Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 12 июлдаги 267-сон қарори билан тасдиқланган «Меҳнатни муҳофаза қилишга доир қоида ва нормаларни қайта кўриб чиқиш, ишлаб чиқиш ва жорий этиш Дастури» (Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг қарорлари тўплами, 2000 й., 7-сон, 39-модда) ижросини таъминлаш мақсадида буюраман:

1. Каноп-жут ишлаб чиқариш корхоналари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган кундан бошлаб ўн кун ўтгач кучга киритилади.

Мазкур Қоидалар каноп-жут ишлаб чиқариш корхоналари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш тартибини белгилайди.

1. Мазкур Қоидалар мулкчилик шаклидан қатъи назар, барча турдаги каноп-жут ишлаб чиқариши корхоналарига (бундан кейинги ўринларда корхоналар деб юритилади) тааллуқлидир.

2. Мазкур Қоидалар техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар, шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари талаблари бажарилиши шарт эканлигини истисно этмайди.

3. Мазкур Қоидаларнинг бажарилишини назорат қилиш корхонанинг меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати зиммасига юклатилади.

4. Каноп-жут ишлаб чиқаришда меҳнатни муҳофаза қилиш ва хавфсизлик техникаси қоидаларига риоя этилиши юзасидан давлат назорати қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ваколатли давлат органлари томонидан амалга оширилади.

7. Ўзбекистон Республикаси «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонунининг 12-моддасига мувофиқ, ишлаб чиқариш фаолиятини амалга оширувчи, ходимларининг сони эллик киши ва ундан ортиқ бўлган ҳар бир корхонада меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя этилишини таъминлаш уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга ошириш мақсадида меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ташкил этилади ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича тегишли тайёргарликка эга бўлган мутахассис лавозими жорий этилади. Элликта ва ундан ортиқ транспорт воситаси мавжуд бўлган корхонада йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати ҳам ташкил этилади ёки йўл ҳаракати хавфсизлиги бўйича мутахассис лавозими жорий этилади.

Ходимларининг сони эллик нафардан кам бўлган корхонада меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис лавозимини жорий этиш тўғрисидаги қарор иш берувчи томонидан мазкур корхона фаолиятининг ўзига хос хусусияти ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинади.

8. Корхоналарда қуйидаги асосий ҳужжатлар ишлаб чиқилади (тасдиқланади) ва юритилади:

меҳнат шароитлари ва меҳнатни муҳофаза қилиш ишларини яхшилаш, санитария-соғломлаштириш чора-тадбирларини ўз ичига олган жамоавий шартнома;

тасдиқланган меҳнат шароитларини баҳолаш ва иш ўринларини аттестация қилиш услубига мувофиқ иш ўринларини аттестация қилиш карталари;

меҳнатни муҳофаза қилиш хизматининг чораклик иш режалари;

ишчилар ва муҳандис-техник ходимларни ўқитиш, йўл-йўриқ бериш ва билимларини синовдан ўтказиш дастурлари;

меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича маъмурий-жамоатчилик назоратини юритиш журнали (уч босқичли назорат);

ишчи ва хизматчилар билан ёнғинга қарши йўл-йўриқ бериш ва ёнғин-техникавий минимум машғулотларини ўтказиш дастури;

ҳар бир касб ва иш турлари бўйича меҳнатни муҳофаза қилиш йўриқномалари.

9. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ва йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати ташкилотнинг мустақил таркибий бўлинмалари бўлиб, улар бевосита ташкилот раҳбарига бўйсунади.

10. Корхоналарда меҳнат фаолияти билан боғлиқ равишда содир бўлган бахтсиз ҳодисалар ва бошқа жароҳатланишларни текшириш ва ҳисобини юритиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июндаги 286-сон қарори билан тасдиқланган Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва ходимлар саломатлигининг меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ бошқа хил зарарланишини текшириш ва ҳисобга олиш тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилиши лозим.

11. Корхоналарнинг барча ходимлари, шу жумладан раҳбарлари ўз касблари ва иш турлари бўйича белгиланган тартибда ўқишлари, йўл-йўриқлар олишлари, билимлари синовдан ўтказилиши лозим.

13. Корхоналарда зарарли ишлаб чиқариш омилларининг таъсирини камайтириш ёки уларни бартараф этиш учун жамоа ва якка тартибдаги ҳимоя воситалари қўлланилиши лозим.

14. Жамоавий ҳимоя қилиш воситалари жумласига қуйидагилар киради:

ишлаб чиқариш хоналари ва иш жойларининг ҳаво муҳитини нормаллаштириш воситалари (шамоллатиш ва ҳаво тозалаш, иситиш, ҳаво ҳароратини, намлигини бир хил меъёрда сақлаш ва бошқалар);

ишлаб чиқариш хоналари ва иш жойларининг ёруғлигини нормаллаштириш воситалари (ёритиш асбоблари, ёруғлик ўринлари, ёруғликдан ҳимоя қилиш мосламалари ва бошқалар);

шовқин, тебранма, электр токи уриши, статик электр, ускуналар юзасининг юқори даражадаги ҳароратдан ҳимоя қилиш воситалари;

механик ва кимёвий омилларнинг таъсиридан ҳимоя қилиш воситалари.

15. Каноп-жут ишлаб чиқариш корхоналарининг ходимлари «Пахта тозалаш ва каноп-жут ишлаб чиқариш корхоналари ходимлари учун махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа якка тартибдаги ҳимояланиш воситаларини бепул беришнинг Намунавий меъёрлари»га (рўйхат рақами 1925, 2009 йил 18 март – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 й., 12-сон, 138-модда) мувофиқ якка тартибдаги ҳимоя воситалари билан таъминланиши лозим.

16. Якка тартибдаги ҳимоя воситалари қуйидаги турларга бўлинади:

махсус кийим-кечак;

махсус пойабзал;

махсус бош кийими;

нафас аъзоларининг ҳимоя воситалари;

қўлни ҳимоялаш воситалари;

бош учун ҳимоя воситалари;

эшитиш аъзоларини ҳимоя қилиш воситалари;

кўзни ҳимоя қилиш воситалари.

17. Корхона маъмурияти ходимларни белгиланган меъёрларга мувофиқ, керакли якка тартибдаги ҳимоя воситалари билан таъминлаши, улардан фойдаланиш муддатларига ҳамда сақлаш, ювиш, тозалаш ва таъмирлаш бўйича зарурий шартларига риоя қилинишини таъминлаган ҳолда якка тартибдаги ҳимоя воситаларини бериш ҳисобини юритиши шарт.

18. Корхоналарда касбига кўра танлов ўтказилиши лозим бўлган касблар ва мутахассисликлар рўйхати бўлиши лозим.

19. Корхона мутахассислари, ишлаб чиқариш участкаларининг раҳбарлари тегишли маълумотга ва иш тажрибасига, каноп-жут маҳсулотларини ишлаб чиқаришни унга қўйилган талабларга жавоб берадиган даражада ташкил этиш қобилиятига эга бўлиши лозим.

20. Босим остида ишловчи ускуналар ва хавфи юқори бўлган бошқа ишларда хизмат кўрсатувчи ходимлар махсус курсларда тайёргарликдан ўтган ва тегишли гувоҳномага эга бўлиши шарт.

21. Ўта хавфли ишларга тегишли касбий маълумотга эга бўлмаган шахсларни қабул қилиш ман этилади.

22. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 14 июлдаги 290-сон қарори билан тасдиқланган Ўн саккиз ёшга тўлмаган шахсларнинг меҳнатидан фойдаланилиши тақиқланган оғир ишларнинг ҳамда зарарли ёки хавфли меҳнат шароитларидаги ишларнинг рўйхатига мувофиқ ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар оғир ишларга ҳамда зарарли ва хавфли меҳнат шароити мавжуд ишларга қабул қилинмаслиги лозим.

24. Корхона маъмурияти (ёки иш берувчи) касаба уюшмаси қўмитаси ва соғлиқни сақлаш органлари билан биргаликда ҳар йили дастлабки (меҳнат шартномасини тузаётганда) ва даврий (меҳнат фаолияти давомида) мажбурий тиббий кўрикдан ўтиши лозим бўлган ходимларнинг рўйхатини тузиши ҳамда ходимларнинг кўрикка келишини таъминлаши лозим.

25. Корхоналарда ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосида амалга оширилиши лозим.

Ходимлар мажбурий тиббий кўрикдан ўтишдан бўйин товлашга ҳақли эмас.

26. Мажбурий тиббий кўриклар корхоналарга тиббий хизматлар кўрсатувчи даволаш-профилактика муассасалари томонидан, улар бўлмаган тақдирда эса корхона жойлашган ердаги даволаш-профилактика муассасалари томонидан ўтказилади. Мажбурий тиббий кўриклар даволаш-соғломлаштириш тадбирлари белгиланган текшириш далолатномаси билан якунланиши лозим.

Корхона маъмурияти (ёки иш берувчи) ва касаба уюшмаси қўмитаси мажбурий тиббий кўрик далолатномаси билан танишиб чиқиши, иш берувчи эса далолатномада кўзда тутилган барча тадбирлар ва кўрсатмаларни бажариши лозим.

27. Даврий мажбурий тиббий кўриклар ўз вақтида, сифатли ўтказилиши ва тавсияларнинг бажарилиши учун жавобгарлик корхонанинг маъмурияти зиммасига юкланади.

28. Иш берувчи мажбурий тиббий кўрикдан ўтмаган ёхуд мажбурий тиббий кўрик натижаларига кўра тиббий комиссиялар томонидан берилган тавсияларни бажаришдан бўйин товлаган шахсларни ишдан четлаштириши шарт.

29. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш хоналари қуйидаги санитария қоидаларига мувофиқ сақланиши лозим:

иш зонасида ҳаводаги зарарли моддаларнинг миқдори ГОСТ 12.1.005-2000 ССБТ «Иш зонасидаги ҳаво. Умумий санитария-гигиена талаблари»га биноан рухсат этилган энг кўп тўйинганлик даражасидан ошмаслиги;

ишлаб чиқариш хоналарида рухсат этилган ҳарорат, нисбий намлик ва ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги иш жойларидаги ортиқча иссиқлик, бажарилаётган ишнинг оғирлик даражасига кўра тоифаси, йил мавсуми ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши;

ишлаб чиқариш хоналарида шовқин ва тебранма даражаси ГОСТ 12.1.003-89 ССБТ «Шовқин. Умумий хавфсизлик талаблари», ГОСТ 12.1.012-90 ССБТ «Тебранма. Умумий хавфсизлик талаблари» талабларида белгиланган миқдордан ошмаслиги;

ишлаб чиқариш, санитария-маиший хоналарнинг, хом ашё ва тайёр маҳсулотни сақлаш хоналарининг ёруғлиги ШНҚ 2.01.05-24 «Табиий ва сунъий ёритиш» талабларига жавоб бериши ҳамда меҳнат шароитларини яратиш учун етарли ёруғлик кучини таъминлаши;

хоналарда ёритиш асбоблари чанг тўпланишига имконият бермайдиган конструкцияга эга ва синган тақдирда унинг парчалари сочилиб кетмаслиги учун ёпиқ бўлиши;

электр токининг одамга таъсир этишини олдини олиш бўйича хавфсизлик талаблари ГОСТ 12.1.019-86 ССБТ «Электр хавфсизлик. Умумий талаблар»га жавоб бериши;

статик электрдан ҳимоя қилиш тадбирлари ГОСТ 12.1.18-93 ССБТ «Статик электр. Учқун хавфсизлиги. Умумий талаблар»га мувофиқ амалга оширилиши керак.

30. Корхоналарни ишлаб чиқариш биноларини қуриш, қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари ШНҚ 3.01.02-23 «Қурилишда хавфсизлик техникаси» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига риоя этилган ҳолда амалга оширилиши лозим.

31. Корхонанинг барча ҳудуди тоза сақланиши лозим. Йўллар, ўтиш йўллари ва бинолар, қурилмалар ҳамда иншоотлар орасидаги ҳудудларда материалларни сақлаш, уларга ускуналар ёки ишлаб чиқариш чиқиндиларини тахлаб қўйиш ман этилади.

32. Корхона ҳудудида чекишга фақат махсус ажратилган, ШНҚ 2.01.02-04 «Бинолар ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги» талабларига мувофиқ жиҳозланган жойларда рухсат этилади.

33. Ишлаб чиқариш хоналари ва омборхоналар автоматик равишда ёнғинни ўчириш воситалари ва автоматик ёнғиндан хабар берувчи сигнализация билан жиҳозланган бўлиши лозим.

34. Корхона маъмурияти бинолар ва иншоотларни сақлаш, уларни эксплуатация қилиш ва таъмирлаш устидан доимий назоратни амалга ошириши шарт.

35. Ишлаб чиқариш хоналарида ҳаво оқимини бошқарувчи ускуналар ва ҳарорат, намлик, тозаланиш самарадорлиги ва фильтрларда босим ўзгаришини ўлчаш мосламалари билан жиҳозланган вентиляция тизими мавжуд бўлиши лозим.

36. Корхоналарда ШНҚ 2.09.02-23 «Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотлари. Лойиҳалаш талаблари»га ва мазкур Қоидаларга мувофиқ санитария-маиший ва қўшимча хоналар қурилиши лозим.

Маиший ва қўшимча биноларни лойиҳалаш ҳамда қуриш уларни ишлаб чиқариш объектлари билан бир пайтда ишга тушириш зарурлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.

37. Кийим алмаштириш хоналари, душхоналарнинг ўлчамлари, душ сеткалари, оёқ ванналари, бет-қўл ювгичлари, истеъмол сув таъминоти қурилмалари, ҳожатхоналар ва шу каби қурилмаларнинг сони, сменадаги энг кўп ходимлар сони ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши лозим.

38. Душхоналар ва ҳожатхоналардаги тарновлар, каналлар, траплар, писсуарлар ва унитазлар мунтазам равишда тозаланиши, ювилиши ва дезинфекция қилиниши лозим.

39. Ювиниш хоналарида электр қуритгичлар, кўзгу, кийим илгичлар, совун учун идишлар, шунингдек энг кўп ходимлар ишловчи сменада 40 кишига битта қурилма ҳисобидан келиб чиққан ҳолда қўлни хлорли эритмада ювиш мосламаси кўзда тутилиши лозим.

40. Махсус кийимни ювиш учун корхоналарда кир ювиш хоналари назарда тутилган бўлиши лозим. Кир ювиш хоналарининг таркиби ва майдони аҳолига маиший хизмат кўрсатиш корхоналарини лойиҳалаштириш бўйича қурилиш меъёрлари ва қоидаларига биноан белгиланиши лозим.

41. Гардероблар кўча ва иш кийимларини сақлаш учун мўлжалланган бўлиши лозим.

42. Сув билан таъминлаш ва оқова сувлар тизими ШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш» талабига мос бўлиши керак.

43. Ишчиларни ичимлик сув билан таъминлашни ШНҚ 2.09.02-23 «Корхоналарнинг ишлаб чиқариш ҳамда маъмурий-маиший бино ва иншоотлари. Лойиҳалаш талаблари»ни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш керак.

44. Агар ичимлик сувининг сифати хавфсизликни таъминлай олмаса, махсус хона ажратилиб, унда қайнатиб совутилган сув ёки иссиқ чой сифатида тарқатилади.

45. Ичимлик сув сақланадиган идишлар зангламайдиган ва енгил тозаланадиган ва дезинфекцияланувчи материаллардан ҳамда зичлаб беркитиладиган бўлиши лозим.

46. Ичишга тарқатиладиган сувнинг ҳарорати 20°С дан кўп ва 8°С дан кам бўлмаслиги ва қайнатилган сув ҳар сменада камида бир марта янгиланиб турилиши керак.

47. Ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналарнинг табиий ёритилиши ШНҚ 2.01.05-24 «Табиий ва сунъий ёритиш» талабларига мос бўлиши керак.

48. Ёритиш ускуналарини ўрнатишда қандилларнинг турлари, лампаларнинг қуввати ва уларнинг жойлашиши тасдиқланган лойиҳага мос бўлиши керак.

49. Бир текис тақсимланган умумий ёруғлик қандиллари машиналар гуруҳи орасидаги йўлакларда, полдан 4,5-6 м. баландликда, локаллашган умумий ёруғлик қандиллари эса иш камералари тарафидан дастгоҳларни бошқариш баландлигида ва оператор тарафидаги майдончадан 2-2,5 м. баландликда жойлаштирилади.

50. Ишлаб чиқариш цехлари, хом ашё омборлари ва юк тушириш-ортиш майдонлари қўшимча равишда кўчма ёритиш мосламалари билан таъминланган бўлиши керак.

51. Ишлаб чиқариш лабораториясида ёритишнинг комбинациялашган (умумий ва маҳаллий) ёки локаллашган системасини қўллаш керак.

52. Корхоналарнинг асосий ишлаб чиқариш цехларига, лабораторияларига, тарозихоналарига люминесцент лампалар қўйилиши керак. Бунда асосий технологик цехларда оқ ранг берувчи (ЛБ) лампалар, лаборатория ва тарозихоналарда ЛДЦ-1 ва ЛД турдаги лампалар ишлатилади.

53. Енгил алангаланувчи ва ёнувчан суюқликлар омборида, ҳамда аккумуляторларни зарядлаш хоналарида фақат портлашдан ҳимояланган қандиллар ишлатилади.

54. Барча ишлаб чиқариш цехларида табиий ёруғлик максимал қўлланиши керак.

55. Қандилларни, ойналарни, фонар ва шунга ўхшашларни мунтазам равишда ҳар ойда бир марта ювувчи моддалар билан тозалаб турилади. Куйган лампаларни алмаштириш, бу ишларни бажаришда хавфсизликни таъминловчи ускуна ва мосламалар ёрдамида бажарилади.

56. Қандилларни ўрнатиш ва тозалаш, лампаларни алмаштириш ҳамда электр тармоқларини созлаш ишлари электр токи ўчириб қўйилган ҳолда ва бу ишларни бажаришга рухсати бор шахс томонидан бажарилиши керак.

57. Куйган лампаларни ёритиш ускуналарининг лойиҳасида кўрсатилган мос қувватли лампа билан алмаштириш керак.

58. Ёритиш ускуналарини тўғри ишлатиш ва техник ҳолатини назорат қилиш завод бўйича буйруқ билан тайинланган ва техник тайёргарлиги етарли бўлган шахсга топширилади.

59. Лента ҳаракатланадиган роликларни фақат транспортёр тўхтаганда мойлаш мумкин.

60. Тўсиқлари ечилган ҳолатда транспортёрни юргизишга йўл қўйилмайди.

61. Транспортёрни юргизишдан олдин огоҳлантириш сигнали чалиниши керак.

62. Хом ашёни тайёрлаш ва ҳўллаш цехларида ички ўтиш жойларининг кенглиги аравача ва одамларнинг хавфсиз ҳаракатланиши учун етарли кенгликда бўлиши керак.

63. Ишнинг хавфсизлигини таъминлаш учун аравачаларнинг тормоз ва товушли сигналлари ҳолатини доимо кузатиб бориш ва носозликларни ўз вақтида тузатиб туриш лозим.

64. Буғли қуритгичлардан фойдаланилганда ишчи зонасидаги барча буғ қувурларини шлактола билан ўраш ва йўл қўйиладиган энг юқори босимга мўлжалланган манометр, беркитувчи вентил ва сақловчи клапанлар ҳамда конденсат чиқариб турувчи кран билан таъминлаш зарур.

65. Қуритгич ишлатилганда камерадаги ҳаво ҳарорати меъёрдан ошиб кетмаслиги керак. Ўрнатилган даражадан ҳарорат ошиб кетганда (иссиқлик сигнали пайдо бўлганда) ўтхонадаги иссиқ газ жўнатишни дарҳол тўхтатиш керак.

66. Ёнғин хавфсизлигини таъминлаш учун қуритгич ўт ўчириш жиҳозлари билан таъминланган бўлиши лозим.

67. Ўраш барабанларининг кичик ён томонидаги кириш тирқишларини тозалаш ва йиғилиб қолган тола ҳамда ўзакларни олиб ташлаш фақат машина тўлиқ тўхтагандан сўнг рухсат этилади.

68. Смена мастери ҳар сменада камида 2-3 марта, ҳамда бош муҳандис ва бош механик ҳар суткада камида 1 марта машинани ва айниқса унинг силкитиш қисмини кўздан кечириб туришлари керак.

69. Камера ёки қутилардаги эшикчалар толанинг ички босимидан очилиб кетмаслиги учун ишончли илгаклар бўлиши керак. Уларнинг ишончлилиги иш бошланишидан олдин текширилиши зарур.

70. Нафас олиш органлари ва кўзларни ҳимоя қилиш учун пресс ёнида Ф-146 респиратор ва чангга қарши кўзойнакда ишлаш керак.

71. Узун ва қисқа толани навларга ажратиш цехида чангни йўқотиш учун чанг ютгичлар қисқа тола навларга ажратиладиган, узун тола ажратилган стол ва пресслаш қутисини юклаш жойида ўрнатилади.

72. Цех ичига етарлича тоза ҳаво етказиш учун, чиқариб ташлаш зонасини ҳаво олинадиган жойдан камида 5-8 м. баландда жойлаштириш зарур.

73. Иш жойларида шовқин белгиланган меъёрлардан юқори бўлганда уни камайтириш учун қуйидаги тадбирлар қўлланилади:

а) деталларнинг зарбали ҳаракатларини зарбасиз ҳаракатларга, илгарилама-қайтма ҳаракатларни айланма ҳаракатларга ўзгартириш;

б) шовқин чиқарувчи агрегат ёки унинг айрим қисмларига изоляцияловчи қобиқлар ўрнатиш;

в) агрегатдан чиқаётган аэродинамик шовқинларга қарши самарали товуш сўндиргичлар қўллаш;

г) шовқинли ускуналарни (вентилятор, компрессор) изоляцияланган хоналарда ёки цехдан ташқарида жойлаштириш;

д) ишчилар дам олиши учун шовқиндан изоляцияланган хоналар ташкил қилиш;

74. Ишлаб чиқариш хоналарида шовқинни техник воситалар билан бартараф этишнинг иложи бўлмаса, унда шовқиндан шахсий ҳимояланиш воситалари ёрдамида сақланиш керак.

75. Ишлаб чиқаришда қўлланилмаган ёнғин ва портлаш хавфи ва токсик хусусиятларига эга бўлган моддалар ва материалларни ишлаб чиқариш жараёнида қўллаш тақиқланади.

76. Технологик объектларда портлаш хавфлилиги ҳолати юзасидан белгиланган тартибда назорат ўрнатилиши лозим.

77. Технологик жараёнлар жойлаштирилган бинолар ва хоналарнинг портлаш жиҳатидан хавфлилик тоифалари лойиҳа ташкилоти томонидан ТЛТМ 24-86 «Технологик лойиҳалаштириш тармоқ меъёрлари»га мувофиқ ҳар бир аниқ ҳолат учун алоҳида аниқланиши керак.

78. Технологик жараёнларни амалга оширишда ёнғинлар, портлашлар, авариялар, заҳарланишлар содир бўлиши ҳамда атроф муҳит ишлаб чиқариш чиқиндилари (оқова сувлари, вентиляция чиқиндилари ва шу каби) билан ифлосланиш эҳтимолини истисно этадиган шарт-шароитлар таъминланиши лозим.

79. Барча ишлаб чиқариш цехлари, хом ашё ва тайёр маҳсулот омборхоналари, маъмурий ва бошқа ёрдамчи бинолар ҳамда иншоотлар дастлабки ёнғинни ўчириш воситалари билан таъминланган бўлиши шарт.

80. Вентиляция тизими ёнғиндан дарак берувчи сигнализация билан бирлаштирилган бўлиши лозим.

81. Корхона ҳудудига келадиган материаллар ва ускуналар учун шу мақсадга ажратилган ва тайёрланган махсус омборлар ва юк ортиш-тушириш майдончалари бўлиши ва уларнинг тузилиши ва жойлашиши «Умумий мақсадлар учун омбор бинолари ва иншоотлари» ҚМҚ талабларига мос бўлиши керак.

82. Омборларда материалларни тахлаш усуллари ёритилган меҳнатни муҳофаза қилиш ва ёнғин профилактикаси бўйича йўриқномалар кўринарли жойга осиб қўйилади. Бу йўриқномада ушбу омборда қандай материаллар, қанча миқдорда, қандай идишда сақланиши мумкинлиги кўрсатилади. Кўринарли жойларга юкларни жойлаш ва ортиш схемаси осиб қўйилади.

83. Каноп толаси тойини, тола чиқиндиларини, қурилиш материаллари, тойларнинг тасмалари, ўраш материаллари ва бошқа материалларни алоҳида омборларда сақлашни ташкил этиш керак.

84. Корхоналардаги юк ортиш-тушириш эстакадалари, майдончалари, платформа поллари вагон поли ёки автомобиль кузови текислиги билан баробар бўлиши керак.

85. Юк ортиш майдончаси периметри бўйича (бундан юк ташиш транспорти йўли мустасно) баландлиги 30 см. ли мустаҳкам ҳимояловчи тўсиқ билан тўсилади.

86. Кальций карбиди захираси қуруқ, яхши шамоллатиладиган, ёнмайдиган ва ташқаридан ёритиладиган хоналарда сақланиши керак.

87. Кальций карбидини ертўлаларда сақлаш тақиқланади.

88. Битта омборда кальций карбиди барабанлари билан бирга, сиқилган газ тўлдирилган баллонлар ҳамда кислородли баллонлар ва ёнувчи газлар сақланиши тақиқланади.

89. Кислота алоҳида хонада сақланиши керак. У хонада фақат дистилланган сув бўлиши мумкин.

90. Қўлда кўтариш ва ташишда белгиланган меъёрларидан ортиқ юкларни кўтариш ва ташиш ишлари механизациялаштирилиши керак.

91. Барча механизм ва юк кўтариш ускуналари «Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан тасдиқланган «Юк кўтариш кранларини хавфсиз ишлатиш Қоидалари»га мос бўлиши керак.

92. Юкни илувчилар иши, шу ишларни хавфсиз бажариш йўриқномасига биноан бажарилиши керак.

93. Каноп тойлари, боғлам ва шу каби нарсаларни электротельфер билан кўтаришда илгакни кўтариш чегаралагичи бўлиши керак.

94. Электротельфер илгагига тойларни тушиб кетишининг олдини олувчи ҳимоя қурилмаларини ўрнатиш лозим.

95. Юкларни кўтариш ва ташиш вақтида тугун ва сиртмоқларни тўғрилаш ва сирпаниб кетган арқонни тўғрилаш тақиқланади.

96. Юк кўтариш ускунасига кўтариши мумкин бўлган юкнинг оғирлиги, ўтказилган синовнинг вақти ва келгуси синов вақти ёзиб қўйилади.

97. Транспорт воситалари ўлчамлари ва конструкцияси, ташиладиган юкнинг ўлчамига мос бўлиши керак.

98. Чилангарлик ишларининг барча асбоблари фақат соз ҳолда ишлатилиши керак. Цехда чилангарлик асбобларини сақлаш, топшириш ва қабул қилиб олишнинг қаттиқ назорати ва тартиби ўрнатилиши керак.

99. Цех маъмурияти чилангарларга берилаётган асбобларнинг сифатини ҳар куни, иш жойларидаги ва омборлардаги барча асбобларнинг сифатини эса камида бир ойда бир марта текшириб туриши керак. Текшириш вақтида аниқланган носоз асбоблар йиғиб олиниб, алоҳида сақланади.

100. Эговларнинг ва металл арраловчи қўл арраларнинг дастаклари асбобнинг ўлчамларига мос бўлиши ва маҳкам ушлаб турувчи ҳалқалари бўлиши керак.

101. Электр пайвандлаш ускуналарининг ток остида бўлмаган металл қисмлари (трансформаторлар, генераторлар қобиқлари) ҳамда пайвандланаётган конструкциялар ва буюмлар ерга уланиши керак.

102. Электр пайвандлаш ишларини бошлашдан олдин симларнинг ва электр двигателларининг изоляцияларини ҳамда барча контактларнинг қаттиқ бириктирилганлигини текшириш зарур.

103. Симларни бир жойдан иккинчи жойга ўтказишда уларнинг изоляция қобиқлари шикастланишига, пўлат симларга, ацетилен аппаратлари ичакларига, газ аппаратларига ва иссиқ қувурларга тегиб кетишига йўл қўйиб бўлмайди.

104. Электр пайвандлаш агрегат ва аппаратларини токка улаш ёпиқ рубильниклар орқали амалга оширилади. Кўчма пайвандлаш агрегатларида рубильник қопқоқлари блокировка қилинган бўлади.

105. Пайвандлаш агрегатларини токка улаш, узиб қўйиш ҳамда уларни созлаш ишларини фақат электр монтёрлари бажаришлари керак. Бу ишларни пайвандловчиларнинг бажариши тақиқланади.

106. Электр пайвандлаш аппарат ва агрегатларининг созлигини иш бошлашдан аввал текшириш керак.

107. Ерга уловчи сифатида биноларнинг металл конструкциялари, коммуникацияларнинг қувурлари ва технологик ускуналардан фойдаланиш мумкин эмас.

108. Тасодифан тегиб кетиши мумкин бўлган ток юрувчи қисмлар (электр симлари, рубильниклар, контактлар) пайвандловчини токдан ҳимоялаш мақсадида тўсиб қўйилади.

109. Очиқ электр ёйи билан ишлаганда электр пайвандловчининг юзи ва кўзини ҳимоялаш учун шлем-маска ёки ҳимояловчи ойнаси бўлган тўсиқ билан ишлаш керак.

110. Ёмғир ёғиб турганда ва момақалдироқ бўлаётганда электр пайвандлаш ишларини бажариш тақиқланади.

111. Пайвандлаш ишлари махсус ажратилган хоналарда, бошқа ҳолларда эса электр пайвандлаш иш жойи бошқа иш жойларидан ёнмайдиган материалдан қилинган кўчма тўсиқ билан тўсилиши керак.

112. Босим остида турган аппарат ва идишларни пайвандлаш тақиқланади.

113. Газ билан пайвандлаш ишларини бажаришда металларни кислород, ацетилен ва газ билан ишлов бериш саноат санитарияси ва хавфсизлик техникаси Қоидаларига риоя қилиш керак.

114. Кўчма ацетилен генераторлари (кейинги ўринларда генераторлар деб юритилади) очиқ ҳавода ёки бостирмалар тагида ишлатилиши керак. Генераторларни, зарур пайтларда, ҳар бир генератор учун ҳажми 300 м³ тўғри келган хоналарда ёки генератор бир хонада, пайвандлаш бошқа хонада бўлса 100 м³ ҳажмли хоналар ичида ҳам пайвандлашга рухсат этилади лекин иккала ҳолда ҳам хона яхши шамоллатиб турилиши керак.

115. Генераторларни компрессорларнинг ва вентиляторларнинг ҳаво сўрувчи жойлари яқинига енгил алангаланувчан моддалар ёки ацетилен билан бирикиб ўз-ўзидан портловчи модда ажралиб чиқадиган хоналарга киритиш мумкин эмас.

116. Генераторни қия ҳолатда ўрнатиш мумкин эмас.

117. Металларга газ алангаси билан ишлов бериладиган хоналар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

ҳар бир иш жойи учун, ускуналардан ва йўлаклардан ташқари камида 4x2 метр майдон ажратилиши, йўлакларнинг эни эса 1 метрдан кам бўлмаслиги керак;

металларга газ алангаси билан ишлов бериш ишларини ертўлаларда, иккинчи ва ундан юқори қаватларда бажариш тақиқланади;

газ билан пайвандлаш цехларининг поллари ёнмайдиган, иссиқлик ўтказмайдиган ва енгил тозаланадиган бўлиши керак.

118. Пайвандлаш ва газ билан қирқиш ишлари цехларни ичида махсус ажратилган ва махсус жиҳозланган жойларда ва хоналарда амалга оширилиши лозим.

119. Газ алангаси билан ишлов бериш жойларидан 5 метрдан яқинда жойлашган ёғоч деворлар, пардеворлар ва эшиклар асбест билан ёки наматни лойсувоқ қилиб, устидан тунука билан қопланиши керак. .

120. Металларга газ алангаси билан ишлов бериш цехлари хоналари ҳаво сўрувчи вентиляция билан таъминланиши керак. Вентиляция ишламаган ҳолларда газ билан пайвандлаш ишларини бажариш тақиқланади.

121. Газ билан пайвандловчининг доимий иш жойи, ишлов берилаётган маҳсулотни ўрнаштириш ва жойини алмаштириш учун махсус стол ёки мослама билан таъминланиши керак.

122. Доимий иш жойларида ўчирилган горелкаларни илиб қўйиш учун махсус илгак бўлиши керак.

123. Доимий иш жойининг поли бетон ёки асфальт бўлса ёғоч панжаралар билан тўсилиши керак.

124. Газ алангаси билан ишлашда иш жойи яхшилаб кўриб чиқилиши, ортиқча, ишга халақит берувчи буюмлар енгил алангаланувчи суюқликлар олиб ташланиши керак.

125. Кальций карбидини қопқоғи яхши беркитиладиган, қуруқ идишларда, ўтга чидамли, енгил конструкцияли, яхши шамоллатиладиган, ташқи электр ёритгичли хоналарда сақланади. Уларни ертўлаларда сақлаш тақиқланади.

126. Баллонларни, махсус жиҳозланган алоҳида хоналарда, вертикал ҳолатда махсус уялари бор мосламаларда сақланади. Бўш баллонлар алоҳида сақланиши керак.

127. Карбид кальций солинган барабанларни учқун чиқармайдиган махсус асбоблар билан очиш керак.

128. Кўчма ацетилен аппаратларини ишлатиш вақтида қуйидагилар тақиқланади:

кальций карбидини ҳўл яшик ва корзинкаларга солиш;

бир генератордан бирнеча горелка орқали қирқиш ишларини бажариш;

карбидни ишлатиш бўйича йўриқномада кўрсатилганидан ортиқча солиш;

кислород ва ацетилен баллонларидан 10 метргача бўлган масофада чекиш, гугурт ёқиш ва очиқ аланга ишлатиш;

газни белгиланган миқдоридан ортиқча чиқариш;

ортиқча газни чиқариб юбориш мақсадида генератор қопқоғини очиш;

ацетилен генераторларини йўлларда, йўлакларда, зинапоя майдончаларида, ертўлаларда, қоронғу жойларда ва одамлар кўп тўпланадиган жойларга ўрнатиш;

манометрсиз, бузуқ манометрли ёки ишлатиш муддати тугаган манометрли редукторларни қўллаш;

иш тугагач, дам олиш пайтида ёки иш орасидаги қисқа танаффус пайтларида кислородли баллонларни ёки ацетилен генераторларини назоратсиз қолдириш.

129. Музлаган ацетилен генераторларини фақат мой аралашмаган буғ ёки иссиқ сув билан эритишга рухсат берилади. Кўчма генераторларни хоналарда иситишни очиқ аланга манбаидан ва ҳаво сўрувчи вентиляция мавжуд бўлган тақдирда камида 10 метр масофада бажарилиши лозим.

130. Генераторлардан чиқадиган ишлатиб бўлинган кальций карбиди балчиқсимон қолдиғи, яхшилаб металл яшикларга йиғиб олиниши ва махсус жойларга олиб бориб ташланиши керак.

131. Барча айланувчи ва ҳаракатланувчи қисмлар (валларнинг чиқиб турган учлари, ҳаракат узатувчи тасмалар) ишончли равишда тўсилган бўлишлари керак.

132. Тез-тез очиш керак бўладиган жойларга очиладиган тўсиқ ва қопқоқлар ўрнатилиши, улар машинанинг ҳаракат узатувчи қисмлари билан электр блокировка қилиниши лозим.

133. Тўсиқлар мустаҳкам, енгил, ишончли равишда маҳкамланган бўлиши ва қисиб қолувчи тирқишлари ва ўткир бурчаклари бўлмаслиги керак.

134. Оғирлиги 5 кг дан ортиқ бўлган тўсиқлар ушлаш учун қулай дастакларга эга бўлиши керак.

135. Ишлаб чиқариш ускуналарида тўсиқлар, ҳимоя мосламалари ёки чангли ҳавони сўрувчи мосламалар бўлмаса ёки носоз бўлса ишлатишга рухсат берилмайди.

136. Ишлаб чиқариш ускуналари иш давомида ўзидан чангли ҳаво чиқарса, зичлаб беркитилиши ва меъёрдаги иш шароитларини яратувчи чангли ҳавони сўрувчи мосламалар ўрнатилиши керак.

137. Икки, уч ва ундан ортиқ кишилар билан бошқариладиган машиналар, уни юргизиш ва тўхтатиш ҳақида икки томонлама сигнал билан таъминланиши керак.

138. Машина, механизм ва дастгоҳларнинг юргизиш тугмалари ўз-ўзидан юриб кетиш ҳолларидан мустасно бўлиши керак.

139. Ишлаб чиқариш ускуналарини ишлатиш фақат техник созланган ҳолатда ва заводлар технологик ускуналарининг хавфсизлик техникаси талабларига мос бўлгандагина рухсат этилади.

140. Янги ўрнатилган ёки капитал созлашдан чиққан ускуналарни хавфсизлик техникаси муҳандиси иштирокида далолатнома тузилгандан кейин ишлатишга рухсат берилади.

141. Тўсиқларнинг ва ҳимояловчи мосламаларнинг ҳамда асбобларнинг созлиги цех раҳбарияти томонидан мунтазам текшириб турилиши керак.

142. Машиналарга ўрнатилган чанг сўрувчи мосламалар сўрилган чангли ҳавони ва бошқа зарарли чиқиндиларни узлуксиз равишда контейнерларга ва бункерларга узатиши керак.

143. Чанг йиғиладиган бункерлар зич ёпилган бўлиши керак.

144. Очиладиган ва олинадиган тўсиқ, қобиқ ва эшикларнинг ички тарафи тўқ сариқ ёки тўқ қизил рангга бўялади.

145. Монтаж ва демонтаж вақтида қўлланадиган тагликлар ва кўтариш механизмлари иш бошлашдан аввал синаб кўрилади ва улар қўлланганда хавфсизлик талаблари таъминланиши керак.

146. Кўтарилган юк остида ишлаш тақиқланади.

147. Ишлаб турган цехларда монтаж ишлари олиб борилса, ҳам монтажчиларни, ҳам цех ишчиларининг хавфсизлигини таъминлаш кўзда тутилиши керак.

148. Ишлаб турган заводларда монтаж ва демонтаж ишларини олиб боришда очиқ аланга ҳамда учқун чиқарувчи турли механизм ва мосламалардан фойдаланиш тақиқланади.

149. Электр қурилмаларини ва тармоқларини монтаж қилиш ва ишлатиш вақтида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 712-сон қарори билан тасдиқланган Истеъмолчилар электр қурилмаларини техник эксплуатация қилиш қоидалари ва Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидалари талабларига риоя қилиниши керак.

150. Ҳар бир корхонада маъмурият буйруғи билан энергия хизмати муҳандис-техник ходимларидан, корхона электр хўжалиги умумий ҳолати учун жавобгар шахс тайинланади ва ундан Истеъмолчилар электр қурилмаларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидалари ва мазкур Қоидалар талаблари бажарилишини таъминлаш талаб этилади.

152. Механизациялаш воситаларида ишлашга механизмларни ишлатиш бўйича махсус ўқишни тугатган ва ушбу касбда ишлаш ҳуқуқи бўйича гувоҳномаси бор шахслар қўйилади.

153. Механизация воситаларини уларнинг барча қисмлари, узел ва деталлари, ҳимояловчи ва огоҳлантирувчи воситалари соз бўлгандагина ишлатиш лозим.

154. Механизация воситаларини ток манбаи шкафига улаш ва ундан узиб қўйиш ишларини фақат навбатчи электр монтёри бажариши керак.

155. Тасмали транспортёрлардан ғарамлар устидаги одамларни тушириш ва чиқариш учун фойдаланиш тақиқланади.

156. Транспортёрни юргизишдан аввал хавфли зонада одамлар йўқлигига ишонч ҳосил қилиш, товуш ёки огоҳлантирувчи товуш чиқарувчи асбоблар билан сигнал бериш ва фақат шундан сўнг юргизувчи тугмани босиш керак.

157. Транспортёр аравасининг ўз-ўзидан юриб кетмаслиги учун ғилдираклари тагига поналар қўйилади.

158. Транспортёрни созлаш ва тозалашдан аввал уни ўчириш ва огоҳлантирувчи белги осиб қўйиш керак.

159. Транспортёрнинг 1,5 метрдан баландда жойлашган механизмларини созлаш ва тозалашда нарвонлардан фойдаланиш керак.

160. Транспортёр тасмаси зўриқиб ишлаётганда унинг тезлигини ошириш тақиқланади.

161. Тасманинг бўш қисмида, роликлар бўйнида, ҳаракатга келтирувчи ва тарангловчи барабанларда ўралиб қолган толани транспортёр тўхтатилгандан сўнг илгак билан олиб ташланади.

162. Транспортёрни 20 метргача суришни қўлда бажаришга рухсат этилади, 20 метрдан ортиқ жойга 5-6 км/с тезлик билан трактор ёки автомобиль ёрдамида олиб бориш керак. Бунда одамларнинг 10 метр яқинга келишлари, транспортёр остида туришлари тақиқланади.

163. Аккумуляторли юк ортгичлар ва пневматик шинали электрокаралар текисланган, сув тўпланмайдиган ва қаттиқ юзали майдончаларда ишлашга мўлжалланган.

164. Юк ортгичлар ҳаракати пайтида юкни кўтариш, тушириш тақиқланади.

165. Юк ортувчи машиналарнинг юк майдончаларида одамларни олиб юриш тақиқланади.

166. Юк ортувчи машиналарда ва автоюклагичларда ишлашга 18 ёшга тўлган, ҳайдаш ҳуқуқи берилган гувоҳномаси бор, тиббий кўрикдан ўтган, махсус ўқишни битирган ва билими текширилган шахслар қўйилади.

167. Юк ортгичларни ва электрокараларни созлаш ва техник назорат қилиши махсус жиҳозланган хоналарда бажарилиши керак.

168. Заводларда металларга совуқ ҳолда ишлов бериш амалдаги саноат санитарияси ва хавфсизлик техникаси қоидаларига мос ҳолда олиб борилиши керак.

169. Ишлов бериш вақтида, узлуксиз қиринди чиқарадиган металларни қирқаётганда махсус қирқувчи ёки қириндиларни майдаловчи мосламалар қўлланади. Синувчи қиринди чиқадиган металларга ишлов беришда, қириндиларни чиқариб турувчи мослама ишлатилади.

170. Дастгоҳларда маҳсулотни сайқаллаш, тозалаш ва ялтиратиш ишларини бажариш вақтида хавфсизликни таъминловчи махсус мосламалар қўлланиши керак. Бу мосламаларни қўллаш технологик ҳужжатларда кўрсатилиши керак.

171. Станок юриб турганда, қўлда сайқаллаш айниқса, мураккаб конфигурацияли деталларни сайқаллаш тақиқланади.

172. Горизонтал ва вертикал пармалаш дастгоҳларининг узатиш валлари тўсиқлар билан тўсилиши керак.

173. Дастгоҳлар ишлаётганда, ишлов берилаётган материалга тегиб турмаётган фрезаларнинг кесувчи қисмлари ишлатишга қулай бўлган тўсқичлар билан тўсилиши керак.

174. Горизонтал ва узунасига пармаловчи дастгоҳларда винтнинг чиқиб турган каллаги тўсилиши керак.

175. Дастгоҳ ишлаб турган пайтда детални алмаштириш ёки қотириш тақиқланади.

176. Пармалашдан чиққан қириндини фақат, дастгоҳ тўхтаганда ва асбоб узоқлаш-тирилгандан сўнг йиғиштириш мумкин.

177. Қириб силлиқловчи дастгоҳнинг узатиш механизми, ишчининг қўли ёки кийими тушиб қолишини олдини олувчи тўсиқ билан тўсилиши керак.

178. Дастгоҳлар қириндини чиқариш ва йиғиш мосламаси билан таъминланиши керак.

179. Бегона кишиларнинг қайчини юргизиб юборишини олдини олиш учун, улар электр двигателини ўчириб қўювчи мослама билан таъминланиши керак.

180. Металларни арралашга мўлжалланган дискли арраларнинг иш юзалари очиқ бўлиши керак.

181. Прессларда маҳсулотни узатиш ва олишда ишловчининг қўлини шикастламаслик учун ҳимояловчи мослама қўлланиши керак.

182. Чархлаш дастгоҳларидан фойдаланиш, кўрикдан ўтказиш, асбобларни сақлаш, чарх доираларини мустаҳкамлигини синаш, ҳимоя воситалари, чарх доираларини ўрнатиш ва ишлатиш амалдаги чархлаш дастгоҳларида хавфсиз ишлаш йўриқномалари талабларига жавоб бериши керак.

183. Ҳар бир чарх тошини дастгоҳга ўрнатишдан олдин, уни бутунлай беркитувчи махсус қобиқли дастгоҳда синаб кўрилиши лозим.

184. Сайқалловчи дастгоҳлар, одамларни жароҳатламаслиги ва совутувчи суюқлик сачратмаслиги учун ён томонидан тўсиқ билан тўсилиши керак.

185. Сайқалловчи дастгоҳлар доираларни тўғрилаш учун махсус асбоб ва мосламалар билан таъминланиши керак. Тўғриловчи асбобни узатиш ишлари механизациялашган бўлиши керак.

186. Совутгичларсиз ишлайдиган, чархлаш дастгоҳлари чанг сўриш ускунаси билан таъминланиши керак.

187. Металларга ишлов берувчи дастгоҳлар атрофидаги пол текис ва сирпанмайдиган бўлиши керак. Пол цементланган бўлса устига ёғочдан ясалган панжара ташланиши керак.

188. Дастгоҳларга оғир ва қўпол (20 кг. дан ортиқ) деталларни ўрнатиш ва олиш ишлари механик мосламалар ёрдамида бажарилиши керак.

189. Дастгоҳлар кучланиши 36 В бўлган маҳаллий ёритгичлар билан таъминланиши керак.

190. Иш жойи майдони, ёрдамчи ускуналарни, асбобларни (жавон, стол, шкаф) сақлаш жойлари амалдаги талабларга мос бўлиши ва дастгоҳда ишлаётган ишчига халақит бермаслиги керак.

191. Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя қилмаган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортиладилар.

192. Ишлаб чиқариш билан боғлиқ ҳолда ходимларнинг саломатлигига етказилган зарарлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда қопланади.

Мазкур қоидалар «Ўзпахтасаноат» уюшмаси, Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси, Ички ишлар вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши, «Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси ва «Ўздавэнергоназорат» инспекцияси билан келишилган.