатлар бўйича аниқланадиган тоифа ва гуруҳ белгиланади.

100. Технологик қувурларнинг материали ва тури ҳар қайси алоҳида ҳолатда муҳитнинг хусусиятлари ва параметрлари (босими, ҳарорати) га, шунингдек қувур сифатига қўйиладиган талабларга қараб тегишли давлат стандарти бўйича танланади.

101. Заҳарли, тез қотадиган, ёнғин хавфи бўлган суюқликларни ташиш учун мўлжалланган қувурларда буғ билан иситиш ва суюқлик берилиши тўхтаганда уни резервуарларга оқиб тушиши учун нишаблик кўзда тутилиши керак.

102. Асосий технологик қувурларни монтаж қилишда уларни суюқликдан тўлиқ бўшатилиши кўзда тутилиши керак.

103. Суюқ заҳарли моддалар, кислота, ишқор ва ҳ. к. лар ташиладиган босимли қувурларнинг барча фланецли уланмаларида ҳимоя қурилмалари (кожухлар) кўзда тутилиши керак.

104. Қувурлар, одатда, пайвандлаш йўли билан уланиши керак. Фланецли ва резьбали уланмалар фақат ускунага, арматурага, назорат-ўлчов асбобларига уланиш жойларида ва пайвандлаш ноқулай бўлган жойларда монтаж уланмаларини бажариш учун рухсат этилади

105. Портлаш хавфи бўлган ва ёнувчан маҳсулотлар ташиладиган қувурларни кўмилмайдиган каналларда; очиқ ва ярим ковланган туннелларда; портлаш хавфи бўлган газлар ва газ-ҳаво аралашмалари тўпланиши эҳтимоли бўлган подвал хоналарида; газ истеъмоли билан боғлиқ бўлмаган цехлар ва иншоотлар орқали; маиший, маъмурий ва ёрдамчи хоналар орқали; омборхоналар жойлашган ҳудуд бўйлаб, шунингдек электр коммуникациялари, алоқа линиялари ва ҳ. лар биргаликда биноларнинг устидан ва остидан ўтказиш тақиқланади.

Қувурларни ўтказишда уларни кўздан кечириш ва таъмирлаш қулайлиги кўзда тутилиши лозим.

106. Агрессив муҳитлар таъсири остида бўладиган қувурлар ва арматура занглагандан ҳимояланган бўлиши керак. Ҳимоялаш имкони бўлмаган, шунингдек ташилаётган муҳитнинг туз қатламлари ва чиқиндилари билан тез ифлосланадиган қувурлар, агар уларнинг ишдан чиқиши авария ҳолатига олиб келса, иккинчи қувур билан таъминланиши керак.

107. Ташиш чоғида статик электр токи зарядлари ҳосил бўлиши ва хавфли миқдорда тўпланиши мумкин бўлган моддалар учун мўлжалланган қувурлар изоляциясининг металл кожухлари ерга уланиши керак.

108. Ёнувчан газ қувурлари бино ичида девор ёки колонналар бўйлаб алоҳида кронштейнларда ўтказилиши керак. Девордан қувурнинг ташқи юзасигача масофа оддий қувурлар камида 60 mm, кислота ва ишқорлар учун мўлжалланган қувурлар учун эса камида 120 mm бўлиши керак.

109. Технологик корпусга ёнғин-портлаш хавфи бўлган моддалар ташиладиган қувурларнинг кириш жойларида, бинонинг ташқи деворидан ёки ташқаридаги энг яқин жойлашган аппаратдан камида 3 m ва кўпи билан 50 m масофада, қулфлаш қурилмалари (сурма клапанлар, вентиллар) ўрнатилиши керак.

Узоқдан туриб бошқариладиган қулфлаш қурилмалари (электрик, гидравлик, пневматик) ўрнатилганда уларнинг бошқаруви марказий пунктда жойлаштирилиши ва ишлаб чиқариш хонасининг қулай ва хавфсиз жойида сурма клапанларнинг иккинчи бошқаруви кўзда тутилиши керак.

110. Ёнғин-портлаш хавфи бўлган ва заҳарли моддалар ташиладиган қувурларда чўян арматурани қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда ўрнатиш рухсат этилади:

а) кул ранг чўян — ҳаво ҳарорати — 10 дан +100 °С гача оралиқда муҳитнинг босими 6 kgf/cm² дан ортиқ бўлмаганда, бунда шартли босим арматура учун 10 kgf/cm² дан паст бўлмаслиги керак;

б) болғаланувчан чўян — ҳаво ҳарорати — 30 дан +150 °С гача оралиқда муҳитнинг босими 16 kgf/cm² дан ортиқ бўлмаганда. Бунда муҳитнинг 10 kgf/cm² гача бўлган ишчи босимлари учун камида 16 kgf/cm² шартли босимга мўлжалланган арматура, муҳитнинг 16 kgf/cm² гача бўлган ишчи босимлари учун эса камида 25 kgf/cm² шартли босимга мўлжалланган арматура ишлатилиши керак.

111. Тебраниш таъсир кўрсатадиган қувурларда, тебранишлар амплитудаси ва тезлигидан қатъий назар, чўян арматура ўрнатиш рухсат этилмайди.

112. Водород ва аммиак ташиладиган барча қувурларнинг цехга кириш жойларида сақловчи мембраналар билан жиҳозланган оловни тўсувчи қурилмалар ўрнатилиши керак.

113. Қувур арматураси хизмат кўрсатиш учун қулай жойда турган ҳолда хона полидан, махсус майдончалардан ёки кўчма нарвонлар ёрдамида вақти-вақти билан кўздан кечирилиши лозим. Вертикал газ қувурларида сурма клапанлар полдан кўпи билан 1,6 m баландликда ўрнатилиши керак.

114. Омборхоналардаги қувур коммуникациялари маҳсулотларни бир идишдан иккинчисига ва авария идишига қуйиш имкониятини таъминлаган ҳолда ўрнатилиши керак.

115. Фойдаланиш ва таъмирлаш пайтида ҳаво билан тозаланадиган қувурларда буғ ва азотни улаш учун тегишли штуцерлар ва қулфлаш мосламаларига эга ҳаво пуркаш свечалари, шунингдек уларни ҳавога чиқариш мосламалари кўзда тутилган бўлиши керак.

116. Барча дренаж қурилмалари (дренаж қувурлари ва гидравлик затворлар) қиш пайтида музлаб қолишдан ҳимояланиши лозим. Бундай ҳолат юз бериши мумкин бўлган участкаларда дренаж қурилмаларини совуқдан ҳимоялаш ва иситиш кўзда тутилиши лозим.

117. Ёнувчан газлар, тез алангаланадиган ва ёнувчан суюқликлар, шунингдек заҳарли моддаларни ташиш учун шиша ва бошқа мўрт материаллардан, шунингдек ёнадиган ва қийин ёнадиган (фторопласт, полиэтилен, винипласт ва ҳ. к.) материаллардан тайёрланган қувурлардан фойдаланиш рухсат этилмайди. Юқорида кўрсатилган материаллардан тайёрланган бронланган қувурлардан, шунингдек бундай материаллар билан футеровкаланган металл қувурлардан фойдаланиш рухсат этилади. Технологик эстакадаларда портлаш-ёнғин хавфи бўлган муҳитлар ташиладиган қувурларни ёнадиган ва қийин ёнадиган материаллардан тайёрланган қувурлар билан бирга ўтказиш рухсат этилмайди.

118. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган технологик тизимларда, одатда, ёнувчан сиқилган газ, буғ-газ ҳолатидаги моддалар, тез алангаланадиган ва ёнувчан суюқликларни ташиш учун стационар қувур сифатида эластик шланглардан фойдаланиш тақиқланади. Технологик зарурият туфайли талаб этиладиган (тебранишини олдини олиш учун ва ҳ. к.) ҳолатлар бундан истисно. Бундай ҳолатларда махсус эластик металл шланглар ишлатилиши керак.

Тез алангаланадиган ва ёнувчан суюқликларни темир йўл цистерналарига ва бошқа ностационар ускуналарга қуйиш ва улардан тўкиб олиш операцияларини бажариш, шунингдек ёрдамчи операциялар (қувур участкаларини, насосларни ҳаво билан тозалаш, ҳаво билан тозалашда ишлатилган буғ ва газларни четга чиқариш, қувурларни ёнувчан маҳсулотлардан бўшатиш ва ҳ.) ни бажариш учун эластик шланглардан фойдаланиш рухсат этилади. Ёрдамчи операцияларни бажариш учун эластик шлангларни улаш фақат бундай ишлар бажариладиган даврда рухсат этилади. Шланглар қувурлар билан стандарт ажратгичлар ёрдамида уланади.

Шланглар ташиладиган маҳсулотнинг хусусиятлари ва бажариладиган жараён параметрларини ҳисобга олган ҳолда танланади, шлангларнинг хизмат муддати амалдаги техник шартлар бўйича белгиланади.

119. Барча қувурлар фойдаланишга туширишдан олдин ва фойдаланиш жараёнида ташқи кўрикдан ҳамда мустаҳкамлик ва зичлик бўйича синовдан ўтказилиши лозим.

Синов босими катталиги қабул қилинган меъёрларга мувофиқ ҳар қайси қувур учун индивидуал тарзда белгиланади.

120. Цехларнинг ичида ва орасида ётқизилган қувурлар уларнинг ташқи томонини бўяш орқали занглагандан ҳимояланиши керак. Турли газ ва суюқлик қувурларининг бўёғи белгиланган рангга мувофиқ бўлиши керак.

121. Ускунани ҳимоя бўёғи билан бўяш ва изоляциялаш у техник кўрик ва синовдан ўтказилгандан кейингина амалга оширилиши керак.

122. Қувурлар мавжуд бўлган ишлаб чиқариш хоналарида, кўринадиган жойларда қувурларнинг шартли ранглар билан чизилган схемаси, шунингдек қувурларга хизмат кўрсатиш йўриқномалари осиб қўйилиши керак.

Ёпиш вентиллари ва сурма клапанларда маховикчанинг айланиш йўналиши ва муҳитнинг ҳаракат йўналишини кўрсатувчи аниқ кўриниб турадиган кўрсаткичлар қўйилиши керак.

123. Хоналарнинг иситиш ва вентиляция тизимлари ускуналарини танлаш ва ҳисоблашга, уларнинг конструктив тузилиши ва жойлашишига, хавфсизликни таъминлашга қўйиладиган талаблар ҚМҚ 2.04.05 «Иситиш, вентиляция ва кондициялаш» бўйича белгиланади.

124. Вентиляцияни ўрнатиш билан бир вақтда иш ҳудуди ҳавосига чанг ажралиши ва зарарли моддалар чиқишини камайишига ёрдам берувчи тадбирлар амалга оширилиши керак.

125. А ва Б тоифали ишлаб чиқариш хоналарида узлуксиз ишлайдиган механик, ҳаво юбориш-тортиш, табиий ва аралаш вентиляция кўзда тутилиши лозим.

126. Вентиляциянинг ҳаво юбориш тизимлари учун ҳаво ишлаб чиқаришнинг барча иш тартибларида вентиляция тизимига портлаш хавфи бўлган буғ ва газларнинг тушишига йўл қўймайдиган жойлардан олиниши кўзда тутилиши керак.

127. Маҳаллий сўргичларнинг портлаш-ёнғин хавфи бўлган чанг ва газларни чиқариб юборадиган вентиляция тизимлари, одатда, улар билан конструктив боғлиқ технологик ускуналарни вентиляция агрегатларини қўшмасдан ишга тушиши ва ишлашига йўл қўймайдиган блокировкалар билан жиҳозланиши лозим.

128. А, Б ва В тоифали хоналар учун ёнғин содир бўлганда бино томининг гумбаз қилиб ишланган қисми дарвозага (тамбур-шлюзга) ҳаво юбориш учун мўлжалланган тизимлардан ташқари барча вентиляция тизимларини узоқдан туриб ўчириш учун мўлжалланган марказий қурилма кўзда тутилиши лозим.

129. Турли тоифали ишлаб чиқаришлар жойлашган хоналарнинг вентиляцияси алоҳида вентиляция тизимлари ёрдамида барпо этилиши керак. А ва Б тоифали хоналарга хизмат кўрсатадиган ҳаво юбориш вентиляция тизими агрегатлари вентиляция камераларида жойлашган бўлиши керак. Вентиляция камераларининг тўсиқ конструкциялари ва эшиклар ёнмайдиган материалдан тайёрланиб оловга чидамлилик чегараси 0,6 соат бўлиши керак. Иситиш-вентиляция агрегатларини ҳавони ташқаридан олган ҳолда девор тўсиқ конструкцияларида ўрнатиш рухсат этилади.

130. А ва Б тоифали хоналарга хизмат кўрсатадиган ҳаво юбориш вентиляция камераларининг чиқиш туйнуклари бевосита ташқарида, зина хоналарида ёки зина хоналарига олиб борадиган коридорда кўзда тутилиши керак.

А ва Б тоифали хоналарга хизмат кўрсатадиган ҳаво юбориш вентиляция камераларининг чиқиш туйнукларини В, Г, Д тоифали хоналарга, агар бундай хоналарда зарарли моддалар бўлмаса, чиқариш рухсат этилади. Портлаш хавфи бўлган хоналарга хизмат кўрсатадиган ҳавони тортиш камераларининг чиқиш туйнуклари бевосита ташқарида ёки тамбур-шлюз орқали зина хонаси ва коридорда кўзда тутилиши керак.

131. А ва Б тоифали хоналарнинг ҳавони тортиш вентиляция тизимларидаги ускуналар, ҳаво йўллари, очиб-ёпувчи ва тартибга солувчи клапанлар, тўсиқлар ва сурма клапанлар ҳамда ҳаво юбориш тизимларидаги тескари клапанлар учқун ҳосил бўлишига йўл қўймайдиган материаллардан ва конструкцияларда тайёрланган бўлиши керак.

132. Ҳаво йўлларини пол ости каналлардан ўтказиш, агар уларни очиқ ҳолда ўтказиш имкони бўлмаса, фақат технологик электр двигателларни ҳаво билан тозалаш тизимлари учун рухсат этилади. Бундай ҳолатларда ҳаво йўли пайвандлаш йўли билан, герметикланган ҳолда, кўмилган каналда ўтказилиши; ҳаво юбориш камераси чегарасида ҳаво йўлида ўзи ёпиладиган автоматик тескари клапан ўрнатилиши лозим.

133. Аспирация тизимларининг ҳаво йўллари, ҳавонинг чанг ўтириб қолишига йўл қўймайдиган ҳисобий тезлигини таъминлаган ҳолда, вертикал ёки қия ҳолатда жойлаштирилиши, ва уларни тозалаш учун мўлжалланган люклар ёки бошқа қурилмалар билан жиҳозланиши керак.

134. Портлаш хавфи бўлган, шунингдек хавфлилик бўйича биринчи ва иккинчи синф зарарли моддалар ажралиб чиқадиган цехлардаги аварияга қарши тизимлар ҳамда трансформатор подстанциялари ва тақсимлаш пунктларида ҳавони таъминловчи, электр таъминотининг ишончлилик тоифаси биринчидан паст бўлиши мумкин бўлмаган ҳаво юбориш тизимларидан ташқари, вентиляция тизимларининг электр приёмниклари ишончлилик тоифаси бўйича, одатда, шу цехнинг асосий технологик ускуналари учун қабул қилинган электр таъминоти тоифасига киритилиши лозим.

135. Бир-бири билан блокировка қилинган ишчи ва захира вентиляторларнинг электр двигателлари трансформатор подстанцияси ёки тақсимлаш пунктидаги бошқарув станцияси шитининг турли секцияларидан ток билан таъминланиши кўзда тутилиши лозим.

136. Ўзи ишга тушадиган электр двигателларига хизмат кўрсатадиган вентиляция тизимлари учун қисқа муддатли электр энергияси узилишидан кейин вентиляторнинг электр двигателлари ўзи ишга тушиб кетиши кўзда тутилиши лозим.

137. Вентиляция тизимларида ҳаво йўллари орқали бир хонадан иккинчисига портлаш-ёнғин хавфи бўлган муҳитларнинг ўтишига йўл қўймайдиган чора-тадбирлар (оловни тутиб қолувчи қурилмалар, тескари клапанлар ва ҳ. к.) кўзда тутилиши керак.

138. Вентиляция тизимларининг ҳаво йўллари, уларнинг ўзаро ва вентиляторлар билан уланадиган жойлари герметикланган бўлиши ва ҳаво юбориш вентиляция тизимига таркибида портлаш хавфи бўлган чанг, буғ ва газлар бўлган ҳавонинг тушишига йўл қўймаслиги керак.

139. Вентиляция (ҳаво юбориш ва ҳавони тортиш) тизимларининг металл ҳаво йўллари ва ускуналари «Кимё, нефт-кимё ва нефтни қайта саноати ишлаш ишлаб чиқаришларида статик электр токидан ҳимояланиш қоидалари» ва Электр қурилмаларининг тузилиши қоидалари талабларига мувофиқ ерга уланиши лозим.

140. Вентиляторлар «Портлашдан ҳимояланган вентиляторларнинг тузилиши, уларни монтаж қилиш ва фойдаланиш хавфсизлиги қоидалари» (ПҲВТМФҚ) талабларига жавоб бериши керак.

141. Иситиш (сув, буғ билан) тизимининг тузилиши, ишлатиладиган элементлар ва арматура, электр хоналари ҳамда НЎА ва А хоналари устидан ўтказилган тизимнинг жойлашиши уларнинг барча фойдаланиш ва хизмат кўрсатиш режимларида бу хоналарга намлик тушишига йўл қўймаслиги керак.

142. Ёнғин хавфи даражаси бўйича А ва Б тоифаларга киритилган цехларда фақат паст босимли ҳаво ёки сув билан иситиш рухсат этилади. Бунда сувнинг ҳарорати 95° С дан ошмаслиги, қиздириш асбобларининг сирти силлиқ бўлиши керак. Бундай мақсадлар учун қобирғали қувурлар ўрнатиш тақиқланади.

143. Г ва Д тоифаларга киритилган цехларда, шунингдек барча ёрдамчи хоналарда барча марказий иситиш тизими турлари рухсат этилади.

144. Иссиқликни ташувчи муҳитнинг ҳарорати 100° С дан юқори бўлганда қиздириш асбоблари, калориферлар ва иссиқлик қувурлари бинонинг ёнадиган элементларидан камида 100 mm масофадан ўтказилиши керак.

145. Иситиш қурилмалари доим соз ва фойдаланиш учун яроқли ҳолда бўлиши, мунтазам кўздан кечириб турилиши ва тозаланиши, шикастланганда зудлик билан таъмирланиши керак.

146. Ҳаво йўллари ва ускуна (вентилятор)ларининг ички юзасида қаттиқ ёки суюқ маҳсулотлар (чўкинди, конденсация) ўтириб қолиши эҳтимоли бўлган ҳавони тортиш вентиляция тизимлари учун зарур ҳолларда стационар ўт ўчириш тизимлар кўзда тутилиши лозим. Тизимлар корхонанинг вентиляция ускуналаридан фойдаланиш бўйича завод томонидан ишлаб чиқилган йўриқномалар бўйича бундай маҳсулотлардан мунтазам тозалаб турилиши кўзда тутилиши керак.

147. Иш жараёнида чанг ажратадиган маҳсулотлар билан ишланганда уларни ташиш ва тўкиш жойларида аспирация кўзда тутилиши лозим.

148. Ташқи водопровод ва канализация тармоқлари ва иншоотларининг схемаларини танлаш ва ҳисоблашга қўйиладиган талаблар ҚМҚ 2.04.01 «Биноларнинг ички водопроводи ва канализацияси», ҚМҚ 2.04.02 «Сув таъминоти. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар» ва ҚМҚ 2.04.03 «Канализация. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар», ГОСТ 12.3.006-75 «Водопровод ва канализация иншоотлари ва тармоқлари» бўйича белгиланади.

Хўжалик-ичимлик эҳтиёжлари учун берилаётган сувнинг сифати O'zDSt 950 «Ичимлик суви» талабларига жавоб бериши керак.

149. Технологик объектларнинг сув таъминоти ҳар қайси конкрет ҳолатда технологик жараённинг ўзига хос жиҳатлари ҳамда аварияларнинг содир бўлиши ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган ва заҳарли маҳсулотларни атроф-муҳитга чиқишига йўл қўймасликни ҳисобга олган ҳолда кўзда тутилиши лозим.

150. Хавфли кимё-технологик объектларнинг сув таъминоти ёпиқ сув айланиш тизимидан фойдаланган ҳолда кўзда тутилиши лозим. Иссиқликни тушириш бўйича кучайтирилган талаблар қўйиладиган технологик объектлар (экзотермик жараёнлар кечадиган аппаратлар ва ҳ.) учун айланма сув таъминоти иссиқлик алмашинуви самарадорлигининг пасайишига ва иссиқлик алмашинув аппаратларининг тиқилиб қолишига йўл қўймайдиган сувни тайёрлаш тизимларидан фойдаланган ҳолда кўзда тутилиши лозим. Бундай объектлар учун сув айланиш циклларининг электр таъминоти I ишончлилик тоифаси бўйича таъминланиши керак.

151. Ишлаб чиқариш хоналарининг ташқи ўт ўчириш тизими учун сув сарфи уларнинг оловга чидамлилик даражаси, ишлаб чиқаришнинг ёнғин хавфсизлиги бўйича тоифаси ва бинонинг ҳажмига қараб ҚМҚ 2.04.02 нинг 7 ва 8-жадваллари бўйича аниқланади.

Бошқа эҳтиёжлар учун энг кўп сув сарфланганда ҳам ўт ўчириш учун ҳисобий сув сарфи таъминланиши керак.

152. Ички совуқ ва иссиқ сув таъминоти тизимлари, канализация ва сув йўлларига қўйиладиган талаблар ҚМҚ 2.04.01 бўйича белгиланади.

153. хўжалик-ичимлик ёки ишлаб чиқариш мақсадлари учун мўлжалланган водопровод тизимларига эга бино (иншоот) ларда ёнғинга қарши водопровод тизими, одатда, улардан бирига уланиши лозим.

154. Маъмурий-маиший биноларда ёнғинга қарши ички водопровод тизимини қуриш зарурияти, шунингдек ўт ўчириш учун минимал сув сарфлари биноларнинг оловга чидамлилик даражаси, уларнинг ёнғин хавфсизлиги бўйича тоифалари ва ҳажмларига қараб ҚМҚ 2.04.01 нинг 2-жадвали бўйича аниқланади.

155. Сувдан фойдаланиш портлаш, ёнғин, оловнинг тарқалишига олиб келиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш биноларида ёнғинга қарши ички водопровод кўзда тутилмаслиги лозим. Оловга чидамлилик бўйича 1 ва 2 даражали Г ва Д тоифадаги ишлаб чиқариш биноларида, шунингдек хўжалик-ичимлик ёки ишлаб чиқариш мақсадлари учун мўлжалланган водопровод билан жиҳозланмаган, ёнғинни идишлар (сув ҳавзалари)дан олинадиган сув ёрдамида ўчириш кўзда тутилган ишлаб чиқариш ва ёрдамчи биноларда ҳам улар кўзда тутилмаслиги лозим.

156. Органик ишлаб чиқаришларда қуйидаги канализация тизимлари бўлиши керак:

ишлаб чиқариш канализацияси — ифлосланган сувлар учун;

фекал канализация — маиший оқимлар учун;

ёғин-сочин канализацияси — ёғин-сочин сувлари учун.

157. Саноат майдончаларидаги барча оқова сув канализация тизимлари ёпиқ ҳолда ўтказилиши керак. Очиқ қурилмаларда жала (ёмғир) ва оқова сувларни четга чиқариш учун новлар қурилиши рухсат этилади.

158. Ифлосланган оқова сувлар улардан қимматли маҳсулотларни ажратиб олиш, регенерациялаш ва утилизация қилиш, кислота ва ишқорларни нейтраллаш, ушбу сувларни биологик ва бошқа тозалаш иншоотларига чиқариш учун йўл қўйиладиган концентрациясига етгунга қадар ёнғин ва портлаш хавфи бўлган ва бошқа моддаларни ажратиб олиш учун локал қурилмаларда дастлабки тозалашдан ўтказилиши керак.

159. Канализация тармоқларида ёнғин ва портлаш хавфи бўлган аралашмалар ҳосил бўлишини олдини олиш мақсадида таркибида сувда эрувчанлик даражаси юқори органик маҳсулотлар бўлган технологик оқова сувлар эстакадаларда ўрнатилган қувурлар орқали ўтказилиши лозим.

160. Канализация тармоқларига заҳарли, портлаш ва ёнғин хавфи бўлган маҳсулотларни, шу жумладан авария вазиятларида ҳам, чиқариш тақиқланади. Бундай маҳсулотлар утилизация қилиш ёки зарарсизлантириш учун махсус технологик идишларга жўнатилиши керак.

161. Ишлаб чиқариш оқова сувларини кимёвий ифлосланган оқимларнинг ўзиоқар канализация тармоғига чиқаришда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:

а) аппаратлардан канализацияга суюқлик чиқариладиган жойлардаги қувурда гидравлик затворлар ва аппаратлар таъмирлаш учун тўхтатилганда тиқинлар ўрнатиш учун ажратма фланецлар бўлиши керак;

б) аппаратлардан ишлаб чиқариш оқова сувларини чиқариш учун мўлжалланган барча қувурлар ташқи канализация тармоғига чиқариладиган сув оқимларидан намуна олиш учун кранлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

162. Маиший оқова сувлар канализациясининг бошқа канализация тизимлари билан алоқаси бўлмаслиги керак.

Маиший оқова сувларни кимёвий ифлосланган оқова сувлар тармоғига ҳайдашга насос станциясида портлаш хавфи бўлган газларнинг тарқалишига йўл қўймайдиган чора-тадбирлар қабул қилингандагина рухсат этилади.

163. Сувга портлаш-ёнғин хавфи бўлган ва заҳарли буғ ва газлар тушиши мумкин бўлган технологик объектларнинг айланма сув таъминоти тизимлари учун технологик аппаратларнинг сув чиқадиган жойида сувнинг таркиби назорати ва сигнализация, шунингдек бундай сув айланиш тизимларидан фойдаланишда хавфсизлик чора-тадбирлари кўзда тутилган бўлиши керак.

164. Аппарат ва қувурларни ювиш, сув тошиши натижасида ҳосил бўлган кимёвий ифлосланган сув оқимлари дренаж йиғгичларда йиғилиши керак. Кимёвий ифлосланган сувлар дренаж йиғгичлардан биологик тозалаш иншоотларига юборилишидан олдин сувларни тозалаш (зарарсизлантириш) қурилмасига қайтарилиши керак. Аппаратлар ва технологик қувурлар ювишдан олдин ишлаб чиқариш маҳсулотларидан тўлиқ тозаланиши керак.

165. Барча водопровод ва канализация тизимлари учун тармоқлар ва иншоотларнинг тўлиқ тавсифларини ўз ичига олган ижро схемалар бўлиши керак.

166. Технологик жараёнларни назорат қилиш, автоматик ва узоқдан туриб бошқариш тизимлари (бошқарув тизимлари), аварияга қарши автоматик ҳимоя тизимлари (АҚАҲ тизимлари), шунингдек алоқа ва авария вазиятлари тўғрисида хабар бериш тизимлари (алоқа ва хабар бериш тизимлари) «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган кимё, нефт-кимё ва нефтни қайта ишлаш саноати ишлаб чиқаришлари учун портлаш хавфсизлиги умумий Қоидалари», амалдаги меъёрий-техник ҳужжатлар, лойиҳалар, регламентлар талабларига жавоб бериши ва технологик параметрларнинг белгиланган аниқлигини, органик ишлар чиқаришлардаги технологик жараёнларнинг ишончлилиги ва хавфсизлигини таъминлаши керак.

167. Назорат, бошқарув ва АҚАҲ, шунингдек алоқа ва хабар бериш тизимлари ишончлилик, ишлаш тезлиги, ўлчов тизимларининг йўл қўйиладиган жоизлиги ва бошқа техник тавсифлар бўйича технологик жараённинг ўзига хос жиҳатларини ҳисобга олган ҳолда ва технологик объектнинг портлаш хавфи бўйича тоифасига қараб танланади.

168. Лойиҳалаш ва фойдаланишда технологик жараён регламентида белгиланган параметрларни, улар бузилганда эса — сигнализация ва ўзаро боғланган асосий технологик ва энергетик потокларни автоматик блокировка қилиш тизимини таъминловчи аппаратларда параметрларни автоматик тартибга солиш тизимлари кўзда тутилиши керак.

169. Оптимал технологик тартибни янада аниқроқ таъминланиши, ишлаб чиқаришни бошқаришни соддалаштириш, хизмат кўрсатувчи ходимлар сонини камайтириш, шунингдек меҳнат шароитларини яхшилаш ва соғломлаштириш учун органик ишлаб чиқаришларнинг барча технологик жараёнлари бошқаруви изоляцияланган марказий бошқарув пунктларидан амалга оширилиши керак.

170. Агрегатларни узоқдан туриб ишга тушириш, уларни қисқа муддатга тўхтатилгандан сўнг ишга тушириш, агрегатларни авариявий тўхтатиш, узоқдан туриб бошқариш тизимидан автоматик бошқарувга ва автоматик бошқарувдан узоқдан туриб бошқариш тизимига ўтиш, шунингдек жараёнларнинг бориши устидан назорат марказий бошқарув пультларидан амалга оширилиши керак.

Агрегатларни ишга тушириш ва тўхтатиш билан боғлиқ баъзи операциялар (ҳаво билан тозалаш, тиқинлар ўрнатиш, узиб қўювчи қулф арматурани очиш ва ёпиш, насослар ва бошқа машиналарни ишга тушириш) ускуна жойлашган жойда бажарилиши керак.

171. Ёнғин-портлаш хавфи бўлган цехларнинг марказий бошқарув пунктлари изоляцияланган хоналарда жойлаштирилиши керак. Хавфсизлик мақсадларида назорат-ўлчов асбоблари хоналаридан чиқиш жойлари бевосита ташқарида бўлиши керак.

172. Ишлаб чиқариш марказий бошқарув пункти ва ишлаб чиқариш бўлинмалари ўртасида алоқани таъминловчи диспетчерлик телефон алоқа тизими билан жиҳозланган бўлиши керак. Ташқи қурилмалар учун телефон алоқасидан ташқари овоз кучайтиргич алоқа воситаси ҳам кўзда тутилиши лозим.

173. Ишлаб чиқариш ва омборхоналардан изоляцияланган барча назорат-ўлчов хоналари хавфсиз хоналар тоифасига киради. Шунинг учун, назорат-ўлчов хоналарида назорат ва автоматлаштириш асбоблари ва аппаратлари (ҳар қандай тузилишдаги)дан ташқари, электр ускуналари (электр таъминоти шитлари, трансформаторлар ва ҳ. к.)ни жойлаштириш рухсат этилади.

174. Манометр, дифманометрлар учун импульс найчалари ҳамда ичидан сим ўтган ҳимоя қувурларининг назорат-ўлчов хоналарига кириш ва чиқиш жойларини ташқи деворлар орқали ёки тамбур ва коридор девори орқали ўтказиш рухсат этилади. Бундай найчалар назорат-ўлчов хоналарига ёнғин-портлаш хавфи бўлган қўшни ишлаб чиқариш хоналаридан киритилганда ёнмайдиган деворларда ишлаб чиқариш ва назорат-ўлчов хоналари томонидан импульс ва ҳимоя қувурларига герметик ҳолда улаш учун қувур бўлаги (пайвандланган муфталарда) пайвандлаб уланган металл плиталар ўрнатилиши керак.

175. Ёнувчан газлар, буғлар ва суюқликларнинг ҳолатини ўлчайдиган ҳамда ортиқча босим остидаги технологик аппаратлар ва қувурларни назорат-ўлчов асбоблари хонасидаги асбоб ва аппаратлар билан боғлайдиган импульс линияларини назорат-ўлчов асбоблари хонасига киритиш рухсат этилмайди.

176. Ёнғин-портлаш хавфи бўлган хоналардан ҳимоя қувурлари орқали ўтказилган электр симларининг назорат-ўлчов асбоблари хонасига кириш жойида газ ўтмаслигини тўлиқ таъминлаш учун герметикловчи масса қуйилган ажратувчи муфталар (электр фитинглар) ўрнатилиши керак. Электр асбоблари ва аппаратлари учун симлар электр техник қоидалар ва меъёрларга мувофиқ ўтказилиши керак.

177. Марказий бошқарув пунктларида сарф ва босим датчиклари, газ анализаторлари ва зичлик ўлчагичларни ўрнатиш рухсат этилмайди. Бундай асбоблар ўлчаш жойларида ёки изоляцияланган махсус хоналарда жойлаштирилиши керак.

178. Кўрсаткичларнинг аниқлигини таъминлаш учун назорат-ўлчов асбоблари ўрнатилган шитларни ортиқча тебраниш ҳосил қиладиган машиналар (марказдан қочирма қурилмалари, компрессорлар, вентиляция қурилмалари ва ҳ. к.) билан битта пойдеворда ўрнатиш рухсат этилмайди. Барча ҳолатларда шитлар қимирламайдиган асосларда ўрнатилиши ва маҳкамланиши керак. Асосда тебраниш бўлган ҳолларда шитлар тебранишни сўндирувчи қурилмалар билан жиҳозланиши керак.

179. Таркибида ёнғин-портлаш хавфи бўлган блокли объектлар бўлган органик ишлаб чиқаришларнинг технологик жараёнлари электрон назорат воситалари ва автоматика, шу жумладан ҳисоблаш техник воситалари асосида автоматик ва автоматлаштирилган бошқарув тизимлари билан жиҳозланади.

180. Ёнғин-портлаш хавфи бўлган хоналарда хонанинг муҳитига тўғри келмайдиган нормал ёки портлашдан ҳимояланган тарзда ишлаб чиқарилган телефон аппаратлари ва назорат-ўлчов асбобларини мунтазам ишлайдиган ва ҳаво таркибида камида 25 mm Н₂О ни таъминлайдиган махсус ҳаво юбориш вентиляцияси ёрдамида ҳаво пуркаб туриладиган герметик кожухларда ёки шитларда ўрнатиш рухсат этилади.

181. Бошқарув марказий пунктдан амалга ошириладиган шароитларда автоматик бошқарувдан қўл бошқарувига иккиламчи қайд қилиш ва кўрсатиш асбоблари яқинида ўрнатиладиган дастаклар ёрдамида оҳиста ўтилиши (автоматик тизимда носозликлар содир бўлганда) кўзда тутилиши лозим.

182. Барча назорат-ўлчов ва тартибга солиш асбобларининг шкаласида уларнинг белгиланган вазифаси тўғрисида ёзувлар бўлиши керак. Назорат-ўлчов асбобларининг шкалаларида, агар бу технологик тартиб бўйича талаб этилса, ўлчанаётган катталикларнинг чегаравий йўл қўйиладиган қийматлари қизил чизиқ билан белгиланган бўлиши керак.

Барча асбобларда уларнинг давлат текширувидан ўтказилганлигини тасдиқловчи пломблар бўлиши керак.

183. Назорат-ўлчов асбоблари, мажбурий давлат текширувларидан ташқари, корхонанинг бош муҳандиси томонидан тасдиқланган махсус режа-графикда белгиланган муддатларда заводда даврий текширувдан ўтказилиши лозим.

184. Электр техник қурилмаларнинг тузилиши қоидаларига мувофиқ асбоблар ва шитларнинг электр токи ўтиши мумкин бўлган металл қисмлари ерга ишончли уланган бўлиши керак.

185. Назорат-ўлчов асбоблари ва автоматик мосламаларни текшириш, ростлаш ва таъмирлаш назорат-ўлчов асбоблари цехи ходимлари томонидан «Ўлчовлар ва ўлчов асбобларини назорат қилиш тўғрисида низом»га мувофиқ амалга оширилиши керак.

186. Ўлчанадиган муҳит импульс ҳаво билан контактда бўладиган пьезометрик ўлчов усулида ўлчанадиган муҳит ҳаво билан қўшилиб портловчи аралашма ҳосил қилиши мумкин бўлган барча ҳолатларда сиқилган ҳаво сиқилган азот билан алмаштирилиши керак.

187. Портлаш-ёнғин хавфи бўлган ва зарарли моддалар ҳосил бўлиши мумкин бўлган цехлар етарли миқдорда технологик жараённинг нормал кечишини таъминлайдиган назорат-ўлчов асбоблари, сигнализация ва блокировкалар билан жиҳозланган бўлиши керак. Четга чиқилганда технологик тартибнинг бузилиши ва ёнғинлар, портлаш, заҳарланиш ва ҳ. к. ларга олиб келиши мумкин бўлган барча параметрлар доимий назорат қилиниши ва автоматик тарзда тартибга солиниши керак.

188. Қуйидагилар мажбурий назорат қилиниши ва автоматик тарзда тартибга солиниши керак:

а) юқори ҳароратларда ишлайдиган аппаратларда кечадиган жараёнлар ҳарорати;

б) ортиқча босимда ишлайдиган аппаратлардаги босим;

в) босим остида ишлайдиган ва қуйилиш найлари бўлмаган аппаратлардаги суюқликларнинг сатҳи;

г) ишлаб чиқариш хоналари ҳавосидаги ёнғин-портлаш хавфи бўлган моддаларнинг миқдори.

189. Авариясиз ишлашни таъминлаш учун марказий бошқарув шитида асосий назорат-ўлчов асбоблари ва автоматик ростлагичлардан ташқари электр сурма клапанлар ва хизмат кўрсатувчи ходимларни нормал технологик жараёндан четга чиқилганлиги (сув, буғ, ҳаво, водород, азот босимининг тушиши, қабул қилувчи мерниклардаги маҳсулотлар сатҳининг пасайиши, экзотермик реакциялар ҳароратининг ошиши, асосий машиналар ва насосларнинг бехосдан тўхтаб қолиши ва ҳ. к.) тўғрисида хабар берадиган сигнал арматурани бошқариш тугмачалари ўрнатилган бўлиши керак.

190. Тез бекитиш талаб этиладиган линияларда (узоқда ёки ноқулай ва бориш қийин жойларда жойлашган) марказий бошқарув пункти ва ишлаб чиқариш хоналаридан туриб узоқдан бошқариш имкониятини таъминлайдиган электр симли сурма клапанлар ўрнатилиши лозим.

191. Асбоблар ва автоматизация воситаларини электр токи билан таъминлайдиган тақсимлаш шити иккита мустақил электр манбаига уланиши ва захира линияга автоматик тарзда улаш қурилмаси билан жиҳозланиши керак.

192. Асбоблар ва ростловчи қурилмалар хизмат кўрсатиш учун қулай ва бориш мумкин бўлган жойларда жойлаштирилиши лозим. Асбоблар катта баландликда жойлаштирилганда уларга яқинлашиш ва хизмат кўрсатиш учун майдончалар ва панжарали зиналар кўзда тутилиши лозим. Асбобларга хизмат кўрсатиш қулайлигини таъминлаш учун улар имкон қадар бир нуқтада жойлаштирилиши ва битта жойда тўпланиши керак.

193. Электр тармоқлари, электр симлари ва электр қурилмаларининг танланган тузилиши, уларни монтаж қилиш ва фойдаланиш усуллари, шунингдек азот ишлаб чиқариш саноатининг органик ишлаб чиқаришлари учун корхоналарнинг электр таъминотига қўйиладиган талаблар амалдаги «Электр қурилмаларининг тузилиши қоидалари» (ЭҚТҚ), «Истеъмолчиларнинг электр ускуналаридан техник фойдаланиш қоидалари» (ТФҚ), «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда хавфсизлик техникаси қоидалари» (ХТҚ), қурилиш меъёрлари ва қоидалари, давлат стандартлари ва «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган кимё, нефт-кимё ва нефтни қайта ишлаш ишлаб чиқаришлари учун умумий портлаш хавфсизлиги қоидалари» талабларига мувофиқ бўлиши керак.

194. Электр қабул қилгичларнинг ишончлилик бўйича тоифалари, технологик жараёнларнинг ўзига хос жиҳатларини ҳисобга олган ҳолда, уларнинг электр таъминотидаги узилишлар вақтининг йўл қўйиладиган максимал катталигига қараб белгиланади.

Электр таъминотидаги узилишлар жараён параметрларининг хавфли қийматлар зонасига чиқишига, қимматли ускуналарнинг шикастланишига, уларнинг герметиклигининг бузилишига, портлашга, ёнғинларга, инсонлар ҳаёти учун хавф туғилишига олиб келиши мумкин бўлган хавфли ишлаб чиқаришларнинг электр қабул қилгичлари, одатда, ишончлилик бўйича I тоифага мансуб электр энергияси билан таъминланиши керак.

195. I тоифали электр қабул қилгичлар таркибидан ишлаб чиқаришнинг барча фаолият режимларида технологик жараённи хавфсиз ҳолатга авариясиз ўтказиш имконини таъминлаш учун узлуксиз ишлаши зарур бўлган алоҳида электр қабул қилгичлар гуруҳи ажратилади.

196. Ёнғин хавфи бўлган ва заҳарли моддалар омборхоналаридаги электр қабул қилгичлар, агар уларнинг электр таъминотидаги узилишлар ушбу моддаларни сақлаш технологик параметрларининг ўзгаришига олиб келмаса, учинчи ишончлилик тоифасига киритилиши мумкин.

197. Электр қурилмаларни портлаш ва ёнғин хавфи бўлган зоналарда жойлаштириш ва конструктив жиҳозлаш, улар учун электр ускуналарни танлаш ва бутлаш Электр ускуналарининг тузилиши қоидаларини 7.3 ва 7.4-боблари талаблари бўйича белгиланади.

Портлаш хавфи бўлган зоналарда жойлаштириладиган электр ускуналари, электр аппаратлари ва уларнинг алоҳида қисмларининг портлашдан ҳимояланиш даражаси портлаш хавфи бўлган зона синфи, портлаш хавфи бўлган аралашмалар тоифаси ва гуруҳига мувофиқ ёки улардан юқори бўлиши керак.

Портлаш хавфи бўлган зоналарда талаб этиладиган портлашдан ҳимояланиш даражасига тўғри келмайдиган тарзда тайёрланган электр ускуналаридан фойдаланиш имконияти Электр ускуналарининг тузилиши қоидаларини 7.3-бобида кўрсатилган шартлар бўйича белгиланади.

198. Электр таъминоти ишончлилиги бўйича биринчи тоифага мансуб, захира манбаини автоматик улаш (ЗМАУ) оддий схемалари ишлаб турганда ток узилишларига йўл қўядиган электр қабул қилгичларнинг алоҳида гуруҳи учун мустақил учинчи ток манбаи сифатида дизель-генераторлар ёки иккита асосий ток манбаига боғлиқ бўлмаган туман тармоқ узелларидан фойдаланиш мумкин.

Электр таъминотини тез узиб-улаш талаб этиладиган ҳолатларда лойиҳаларда махсус узлуксиз электр таъминоти агрегатлари (УЭТА)ни ўрнатиш, тўғрилагич қурилмалари, аккумулятор батареялари, инверторлар, тирристор тез улаб-қўшгичлар ва ҳ. лар билан жиҳозлаш кўзда тутилиши лозим.

199. Электр ёритиш тизимининг электр таъминоти узилганда, B-I ва В-Ia синфли портлаш хавфи бўлган зоналарда жойлашган технологик жараёнлар, шунингдек Б хавфлилик тоифасига мансуб блокларни ўз ичига олган жараёнларнинг авариясиз тўхтатишни таъминловчи операцияларни қўлда бажариш зарурияти туғилганда, ишлаб чиқариш хоналаридан одамларни эвакуация қилиш учун авариявий ёритиш тизими ушбу цех ёки ишлаб чиқаришни ток билан таъминловчи асосий икки ток манбаига боғлиқ бўлмаган манбадан, бошқа портлаш-ёнғин хавфи бўлган ишлаб чиқаришлар учун эса иккинчи мустақил (ишчи ёритиш тизими билан боғлиқ бўлмаган) манбадан ўзгарувчан ёки ўзгармас ток билан таъминланиши кўзда тутилиши лозим.

200. Портлаш хавфи бўлган хоналарда жойлаштириладиган электр қабул қилгичларнинг электр таъминоти учун ташқи юзаси уларнинг портлашдан ҳимояланган ускуналарга кириш жойларини зич герметикланишига йўл қўймайдиган ясси ёки думалоқ шаклда бўлмаган кабеллардан фойдаланиш рухсат этилмайди.

201. Ҳар қандай синфли портлаш хавфи бўлган зоналарда изоляцияланмаган ток ўтказиш воситаларидан, шу жумладан кранларга, талларга ва ҳ. ларга уланадиган электр симларидан фойдаланиш тақиқланади.

202. Ҳар қандай синфли портлаш хавфи бўлган зоналарда очиқ ҳолда (конструкцияларда, деворларда, каналларда, туннелларда ва ҳ.) ўтказиладиган кабелларда ёнувчан материаллар (жут, битум, ип тўқима ва ҳ. к.)дан тайёрланган ташқи қоплама бўлмаслиги керак.

203. Ҳар қандай синфли портлаш хавфи бўлган зоналарда ўтказиладиган кучланиши 1 kV дан юқори бўлган кабелларнинг узунлиги имкон қадар чекланиши лозим.

204. Мазкур технологик жараёнга тааллуқли бўлмаган ҳар қандай кучланишдаги транзит электр симлари ва кабель линиялари қўшимча ҳимоя чора-тадбирлари бажарилганда, масалан, қувурларда, ёпиқ қутиларда, полларда ўтказилганда, ҳар қандай синфли портлаш хавфи бўлган зоналардан горизонтал ва вертикал бўйича камида 5 m масофада ўтказилиши рухсат этилади.

205. Электр қурилмаларининг тузилиши қоидаларида белгиланган ёнғинга қарши талаблар бажарилганда, кабель эстакадалари ёнувчан газ ва тез алангаланадиган суюқлик қувурлари эстакадасини, газ ва буғларнинг ҳавога нисбатан зичлигидан қатъий назар, остидан ёки устидан кесиб ўтиши мумкин.

206. Электр хоналарини ёнувчан енгил газлар ва тез алангаланадиган суюқликлар мавжуд В-Ia ва B-I6 синфли, шунингдек В-П ва В II синфли портлаш хавфи бўлган зонали хоналардан ажратувчи деворларда электр хонасига кабелларни ва сим ўтказиладиган қувурларни киритиш учун тешиклар очиш рухсат этилади. Бундай тўсиқлар ёнмайдиган материаллар билан зич бекитилиши керак.

Оғир ва сиқилган ёнувчан газлар мавжуд В-Ia ва B-I6 синфли портлаш хавфи бўлган зонали хоналардан электр хонасига кабелларни ва сим ўтказиладиган қувурларни ташқи деворлар орқали киритиш лозим.

207. Электр зарядлари тўпланиши мумкин бўлган диэлектрик (солиштирма электр қаршилиги 10 Ω/m ва ундан ортиқ) ҳисобланадиган суюқликлар, буғлар, газлар ва сочилувчан моддаларни қабул қилиш, қайта ишлаш ва ташиш билан боғлиқ резервуарлар, технологик ускуналар, қувурлар, қуйиш-тўкиш қурилмалари ва бошқа ускуналар учун статик электр токидан ҳимоя кўзда тутилган бўлиши керак.

208. Бинолар, иншоотлар ёки уларнинг қисмларини яшиндан ва иккиламчи яшин таъсиридан ҳимоялашга қўйиладиган талаблар бино ва иншоотларнинг белгиланган вазифаси, улар жойлашган ҳудуддаги яшинлар жадаллиги, шунингдек бир йил ичида кутилаётган яшин уриши сонига қараб, яшиндан ҳимоялаш қурилмаси тоифалари ва ҳимоя зонасининг турига мувофиқ РҲ 34.21.122 «Бино ва иншоотларни яшиндан ҳимоялаш бўйича йўриқнома» да белгиланади.

209. Барча ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналар доим тоза ва меъёрий-техник ҳужжатлар ҳамда «Кимё саноати корхоналари учун ёнғин хавфсизлиги қоидалари» талабларига мувофиқ тартибда сақланиши керак.

210. Аппаратлар, қувурлар ва асбобларнинг уланган қисмларида аниқланган барча носозликлар ва ҳатто унча катта бўлмаган маҳсулот чиқиши ҳолатлари ҳам зудлик билан бартараф этилиши керак.

Тўкилган ишлаб чиқариш маҳсулотлари ва мойлар зудлик билан тозалаб олиниши керак. Бунда ёнувчан суюқликлар устига қум сепилади ва кейин махсус ажратилган жойга чиқариб ташланади.

Тўкилган ва сочилган заҳарли моддалар зудлик билан зарарсизлантирилиши ва тегишли йўриқномаларда кўзда тутилган тартибда тозалаб олиниши керак.

211. Унча кўп бўлмаган миқдорда тўкилган цианли туз эритмалари темир купороси эритмаси ёрдамида дегазация қилиниши лозим.

Кўп миқдорда тўкилган цианли туз эритмалари зудлик билан нейтралланиши ва зарарсизлантириш станциясига юбориш учун сув билан махсус канализацияга ювиб туширилиши лозим.

Хоналарни тозалашда ишлатилган сув ҳам зарарсизлантириш станциясига юборилади.

212. Тўкилган кислота ва олеумни тозалашдан олдин улар бўр ёки оҳак ёрдамида нейтралланиши шарт. Олеум ва сульфат кислотани сув билан ювиб тозалаш рухсат этилмайди.

213. Металл майдончалар, зиналар, металл плиталардан қурилган поллар ва ҳ. ларни артиш учун керосиндан фойдаланиш тақиқланади.

214. Цехларда ва оралиқ омборхоналарда сақланаётган хом ашё, оралиқ маҳсулотлар, мойлаш ва ёқилғи материаллари миқдори цехнинг суткалик эҳтиёжидан ошмаслиги керак.

215. Мойларни сақлаш учун мўлжалланган баклар ўлчов қурилмалари ва мойни чиқиш қулайлигини таъминловчи мосламалар (кранлар, қулай тагликлар ва ҳ. к.) билан жиҳозланган бўлиши керак.

Ишлатилган артиш материаллари (латта, қоғоз ва ҳ. к. лар) қопқоқли металл яшикларда сақланиши керак. Яшиклар ҳар куни тозаланиши, артиш материаллари уларга ишлов бериш ёки йўқ қилиш учун мўлжалланган жойга чиқариб ташланиши керак.

216. Вентиляция камераларида бирор бегона материал ёки предметларни сақлаш рухсат этилмайди.

217. Барча турдаги (жорий, капитал) таъмирлаш ишлари «Корхоналарнинг технологик ускуналарига техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш тизими» асосида тузилган графикка мувофиқ бажарилиши керак.

218. Портлаш ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган ишлаб чиқаришлар ҳудудида ва хоналарида очиқ олов билан бажариладиган таъмирлаш ишлари «Корхоналарнинг портлаш ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган объектларида олов билан бажариладиган ишларни бехатар ўтказилишини ташкил этиш бўйича намунавий йўриқнома»га мувофиқ амалга оширилиши керак.

219. Аппаратларнинг ичида бажариладиган ишларда «Газ хавфи бўлган ишларни бехатар ўтказилишини ташкил этиш бўйича намунавий йўриқнома» га, шунингдек корхона томонидан конкрет ишлаб чиқариш шароитларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган инструкцияга риоя қилиниши лозим.

220. Наряд-рухсатномасиз ускунани таъмирлашга киришиш тақиқланади.

221. Газ хавфи бўлган жойларда ишларни ташкил этиш ва олиб бориш «Корхоналарда газ хавфи бўлган ишларни бехатар ўтказилишини ташкил этиш бўйича намунавий йўриқнома» га мувофиқ амалга оширилиши керак.

222. Таъмирлаш ишлари бажариш чоғида портлаш хавфи бўлган ва заҳарли буғ ва газлар ажралиб чиқиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш операцияларини амалга ошириш тақиқланади. Таъмирлаш ишларини бошлашдан олдин ва уларни бажариш пайтида таъмирлаш ишлари ўтказилаётган хонадаги ҳаво муҳити таҳлил қилиниши керак. Йўл қўйиладиган меъёрдан ортиқ заҳарли ёки портлаш хавфи бўлган газлар ҳосил бўлганда таъмирлаш ишлари зудлик билан тўхтатилиши ва ишчилар хавфли зонадан олиб чиқилиши керак.

223. Таъмирлаш ишлари ўтказилаётган хонадаги ҳаво муҳитини таҳлил қилиш даврийлиги наряд-рухсатномада кўрсатилиши керак.

224. Вентиляция қурилмаларини ташқи кўздан кечириш, сақлаш, таъмирлаш синовдан ўтказиш, созлаш ва улардан фойдаланиш «Вентиляция тизимларидан хавфсиз фойдаланиш бўйича намунавий йўриқнома» талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак.

225. Таъмирлаш ишларини бажариш пайтида тўсиқ, арматура, қувурлар, муфта кожухлари ва технологик коммуникацияларнинг бошқа узеллари устида туриш тақиқланади.

Одамларнинг ўтиши ёки ускуна ва эҳтиёт қисмларни олиб ўтиш учун мўлжалланган ўтиш жойлари ва конструкциялари ҳўл, музлаган ёки сирпанчиқ бўлмаслиги керак.

226. Барча ўтиш жойлари, ўрачалар, ишчи ва хизмат кўрсатиш майдончалари, зиналар ва зина майдончалари, идишларнинг томлари камида 0,14 m баландликдаги тўсиқ бортли 1,0 m баландликдаги панжара билан жиҳозланади.

Тўсиқлар ўрнатиш имконияти бўлмаган шароитларда 1,8 m ва ундан ортиқ баландликда ишлаётган ишчилар сақловчи белбоғлар ва ҳимоя арқонлари билан таъминланиши керак.

227. Такелаж ишларида қўлланиладиган ускуналар «Саноатконтехназорат» Давлат инспекциясининг юк кўтариш иншоотлари назорати бўйича тармоқ инспекцияси қоидалари талабларига жавоб бериши керак.

228. Ишлаб чиқариш ускуналарининг ишлаши, уларни юклаш меъёрлари ва жараёнларнинг асосий параметрлари белгиланган технологик тартиб талабларига ва паспорт маълумотларига мувофиқ бўлиши керак.

229. Ҳар қайси цехда, участкада аппарат ва қувурларнинг шартли рангларда ишланган жойлашиш ва боғланиш схемалари бўлиши керак.

Схемаларда қулфлаш мосламалари рақамланган, маҳсулотларнинг ҳаракатланиш йўналиши кўрсаткичлар билан кўрсатилган бўлиши керак. Схемадаги қулфлаш мосламасининг рақами ва бошқа белгилар агрегатларга хизмат кўрсатиш бўйича ишчи йўриқномага мувофиқ бўлиши керак.

230. Агрессив, ёнғин ва портлаш хавфи бўлган муҳитларни ишлатиш ва ташиш билан боғлиқ ускуна ва қувурлардан фойдаланиш жараёнида аппарат ва қувурлар деворларининг қалинлиги текширилиши (ички кўздан кечириш, ультратовуш ва радиацион дефектоскопия ва ҳ.) керак.

231. Аппарат ва қувурларнинг қулф арматураси, гидравлик зарбларга йўл қўймаслик учун, секин ва бир текис очилиши керак.

232. Аппарат ёки қувурда босим мавжуд бўлганда болт ва шпилкаларни тортиш тақиқланади.

233. Тиқинлар муҳитнинг ишчи параметрлари ва конкрет фойдаланиш шароитларига қараб танланиши керак. Барча тиқинлар рақамланган бўлиши керак. Тиқиннинг рақами ва у мўлжалланган босим унинг орқасига ўйиб туширилган бўлиши керак.

234. Таъмирлаш, ички кўздан кечириш пайтида ва шунга ўхшаш бошқа ҳолатларда агрегат, алоҳида аппарат ва коммуникацияларни узиб қўйиш учун тиқин ўрнатиш газ хавфи бўлган иш ҳисобланади ва масъул шахс иштирокида ўтказилиши керак.

235. Насослар учун уларни таъмирлашнинг агрегат-узел усули ва бунинг учун зарур кўтариш-транспорт қурилмалари кўзда тутилиши керак.

236. Барча босим остида ишлайдиган заҳарли, ёнғин хавфи бўлган газ ёки суюқлик идишлари аппарат ва коммуникацияларни қисмларга ажратиш билан боғлиқ таъмирлаш ишлари ўтказилгандан кейин, шунингдек йўриқномада кўрсатилган бошқа ҳолатларда, идишнинг ишчи босимига тенг босим остида ҳаво ёки инерт газ ёрдамида, ёки ўхшаш хавфсиз назорат усули ёрдамида герметиклиги бўйича синовдан ўтказилиши керак.

237. Ишлаб турган цехларда, шунингдек ишлаётган газ қувурлари ётқизилган эстакада ва каналларда газ қувурларини мустаҳкамлик бўйича пневматик синовдан ўтказиш рухсат этилмайди.

238. Янги монтаж қилинган ва таъмирланган ускуна ва қувурларда «Саноаконтехназорат» Давлат инспекциясининг амалдаги қоидалари ва йўриқномаларига мувофиқ инерт муҳитлар ёрдамида синов ўтказилади.

239. Органик ишлаб чиқаришларда ёнғинга қарши хавфсизлик қоидаларига риоя қилиниши керак. Хоналар ўт ўчириш воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

239¹. Омборхоналарда кўринадиган жойларда ГОСТ 12.4.026 бўйича хавфсизлик белгилари («Олов хавфи», «Портлаш хавфи», «Заҳарли моддалар», «Чекиш тақиқланади» ва ҳ. к.) осиб қўйилиши керак.

240. Бўлинмаларнинг раҳбарлари қуйидагиларни бажариши шарт:

барча ишчи ва муҳандис-техник ходимлар томонидан ёнғин хавфсизлиги қоидаларини ўрганиш ва уларнинг бажарилишини ташкил этиш;

ишлаб чиқаришда ёнғин ва портлаш хавфини камайтиришга қаратилган қарорларни ишлаб чиқиш ва татбиқ этилишини таъминлаш;

барча бўлинмаларда ёнғинга қарши тартиб ўрнатиш (чекиш жойларини белгилаш ва жиҳозлаш, бир вақтнинг ўзида хом ашё ва тайёр маҳсулотларни сақлаш жойлари ва йўл қўйиладиган миқдорини белгилаш, олов билан бажариладиган ишларни ўтказиш, иш тугагандан кейин хоналарни кўздан кечириш ва ёпишнинг аниқ тартибини белгилаш) ва унинг бажарилишини мунтазам назорат қилиш;

ёнғин хавфсизлигини таъминлаш учун масъул шахсларни тайинлаш;

ёнғинга қарши инструктаж ва ёнғин-техник минимум бўйича машғулотлар ўтказишни ташкил этиш.

241. Органик ишлаб чиқаришларда ишловчи ходимлар:

ёнғин хавфсизлиги қоидаларини билиши ва бажариши, қўлланиладиган муҳитларнинг ёнғин-портлаш хавфи бўлган ва заҳарли хусусиятларини билиши;

ўт ўчириш воситалари жойлашган жойларни билиши, уларнинг мавжудлиги ва созлигидан хабардор бўлиши, улардан фойдаланишни билиши;

ёнғинга олиб келиши мумкин бўлган хатти-ҳаракатларга йўл қўймаслиги керак.

242. Ўт ўчириш, ёнғин алоқаси ва сигнализация воситалари тармоқ «Ёнғин хавфсизлиги қоидалари»га мувофиқ бўлиши керак.

243. Ўт ўчириш ускуналари, гидрантлар, сув ҳавзалари, бассейнларга бориладиган йўллар доим очиқ бўлиши керак. Ўт ўчириш гидрантлари ва сув ҳавзалари яқинида кўрсаткич ёзувлар осиб қўйилган бўлиши керак.

244. Ўт ўчириш воситалари (сув, кўпик, инерт газлар ёки кукун) ва қурилма тури (спринклер ёки дренчер) ни танлаш технологик талаблар, модда ва материалларнинг заҳарлилиги ва ёнғин хавфи, хонада одамларнинг бўлиши тартиби ва амалдаги ёнғин хавфсизлиги талаблари, меъёрлар ва кўрсатмаларни ҳисобга олган холда лойиҳа ташкилотлари томонидан белгиланади.

245. Барча ишлаб чиқариш, омборхона, ёрдамчи ва маъмурий бинолар, шунингдек алоҳида қурилма ва иншоотлар бирламчи ўт ўчириш воситалари билан таъминланиши керак.

246. Ҳар қайси ишлаб чиқариш хонасида портлаш ёки ёнғин хавфи синфи кўрсатилган ёзув бўлиши керак.

247. Карбонат кислота ва бошқа сиқилган газлар тўлдирилган баллонларни, шунингдек ўт ўчиргичларни улар қизиши мумкин бўлган жойларда (печ залларида, қуритиш хоналарида, иситиш асбоблари яқинида ва +5° С дан паст ҳароратда) жойлаштириш рухсат этилмайди.

248. Ичида газ бўлган аппаратларда ва газ коммуникацияларида ёнғин содир бўлганда газ билан ифлосланиш ва портлашга йўл қўймаслик учун уларни узмасдан оловни ўчириш тақиқланади.

249. Буғлари ҳаво билан қўшилиб портлаш хавфи бўлган аралашма ҳосил қилиши мумкин бўлган тез алангаланадиган ва ёнувчан суюқликлар солинган идишлар азот остида сақланиши керак.

250. Компрессия биносида, компрессор мой хўжалиги ҳудудини камида 0,25 m баландликдаги бортлар билан тўсган ҳолда, мойнинг авариявий тўкилиши мумкин бўлган майдонни камайтириш чора-тадбирлари қабул қилиниши лозим. Бундай ҳудудлар стационар кўпикли ўт ўчириш қурилмалари билан ҳимояланиши, компрессия хоналарида доимий иш жойлари бўлмаган ҳолларда уларнинг бошқаруви автоматик тарзда амалга оширилиши лозим.

251. Портлаш-ёнғин хавфи бўйича А, Б ва В тоифаларга мансуб ишлаб чиқариш ва омборхоналар, агар уларнинг майдони 100 м² ва ундан ортиқ бўлса, ва улар жойлашган хоналарда автоматик ўт ўчириш тизимлари автоматик ёнғин сигнализацияси билан жиҳозланиши керак.

252. Ташқи қурилмалар ва портлаш-ёнғин хавфи бўлган жараёнлар кечадиган омборхоналар ҳудудида электр ёнғин сигнализациясининг қўлда ишга тушириладиган хабар бериш мосламалари ўрнатилиши керак. Хабар бериш мосламалар ўртасидаги масофа кўпи билан 150 m бўлиши керак.

Омборхоналар ва ташқи қурилмалар яқинида, агар улардан кўпи билан 150 m масофада жойлашган биноларда телефон ёки қўл хабар бериш мосламалари мавжуд бўлса, қўл ёнғиндан хабар бериш мосламалари ўрнатилмаслиги мумкин.

253. Автоматик ёнғин ўчириш тизимлари ва автоматик ёнғин сигнализацияси, шу жумладан ёнғиндан хабар бериш тизимлари, портлаш-ёнғин хавфи бўлган ишлаб чиқариш биноларида тармоқ автоматик ёнғин ўчириш, автоматик ёнғин сигнализацияси ва ёнғиндан хабар бериш қурилмалари билан жиҳозланиши керак бўлган бино ва хоналар рўйхатини ҳисобга олган ҳолда, ишлаб чиқариш технологик жараёнининг хусусияти ва уларни ўрнатишнинг техник-иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигидан келиб чиқиб, ШНК 2.04.09 га мувофиқ кўзда тутилиши керак.

254. Ишлаб чиқариш цехларида чекиш рухсат этилмайди. Чекиш учун тегишли тарзда жиҳозланган махсус ажратилган хавфсиз жойлар кўзда тутилиши лозим.

255. Ҳар қайси телефон аппарати ёнида корхонанинг ёнғин ўчириш қисми, газ-қутқарув ва тиббий хизматларининг телефон рақамлари кўрсатилган махсус табличкалар ёки ёзувлар осилган бўлиши керак.

256. Зарарли моддалар қўлланиладиган ишлаб чиқаришларда ишловчилар «Кимё ишлаб чиқаришлари ходимлари учун махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа якка тартибда ҳимояланиш воситаларини бепул беришнинг намунавий меъёрлари»га мувофиқ махсус кийим, махсус пойабзал ва якка тартибда ҳимояланиш воситалари билан таъминланиши керак.

257. Заҳарли моддалар қўлланиладиган ишларга противогаз, махсус кийим ва мазкур ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ҳимоя мосламаларисиз қўйиш рухсат этилмайди.

258. Ишчиларни шовқиннинг зарарли таъсиридан муҳофаза учун улар якка тартибда ҳимояланиш воситалари (шовқинга қарши наушниклар, берушлар ва ҳ. к.) билан таъминланиши керак.

259. Ҳар қайси цехда қуйидаги авариявий ҳимояланиш воситалари тўплами бўлиши керак:

а) махсус шкафларда сақланадиган противогазлар (фильтрловчи, изоляцияловчи ва шлангли), резина костюмлар, этиклар, қўлқоплар.

Шкафларнинг жойлашиши, противогаз ва бошқа ҳимояланиш воситаларнинг сони ва тури, уларни сақлаш, текшириш ва фойдаланиш тартиби корхонанинг газ-қутқарув хизмати билан келишилган ҳолда белгиланади.

б) дори-дармонлар тўплами солинган аптечкалар (корхона тиббий хизмати билан келишилган) (2-илова, 1-жадвал).

260. Чанг чиқарадиган маҳсулотлар билан боғлиқ участкаларда банд бўлган ишчилар респираторлар билан таъминланиши ва уларда вкладишларнинг доимий захираси бўлиши керак.

261. Ишчи хоналарда озиқ-овқатларни сақлаш ва овқатланиш таъқиқланади. Овқатланиш учун махсус хоналар ажратилади. Сувни фақат ичимлик суви фонтанчалари ёки газланган сув автоматидан ичиш рухсат этилади.

262. Якка тартибда тарқатиладиган ҳимояланиш воситалари иш пайтида ишчи ходимларда туриши керак.

263. Ҳар қайси иш жойида ҳимояланиш воситаларидан конкрет шароитларда фойдаланиш бўйича йўриқномалар бўлиши керак.

264. Фильтрловчи противогазлар, кислородли изоляция асбоблари ва шлангли противогазларнинг авария захираси асосан цехга кириш жойида жойлашган пломбаланган махсус шкафларда сақланиши керак. Противогазларнинг юз қисмида уларнинг ўлчами аниқ кўрсатилган бўлиши керак.

265. Корхона маъмурияти противогаз тарқатилишини ҳисобга олиш ва уларнинг хизмат муддатларига риоя қилиниши устидан назоратни ташкил этиши, шунингдек уларни сақлашнинг санитария шароитларини, противогазларнинг юз қисмини дезинфекциялашни, қутиларнинг созлиги, сақловчи (қутқарув) белбоғлари ва ҳ. к. ларнинг ишончлилигини текширишни таъминлаши керак.

266. Цехларнинг ходимлари противогазлардан фойдаланиш ва уларни сақлаш қоидалари бўйича махсус ўқувдан ўтишлари ҳамда мунтазам равишда ишловчиларни противогаз кийиш ва ундан фойдаланиш, шунингдек жабрланганларга биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш ва сунъий нафас олдириш усуллари бўйича амалий кўникмаларга ўргатишни ўз ичига олган такрорий инструктажлардан ўтишлари керак. Вақти-вақти билан тренировка машғулотлари ўтказилиши керак. Изоляцияловчи (кислородли) противогазлардан фақат бунга тиббий хулосаси бўлган шахслар фойдаланиши мумкин.

267. Сақловчи воситалар рўйхати ва биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш усуллари корхонада белгиланган тартибда тасдиқланадиган ишлаб чиқариш йўриқномалари ва хавфсизлик техникаси бўйича йўриқномаларга киритилиши керак.

268. Химикатларни қўлда ишлатиш ва ишлов бериш билан боғлиқ ишларда банд бўлган ишчилар терини ифлослантирадиган ва қичитадиган моддалардан ҳимоя қилиш учун махсус пасталар, кремлар, мазлар ёки қўлқоплар билан таъминланиши керак.

269. Авария пайтида ишловчиларга теккан кимёвий моддаларни ювиб ташлаш учун сув учун металл баклари бўлган ўз-ўзига хизмат кўрсатиладиган раковинали авария душлари ёки ўз-ўзига хизмат кўрсатиладиган ваннали раковина кўзда тутилиши керак.

270. Ўртача оғирликдаги иш тоифалари (Па ва Иб) учун мўлжалланган ишлаб чиқариш хоналарининг ишчи зонасида ҳарорат, нисбий намлик, ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги, шовқин ва вибрациянинг йўл қўйиладиган меъёрлари:

271. Органик ишлаб чиқариш хоналарининг ёритилишига қўйиладиган талаблар (меъёрланган ёритилганлик, кўзни қамаштириш кўрсаткичларининг йўл қўйиладиган бирликлари ва ёритилишнинг пульсация коэффициентлари) бажариладиган кўрув ишларининг хусусиятларига қараб ҚМҚ 2.01.05 «Табиий ва сунъий ёритиш» бўйича қабул қилиниши лозим.

272. Санитария-маиший хоналар таркибига қуйидагилар киради: гардероблар, душлар, ичимлик сув таъминоти ўрнатилган жойлар, ювиниш, кийиниш, исиниш хоналари, шунингдек махсус кийимларни сақлаш ва тарқатиш хоналари. Маиший хоналарнинг таркиби, майдони, сони ҚМҚ 2.09.04 «Корхоналарнинг маъмурий ва маиший бинолари» (3-илова, 2-жадвал)га мувофиқ ишловчилар сони, ишларнинг оғирлик бўйича тоифаси ва тананинг ифлосланиш даражасига қараб лойиҳада белгиланади.

273. Кийиниш хоналари, чекиш жойлари, исиниш хоналари, душлар, ичимлик сув таъминоти қурилмаларигача масофа ишлаб чиқариш биноларидаги иш жойларидан кўпи билан 75 m, ишлаб чиқариш майдончасидаги иш жойларидан эса кўпи билан 150 m бўлиши керак.

274. Гардероб, душ ва душолди хоналари, ювиниш, кийиниш, махсус кийимларни қуритиш ва чангдан тозалаш хоналари девор ва тўсиқларининг баландлиги камида 2 m бўлиши ва улар ювиш воситалари ёрдамида қайноқ сув билан ювиш имкони бўлган материаллардан қурилиши керак. Юқорида кўрсатилган хоналарнинг баландлиги 2 m дан ортиқ бўлган девор ва тўсиқлари, шунингдек шиплари сувга чидамли қоплама билан қопланиши керак.

275. Барча санитария-маиший хоналар тоза ҳолда сақланиши керак. Бу мунтазам ва тўғри ташкил этилган тозалаш ишлари ва ўз вақтида ўтказиладиган таъмирлаш ишлари ёрдамида таъминланади.

276. Хоналар нам усул ёрдамида тозаланиши керак. Бунинг учун хоналар қайноқ ва совуқ сувли кранлар, ифлос сув тўкиладиган қурилмалар билан таъминланиши керак. Ойналар, ёритиш арматураси ёғоч ёки металл штокларга маҳкамланган чўтка ёки резина валиклар ҳамда ювиш воситалари қўшилган совунли эритмалар ёрдамида тозаланади.

277. Деворлар ва якка тартибдаги шкафлар ҳам тозаланиши лозим. Душларнинг поли дезинфекция воситалари ёрдамида ювилиши керак.

278. Шунингдек, замбуруғли касалликларнинг тарқалишини олдини олиш учун резина гиламчаларга ҳам дезинфекция воситалари билан ишлов берилиши лозим.

279. Маиший хоналар ҳар иш сменасидан кейин тозаланиши лозим. Маиший хоналарнинг талаб этиладиган санитария ҳолатида сақланиши ишловчилар томонидан иш қобилиятини тиклаш, соғлиқни сақлаш ва шахсий гигиена мақсадларида улардан кўпроқ фойдаланиш имконини таъминлайди.

280. Ишлаб турган органик ишлаб чиқаришлардан фойдаланишда атроф-муҳитнинг ифлосланишини олдини олиш чора-тадбирлари Ўзбекистон Республикасининг табиатни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчилигида ўз аксини топган.

281. Табиий ресурсларни муҳофаза қилишнинг асосий вазифаларидан бири атмосфера ҳавосини саноат корхоналари чиқиндиларидан ифлосланишидан муҳофаза қилиш ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ атмосфера ҳавоси табиий ресурсларнинг таркибий қисми бўлиб, у умуммиллий бойлик ҳисобланади ва давлат томонидан муҳофаза қилинади. Корхоналарни ўраб турадиган ёки уларнинг яқинида жойлашган аҳоли пунктларининг атмосфера ҳавосидаги ифлослантирувчи моддалар концентрацияси амалдаги санитария меъёрлари, қоидалари ва гигиена нормативларида белгиланган миқдорлардан ошмаслиги керак.

282. Атмосфера ҳавосини саноат корхоналари чиқиндиларидан, шу жумладан органик таркибли, ифлосланишини олдини олишнинг асосий чора-тадбирларига чиқиндисиз ишлаб чиқариш технологияларини тадбиқ этиш, ишлаб чиқаришда технологик жараёнларни герметиклаш, зарарли чиқиндиларни йўқ қилиш ва ҳ. киради. Режалаштириш тадбирларини ўтказиш, газни тозалаш ва чангни тутиб қолиш, баланд қувурлар ўрнатиш йўли билан заҳарли моддаларни атмосферага тарқатиб юбориш, ишлаб чиқариш жараёнида зарарли моддаларни зарарсиз моддалар билан алмаштириш, хом ашёларга ишлов беришнинг қуруқ усуллари ўрнига нам усуллардан фойдаланиш тавсия этилади.

283. Қатор корхоналарда машъала газлардан биноларни иситишда фойдаланиш, ортиқчасини эса иссиқлик централига йўналтириш лозим.

284. Ўғит ишлаб чиқаришда газлар рециркуляция қилинадиган технологик схемалар тадбиқ этилиши лозим. Корхоналар турар жойлар жойлашган ҳудудга нисбатан шамолга тескари томонда қурилиши, уларнинг ўртасида ҳимояловчи яшил зоналар кўзда тутилиши керак.

285. Саноат чиқиндилари таркибидаги органик моддалар, айниқса улар нам ҳолатда бўлса, юқори концентрацияларда каталитик ёки термик куйдириш, кичик концентрацияларда эса адсорбция ва куйдириш усули ёрдамида ажратиб олинади. Адсорбент сифатида фаол кўмир, фаол кокс, фаол алюминий оксиди ва ҳ. лар қўлланилади.

286. Зарарли моддаларни атмосферага тарқатиб юборишнинг табиий имкониятлари қуйидаги қатор критик ҳолатларда қўлланилади: чиқиндисиз ишлаб чиқариш усуллари ва ишлаб чиқариш жараёнида зарарли моддаларни тўлиқ ёки кўп миқдорда йўқ қилиш имконияти бўлмаганда, зарарли моддаларни зарур даражада ажратиб олишнинг техник жиҳатдан имконияти бўлмаганда ёки бу қимматга тушганда; ишлаб чиқаришни тўлиқ герметиклаш имконияти бўлмаганда; чиқинди манбаларини турар жой ҳудудидан олиб чиқиш имконияти бўлмаганда. Зарарли моддаларни атмосферага тарқатиб юборишни яхшилаш мақсадида кучли ифлослантириш манбалари учун баланд (300-350 m гача) қувурлар қуриш тавсия этилади. Бундай чора-тадбирлар чиқинди манбасига яқин масофаларда зарарли чиқиндилар концентрациясини камайтирсада, лекин атроф-муҳитни ифлосланишдан ҳимоя қила олмайди.

287. Чиқиндиларни баланд қувурлар ёрдамида атмосферага тарқатиш эмас, балки уларни атмосферага тушмасдан олдин йўқ қилиш атмосферани ифлосланишдан муҳофаза қилишнинг радикал усули ҳисобланади.

288. Ифлосланганлик даражаси нормативларда белгиланган миқдордан ортиқ бўлган ҳудудларда атмосферани ифлослантириш манбаи бўлган корхоналардан фойдаланиш таъқиқланади. Бундай ҳудудларда ишлаб турган объектларни реконструкция қилиш, кенгайтириш ва техник қайта жиҳозлаш истиқболдаги ривожланишни ҳисобга олган ҳолда улардаги атмосферага чиқариладиган чиқиндиларни чегаравий йўл қўйиладиган чиқиндилар (ЧЙҚЧ) гача қисқартириш шарти билан рухсат этилади.

289. Фаолияти атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддалар чиқариш билан боғлиқ бўлган корхоналар, ишлаб чиқаришларнинг раҳбарлари Ўзбекистон Республикасининг «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ қуйидагиларни бажаришга мажбурдирлар:

Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ва санитария назорати органлари билан келишилган ҳолда ифлослантирувчи моддалар чиқаришни камайтириш, чиқиндиларни тозалаш иншоотлари, ускуналари ва аппаратларининг узлуксиз самарали ишлашини таъминлаш, уларни соз ҳолатда сақлаш ва уларнинг устидан назорат қилишга қаратилган ташкилий-техник ва бошқа тадбирлар режаларини ишлаб чиқиш;

атмосферага чиқарилаётган ифлослантирувчи моддалар миқдори ва таркибини ҳисобга олиш ва мунтазам назорат қилиш;

атмосферани ифлослантирувчи моддаларнинг чегаравий йўл қўйиладиган чиқиндилари (ЧЙҚЧ)ни ишлаб чиқиш ва уларни ўз вақтида ўрнатилган тартибда келишишни таъминлаш;

аҳоли яшайдиган ҳудудлар атмосфера ҳавосининг ифлосланиши устидан назоратни таъминлаш. Ифлослантирувчи моддалар рўйхати, намуна олиш даврийлиги ва нуқталари Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси органлари ва санитария-эпидемиология хизмати билан келишилиши керак; атмосфера ҳавоси ва бошқа атроф-муҳит объектларининг ҳолати устидан кузатувлар, мулкчилик шаклидан қатъий назар, фаолияти атмосфера ҳавосининг ҳолатининг ёмонлашишига олиб келиши мумкин бўлган корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, бирлашмалар томонидан амалга оширилади;

технологик жараён ёки ускуналардаги барча ўзгартиришлар (ишлаб чиқариш қувватини ошириш, ишлаб чиқариш жараёнларини жадаллаштириш ва бошқа тасдиқланган лойиҳадан четга чиқишлар)ни Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси органлари ва санитария-эпидемиология хизмати билан келишиш;

атмосфера ҳавосига зарарли аралашмаларнинг бирваракайига чиқиши ҳолатлари тўғрисида Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ва санитария назорати органларига хабар бериш, шунга ўхшаш вазиятларнинг олдини олишга доир тадбирлар ишлаб чиқиш.

290. Бир вақтнинг ўзида газ-чанг тутиб қолувчи қурилмаларни реконструкция қилмасдан туриб, чиқадиган газлар ёки уларнинг таркибидаги зарарли моддалар концентрациялари ҳажмининг ошиши билан боғлиқ технологик агрегатлар унумдорлигини ошириш таъқиқланади.

291. Замонавий воситалар ёрдамида чиқиндиларнинг чегаравий йўл қўйиладиган миқдорларига эришиш имконияти бўлмаган ҳолларда технологик жараённи ўзгартириш ёки ишлаб чиқариш қувватини қисқартириш йўли билан бундай чиқиндиларни камайтириш ёки батамом йўқ қилиш чора-тадбирлари ва уларни бажаришнинг аниқ муддатлари кўзда тутилиши керак.

292. Атмосфера ҳавосини ифлослантириш хавфи бўлган барча манбалардан чиқаётган саноат чиқиндилари устидан доимий назорат, Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ва санитария назорати органларидан ташқари, корхоналарнинг ўз кучи ва маблағлари билан ҳам амалга оширилади. Шу мақсадда корхонада замонавий кимёвий ва физик-кимёвий таҳлил воситалари билан жиҳозланган махсус лабораториялар бўлиши керак.

Намуна олиш нуқталари ва даврийлиги хавфсизлик техникаси бўлими томонидан режалаштирилиши, Давлат санитария-эпидемиология назорати органлари билан келишилиши ва корхонанинг бош муҳандиси томонидан тасдиқланиши керак.

293. Ташқи муҳитни муҳофаза қилиш зарурий омил сифатида сув ҳавзаларини, тупроқни, грунтларни муҳофаза қилишни ўз ичига олади.

294. Кимё корхоналарининг фаолияти натижасида сув ҳавзаларига кўп миқдорда турли таркибли ва хусусиятдаги, шу жумладан олдин табиатда мавжуд бўлмаган органик бирикмалар тушади. Бундай моддаларнинг бир қисми биологик жиҳатдан ўта фаол бўлиб, уларга биологик тозалаш жараёнлари, физик реагентлар таъсир қилмайди, яъни сув оқимларидан ажратиш жуда қийин.

Саноат оқова сувларини зарарсизлантириш барча корхоналар учун мажбурий ҳисобланади. Санитария-маиший мақсадларда фойдаланиш учун мўлжалланган сув ҳавзалари сувларидаги зарарли моддалар концентрацияси амалдаги санитария меъёрлари ва қоидаларида кўрсатилган миқдорлардан ошмаслиги керак.

295. Сув объектлари ва жой рельефига қуйидагиларни чиқариш таъқиқланади: таркибида чегаравий йўл қўйиладиган концентрациялари (ЧЙҚК) ёки тахминий йўл қўйиладиган даражаси (ТЙКД) белгиланмаган моддалар ёки моддаларнинг сувда трансформацияланиши маҳсулотлари, шунингдек аналитик назорат усуллари мавжуд бўлмаган моддалар бўлган оқова сувлар;

сув чиқармайдиган ишлаб чиқаришларни ташкил этиш, рационал технологияларни тадбиқ қилиш, айланма ва такрорий сув таъминоти тизимларида максимал ишлатиш, тегишли тарзда тозалангандан ва зарарсизлантирилгандан кейин саноатда, шаҳар хўжалигида фойдаланиш йўли билан бартараф этилиши мумкин бўлган оқова сувлар;

тозаланмаган ва етарлича тозаланмаган ишлаб чиқариш, хўжалик-маиший оқова сувлари, саноат майдончалари ва аҳоли яшайдиган жойлардан чиқадиган юза сув оқимлари.

296. Оқова сувларни сув объектлари ва жой рельефига чиқариш сувдан махсус фойдаланиш учун ўрнатилган тартибда бериладиган рухсатнома ва Чегаравий йўл қўйиладиган оқизиш (ЧЙҚО) асосида амалга оширилади.

297. ЧЙҚО меъёрлари лойиҳаси оқова сувларнинг атроф-муҳитга таъсирини баҳолаш учун Давлат экспертизасига тақдим этилади.

298. ЧЙҚО меъёрлари лойиҳасини келишиш (тасдиқлаш)да экспертиза хулосасининг бўлиши мажбурий ҳисобланади.

299. ЧЙҚО меъёрлари лойиҳасини экспертизадан ўтказиш ва Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси органлари билан келишиш тасдиқланган сувдан фойдаланиш объектлари-сувдан фойдаланувчилар рўйхатига ҳамда Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитасида тасдиқланадиган Чегаравий йўл қўйиладиган оқизиш (ЧЙҚО) ва сувдан махсус фойдаланиш (СМФ) қарорларига асосан амалга оширилади.

Сувдан фойдаланувчилар:

тозалаш иншоотларининг узлуксиз ишлашини таъминловчи технологик, санитария-техник ва ташкилий-хўжалик тадбирларини ўтказишлари;

технологик жараён ёки ускуналардаги барча ўзгартиришларни, ишлаб чиқариш қувватининг оширилишини, жараёнларнинг жадаллашишини Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси органлари билан келишишлари шарт.

300. Бир вақтнинг ўзида мавжуд оқова сувларни тозалаш иншоотлари қувватини оширмасдан туриб, оқова сувлар ёки уларнинг таркибидаги чиқиндилар концентрациялари ҳажмининг ошиши билан боғлиқ технологик агрегатлар унумдорлигини ошириш таъқиқланади.

301. Сувдан фойдаланувчилар оқова сувларнинг мунтазам ҳисобга олинишини ва тозалаш иншоотларининг ишлаши, сув ҳавзасидаги сувнинг ёки оқова сувлар тушадиган жойдан юқорироқда ва энг яқин аҳоли сувдан фойдаланиш пунктларида сув оқимининг сифати устидан лаборатория назоратини таъминлаши шарт.

302. Сувдан фойдаланувчилар томонидан ўтказиладиган мониторинг тартиби (кузатув пунктларини танлаш), таҳлил қилинадиган кўрсаткичлар рўйхати, текширувларни қайтариш тезлиги ва ҳ. к. лар сув объектидаги маҳаллий шароитлар ва сувдан фойдаланиш турига қараб табиатни муҳофаза қилиш органлари билан келишилади.

303. Тупроқнинг санитария муҳофазасига доир тадбирларда чиқиндиларни нафақат атмосферада йўқ қилиш, балки зарарли моддаларнинг оқиб, тошиб чиқишини камайтириш ва ҳудуднинг ифлосланишига олиб келадиган бошқа омилларнинг олдини олиш мақсадида ишлаб чиқариш маданиятини ошириш ҳам кўзда тутилиши керак.

Таркибида зарарли моддалар бўлган ишлаб чиқариш чиқиндиларини тўплаш ва сақлаш жойларида тупроқ, ер ости сувлари ва атмосфера ҳавосининг ифлосланишига тўлиқ йўл қўймайдиган қурилмалар бўлиши керак. Бундай жойлар бегоналарнинг киришидан изоляцияланган бўлиши керак.

304. Саноат чиқиндилари, шу жумладан заҳарли чиқиндиларнинг атроф-муҳитга кўрсатадиган зарарли таъсирини бартараф этишда асосий йўналиш — бу улардан ишлаб чиқариш циклларида фойдаланиш, яъни кам чиқиндили ишлаб чиқаришларни ташкил этиш ҳисобланади.

305. Қаттиқ саноат чиқиндиларининг баъзи турлари уларнинг заҳарлилиги туфайли махсус иншоотларда зарарсизлантирилиши лозим. Бундай иншоотлар заҳарли чиқиндилар чиқарадиган корхона таркибида ва унинг ҳудудида жойлашган бўлиши мумкин. Заҳарли саноат чиқиндилари, шунингдек, марказлаштирилган ҳолда полигонларда ва қайта ишлаш ва нейтраллаш станцияларида жойлаштирилиши, қайта ишланиши ва нейтралланиши мумкин. Махсус полигонлар икки турда бўлади: бир турдаги чиқиндиларни фақат кўмиб ташлаш ёки кимёвий усул ёрдамида зарарсизлантириш учун, шунингдек комплекс полигонлар.

Саноат чиқиндиларини кўмиб ташлаш 10 — 12 m гача чуқурликдаги котлованларда махсус тараларга ва темирбетон резервуарларга (ўта хавфли чиқиндилар) солиб амалга оширилади. Котлованлар сув ўтказмайдиган грунтларда қазилади.

306. Чиқиндиларни олов ёрдамида йўқ қилиш усули полигон участкалари майдонини қисқартириш имконини беради. Аввал механик сувсизлантириш босқичи (вакуум-фильтрлар, марказдан қочирма қурилмалар ёки фильтр-пресслар)дан ўтган қолдиқларни ёқиб юбориш мақсадга мувофиқ.

307. Ушбу қоидаларни бузганликда айбдор топилган корхоналар, ташкилотларнинг мансабдор шахслари, шунингдек лойиҳалаш ва конструкторлик институтлари ва ташкилотларининг муҳандис-техник ходимлари, бундай қоидабузарлик авария ёки бахтсиз ҳодисага олиб келган-келмаганлигидан қатъий назар, шахсан жавобгарликка тортиладилар. Шунингдек, улар қўл остидагилари томонидан йўл қўйилган қоидабузарликлар учун ҳам жавобгардирлар.

308. Барча айбдор шахслар йўл қўйилган қоидабузарликларнинг хусусияти ва уларнинг оқибатларига қараб интизомий, маъмурий ёки жиноий жавобгарликка тортиладилар.

309. Касблари бўйича хавфсиз иш усулларига доир йўриқномаларда кўрсатилган хавфсизлик талабларини бажармаган ишчилар қоидабузарликнинг хусусиятига қараб Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

Ушбу Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси ёқилғи-энергетика комплекси, кимё саноати ва геология ходимлари касаба уюшмаларининг Марказий кенгаши, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси ИИВ Ёнғин хавфсизлиги бош бошқармаси ва «Ўзкимёсаноат» Давлат акционерлик компанияси билан келишилган.

1. Ўзбекистон Республикасининг 1993 йил 6 майдаги «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуни.

2. Ўзбекистон Республикасининг 1992 йил 9 декабрдаги «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуни.

3. Ўзбекистон Республикасининг «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуни.

4. Ўзбекистон Республикасининг 1993 йил 6 майдаги «Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида»ги Қонуни.

5. Ўзбекистон Республикасининг 1992 йил 5 апрелдаги «Чиқиндилар тўғрисида»ги Қонуни.

6. «Ўзбекистон Республикасида Давлат экология экспертизаси тўғрисида низом», 2001 йил 31 декабрь.

7. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодекси, 1995 йил 21 декабрда тасдиқланган.

8. «Ўзкимёсаноат» ДАК корхона ва ташкилотларидаги йўриқномалар тўғрисида низом, РҲ-002-06.

9. «Ўзкимёсаноат» ДАК корхона ва ташкилотларида ишловчилар учун хавфсизлик техникаси бўйича инструктажлар, ўқувлар ва билимларни текширишни ўтказиш тартиби тўғрисида низом, РҲ-003-06.

10. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2000 йил 6 июндаги 300-сонли «Ходимларни ишга киришдан олдин дастлабки ва даврий тиббий кўриклардан ўтказиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги буйруғи.

11. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июндаги 286-сонли Қарори билан тасдиқланган «Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва ходимлар саломатлигининг бошқа хил зарарланишини текшириш ва ҳисобга олиш тўғрисида низом».

12. «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидалари», 1997 йил 10 декабрь.

13. «Портлашдан ҳимояланган вентиляторларнинг тузилиши, уларни монтаж қилиш ва фойдаланиш хавфсизлиги қоидалари (ПҲВТМФХҚ-94)», 1994 йил 30 сентябрь.

14. «Портлаш-ёнғин хавфи бўлган кимё, нефт-кимё ва нефтни қайта ишлаш ишлаб чиқаришлари учун умумий портлаш хавфсизлиги қоидалари», 1998 йил 13 февраль.

15. «Стационар компрессор қурилмалари, ҳаво йўллари ва газ қувурларининг тузилиши ва улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидалари» РҲ 06-24-27, 1996 йил 6 май.

16. «Ёнувчан, заҳарли ва сиқилган газлар учун мўлжалланган қувурларнинг тузилиши ва улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидалари (ГҚТҚ-69)».

17. «Хона ва биноларнинг портлаш-ёнғин ва ёнғин хавфи бўйича тоифаларини аниқлаш ОНТП 24-86», 1986 йил 27 февраль.

18. «Электр қурилмаларининг тузилиши қоидалари (ЭҚТҚ)», 2004 йил 14 февраль.

19. «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш қоидалари (ТФҚ)», 2004 йил 21 май.

20. «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда хавфсизлик техникаси қоидалари (ХТҚ)», 2004 йил 2 август.

21. «Бино ва иншоотларни яшиндан ҳимоялаш бўйича йўриқнома» РҲ 34.21.122-87.

22. «Корхоналарда таъмирлаш ишларини бехатар олиб бориш тартиби тўғрисида намунавий йўриқнома» НЙ-РР-94.

23. «Корхоналарда газ хавфи бўлган ишларни бехатар олиб бориш тартиби тўғрисида намунавий йўриқнома» НЙ-ГР-94.

24. «Корхоналарда олов билан бажариладиган ишларни бехатар ташкил этиш бўйича намунавий йўриқнома» НЙ-ОР-94.

25. «Корхоналарда вентиляция тизимларидан хавфсиз фойдаланиш бўйича намунавий йўриқнома» НЙ СВ -94.

26. «Саноатда зарарли моддалар» маълумотномаси, 1 — 3 томлар.

27. Кимё ишлаб чиқаришларида ишларнинг хавфсизлиги, 1980 йил.

28. Кимё ва нефтни қайта ишлаш корхоналарида ускуналардан фойдаланиш ва уларни таъмирлашда меҳнатни муҳофаза қилиш. С.А. Фарамазов, 1985 йил.

29. «Кимё саноати корхоналари учун ёнғин хавфсизлиги қоидалари», 1995 йил.

30. «Корхоналарнинг ходимлари учун махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа якка тартибда ҳимояланиш воситаларини бепул беришнинг тармоқ намунавий меъёрлари», 1999 йил 30 октябрь.

31. ҚМҚ 2.01.05 -98 «Табиий ва сунъий ёритиш».

32. ҚМҚ 2.03.11 -96 «Қурилиш конструкцияларини коррозиядан ҳимоялаш».

33. ҚМҚ 2.03.13 -97 «Поллар».

34. ҚМҚ 2.04.01 -98 «Биноларнинг ички водопроводи ва канализацияси».

35. ҚМҚ 2.04.02 -97 «Сув таъминоти. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар».

36. ҚМҚ 2.04.03 -97 «Канализация. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар».

37. ҚМҚ 2.04.05 -97 «Иситиш, вентиляция ва кондициялаш тизимлари».

38. ҚМҚ 2.04.10-97 «Pv 10 МПа босимли технологик пўлат қувурларни лойиҳалаш бўйича йўриқнома»

39. ҚМҚ 2.04.13-99 «Қозон қурилмалари».

40. ҚМҚ 2.09.03 -02 «Саноат корхоналари иншоотлари».

41. ҚМҚ 2.09.04 -98 «Корхоналарнинг маъмурий ва маиший бинолари».

42. ҚМҚ 2.09.12 -98 «Омбор бинолари».

43. ҚМҚ 3.01.05-99 «Ишларни бажариш ва қабул қилиш қоидалари. Ҳудудни ободонлаштириш».

44. ҚМҚ 3.05.07-97 «Автоматлаштириш тизимлари».

45. ШНК 2.01.02-04 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги».

46. ШНК 2.04.09-07 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин автоматикаси».

47. ШНК 3.01.04-01 «Қурилиши тугалланган объектларни фойдаланишга қабул қилиш. Асосий қоидалар».

48. СНиП П-89-80 «Саноат корхоналарининг бош режалари».

49. СНиП 2.05.07-91 «Саноат транспорти».

50. СНиП 2.09.02-85 «Ишлаб чиқариш бинолари».

51. O'z DSt 950- 2000 «Ичимлик суви».

52. ГОСТ 12.1.005-88 «Иш ҳудуди ҳавосига қўйиладиган умумий санитария ва гигиена талаблари».

53. ГОСТ 12.1.007-76 «Зарарли моддалар. Тасниф ва умумий хавфсизлик талаблари».

54. ГОСТ 12.1.011-78 «Портлаш хавфи бўлган аралашмалар. Тасниф ва синов усуллари».

55. ГОСТ 12.2.003-91 «Ишлаб чиқариш ускуналари. Умумий хавфсизлик талаблари».

56. ГОСТ 12.2.020-76 «Портлашдан ҳимояланган электр ускуналари».

57. ГОСТ 12.2.062-81 «Ишлаб чиқариш ускуналари. Ҳимоя тўсиқлари».

58. ГОСТ 12.2.063-81 «Саноат қувур арматураси. Умумий хавфсизлик талаблари».

59. ГОСТ 12.3.002-75 «Ишлаб чиқариш жараёнлари. Умумий хавфсизлик талаблари».

60. ГОСТ 12.3.006-75 «Водопровод ва канализация иншоотлари ва тармоқларидан фойдаланиш».

61. ГОСТ 14202-69 «Саноат корхоналари қувурлари. Танитиш ранги, огоҳлантирувчи белгилар ва тамғалаш шитлари»

62. ГОСТ 15110 -79 «Кимё ишлаб чиқаришлари учун марказдан қочирма насослар».

63. ГОСТ 15548- «Саноат корхоналари учун сигнал ранглар ва хавфсизлик белгилари».

64. СанПиН 0120-01 «Иш жойларида йўл қўйиладиган шовқин даражаларининг санитария меъёрлари».

65. СанПин 0122-01 «Иш жойларида умумий ва локал вибрациянинг санитария меъёрлари».

66. СанПиН 0141-03 «Меҳнат шароитларининг ишлаб чиқариш муҳити омилларининг зарарлилик ва хавфлилик, меҳнат жараёнининг оғирлик ва кескинлик кўрсаткичлари бўйича гигиеник таснифи».

67. СанПиН РУз 0172-04 «Ўзбекистон Республикаси ҳудудида юза сувларни муҳофаза қилишга қўйиладиган гигиена талаблари».

68. СанПиН 179-04 «Гигиена нормативлари. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида аҳоли яшаш жойлари ҳавосидаги ифлослантирувчи моддаларнинг чегаравий йўл қўйиладиган концентрациялари рўйхати».

69. СанПиН 0203-06 «Ишлаб чиқариш хоналари микроиқлимининг санитария меъёрлари».